Suốt buổi tối hôm trở về từ chợ, Bathsheba nói rất ít với chồng, và anh cũng chẳng mặn mà gì với việc trò chuyện. Anh mang một vẻ khó chịu, vừa bồn chồn đứng ngồi không yên lại vừa ngậm miệng làm thinh. Ngày hôm sau, tức Chủ nhật, cũng trôi qua trong bầu không khí trầm mặc tương tự, khi Bathsheba đi nhà thờ cả buổi sáng lẫn buổi chiều. Hôm đó là ngay trước ngày diễn ra cuộc đua ngựa Budmouth. Đến tối, Troy bất ngờ lên tiếng:

— Bathsheba, em có thể cho anh vay hai mươi bảng được không?

Nét mặt cô lập tức tối sầm lại. — Hai mươi bảng ư? — cô thốt lên.

— Thật tình là anh đang rất cần tiền. — Vẻ lo âu hiện rõ trên khuôn mặt Troy là điều rất bất thường và dễ thấy. Đó là đỉnh điểm của tâm trạng đã đeo bám anh suốt cả ngày.

— À! Cho mấy cuộc đua ngựa ngày mai chứ gì.

Troy thoáng ngẩn người không đáp. Sự hiểu lầm ấy lại có lợi cho một kẻ đang sợ bị người khác thấu tâm can như anh lúc bấy giờ. — Ừ thì, cứ cho là anh cần tiền đi đua ngựa đi — cuối cùng anh cũng nói.

— Ơi anh Frank! — Bathsheba đáp, giọng ngập tràn sự nài nỉ khẩn khoản. — Chỉ mới vài tuần trước thôi, anh từng bảo rằng em còn ngọt ngào hơn tất cả những niềm vui khác cộng lại, và rằng anh sẵn sàng từ bỏ tất cả vì em; thế mà giờ đây, anh lại không thể từ bỏ nổi một thứ vừa gây phiền muộn vừa chẳng ích gì này sao? Đi mà, anh Frank. Nào, để em dùng mọi cách — bằng những lời ngọt ngào, những ánh nhìn đắm đuối cùng tất cả những gì em có thể nghĩ ra — để quyến rũ anh ở nhà nhé. Hãy nói đồng ý với vợ anh đi — nói đồng ý đi nào!

Những nét dịu dàng và mềm mại nhất trong bản chất của Bathsheba giờ đây đang trỗi dậy mạnh mẽ — cô bộc lộ chúng một cách đầy bộc phát để mong anh đón nhận, chẳng mòn mỏi che đậy hay thủ thế bằng lớp vỏ bọc đầy cảnh giác mà cô thường mang khi bình tĩnh. Ít người đàn ông nào có thể cưỡng lại được lời nài nỉ vừa ranh mãnh vừa đài các từ gương mặt xinh đẹp ấy, khi cô ngả nhẹ đầu ra sau và sang một bên theo tư thế quen thuộc vốn diễn tả được nhiều hơn cả ngàn lời nói, và dường như được sinh ra chỉ để dành cho những dịp đặc biệt như thế này. Nếu người phụ nữ ấy không phải là vợ mình, chắc chắn Troy đã gục ngã ngay lập tức; nhưng ngặt nỗi, anh tự nhủ rằng mình không nên lừa dối cô thêm nữa.

— Số tiền này hoàn toàn không dùng để trả nợ cờ bạc đua ngựa gì cả — anh nói.

— Thế thì dùng vào việc gì? — cô hỏi. — Anh đang làm em vô cùng phiền lòng với những khoản trách nhiệm mập mờ này đấy, Frank.

Troy chần chừ. Giờ đây, anh không còn yêu cô đủ nhiều để để mặc bản thân bị cuốn theo những chiều ý của cô nữa. Dù vậy, anh vẫn cần giữ phép lịch sự. — Em đang đối xử với anh bằng một thái độ đầy nghi kỵ thật đáng trách — anh nói. — Cái kiểu trói tay trói chân mà em đang áp dụng với anh chẳng phải là phong thái nên có của một người vợ mới cưới chút nào.

— Em nghĩ rằng mình có quyền cằn nhằn đôi chút nếu em là người phải trả tiền — cô nói, biểu cảm nửa cười nửa dỗi.

