Khi vợ của Troy rời khỏi nhà vào lúc nửa đêm hôm trước, việc đầu tiên anh làm là lấy vải che khuất thi thể người đã khuất khỏi tầm mắt. Xong xuôi, anh bước lên lầu, cứ để nguyên quần áo ngả người xuống giường và cay đắng chờ trời sáng.

Số phận đã đối xử thật tàn nhẫn với anh suốt hai mươi bốn giờ qua. Ngày hôm ấy của anh đã diễn ra hoàn toàn trái ngược với những dự tính ban đầu. Dường như luôn có một sức ì phải vượt qua mỗi khi ta muốn bắt đầu một lối sống mới — và sức ì đó dường như không chỉ nằm ở bản thân chúng ta, mà còn ở chính những hoàn cảnh xung quanh, vốn như thể hùa với nhau để không dung thứ cho bất kỳ đổi thay nào mang tính cải thiện.

Sau khi lấy được hai mươi bảng từ Bathsheba, anh đã cố gắng gom góp thêm từng xu có thể của riêng mình, vừa đúng bảy bảng rưỡi. Với số tiền ấy, tổng cộng là hai mươi bảy bảng rưỡi, anh đã vội vã đánh xe rời khỏi cổng vào sáng hôm đó để đến buổi hẹn với Fanny Robin.

Khi đến Casterbridge, anh gửi ngựa và xe tại một quán trọ, rồi trước mười giờ đúng năm phút, anh quay lại cây cầu ở phía hạ lưu thị trấn và ngồi lên lan can. Các tiếng chuông đồng hồ điểm giờ, nhưng chẳng thấy bóng dáng Fanny đâu. Thật ra, vào đúng khoảnh khắc đó, cô đang được hai người phục vụ tại nhà tế bần của giáo xứ mặc áo quan — những người phụ nữ chuẩn bị tang lễ đầu tiên và cũng là cuối cùng mà sinh linh dịu dàng ấy từng vinh dự có được. Mười lăm phút trôi qua, rồi nửa tiếng. Một dòng ký ức ùa về trong tâm trí Troy khi anh ngóng chờ: đây là lần thứ hai cô phá vỡ một lời hẹn quan trọng với anh. Trong cơn giận dữ, anh thề đây sẽ là lần cuối cùng, và đến mười một giờ, khi anh đã nán lại ngắm nghía từng vết địa y trên những viên đá cầu đến thuộc lòng, nghe tiếng nước gợn lăn tăn dưới chân đến mức thấy ngột ngạt, anh liền đứng phắt dậy, quay lại quán trọ lấy xe gig, rồi với tâm trạng dửng dưng cay đắng về quá khứ và bất cần về tương lai, anh lái xe thẳng đến trường đua Budmouth.

Anh đến trường đua lúc hai giờ, và ở lại đó hoặc trong thị trấn cho đến tận chín giờ. Thế nhưng, hình bóng của Fanny, hệt như lúc cô hiện ra trong bóng tối u ám của buổi tối thứ Bảy ấy, lại quay về ám ảnh tâm trí anh, cộng thêm cả những lời trách móc của Bathsheba. Anh từng tự thề sẽ không cá cược, và anh đã giữ lời, bởi khi rời khỏi thị trấn vào lúc chín giờ tối, số tiền trong túi anh chỉ hao hụt đi vài shilling.

Anh thong thả đánh xe về nhà, và chính lúc này, lần đầu tiên anh bàng hoàng nhận ra rằng rất có thể Fanny đã thực sự bị bệnh nên không thể giữ lời hứa. Lần này thì chắc chắn cô không thể nhầm lẫn được nữa. Anh hối hận vì đã không ở lại Casterbridge để dò la tin tức. Về đến nhà, anh lẳng lặng tháo yên cương cho ngựa và bước vào trong, để rồi phải đối mặt với cú sốc kinh hoàng đang chờ đợi mình như chúng ta đã biết.

Ngay khi trời vừa đủ sáng để phân biệt các vật thể, Troy đứng dậy khỏi tấm ga giường, với một tâm trạng hoàn toàn dửng dưng không màng đến việc Bathsheba đang ở đâu, và hầu như quên mất cả sự tồn tại của cô, anh sải bước đi xuống lầu và rời khỏi nhà bằng cửa sau. Anh bước thẳng về phía nghĩa trang, vừa vào đến nơi liền rảo mắt tìm kiếm cho đến khi tìm thấy một huyệt mộ mới đào hãy còn trống — chính là ngôi mộ được đào cho Fanny vào ngày hôm hôm trước. Sau khi ghi nhớ vị trí, anh vội vã đi tiếp về hướng Casterbridge, chỉ dừng lại trầm ngâm một lát trên ngọn đồi nơi anh lần cuối nhìn thấy Fanny còn sống.

