Bathsheba hồi sức dần khi mùa xuân tới. Sự kiệt quệ hoàn toàn sau cơn sốt nhẹ bỗng thuyên giảm rõ rệt khi mọi bất định về mọi vấn đề đã đi đến hồi kết.
Nhưng giờ đây, phần lớn thời gian nàng vẫnủi thủi một mình, quanh quẩn trong nhà, hoặc cùng lắm là ra tới khu vườn. Nàng tránh mặt tất cả mọi người, kể cả Liddy, không hé lộ cùng ai một lời tâm sự và cũng chẳng cần đến sự đồng cảm của bất cứ ai.
Khi mùa hè chớm tới, nàng dành nhiều thời gian hơn ở ngoài trời và bắt đầu xem xét chuyện đồng áng vì nhu cầu bức thiết, dù nàng không bao giờ cưỡi ngựa ra ngoài hay trực tiếp quản lý như trước kia. Một tối thứ Sáu tháng Tám, nàng đi dạo một quãng ngắn dọc theo con đường rồi bước vào làng lần đầu tiên kể từ sự kiện ảm đạm vào dịp Giáng sinh năm ngoái. Vẻ hồng hào xưa kia vẫn chưa trở lại trên đôi má nàng, và sự tái nhợt vốn có càng thêm phần nổi bật bởi chiếc áo đen tuyền, khiến nàng trông như một bóng ma. Khi tới một cửa hàng nhỏ ở đầu bên kia ngôi làng, nằm gần như đối diện với nghĩa địa, Bathsheba nghe thấy tiếng hát văng vẳng từ trong nhà thờ và biết rằng đội hợp xướng đang tập luyện. Nàng băng qua đường, đẩy cổng bước vào khu nghĩa địa, nơi những bệ cửa sổ cao của nhà thờ che khuất nàng khỏi tầm mắt của những người đang tụ tập bên trong. Nàng rón rén bước đến góc khu vực mà Troy từng cặm cụi trồng hoa trên ngôi mộ của Fanny Robin, và dừng chân trước tấm bia đá cẩm thạch.
Một thoáng hài lòng hiện lên trên khuôn mặt khi nàng đọc dòng khắc hoàn chỉnh. Đầu tiên là những lời của chính Troy:—
Do Francis Troy dựng lên
Để tưởng nhớ thân thương
Fanny Robin
Qua đời ngày 9 tháng 10 năm 18—,
Hưởng dương 20 tuổi.
Phía dưới được khắc thêm những dòng chữ mới:—
Cùng nằm trong nấm mồ này
Là hài cốt của người vừa nêu trên,
Francis Troy,
Qua đời ngày 24 tháng 12 năm 18—,
Hưởng dương 26 tuổi.
Trong lúc nàng đứng đọc và trầm ngâm, tiếng đàn phong cầm lại vang lên trong nhà thờ, và nàng rón rén bước vòng ra hiên để lắng nghe. Cửa đóng kín, và dàn đồng ca đang học một bài thánh ca mới. Bathsheba xao xuyến trước những cảm xúc mà thời gian gần đây nàng cứ ngỡ đã chết lặng trong tim. Những giọng ca trong trẻo, mảnh mai của lũ trẻ văng vẳng bên tai nàng, cất lên rõ ràng từng lời ca mà chúng hát đi không cần suy nghĩ hay thấu hiểu—
Dắt dìu con, Ánh Sáng dịu hiền, giữa màn đêm vây kín,
Xin hãy dắt dìu con.