— Chính xác; và đã xong phần trước, bây giờ chúng ta chuyển sang phần sau nhé. Bathsheba à, đùa giỡn thì vui thật đấy, nhưng đừng đi quá đà, kẻo em lại phải hối hận vì điều gì đó đấy.

Cô đỏ bừng mặt. — Em đang hối hận vì điều đó rồi đây — cô đáp nhanh.

— Em hối hận điều gì?

— Rằng mối tình lãng mạn của tôi đã chấm dứt.

— Mọi chuyện tình lãng mạn đều kết thúc khi hôn nhân bắt đầu.

— Em ước gì anh đừng nói thế. Anh làm tổn thương tận tâm can em khi cứ dùng sự sắc sảo của mình để chế giễu em.

— Em cũng có vừa gì khi đối xử với anh đâu. Anh tin là em căm ghét anh thì có.

— Không phải anh — mà là những thói hư tật xấu của anh. Em căm ghét chúng thật đấy.

— Sẽ phải phép hơn nhiều nếu em tự mình sửa chữa chúng. Nào, hãy xí xóa mọi chuyện với hai mươi bảng đó, rồi làm hòa đi.

Cô thở dài đầy nhẫn nhịn. — Em còn chừng ấy tiền ở đây dành cho chi phí gia đình. Nếu anh buộc phải lấy thì cứ lấy đi.

— Rất tốt. Cảm ơn em. Chắc anh sẽ đi trước khi em thức dậy để ăn sáng vào ngày mai đấy.

— Và anh cứ nhất thiết phải đi sao? Ồ! Đã từng có một thời gian, anh Frank ạ, mà người ta phải tốn biết bao lời hứa hẹn với những người khác mới có thể lôi kéo được anh rời xa em. Hồi đó anh hay gọi em là cục cưng cơ mà. Nhưng bây giờ thì những ngày tháng của em trôi qua thế nào đối với anh chẳng còn quan trọng nữa rồi.

— Dẫu có bao nhiêu cảm xúc đi nữa thì anh vẫn phải đi. — Vừa nói, Troy vừa liếc nhìn đồng hồ, và dường như bị thôi thúc bởi một lý do tối tăm khó hiểu nào đó, anh bật nắp lưng chiếc đồng hồ ra, để lộ một lọn tóc nhỏ được cất giấu gọn gàng bên trong.

Đúng lúc ấy, ánh mắt Bathsheba vô tình ngước lên, và cô đã nhìn thấy hành động đó cùng lọn tóc. Cô bàng hoàng đỏ mặt vì đau đớn và ngạc nhiên, rồi thốt lên vài lời trước khi kịp suy nghĩ xem có nên nói ra hay không. — Lọn tóc của một người phụ nữ! — cô nói. — Ồ, anh Frank, của ai thế này?

Troy lập tức đóng sập đồng hồ lại. Anh dửng dưng đáp, như thể đang che đậy những cảm xúc vừa bị khơi gợi. — Thì của em chứ ai vào đây nữa. Của ai được cơ chứ? Anh suýt quên mất là mình đang giữ nó đấy.

— Trơ trẽn thật đấy, anh Frank!

— Anh bảo là anh quên mất cơ mà! — anh lớn tiếng.

— Ý em không phải thế — đó là một lọn tóc màu vàng.

— Vớ vẩn.

— Anh đang sỉ nhục em đấy. Em biết chắc nó có màu vàng. Giờ thì của ai? Em muốn biết.

— Được rồi — anh nói cho em biết, khỏi phải lôi thôi nữa. Đó là tóc của một cô gái mà anh định cưới làm vợ trước khi quen em.

— Vậy thì anh phải nói cho em biết tên cô ta chứ.

— Anh không thể làm thế.

— Cô ta đã lấy chồng chưa?

— Chưa.

— Cô ta còn sống không?

— Còn.

— Cô ta xinh đẹp chứ?

— Có.

— Thật kỳ lạ làm sao nếu cô ta có thể xinh đẹp được cơ chứ, tội nghiệp cô ta ghê, giữa một nỗi bất hạnh tột cùng như thế!

— Bất hạnh — bất hạnh gì cơ? — anh hỏi dồn.

— Sở hữu một mái tóc mang cái màu sắc khủng khiếp đó chứ gì nữa.