Vào đến thị trấn, Troy rẽ vào một con phố nhỏ và bước qua cặp cổng có tấm biển đề dòng chữ: “Lester, thợ chế tác đá và cẩm thạch.” Bên trong bày la liệt những phiến đá đủ mọi kích cỡ và kiểu dáng, trên đó khắc sẵn những lời tưởng niệm dành cho những người hãy còn sống.

Vẻ bề ngoài, lời ăn tiếng nói lẫn hành động của Troy lúc này khác lạ đến mức chính bản thân anh cũng nhận ra sự khác biệt ấy. Cách anh ngỏ ý mua mộ đá hệt như một kẻ hoàn toàn ngây ngô chưa từng trải. Anh chẳng tài nào suy tính, cân nhắc hay tiết kiệm nổi. Anh bốc đồng muốn có được một thứ gì đó, và cứ thế lao đi tìm mua nó như một đứa trẻ trong nhà trẻ. “Tôi muốn một ngôi mộ thật đẹp,” anh nói với người đàn ông đang đứng trong văn phòng nhỏ nằm bên trong bãi đá. “Tôi muốn loại tốt nhất mà anh có thể làm cho tôi với giá hai mươi bảy bảng.”

Đó là toàn bộ số tiền anh có.

“Số tiền đó đã bao gồm tất cả chứ?”

“Tất cả. Tiếng khắc tên, tiền vận chuyển đến Weatherbury, và cả công dựng mộ. Và tôi muốn có nó ngay lập tức.”

“Chúng tôi không thể hoàn thiện kịp món đồ đặc biệt nào trong tuần này đâu.”

“Tôi buộc phải có nó ngay bây giờ.”

“Nếu anh thích một trong những mẫu có sẵn ở cửa hàng thì có thể lấy ngay lập tức.”

“Được thôi,” Troy sốt ruột nói. “Hãy cho tôi xem anh có những gì nào.”

“Mẫu tốt nhất tôi đang có sẵn là cái này,” người thợ đá vừa nói vừa bước vào một nhà kho. “Đây là tấm bia mộ bằng đá cẩm thạch được chạm trổ hoa văn vô cùng tinh xảo, bên dưới có các huy hiệu với những chủ đề quen thuộc; đây là phiến đá chân mộ theo cùng một kiểu dáng, và đây là dải viền đá để bao quanh ngôi mộ. Riêng tiền đánh bóng bộ này thôi đã ngốn của tôi mười một bảng — các phiến đá này là loại tốt nhất, và tôi cam đoan chúng có thể chống chịu mưa sương suốt một trăm năm mà không hề rạn nứt.”

“Và giá bao nhiêu?”

“À, tôi có thể tính luôn tiền khắc tên và lắp đặt tại Weatherbury bằng đúng số tiền anh vừa nêu.”

“Hãy làm xong ngay trong hôm nay, tôi sẽ trả tiền ngay bây giờ.”

Người đàn ông gật đầu đồng ý, và không khỏi kinh ngạc trước tâm trạng kỳ lạ của một vị khách hoàn toàn chẳng mang trên mình mảy may tang tóc. Troy bèn viết những dòng chữ sẽ được khắc lên bia, thanh toán sòng phẳng rồi rời đi. Đến buổi chiều, anh quay lại và thấy công việc khắc chữ đã gần như hoàn tất. Anh đứng đợi trong bãi đá cho đến khi ngôi mộ được đóng kiện gọn gàng, tận mắt nhìn thấy nó được xếp lên xe ngựa và bắt đầu hành trình đến Weatherbury, không quên dặn dò hai người thợ đi theo rằng khi tới nơi hãy hỏi người đào huyệt để tìm đúng ngôi mộ của người có tên trên tấm bia.

Trời đã tối mịt khi Troy rời khỏi Casterbridge. Anh vắt trên tay một chiếc giỏ khá nặng, cứ thế thẫn thờ sải bước dọc theo con đường, thỉnh thoảng lại dừng chân nghỉ bên các cây cầu hoặc khung cửa, nơi anh đặt gác chiếc gánh nặng của mình xuống một lúc. Giữa chặng đường, anh bắt gặp chiếc xe ngựa cùng nhóm thợ đang trên đường quay về trong đêm tối. Anh chỉ hỏi qua xem công việc đã xong chưa, và sau khi nhận được câu trả lời chắc nịch, anh lại tiếp tục bước đi.