Tâm trạng của Bathsheba vốn thường dễ thay đổi theo hứng thú, như bao phụ nữ khác. Một nghẹn ngào dâng lên cổ họng và cay cay khóe mắt—và nàng tự nhủ cứ để những giọt nước mắt chực trào ấy tuôn rơi nếu chúng muốn. Chúng thực sự tuôn rơi, đầm đìa, và một giọt đã rơi xuống chiếc ghế đá bên cạnh nàng. Một khi đã bắt đầu khóc cho một nỗi buồn mà chính nàng cũng khó lòng định nghĩa, nàng không sao kìm lại được trước những dòng suy nghĩ cứ dồn dập kéo về, những điều nàng quá đỗi khắc ghi. Nàng sẵn sàng đánh đổi mọi thứ trên đời để được vô tư hồn nhiên như những đứa trẻ kia, chẳng màng đến ý nghĩa câu chữ, bởi chúng quá ngây thơ để cảm thấy cần phải bày tỏ điều gì. Mọi khung cảnh đầy xúc cảm trong quãng đời ngắn ngủi của nàng dường như sống lại với nỗi niềm dâng trào gấp bội vào khoảnh khắc ấy, và những cảnh tượng vốn dĩ vô cảm khi diễn ra nay bỗng trở nên ngập tràn cảm xúc. Thế nhưng, nỗi buồn đến với nàng tựa như một sự xa hoa dễ chịu hơn là ngọn roi quất phạt của những ngày tháng trước.
Vì Bathsheba đang vùi mặt vào hay bàn tay, nàng không hề hay biết có bóng người lặng lẽ bước vào hiên nhà. Vừa trông thấy nàng, người ấy thoạt đầu có vẻ định lùi lại, rồi khựng lại và ngắm nhìn nàng. Bathsheba không ngẩng đầu lên trong suốt một lúc, và khi quay lại, gương mặt nàng đẫm lệ, đôi mắt nhòa đi vì lệ suối. “Anh Oak,” nàng thốt lên, đầy bối rối, “anh đã ở đây bao lâu rồi?”
“Mấy phút rồi, thưa cô,” Oak cung kính đáp.
“Anh định vào trong à?” Bathsheba hỏi; và từ trong nhà thờ vọng ra câu hát tựa như lời nhắc tuồng—
Con từng yêu ngày tháng chói chang, và dẫu vẫn sợ hãi,
Kiêu hãnh đã dẫn lối con: xin chớ nhớ chuyện năm xưa.
“Vâng, tôi định vào,” Gabriel đáp. “Cô biết đấy, tôi là một trong những ca sĩ hát giọng trầm. Tôi đã hát bass được mấy tháng rồi.”
“Thế sao? Tôi không biết đấy. Vậy tôi để anh làm việc nhé.”
Mà con hằng yêu từ lâu lắm, rồi đánh mất một thời gian,
Lũ trẻ hát vang.
“Xin đừng vì tôi mà bỏ đi, thưa cô chủ. Chắc tối nay tôi không vào trong nữa đâu.”
“Ồ không—anh đâu có khiến tôi phải bỏ đi.”
Rồi họ đứng đó trong bầu không khí ngượng ngùng đôi chút, Bathsheba cố gắng lau khuôn mặt ướt đẫm và đỏ bừng của mình sao cho anh không chú ý. Cuối cùng, Oak lên tiếng: “Tôi đã không gặp cô—ý tôi là không trò chuyện với cô—từ rất lâu rồi, phải không nhỉ?” Nhưng anh sợ gợi lại những ký ức đau buồn nên vội ngắt lời: “Cô định vào nhà thờ à?”
“Không,” nàng đáp. “Tôi đến đây để xem riêng tấm bia mộ—xem họ đã khắc chữ theo đúng ý tôi chưa. Anh Oak, nếu muốn, anh cứ việc nói chuyện với tôi về vấn đề mà cả hai chúng ta đều đang bận tâm vào lúc này.”
“Và họ làm đúng ý cô chứ?” Oak hỏi.
“Rồi. Lại đây xem đi, nếu anh chưa xem.”
Thế là họ cùng nhau bước tới đọc tấm bia mộ. “Tám tháng rồi sao!” Gabriel thì thầm khi nhìn thấy mốc thời gian. “Đối với tôi cứ như mới ngày hôm qua.”