— Ồ — ho — anh lại thích thế đấy! — Troy vừa nói vừa lấy lại bình tĩnh. — Này nhé, tóc của cô ấy đã được ngắm nhìn và trầm trồ bởi tất cả những ai từng nhìn thấy khi cô ấy buông xõa, mà thời gian để tóc xõa cũng đâu phải ngắn. Đó là một mái tóc tuyệt đẹp. Người ta từng phải ngoái đầu lại để ngắm nhìn nó đấy, cô gái tội nghiệp ạ!

— Xí! Thế thì có gì to tát — có gì to tát đâu cơ chứ! — cô thốt lên với giọng điệu hờn dỗi mới chớm. — Nếu em mà quan tâm đến tình yêu của anh nhiều như trước, em cũng có thể nói rằng người ta từng ngoái đầu lại để ngắm nhìn mái tóc của em rồi đấy.

— Bathsheba, đừng có thất thường và ghen tuông vô lối thế. Em thừa biết đời sống hôn nhân sẽ ra sao cơ mà, đáng lẽ không nên dấn thân vào nếu em sợ hãi những rắc rối phát sinh này.

Đến lúc này thì Troy đã đẩy cô đến tận cùng của sự cay đắng: lồng ngực cô nghẹn lại, và khóe mắt nhức buốt vì chực trào nước mắt. Dù xấu hổ vì phải bộc lộ cảm xúc, cuối cùng cô cũng vỡ oà:

— Đây là tất cả những gì tôi nhận được khi yêu anh sâu sắc đến thế sao! À! Khi tôi gả cho anh, mạng sống của anh còn quý giá hơn cả sinh mạng của tôi. Tôi đã có thể chết vì anh — tôi mới thành thật làm sao khi nói rằng mình sẵn có thể chết vì anh! Thế mà giờ đây anh lại cười cợt sự ngốc nghếch của tôi vì đã lấy anh. Ôi! Đối xử với tôi như thế có gọi là tử tế không khi cứ mang sự lầm lẫn của tôi ra để chì chiết trước mặt? Dù anh có đánh giá trí khôn của tôi thế nào đi nữa, thì anh cũng không nên nhẫn tâm nhào nặn tôi như thế, bây giờ khi tôi đã rơi vào quyền kiểm soát của anh rồi.

— Anh có muốn sự việc ra nông nỗi này đâu chứ — Troy nói; — thề có lòng dạ anh đây, đàn bà các người cứ làm anh chết mất thôi!

— Thôi đi, anh đừng có giữ tóc của người ta nữa. Anh sẽ đốt nó đi, phải không anh Frank?

Frank vẫn tiếp tục như thể không nghe thấy lời cô. — Có những sự cân nhắc còn đứng trước cả sự cân nhắc của anh dành cho em; những việc cần phải bù đắp — những mối ràng buộc mà em chẳng thể nào biết được. Nếu em hối hận vì đã kết hôn, thì anh cũng vậy.

Giờ đây đang run rẩy, cô đặt tay lên cánh tay anh, cất lời với giọng điệu pha trộn giữa sự khốn khổ và nài nỉ: — Em chỉ hối hận nếu anh không yêu em hơn bất kỳ người phụ nữ nào trên thế giới này! Ngoài ra thì em chẳng hối hận gì đâu, Frank ạ. Anh không hối hận vì trong lòng đã yêu một người khác hơn em đấy chứ?

— Anh không biết. Sao em lại nói thế?

— Anh sẽ không đốt lọn tóc đó đâu. Anh thích người phụ nữ sở hữu mái tóc đẹp đẽ ấy — phải; nó rất đẹp — còn đẹp hơn cả cái bờm đen thảm hại của em! Thôi đành chịu; em chẳng thể làm gì để bớt xấu xí đi được. Chắc chắn anh phải thích cô ta nhất rồi!

— Cho đến ngày hôm nay, khi lấy nó ra khỏi ngăn kéo, anh chưa hề ngắm nhìnú lọn tóc đó trong suốt mấy tháng trời — anh xin thề đấy.

— Nhưng vừa nãy anh vừa nhắc đến từ “ràng buộc”; và rồi — cả người phụ nữ chúng ta gặp nữa?

— Chính cuộc gặp gỡ với cô ấy đã gợi nhắc anh nhớ về lọn tóc.

— Vậy ra đó là tóc của cô ta à?

