Chúng ta nhanh chóng bước sang tháng Ba, trong một ngày lộng gió không có nắng, sương giá hay sương mai. Trên đồi Yalbury, khoảng giữa Weatherbury và Casterbridge, nơi con đường thu phí vắt qua đỉnh đồi, một đám đông lớn đã tụ tập, với phần lớn ánh mắt thường xuyên hướng về phía bắc. Các nhóm người bao gồm một đám đông rảnh rỗi, một đội lính giáo, và hai kèn lệnh, ở giữa là những cỗ xe ngựa, trong đó có một xe chở vị đại thẩm phán. Cùng với những kẻ rỗi việc, nhiều người trong số họ đã trèo lên đỉnh một khúc cắt mở đường, còn có một số người và thanh thiếu niên Weatherbury — trong số đó có Poorgrass, Coggan và Cain Ball.

Sau nửa giờ, một làn bụi mờ xuất hiện ở hướng đã mong đợi, và chẳng bao lâu sau, một cỗ xe ngựa du lịch chở một trong hai vị thẩm phán của Khu vực phía Tây đã lên đến đỉnh đồi và dừng lại ở đó. Vị thẩm phán đổi xe trong khi những tiếng kèn vang lên từ những chiếc kèn má phúng phính, và một đám rước gồm các xe cộ cùng đội lính giáo được hình thành, tất cả cùng tiến về phía thị trấn, ngoại trừ những người Weatherbury — những người vừa thấy vị thẩm phán khởi hành là quay trở lại công việc của mình ngay.

“Joseph, tôi thấy anh cứ chen sát vào cỗ xe ngựa đấy chứ,” Coggan vừa đi vừa nói. “Anh có để ý khuôn mặt của ngài thẩm phán không?”

“Có chứ,” Poorgrass đáp. “Tôi nhìn chằm chằm vào ngài, cứ như thể muốn đọc thấu tâm can ngài vậy; và đã có sự khoan dung trong đôi mắt ngài — hay nói một cách chính xác theo sự thật mà chúng ta phải tuân giữ trong thời khắc trang nghiêm này, là trong con mắt hướng về phía tôi.”

“Chà, tôi cứ hy vọng điều tốt nhất vậy,” Coggan nói, “dù thế nào thì mọi chuyện cũng tồi tệ rồi. Tuy nhiên, tôi sẽ không đến phiên tòa đâu, và tôi khuyên những ai không cần thiết thì ở nhà cho rồi. Nhìn chúng ta đứng chằm chằm vào ngài cứ như xem hát chỉ càng làm tâm trí ngài thêm bấn loạn mà thôi.”

“Đúng là điều tôi đã nói sáng nay,” Joseph nhận xét, “‘Công lý đã đến để đặt ngài lên bàn cân,’ tôi nói với giọng điệu ngẫm nghĩ của mình, ‘và nếu ngài bị thấy là thiếu sót, thì đành chịu vậy,’ và một người đứng xem đã nói ‘Nghe hay lắm! Một người biết nói năng thế ấy rất đáng để lắng nghe.’ Nhưng tôi không muốn nghĩ mãi về điều đó, vì dẫu sao những lời ít ỏi của tôi cũng chỉ là của tôi thôi, chẳng đáng là bao; dẫu cho lời nói của một số người được đồn đại xa gần cứ như thể sinh ra là đã dành cho những dịp như thế.”

“Đúng thế đấy, Joseph. Và giờ này, thưa bà con, như tôi đã nói, ai nấy cứ ở nhà nấy.”

Quyết định đó đã được tuân thủ; và tất cả mọi người hồi hộp chờ đợi tin tức vào ngày hôm sau. Tuy nhiên, sự hồi hộp của họ đã bị chuyển hướng bởi một phát hiện vào buổi chiều, hé lộ nhiều điều về hạnh kiểm và tình trạng của Boldwood hơn bất kỳ chi tiết nào trước đó.