“Còn với tôi thì như đã cách đây nhiều năm—những năm tháng dài đằng đẵng, và tôi như đã chết đi sống lại ở giữa quãng đời ấy. Và giờ tôi đang về nhà đây, anh Oak.”
Oak bước theo sau nàng. “Tôi muốn thưa với cô một chuyện nhỏ ngay khi có thể,” anh ngập ngừng nói. “Chỉ là chuyện làm ăn thôi, và tôi nghĩ mình có thể tranh thủ nhắc đến bây giờ, nếu cô cho phép.”
“À vâng, cứ tự nhiên.”
“Đó là có lẽ chẳng bao lâu nữa tôi sẽ phải từ bỏ việc quản lý trang trại của cô, thưa bà Troy. Thực ra, tôi đang tính đến chuyện rời khỏi nước Anh—chưa phải ngay đâu cô—vào mùa xuân tới.”
“Rời khỏi nước Anh!” nàng ngạc nhiên thốt lên, nỗi thất vọng hiện rõ trong giọng nói. “Sao cơ, Gabriel, anh làm thế để làm gì?”
“À, tôi nghĩ đó là cách tốt nhất,” Oak ấp úng đáp. “California là nơi tôi đang nhắm tới để thử vận may.”
“Nhưng ai cũng đinh ninh rằng anh sẽ nhận quản lý trang trại của tội nghiệp ông Boldwood cho riêng mình cơ mà.”
“Tôi đúng là có quyền ưu tiên từ chối; nhưng chưa có gì ngã ngũ cả, và tôi có lý do để từ bỏ. Tôi sẽ hoàn tất nốt năm nay ở đó với tư cách là người quản lý cho ủy thác hội, nhưng sẽ không làm nữa.”
“Và tôi sẽ thế nào nếu không có anh? Ôi, Gabriel, tôi nghĩ anh không nên đi đâu cả. Anh đã ở cạnh tôi ngần ấy năm—qua bao thăng trầm, là bạn cũ lâu năm thế này—thì việc đó nghe có vẻ gần như nhẫn tâm. Tôi từng tưởng tượng rằng nếu anh thuê trang trại kia với tư cách là chủ, anh vẫn có thể thỉnh thoảng liếc nhìn giúp đỡ trang trại của tôi chứ. Thế mà giờ lại định đi!”
“Tôi rất sẵn lòng nếu được.”
“Thế mà lúc tôi ngày càng bất lực hơn bao giờ hết thì anh lại bỏ đi!”
“Vâng, cái trớ trêu là ở chỗ đó,” Gabriel buồn bã đáp. “Và chính vì sự bất lực ấy mà tôi cảm thấy mình buộc phải ra đi. Chào cô nhé,” anh nói lời cuối, rõ ràng là rất sốt sắng muốn rời đi, và lập tức rảo bước khỏi khu nghĩa địa theo lối mòn mà nàng chẳng có lý do gì để đi theo được.
Bathsheba thẫn thờ ra về, tâm trí bận tâm bởi một rắc rối mới, dẫu phiền toái nhưng ít ra không chí mạng, nên ít nhiều cũng mang lại điều tích cực là kéo cô ra khỏi nỗi u uất thường trực trong đời. Chuyện về Oak và mong muốn tránh mặt nàng cứ xoay mươi trong đầu Bathsheba; nàng nhớ lại vài lần tiếp xúc gần đây với anh, dẫu lúc đó có vẻn vẹn vặt, nhưng khi xâu chuỗi lại thì cho thấy rõ sự không mặn mà với sự hiện diện của nàng. Cuối cùng, nàng bàng hoàng nhận ra một nỗi đau lớn: người đệ tử lâu năm cuối cùng của nàng sắp sửa rời bỏ và trốn chạy nàng. Người từng tin tưởng và bênh vực nàng khi cả thế giới chống lại nàng, cuối cùng cũng giống như những người khác, đã trở nên mệt mỏi và thờ ơ với nghĩa cử cũ, để mặc nàng tự chiến đấu với những trận chiến của riêng mình.