— Phải. Rồi, giờ thì em đã moi được nó ra từ miệng anh rồi đấy, hy vọng là em mãn nguyện rồi nhé.

— Thế còn những mối ràng buộc thì sao?

— Ồ! Chẳng có gì đâu — chỉ là một lời nói đùa thôi.

— Một lời nói đùa á! — cô nói với vẻ kinh ngạc đầy sầu thảm. — Anh có thể đùa cợt khi em đang đau khổ và nghiêm túc thế này sao? Hãy nói cho em biết sự thật đi, Frank. Em đâu phải kẻ ngốc, anh biết đấy, dẫu em là phụ nữ và đôi khi cũng có những phút yếu lòng. Nào! Hãy đối xử sòng phẳng với em đi — cô nhìn thẳng vào mặt anh với vẻ thành khẩn và không chút sợ hãi. — Em đâu cần gì nhiều; chỉ cần sự công bằng tối thiểu — thế thôi! À! Đã có lúc em cảm thấy mình sẽ chẳng bằng lòng với bất cứ thứ gì kém hơn sự tôn sùng tuyệt đối từ người chồng mà em chọn. Thế mà giờ đây, bất cứ điều gì không phải là sự tàn nhẫn cũng đủ khiến em thỏa mãn rồi. Phải! Một Bathsheba kiêu hãnh và đầy khí phách nay lại ra thế này đây!

— Vì Chúa, đừng có làm quá lên thế! — Troy cộc cằn đáp, vừa đứng phắt dậy và bước ra khỏi phòng.

Ngay khi anh vừa đi khuất, Bathsheba oà khóc nức nở — những tiếng nấc khô khốc không một giọt nước mắt, đau đớn như cứa vào da thịt mà không được dịu đi chút nào bởi dòng lệ. Nhưng cô tự nhủ phải kìm nén mọi biểu hiện của cảm xúc. Cô đã thất bại; nhưng cô sẽ không bao giờ thừa nhận điều đó chừng nào còn sống. Niềm kiêu hãnh của cô quả thật đã sụp đổ hoàn toàn trước những phát hiện tuyệt vọng về việc mình đã bị hủy hoại thế nào khi kết hôn với một kẻ có tâm hồn kém cỏi hơn cô. Cô bước đi lững thững qua lại với sự nổi loạn sục sôi, như một con báo trong lồng; toàn bộ tâm can cô đang sục sôi chiến đấu, và máu bốc lên bừng bừng trên khuôn mặt. Cho đến khi gặp Troy, Bathsheba vẫn luôn tự hào về vị thế của một người phụ nữ; đó từng là niềm vinh hạnh đối với cô khi biết rằng đôi môi mình chưa từng bị chạm bởi bất kỳ người đàn ông nào trên trần gian — rằng vòng eo của cô chưa từng bị siết bởi vòng tay của kẻ si tình nào. Giờ đây cô căm ghét chính mình. Trong những ngày tháng trước kia, cô vẫn luôn nuôi dưỡng một sự khinh bỉ ngầm dành cho những cô gái vốn chỉ là nô lệ cho bất kỳ gã trai khôi ngô nào bày tỏ ý định săn đón họ. Cô chưa bao giờ có thiện cảm với ý niệm về hôn nhân một cách trừu tượng như đa số những người phụ nữ mà cô nhìn thấy quanh mình. Giữa lúc cuồng quay vì nỗi lo âu dành cho người tình, cô đã đồng ý cưới anh; nhưng nhận thức đi cùng với những khoảnh khắc hạnh phúc nhất của cô vì lý do đó lại mang màu sắc của sự hy sinh bản thân nhiều hơn là sự thăng hoa và vinh dự. Dù hầu như chẳng biết tên vị thần đó là gì, nhưng Diana chính là nữ thần mà Bathsheba vô thức tôn thờ. Rằng cô chưa bao giờ, bằng ánh nhìn, lời nói hay cử hiệu nào, khuyến khích một người đàn ông tiếp cận mình — rằng cô từng cảm thấy bản thân mình là đủ — và trong sự độc lập của một trái tim thiếu nữ từng tưởng tượng rằng có một sự tha hóa nhất định nào đó khi từ bỏ sự thuần khiết của đời con gái để trở thành một nửa khiêm nhường hơn của một khối hôn nhân tầm thường — đó là những sự thật giờ đây được nhớ lại với niềm cay đắng khôn nguôi. Ồ,áá giá như cô chưa từng hạ mình làm cái trò dại dột ngớ ngẩn này, dẫu nó có đường hoàng đến đâu đi nữa, và giá như cô có thể đứng vững lại một lần nữa, như từng đứng trên ngọn đồi ở Norcombe, để thách thức Troy hay bất kỳ người đàn ông nào dám làm ô uế dẫu chỉ một sợi tóc trên đầu cô bằng sự can thiệp của họ!