Việc ông ta đã rơi vào trạng thái kích động và bất thường từ hội chợ Greenhill cho đến đêm Giáng sinh định mệnh ấy là điều những ai thân thiết với ông đều biết; nhưng không ai ngờ rằng ở ông lại xuất hiện những triệu chứng không thể chối cãi của sự suy sụp tinh thần mà chỉ riêng Bathsheba và Oak, vào những thời điểm khác nhau, từng thoáng nghi ngờ. Trong một chiếc tủ có khóa, người ta giờ đây phát hiện ra một bộ sưu tập hiện vật kỳ lạ. Có vài bộ váy phụ nữ còn nguyên khổ vải, làm bằng đủ loại chất liệu đắt tiền; lụa và satin, vải poplin và nhung, tất cả đều mang những màu sắc mà nếu dựa theo phong cách ăn mặc của Bathsheba thì có thể đoán là những màu bà yêu thích. Có hai chiếc bóp tay giữ ấm, bằng lông chồn và lông chồn trắng. Hơn hết là một hộp trang sức, chứa bốn chiếc vòng vàng nặng và vài chiếc mề-đay cùng nhẫn, tất cả đều có chất lượng và chế tác tinh xảo. Những thứ này đã được mua ở Bath và các thị trấn khác qua nhiều lần, và được mang về nhà một cách lén lút. Chúng đều được gói ghém cẩn thận trong giấy, và mỗi gói đều dán nhãn “Bathsheba Boldwood,” kèm theo một mốc thời gian sáu năm sau đó trong mọi trường hợp.

Những bằng chứng có phần xót xa này về một tâm trí cuồng loạn vì lo âu và tình yêu đã trở thành đề tài bàn tán tại lò mạch nha của Warren khi Oak từ Casterbridge bước vào mang theo tin tức về bản án. Anh đến vào buổi chiều, và ánh lửa hắt lên khuôn mặt anh đã kể lại câu chuyện một cách đủ rõ ràng. Boldwood, đúng như mọi người phỏng đoán, đã nhận tội, và đã bị kết án tử hình.

Niềm tin rằng Boldwood không phải chịu trách nhiệm về mặt đạo đức cho những hành động sau đó của ông giờ đây đã trở thành nhận thức chung. Các sự thật được khai thác trước phiên tòa đã chỉ rất rõ theo hướng đó, nhưng chúng chưa đủ sức nặng để dẫn đến lệnh yêu cầu kiểm tra tình trạng tâm thần của Boldwood. Thật đáng kinh ngạc, giờ đây khi giả thuyết về việc mất trí được đưa ra, người ta lại nhớ đến rất nhiều tình tiết phụ trợ mà tình trạng bệnh lý tâm thần dường như là lời giải thích duy nhất — trong đó có việc bỏ bê chưa từng có đối với các đống lúa mì của ông vào mùa hè trước đó.

Một thỉnh nguyện thư đã được gửi lên Bộ trưởng Bộ Nội vụ, nêu lên những tình tiết có vẻ biện minh cho yêu cầu xem xét lại bản án. Đơn không có “chữ ký đông đảo” của cư dân Casterbridge như thường thấy trong những trường hợp như vậy, bởi vì Boldwood vốn chưa từng kết thân với nhiều người qua việc buôn bán. Các cửa hàng cho rằng thật tự nhiên khi một kẻ, bằng cách nhập khẩu trực tiếp từ nhà sản xuất, đã cả gan gạt bỏ nguyên tắc lớn đầu tiên của sự tồn tại cấp tỉnh, rằng Chúa tạo ra các ngôi làng nông thôn để cung cấp khách hàng cho các thị trấn quận hạt, thì chắc chắn cũng có những khái niệm mơ hồ về Mười Điều Răn. Những người khởi xướng là một vài con người trắc ẩn, có lẽ đã suy ngẫm quá thấu đáo về những sự thật vừa được hé lộ, và kết quả là các lời khai đã được ghi nhận với hy vọng có thể đưa tội ác này ra khỏi phạm vi tội cố sát dưới góc độ đạo đức, và khiến nó được nhìn nhận thuần túy là hệ quả của chứng điên loạn.

Kết cục của bản thỉnh nguyện được chờ đợi ở Weatherbury với sự quan tâm lo lắng. Lệnh hành hình đã được ấn định vào lúc tám giờ sáng thứ Bảy, khoảng hai tuần sau khi bản án được tuyên, và cho đến chiều thứ Sáu vẫn chưa nhận được câu trả lời nào. Vào thời điểm ấy, Gabriel từ nhà tù Casterbridge trở về, nơi anh đã đến để từ biệt Boldwood, và rẽ vào một con phố nhỏ để tránh đi qua thị trấn. Khi qua ngôi nhà cuối cùng, anh nghe thấy tiếng búa nện, và ngẩng chiếc đầu đang cúi xuống, anh ngoái nhìn lại một lát. Phía trên những ống khói, anh có thể thấy phần trên của cổng nhà tù, rực rỡ và ấm áp dưới ánh nắng chiều, và có một vài bóng người đang chuyển động ở đó. Đó là những người thợ mộc đang dựng một cột gỗ lên vị trí thẳng đứng bên trong bức tường chắn mái. Anh vội vã rời mắt và bước nhanh đi.