Ba tuần trôi qua, và càng có thêm bằng chứng cho thấy sự thiếu quan tâm của anh dành cho nàng. Nàng nhận ra rằng thay vì bước vào căn phòng nhỏ hay văn phòng nơi lưu giữ sổ sách nông trại rồi chờ đợi, hoặc để lại mẩu giấy nhắn như anh vẫn thường làm trong thời gian nàng ở ẩn, Oak chẳng bao giờ bén mảng tới khi có khả năng nàng ở đó, mà chỉ ghé qua vào những thời điểm bất thường nhất khi người ta ít trông đợi sự xuất hiện của nàng ở khu vực đó trong nhà nhất. Bất cứ khi nào cần chỉ thị, anh đều gửi tin nhắn hoặc mẩu giấy không đề tựa cũng chẳng ký tên, buộc nàng phải đáp lại bằng một giọng điệu hờ hững y như thế. Tội nghiệp Bathsheba, giờ đây nàng phải gánh chịu sự cay đắng dằn vặt nhất—cảm giác bị khinh miệt.
Mùa thu trôi qua đầy ảm đạm giữa những phỏng đoán u sầu ấy, rồi ngày lễ Giáng sinh cũng đến, đánh dấu tròn một năm nàng chịu tang hợp pháp, và hai năm ba tháng sống cô độc một mình. Khi tự soi thấu cõi lòng, nàng thấy vô cùng kỳ lạ là chủ đề đáng lẽ ra phải gợi lên trong dịp này—sự kiện tại phòng lớn nhà Boldwood—lại chẳng hề làm nàng nao núng chút nào; thay vào đó là một niềm tin đau đớn rằng ai ai cũng xa lánh nàng—vì lý do gì thì nàng chịu—và Oak chính là kẻ cầm đầu những kẻ kháng cự ấy. Bước ra khỏi nhà thờ ngày hôm ấy, nàng liếc mắt quanh với hy vọng rằng Oak, người mà nàng vừa nghe thấy giọng trầm vang lên từ gác xép phía trên với vẻ dửng dưng đến lạ, có thể sẽ nán lại trên lối đi của nàng theo cách cũ. Anh vẫn ở đó, như mọi khi, đang đi xuống con đường phía sau nàng. Nhưng vừa thấy Bathsheba quay đầu lại, anh liền liếc mắt sang chỗ khác, và ngay khi vừa qua khỏi cổng, chỉ cần có một cái cớ nhỏ nhoi nhất để rẽ hướng, anh liền chớp lấy và biến mất.
Sáng hôm sau mang đến đòn chí mạng; nàng đã mong chờ nó từ lâu. Đó là một thông báo chính thức bằng thư từ anh rằng anh sẽ không gia hạn hợp đồng làm việc với cô cho dịp Lễ Mẫu tử (Lady-day) sắp tới.
Bathsheba thực sự ngồi khóc nức nở trước bức thư này. Nàng vừa uất ức vừa tổn thương vì thứ tình yêu đơn phương từ Gabriel—thứ mà nàng từng coi là quyền lợi bất khả xâm phạm suốt đời mình—lại bị tước đoạt theo ý thích cá nhân của anh một cách phũ phàng như vậy. Nàng cũng hoang mang trước viễn cảnh phải một lần nữa tự xoay sở dựa vào sức mình: nàng cảm thấy bản thân không bao giờ có đủ năng lượng để đi chợ, mặc cả và buôn bán nữa. Kể từ khi Troy qua đời, Oak vẫn luôn thay nàng tham dự mọi buổi đấu giá và hội chợ, lo toan mọi công việc kinh doanh của nàng cùng với của chính anh. Giờ nàng phải làm sao đây? Cuộc đời nàng đang dần trở thành một hoang mạc khốn cùng.