Sáng hôm sau, cô thức dậy sớm hơn mọi khi và sai người yên ngựa để đi một vòng quanh nông trại theo thông lệ thường ngày. Khi cô trở về vào lúc tám giờ rưỡi — giờ ăn sáng quen thuộc của họ — cô được thông báo rằng chồng cô đã dậy, ăn sáng xong và đánh xe gig cùng con ngựa Poppet phóng đi Casterbridge từ đời nào.

Sau bữa ăn sáng, cô đã bình tĩnh và điềm đạm trở lại — thực chất là đã lấy lại hoàn thiện bản ngã của mình — và cô thong thả bước ra cổng, định đi sang một khu khác của nông trại mà cô vẫn trực tiếp quản lý bên cạnh các công việc trong nhà nếu thời gian cho phép, tuy nhiên cô luôn nhận ra rằng Gabriel Oak đã luôn đi trước cô một bước trong việc lo toan mọi thứ, khiến cô bắt đầu dành cho anh thứ tình cảm chân thật như đối với một người anh em. Dĩ nhiên, đôi khi cô cũng nghĩ về anh dưới góc độ của một người tình cũ, và thoáng tưởng tượng cuộc sống với anh trong vai trò người chồng sẽ ra sao; rồi cả cuộc sống với Boldwood dưới những điều kiện tương tự. Nhưng Bathsheba, dẫu có nhạy cảm đến đâu, cũng không phải là người hay chìm đắm trong những giấc mộng hão huyền, và những suy ngẫm của cô về vấn đề này diễn ra rất ngắn ngủi, hoàn toàn chỉ giới hạn vào những lúc sự thờ ơ của Troy vượt quá mức bình thường.

Cô nhìn thấy từ đằng xa trên con đường có dáng người giống như ông Boldwood. Đúng là ông Boldwood rồi. Bathsheba đỏ bừng mặt vì ngượng ngùng và đứng dõi theo. Người chủ trang trại dừng lại khi còn cách một quãng khá xa, rồi giơ tay ra hiệu với Gabriel Oak, người đang đi trên lối mòn cắt ngang qua cánh đồng. Hai người đàn ông sau đó tiến lại gần nhau và dường như chìm vào một cuộc trò chuyện vô cùng nghiêm túc.

Họ cứ đứng như vậy trong một khoảng thời gian dài. Joseph Poorgrass lúc này đi ngang qua gần chỗ họ, đẩy một chiếc xe cút kít chở đầy táo lên đồi hướng về phía nhà của Bathsheba. Boldwood và Gabriel bèn gọi với theo, nói chuyện với anh ta vài phút, rồi cả ba chia tay nhau, Joseph lập tức đẩy xe tiếp tục lên đồi.

Bathsheba, người đã chứng kiến màn kịch câm đó với chút ít ngạc nhiên, cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm khi Boldwood quay người bỏ đi. — Nào, có nhắn nhủ gì thế hả Joseph? — cô hỏi.

Anh ta đặt chiếc xe cút kít xuống, và ra vẻ điềm đạm, đứng đắn như đòi hỏi của một cuộc trò chuyện với một quý bà, cất giọng nói vọng qua cổng với Bathsheba.

— Thưa cô, từ nay cô sẽ chẳng bao giờ còn được nhìn thấy Fanny Robin nữa đâu ạ — cả người lẫn xác — thưa cô.

— Tại sao chứ?

— Dạ bởi vì cô ấy đã chết ở nhà tế thần rồi ạ.

— Fanny chết rồi — làm gì có chuyện đó!

— Thưa vâng, thưa cô.

— Cô ấy chết vì bệnh gì?