Troy bước vào nghĩa trang Weatherbury vào khoảng mười giờ và tiến thẳng đến góc khuất nơi anh đã nhắm trước ngôi mộ trống từ sáng sớm. Nơi đó nằm ở phía tối tăm của ngọn tháp, được che khuất hầu như hoàn toàn khỏi tầm mắt của những người qua đường — một khoảng đất mà cho đến tận gần đây vẫn chỉ là nơi đổ những đống đá vụn và bụi cây trấp, nhưng nay đã được dọn dẹp quang tảng và sắp xếp ngăn nắp để làm nơi chôn cất, bởi phần đất ở các khu vực khác đang cạn kiệt dần và được lấp đầy với tốc độ chóng mặt.

Giờ đây, ngôi mộ đã được dựng lên ở đó đúng như lời những người thợ đã nói, trắng muốt và duyên dáng trong màn sương mờ ảo, bao gồm bia đầu mộ, bia chân mộ và đường viền bằng đá cẩm thạch nối liền chúng. Ở chính giữa là khoảng đất màu mỡ, rất thích hợp để trồng cây.

Troy đặt chiếc giỏ xuống bên cạnh ngôi mộ và biến mất trong vài phút. Khi quay lại, anh mang theo một cái xẻng và một chiếc đèn lồng, anh rọi ánh sáng của nó lên tấm bia cẩm thạch trong giây lát để đọc lại dòng chữ khắc trên đó. Sau đó, anh treo chiếc đèn lồng lên cành thấp nhất của cây thủy tùng, rồi lấy từ trong giỏ ra đủ loại rễ cây và củ giống. Nào là những bó hoa giọt tuyết, củ lan dạ hương và nghệ tây, hoa violet và cúc kép vốn sẽ nở rộ vào đầu mùa xuân; nào là cẩm chướng, cẩm chướng thơm, cúc tây, hoa linh lan, lưu ly, hoa cúc dại cuối hè, hoa nghệ tây mùa thu cùng nhiều loài khác dành cho những tháng sau trong năm.

Troy bày tất cả lên bãi cỏ, với gương mặt vô cảm, anh bắt tay vào việc trồng chúng. Những bông hoa giọt tuyết được xếp thành một hàng dọc theo mép ngoài của đường viền đá, phần còn lại được trồng bên trong khuôn viên của ngôi mộ. Hoa nghệ tây và lan dạ hương được bố trí mọc thành hàng; một số loài hoa mùa hè được anh đặt ở phía đầu và chân mộ, còn hoa linh lan và hoa lưu ly được trồng ngay bên trên vị trí trái tim cô. Số hoa còn lại được phân bổ đều vào các khoảng trống ở giữa.

Trong tâm trạng suy sụp tột độ lúc bấy giờ, Troy hoàn toàn không hề nhận ra rằng trong những hành động lãng mạn vô nghĩa ấy — vốn xuất phát từ sự hối hận bồng bột sau chuỗi ngày tháng dửng dưng trước đây — lại ẩn chứa một nét gì đó thật nực cười. Thừa hưởng những nét tính cách đặc trưng từ cả hai bờ eo biển, anh đã bộc lộ vào những thời điểm như thế này sự cứng nhắc bảo thủ của người Anh, đi kèm với sự mù quáng chẳng nhận ra ranh giới mong manh nơi tình cảm bắt đầu chuyển hóa thành sự sướt mướt ủy mị vốn là đặc tính của người Pháp.

Đó là một đêm trời nhiều mây, oi bức và tối đen như mực, những tia sáng từ chiếc đèn lồng của Troy chiếu rọi vào hai gốc cây thủy tùng cổ thụ với một thứ ánh sáng kỳ lạ, chập chờn hắt lên tận tấm trần mây đen kịt ở phía trên. Anh cảm thấy một giọt nước mưa lớn rơi xuống mu bàn tay, và ngay sau đó một giọt khác lọt vào một trong những lỗ thông gió của đèn lồng khiến ngọn nến bập bùng rồi tắt ngấm. Troy đã mệt lả, và vì lúc này trời cũng đã gần nửa đêm, lại thêm cơn mưa có chiều hướng nặng hạt hơn, anh quyết định để dành những công đoạn hoàn thiện cuối cùng cho đến khi trời sáng hẳn. Anh lần mò trong bóng tối dọc theo bức tường và qua những ngôi mộ cho đến khi vòng ra được phía mặt bắc. Tại đây, anh bước vào hiên cửa, ngả lưng lên chiếc ghế dài bên trong và chìm vào giấc ngủ.