Chiều hôm ấy, Bathsheba cảm thấy cô độc đến cùng cực, lòng khao khát khôn nguôi sự xót thương và cảm thông, lại thêm đau khổ vì ngỡ như mình đã sống qua cả tình bạn chân chính duy nhất mà đời mình từng có, nàng bèn choàng áo khoác, đội mũ đi thẳng tới nhà Oak ngay sau hoàng hôn, dẫn đường cho nàng là thứ ánh sáng nhợt nhạt như hoa anh thảo của vầng trăng lưỡi liềm non vài ngày tuổi.
Ánh lửa bập bùng ấm áp chiếu rọi qua khung cửa sổ, nhưng chẳng thấy bóng người nào trong phòng. Nàng gõ cửa cách rụt rè, rồi lại chợt nghĩ không biết một người phụ nữ độc thân đến thăm một chàng trai sống độc thân có phải là điều đúng đắn hay không, dẫu anh là người quản lý của nàng và người ta có thể cho rằng nàng đến bàn chuyện công việc mà chẳng có gì là thực sự bất tiện. Gabriel mở cửa, và ánh trăng chiếu rọi lên vầng trán anh.
“Anh Oak,” Bathsheba cất giọng yếu ớt.
“Vâng; tôi là Oak đây,” Gabriel đáp. “Tôi đang vinh hạnh—Ồ, ngốc thật, sao tôi lại không nhận ra cô chủ cơ chứ!”
“Tôi sẽ chẳng làm cô chủ của anh lâu nữa đâu, phải không Gabriel?” nàng cất giọng đầy xót xa.
“À, vâng. Tôi đoán là... nhưng mời cô vào nhà, thưa cô. Ôi—để tôi thắp ngọn đèn,” Oak đáp với vẻ có chút vụng về.
“Thôi; đừng vì tôi mà phiền phức.”
“Hiếm lắm mới có một vị nữ khách đến chơi nên tôi e là chỗ ở không được tiện nghi cho lắm. Mời cô ngồi xuống đây. Ghế đây, và ở kia cũng có một cái nữa. Tôi rất tiếc vì toàn bộ ghế nhà tôi đều làm bằng mặt gỗ và hơi cứng, nhưng tôi... cũng đang tính sắm vài chiếc mới.” Oak kéo sẵn hai ba chiếc ghế cho nàng.
“Chừng này là đủ thoải mái với tôi rồi.”
Thế là nàng ngồi xuống, anh cũng ngồi xuống theo, ngọn lửa nhảy múa trên gương mặt họ và trên cả món đồ đạc cổ kính,
bóng lộn ánh ngời
qua năm tháng tay người chạm tới,[3]
tạo nên cả một gia sản gia đình của Oak, hắt lại những vệt phản chiếu bập bùng. Thật kỳ lạ làm sao cho hai con người vốn hiểu rõ nhau đến thế, chỉ vì tình cờ gặp lại ở một chốn mới và theo một cách mới mà lại trở nên ngượng ngùng và gượng gạo đến vậy. Ngoài đồng hay ở nhà nàng, chưa bao giờ có chút ngượng ngùng nào giữa họ; nhưng giờ đây, khi Oak đã trở thành chủ nhà, cuộc đời họ dường như lùi trở lại những ngày tháng họ còn là người dưng nước lã.
“Anh sẽ thấy lạ khi tôi đến đây, nhưng—”
“Ồ không; có gì lạ đâu.”
“Nhưng tôi cứ nghĩ rằng—Gabriel, tôi đã rất bứt rứt khi đinh ninh rằng mình đã làm anh mội giận, và vì thế nên anh mới bỏ đi. Chuyện đó làm tôi buồn lắm và tôi không thể không đến đây.”
“Làm tôi giận ư? Làm như cô có thể làm thế được không, Bathsheba!”
“Tôi không làm thế thật à?” nàng hỏi, mừng rỡ. “Thế nếu không vì thế thì anh bỏ đi làm gì?”