— Dạ tôi cũng không biết chắc chắn; nhưng tôi đoán là do cơ thể vốn dĩ yếu ớt, ọp ẹp bẩm sinh. Cô ấy là một đứa con gái mảnh mai yếu đuối đến mức chẳng chịu được chút gian khổ nào, ngay từ hồi tôi còn biết cô ấy cơ, và rồi cô ấy lụi tàn nhanh như ngọn bấc đèn cầy trước gió, người ta đồn thế ạ. Cô ấy đổ bệnh vào buổi sáng, và vì đã quá kiệt sức và rã rời, cô ấy đã qua đời vào buổi tối. Theo luật thì cô ấy thuộc giáo xứ chúng ta; và ông Boldwood đang chuẩn bị cử một chiếc xe ngựa vào lúc ba giờ chiều nay để đón linh cữu cô ấy về đây chôn cất.

— Thật tình là tôi sẽ không đời nào để ông Boldwood phải làm cái chuyện đó đâu — tôi sẽ tự mình làm việc ấy! Fanny từng là người hầu của chú tôi, và dẫu tôi chỉ biết cô ấy trong vỏn vẹn vài ngày, cô ấy vẫn thuộc về gia đình tôi. Chuyện này mới bi đát và đau lòng làm sao! — nghĩ đến cảnh Fanny lại phải nằm trong một nhà tế thần từ thiện. Bathsheba đã bắt đầu nếm trải thế nào là đau khổ, và cô lên tiếng bằng tất cả cảm xúc thật của mình.... — Hãy sai người sang nhà ông Boldwood, và nói rằng phu nhân Troy sẽ tự mình gánh vác trách nhiệm đón một người đầy tớ cũ của gia đình về.... Chúng ta không nên để cô ấy vào một chiếc xe ngựa thông thường; chúng ta sẽ thuê một cỗ xe tang.

— Dạ chắc gì đã kịp hả cô?

— Có lẽ là không kịp thật — cô trầm ngâm đáp. — Anh vừa bảo chúng ta phải có mặt ở cổng vào lúc mấy giờ — ba giờ chứ?

— Dạ thưa cô, tính ra là ba giờ chiều nay ạ.

— Rất tốt — anh hãy đi theo chuyến xe đó. Dù sao thì một chiếc xe ngựa đẹp đẽ vẫn hơn là một cỗ xe tang trông ghê rợn. Joseph, hãy đánh chiếc xe ngựa nhíp mới có thân màu xanh và bánh xe màu đỏ ra, rồi cọ rửa cho thật sạch vào nhé. Và này, Joseph —

— Dạ thưa cô.

— Hãy mang theo vài cành cây xanh cùng hoa để phủ lên quan tài của cô ấy — thật đấy, hãy hái thật nhiều vào, và vùi lấp hẳn cô ấy giữa những đóa hoa ấy. Hãy kiếm mấy cành nguyệt quế gai, hộp lá đốm, cây thủy tùng, và cả cỏ thơm nam thanh; à, và thêm vài chùm hoa cúc nữa. Và hãy để con Pleasant già kéo xe nhé, vì cô ấy vốn rất quen thuộc với nó mà.

— Dạ tôi biết rồi thưa cô. Lẽ ra tôi phải thưa thêm rằng nhà tế thần, dưới hình thức là bốn người lao động, sẽ đợi tôi ở cổng nghĩa trang giáo xứ nhà mình, để rước cô ấy và an táng theo đúng các nghi thức của Hội đồng Quản trị được pháp luật quy định ạ.

— Ôi chao — Nhà tế thần Casterbridge — và Fanny lại lâm vào hoàn cảnh này sao? — Bathsheba trầm ngâm nói. — Ước gì tôi biết chuyện này sớm hơn. Tôi cứ nghĩ cô ấy đã đi đến một nơi rất xa rồi cơ. Cô ấy đã ở đó được bao lâu rồi?

— Dạ mới được một hai ngày nay thôi ạ.

— Ồ! — thế ra cô ấy không ở đó với tư cách là một người lưu trú thường xuyên à?