Trời đã tối khi anh về đến nhà, và một nửa dân làng đã ra đón anh.

“Không có tin tức gì,” Gabriel mệt mỏi nói. “Và tôi sợ rằng chẳng còn hy vọng nào nữa. Tôi đã ở bên ông ấy hơn hai tiếng đồng hồ.”

“Anh có nghĩ thực sự ông ấy đã mất trí khi làm chuyện đó không?” Smallbury hỏi.

“Tôi không thể thành thật nói là mình nghĩ vậy,” Oak đáp. “Tuy nhiên, chuyện đó chúng ta có thể bàn sau. Có sự thay đổi nào ở chỗ bà chủ chiều nay không?”

“Hoàn toàn không có.”

“Cô ấy có xuống nhà không?”

“Không. Mà dạo này cô ấy đang hồi phục tốt cơ mà. Bây giờ cô ấy cũng chẳng khá hơn lúc Giáng sinh là mấy. Cô ấy cứ gặng hỏi mãi xem anh đã về chưa, và có tin tức gì không, đến nỗi ai nấy đều mệt mỏi vì phải trả lời cô ấy. Tôi có nên đi báo là anh đã về không?”

“Đừng,” Oak nói. “Vẫn còn một cơ hội; nhưng tôi không thể ở lại thị trấn lâu hơn nữa — vả lại sau khi gặp ông ấy xong. Thế nên Laban — Laban ở đây phải không?”

“Đúng vậy,” Tall đáp.

“Tôi đã sắp xếp thế này, anh sẽ cưỡi ngựa lên thị trấn vào lúc muộn tối nay; rời đây khoảng chín giờ, đợi ở trạm một lát, và về đến nhà tầm mười hai giờ. Nếu đến mười một giờ tối nay mà vẫn chưa nhận được tin gì, họ bảo là sẽ chẳng còn chút hy vọng nào nữa cả.”

“Tôi vô cùng hy vọng mạng sống của ông ấy sẽ được tha,” Liddy nói. “Nếu không, cô ấy cũng phát điên mất. Tội nghiệp; những đau khổ cô ấy gánh chịu thật khủng khiếp; cô ấy xứng đáng nhận được sự thương xót của bất kỳ ai.”

“Cô ấy có thay đổi nhiều không?” Coggan hỏi.

“Nếu anh không gặp tội nghiệp bà chủ từ hồi Giáng sinh, anh sẽ chẳng nhận ra cô ấy đâu,” Liddy nói. “Đôi mắt cô ấy đau đớn đến mức chẳng còn là người phụ nữ ngày trước nữa. Chỉ mới hai năm trước cô ấy còn là một cô gái nô đùa tinh nghịch, thế mà giờ đã thành ra thế này rồi!”

Laban lên đường theo chỉ dẫn, và vào lúc mười một giờ đêm đó, một số dân làng đã đi dạo dọc con đường dẫn đến Casterbridge để chờ đợi sự trở lại của anh — trong đó có Oak, và hầu như toàn bộ những người làm nam khác của Bathsheba. Nỗi lo lắng của Gabriel rất lớn mong sao Boldwood được cứu mạng, dù trong sâu thẳm lương tâm, anh cảm thấy ông ta đáng phải đền tội; bởi vì ở người chủ trang trại ấy có những phẩm chất mà Oak yêu quý. Cuối cùng, khi tất cả đã mệt mỏi, tiếng móng ngựa vang lên từ đằng xa —

Ban đầu trầm đục, tựa giẫm trên thảm cỏ xanh,

Rồi vang dội trên đường làng lanh lảnh,

Với nhịp điệu chẳng như lúc lên đường.

“Chúng ta sẽ sớm biết kết quả thôi, dù thế nào đi nữa,” Coggan nói, và tất cả bọn họ bước từ bờ cỏ nơi họ đang đứng xuống mặt đường, và người kỵ mã phi nước đại vào giữa bọn họ.

“Có phải anh đấy không, Laban?” Gabriel lên tiếng.

“Đúng vậy — tin đến rồi. Ông ấy không phải chịu chết. Sẽ là giam giữ theo ý muốn của Nữ hoàng.”

“Muôn năm!” Coggan thốt lên với lồng ngực tràn ngập cảm xúc. “Chúa vẫn luôn ở trên ác ma!”