“Tôi có định di cư đi đâu đâu, cô biết đấy; tôi đâu có biết là cô không muốn thế khi tôi nói cho cô hay, bằng không thì tôi đã chẳng đời nào nghĩ đến chuyện đó,” anh đáp một cách giản dị. “Tôi đã sắp xếp xong xuôi để nhận Trang trại Little Weatherbury và sẽ tự tay làm chủ vào dịp Lễ Mẫu tử. Cô biết là tôi đã có cổ phần ở đó từ lâu rồi mà. Dù vậy, điều đó cũng chẳng cản trở tôi lo liệu việc làm ăn cho cô như trước, ngặt một nỗi là người ta đã bắt đầu xì xào bàn tán về chúng ta.”
“Gì cơ?” Bathsheba ngạc nhiên hỏi. “Người ta bàn tán về tôi và anh á? Họ nói gì thế?”
“Tôi không thể nói cho cô nghe đâu.”
“Tôi nghĩ nói ra sẽ khôn ngoan hơn đấy. Anh từng đóng vai người thầy chỉ lối cho tôi bao nhiêu lần, tôi không hiểu sao giờ lại sợ làm điều đó.”
“Lần này không phải do cô làm gì đâu. Tóm đi tóm lại là thế này—rằng tôi cứ lảng vảng ở đây, ngóng chờ trang trại tội nghiệp của ông Boldwood, với ý định rước được cô về làm vợ một ngày nào đó.”
“Rước tôi về! Thế nghĩa là thế nào?”
“Là cưới cô chứ còn gì, nói theo kiểu Anh quốc cho vuông. Cô bắt tôi phải nói ra đấy nhé, thế nên đừng có trách tôi.”
Bathsheba trông không có vẻ hoảng hốt lắm như thể vừa có một phát đại bác nổ ngay bên tai —điều mà Oak vẫn hằng đinh ninh. “Cưới tôi ư! Tôi có biết anh có ý đó đâu,” nàng điềm tĩnh đáp. “Chuyện như thế thì thật quá vô lý—còn quá sớm—để mà nghĩ tới!”
“Ừ; tất nhiên là quá vô lý rồi. Tôi chẳng có ham muốn gì chuyện đó; chắc chừng này là cô đủ hiểu rồi chứ nhỉ. Chắc chắn, chắc chắn cô là người cuối cùng trên đời mà tôi nghĩ đến chuyện cưới hỏi. Quá vô lý, đúng như cô nói đấy.”
“‘Quá... s-sớm’ mới là từ tôi dùng.”
“Tôi phải xin lỗi vì đã bắt bẻ cô, nhưng cô đã nói là ‘quá vô lý’, và tôi cũng thấy thế.”
“Tôi cũng xin lỗi anh vậy!” nàng đáp, đôi mắt rưng rưng ngấn lệ. “‘Quá sớm’ mới là điều tôi nói. Nhưng chẳng sao cả—chẳng hề gì đâu—tôi chỉ định nói là ‘quá sớm’ thôi. Thật đấy, tôi không có ý kia đâu, anh Oak, anh phải tin tôi chứ!”
Gabriel nhìn đăm đăm vào mặt nàng một hồi lâu, nhưng vì ánh lửa mờ ảo nên chẳng nhìn rõ được mấy. “Bathsheba,” anh dịu dàng lên tiếng đầy ngạc nhiên, rồi bước lại gần hơn: “nếu tôi chỉ biết một điều thôi—rằng cô có cho phép tôi yêu cô, chinh phục cô, và cưới cô sau tất cả mọi chuyện không—nếu tôi chỉ biết điều đó thôi!”
“Nhưng anh sẽ chẳng bao giờ biết được đâu,” nàng thì thầm.
“Tại sao?”
“Bởi vì anh có bao giờ hỏi đâu.”