— Dạ không. Ban đầu cô ấy đến sống ở một thị trấn có đồn trú bên kia vùng Wessex, và từ dạo đó cô ấy đã kiếm sống bằng nghề may vá ở Melchester suốt mấy tháng trời, ở nhà của một người đàn bà góa chồng rất đáng kính chuyên nhận những việc vá víu kiểu đó. Mới sáng Chủ nhật vừa rồi cô ấy mới lết được vào nhà tế thần, tôi tin là vậy, và người ta đồn đoán khắp nơi rằng cô ấy đã đi bộ rạc cả cẳng từ tận Melchester về đấy. Tại sao cô ấy lại rời bỏ chỗ làm cũ, tôi không dám chắc, vì tôi nào có biết; còn chuyện dối trá thì tôi đời nào thưa bẩm làm chi. Câu chuyện ngắn gọn là thế đấy thưa cô.

— Ạ-h! —

Không có viên ngọc nào lóe lên từ tia sáng hồng sang sắc trắng nhanh hơn sự thay đổi trên nét mặt của người vợ trẻ khi âm thanh ấy thốt ra từ cô trong một tiếng thở dài kéo dài. — Cô ấy đã đi bộ dọc theo con đường thu phí của chúng ta à? — cô hỏi bằng một giọng bỗng trở nên bồn chồn và háo hức.

— Dạ tôi tin là thế.... Thưa cô, tôi có cần gọi Liddy không ạ? Trông cô có vẻ không được khỏe cho lắm thì phải? Trông cô tái nhợt và kiệt sức như một bông huệ vậy!

— Không; đừng gọi con bé ấy; không có gì đâu. Cô ấy đi qua Weatherbury vào lúc nào thế?

— Dạ vào tối thứ Bảy tuần trước ạ.

— Thế là đủ rồi, Joseph; giờ anh có thể đi được rồi.

— Vâng, thưa cô.

— Joseph, lại đây một lát đã. Mái tóc của Fanny Robin có màu gì thế?

— Thưa bà chủ, giờ mà bắt tôi phải khai báo như thể đang ở tòa án thế này, thì thú thật là tôi chẳng thể nào nhớ nổi đâu ạ, nếu bà có tin!

— Thôi được rồi; cứ đi làm những việc tôi đã dặn đi. Khoan đã — thôi không, cứ đi đi.

Cô quay mặt đi để anh ta không còn nhận ra tâm trạng đang hằn rõ trên nét mặt mình nữa, rồi bước vào nhà với một cảm giác mỏi mệt xót xa cùng cái đầu đang đập thình thịch. Khoảng một tiếng sau, cô nghe thấy tiếng xe ngựa bèn bước ra, trong lòng vẫn canh cánh nỗi hoang mang và rối bời. Joseph, mặc bộ quần áo đẹp nhất của mình, đang tròng dây cương vào ngựa để chuẩn bị xuất phát. Đám cây cối và hoa lá đều đã được chất đống lên xe đúng như cô đã dặn; nhưng lúc này Bathsheba hầu như chẳng còn nhìn thấy chúng nữa.

— Cô ấy chết vì cái gì cơ? Anh vừa nói sao, Joseph?

— Dạ tôi không biết thưa cô.

— Anh có chắc chắn không đấy?

— Dạ thưa cô, chắc chắn ạ.

— Chắc chắn điều gì?

— Dạ tôi chắc rằng tất cả những gì tôi biết là cô ấy đến vào buổi sáng và qua đời vào buổi tối mà chẳng kịp nói năng gì thêm. Những gì anh Oak và ông Boldwood kể cho tôi chỉ có bấy nhiêu đây thôi. ‘Fanny tội nghiệp chết rồi đấy, Joseph ạ,’ anh Gabriel vừa nói vừa nhìn thẳng vào mặt tôi với cái vẻ điềm tĩnh quen thuộc của anh ấy. Tôi rất buồn, và tôi bèn hỏi, ‘Ạ — thế cô ấy qua đời vì cái gì thế?’ ‘Ừ thì, cô ấy chết ở nhà tế thần Casterbridge rồi,’ anh ấy nói, ‘và có lẽ việc cô ấy chết vì cái gì cũng chẳng còn quan trọng mấy nữa. Cô ấy đến nhà tế thần vào sáng sớm Chủ nhật, rồi qua đời vào buổi chiều — rõ rành rành thế đấy.’ Rồi tôi hỏi dạo này cô ấy làm gì, thế là ông Boldwood quay người lại phía tôi, ngừng việc dùng đầu gậy khều khều cái cây kế. Ông ấy kể cho tôi nghe chuyện cô ấy từng sống bằng nghề thợ may ở Melchester như tôi vừa thưa với cô đấy, và rằng cô ấy đã đi bộ từ đó về vào cuối tuần trước, đi ngang qua gần đây vào lúc chập tối thứ Bảy. Rồi họ bảo tôi tốt nhất nên đem chuyện cô ấy qua đời hé lộ cho cô hay một tiếng, thế là họ đi. Sự qua đời của cô ấy có lẽ là do phơi sương lạnh ban đêm đấy thôi cô ạ; vì người ta vẫn hay đồn rằng cô ấy mắc bệnh lao phổi: cô ấy ho khá nhiều vào mùa đông cơ mà. Dù sao thì chuyện đó đối với chúng ta bây giờ cũng chẳng còn mấy hệ trọng nữa, vì mọi chuyện đã ngã ngũ cả rồi.

— Anh có nghe được câu chuyện nào khác nữa không đấy? — Cô nhìn anh ta chăm chú đến mức đôi mắt Joseph phải chùng xuống vì sợ hãi.

— Dạ không một lời nào đâu thưa bà chủ, tôi xin cam đoan với cô đấy! — anh ta nói. — Hầu như chẳng có ai trong giáo xứ biết tin này cả.

— Tự dưng tôi thấy lạ vì sao Gabriel lại không tự mình mang tin này đến cho tôi nhỉ. Anh ấy thường rất chu đáo trong việc đến gặp tôi ngay cả với những vặt vãnh nhất cơ mà. — Những lời này chỉ được thốt ra như tiếng lẩm bẩm, và ánh mắt cô đang dán chặt xuống mặt đất.

— Có lẽ anh ấy bận việc chăng, thưa cô — Joseph phỏng đoán. — Và đôi khi hình như anh ấy vẫn bị ám ảnh bởi những chuyện trong tâm trí, liên quan đến thời kỳ mà anh ấy sung túc hơn bây giờ. Anh ấy hơi có phần kỳ quặc một chút, nhưng là một người chăn cừu rất hiểu biết và thông kim bác cổ.

— Lúc nói chuyện với anh về chuyện này, trông anh ấy có vẻ đang bận tâm điều gì không?

— Dạ thú thật là có đấy thưa cô. Trông anh ấy suy sụp khủng khiếp, và bác nông dân Boldwood cũng vậy.

— Cảm ơn anh, Joseph. Thế là đủ rồi. Đi mau đi kẻo muộn bây giờ.

Bathsheba, lòng vẫn mang nặng nỗi buồn, lủi thủi bước vào nhà. Đến buổi chiều, cô cất lời hỏi Liddy — người đã được thông báo về sự việc — rằng: — Mái tóc của tội nghiệp Fanny Robin có màu gì thế em có biết không? Chị không tài nào nhớ nổi — chị chỉ gặp cô ấy có một hai ngày.

— Dạ màu sáng đấy thưa cô; nhưng cô ấy cắt khá ngắn và giấu gọn trong mũ, nên khó mà để ý được. Nhưng em từng tận mắt thấy cô ấy buông tóc xuống khi chuẩn bị đi ngủ, lúc ấy trông đẹp lắm ạ. Đúng là một mái tóc vàng óng ả thực sự.

— Người yêu của cô ấy là lính, đúng không em?

— Vâng ạ. Cùng trung đoàn với ông Troy đấy. Ông ấy bảo rằng ông ấy biết rất rõ người đó.

— Gì cơ, ông Troy nói thế á? Sao ông ấy lại nói vậy nhỉ?

— Có bận em vô tình nhắc đến chuyện đó trước mặt ông ấy, rồi hỏi xem ông ấy có biết người yêu của Fanny không. Ông ấy bảo, ‘Ồ có chứ, tôi biết rõ gã đó như biết chính bản thân mình, và trong cả trung đoàn chẳng có gã nào khiến tôi quý mến hơn gã ấy cả.’

— À! Ông ấy nói thế cơ à?

— Vâng ạ; và ông ấy còn bảo rằng giữa ông ấy và người thanh niên kia có ngoại hình giống nhau đến mức đôi khi người ta nhận nhầm họ —

— Liddy, vì Chúa đừng có luyên thuyên nữa! — Bathsheba lên tiếng bằng giọng điệu cáu kỉnh đầy căng thẳng sinh ra từ những suy đoán đang bủa vây tâm trí.