“Ồ—Ồ!” Gabriel bật cười khẽ đầy hân hoan. “Người yêu dấu của anh—”
“Lẽ ra anh không nên gửi cho tôi bức thư cay nghiệt đó vào sáng nay,” nàng ngắt lời. “Nó cho thấy anh chẳng mảy may quan tâm đến tôi, và sẵn sàng bỏ rơi tôi giống như tất cả những người khác! Anh thật quá nhẫn tâm, tính ra tôi là người tình đầu đời của anh, và anh cũng là người tình đầu tiên của tôi; tôi sẽ không quên chuyện này đâu!”
“Nào Bathsheba, có ai trên đời này mà trêu ngươi được như cô không cơ chứ,” anh vừa cười vừa nói. “Cô thừa biết là thuần túy vì tôi, một gã đàn ông độc thân, lại đi quản lý công việc làm ăn cho một cô nàng xinh đẹp cuốn hút, thì phải đóng một vai trò cực kỳ khó nhằn—nhất là khi người ta biết tôi có chút tình cảm với cô; và tôi cứ tưởng, qua cách mà tên tuổi hai chúng ta bị réo gọi cùng nhau, điều đó có thể làm tổn hại đến danh tiết của cô. Chẳng ai thấu được cái sự oi bức và bứt rứt mà tôi phải chịu đựng vì chuyện đó đâu.”
“Và chỉ có thế thôi á?”
“Chỉ có thế.”
“Ôi, tôi mới mừng làm sao khi đã đến đây!” nàng thốt lên đầy biết ơn khi đứng dậy khỏi ghế. “Tôi đã nghĩ nhiều về anh biết bao kể từ khi tôi cứ ngỡ anh chẳng thèm muốn nhìn mặt tôi nữa. Nhưng tôi phải đi thôi, kẻo người ta phát hiện tôi vắng nhà. Nào Gabriel,” nàng cười nhẹ khi cả hai bước ra cửa, “cứ như thể chính tôi mới là người đến tỏ tình với anh vậy—thật là khủng khiếp!”
“Và hoàn toàn đúng đắn nữa chứ,” Oak nói. “Anh đã chạy theo gót chân đảnh đảnh đổng đổng của em, nàng Bathsheba xinh đẹp của anh, qua biết bao dặm đường dài, qua biết bao ngày dài đằng đẵng; và thật nhẫn tâm nếu tiếc với anh một chuyến ghé thăm này.”
Anh tiễn nàng lên dốc, vừa đi vừa giảng giải cho nàng những chi tiết về việc anh sắp sửa tiếp quản trang trại kia. Họ nói rất ít về tình cảm dành cho nhau; những lời đường mật hay biểu cảm nồng nhiệt có lẽ là điều thừa thãi giữa những người bạn đã qua hoạn nạn. Tình cảm của họ là thứ tình cảm vững chắc nảy sinh (nếu có thể nảy sinh) khi hai con người bị ném vào cùng một hoàn cảnh, bắt đầu bằng việc thấu hiểu những góc cạnh gai góc nhất trong tính cách của đối phương, chứ không phải những điều tốt đẹp nhất ở bề nổi ban đầu, thứ lãng mạn đâm chồi nảy lộc từ những khe hở của muôn vàn thực tế trần trụi, phũ phàng. Thứ tình thân hảo hữu—sự đồng cam cộng khổ ấy—thường vốn sinh ra từ sự tương đồng trong công việc, nhưng ngặt nỗi lại hiếm khi song hành cùng tình yêu giữa nam và nữ, bởi đàn ông và phụ nữ thường gắn kết với nhau không phải qua lao động, mà chỉ qua những cuộc vui chơi. Tuy nhiên, ở đâu mà hoàn cảnh hạnh phúc cho phép nó đơm hoa kết trái, thì thứ tình cảm pha trộn ấy sẽ chứng tỏ mình là tình yêu duy nhất mạnh mẽ tựa sự chết—thứ tình yêu mà dẫu đại dương muôn trùng cũng chẳng thể dập tắt, dẫu hồng thủy ngập tràn cũng chẳng thể nhấn chìm, sánh bên nó thì thứ đam mê vẫn thường mang tên gọi ấy lại phù du tựa hơi nước bốc lên.
