Một ngày nọ, tin tức Bathsheba Everdene đã rời khỏi vùng đến tai Gabriel. Tin ấy tác động đến anh theo cái cách có thể làm ngạc nhiên bất kỳ ai chưa từng nghi ngờ rằng: sự khước từ càng mãnh liệt bao nhiêu thì bản chất của nó lại càng thiếu tuyệt đối bấy nhiêu.

Người ta có thể nhận ra rằng không hề có một con đường bằng phẳng nào để thoát khỏi tình yêu như khi bước vào nó. Một số người xem hôn nhân là đường tắt để thoát ra, nhưng phương cách ấy vốn nổi tiếng là thường thất bại. Sự chia ly — giải pháp mà thời thế mang lại cho Gabriel Oak qua sự biến mất của Bathsheba — tuy có hiệu quả với những người mang tính khí nhất định, nhưng lại dễ lý tưởng hóa hình bóng người đi xa đối với những người khác; đặc biệt là những ai có tình cảm tuy êm đềm, điềm tĩnh nhưng lại sâu sắc và bền bỉ. Oak thuộc tuýp người trầm tĩnh, và anh cảm nhận được sự hòa quyện thầm lặng của bản thân dành cho Bathsheba giờ đây đang rực cháy một ngọn lửa tinh khôi hơn khi cô đã rời đi — chỉ có vậy thôi.

Mối tình bạn mới chớm nở giữa anh và bà cô của Bathsheba đã bị dập tắt bởi sự thất bại trong cuộc cầu hôn, nên mọi tung tích về chuyển động của cô mà Oak biết được đều là gián tiếp. Có vẻ như cô đã đến một nơi gọi là Weatherbury, cách đó hơn hai mươi dặm, nhưng đến với danh nghĩa gì — là khách phương xa hay đến định cư lâu dài — thì anh không sao tìm hiểu được.

Gabriel nuôi hai chú chó. George, chú chó già, có cái mũi viền đen như gỗ ô liu, xung quanh là viền thịt hồng nhạt, cùng bộ lông điểm xuyết những mảng màu không đều xấp xỉ sắc trắng và xám đá đá; nhưng màu xám ấy, sau bao năm dầm mưa nắng, đã bị thiêu rụi và phai bạc khỏi những chỏm lông nổi bật nhất, để lại một sắc nâu đỏ, hệt như thành phần sắc xanh lam trong màu xám đã phai đi, tựa màu chàm trong những bức tranh của Turner. Về bản chất, ban đầu đó là lông chó, nhưng do tiếp xúc lâu ngày với cừu, nó dường như đang dần biến thành một loại hàng lông cừu chất lượng kém.

Chú chó này vốn thuộc về một người chăn cừu có đạo đức kém cỏi và tính khí cọc cằn. Kết quả là George hiểu rõ từng mức độ lên án qua mọi kiểu chửi rủa và thề thốt còn thấu đáo hơn cả lão già xấu tính nhất trong vùng. Kinh nghiệm lâu năm đã dạy cho con vật phân biệt chính xác sự khác nhau giữa những tiếng quát như "Vào đây!" và "Mẹ kiếp, vào đây!" đến mức nó biết chính xác từng li từng tút tốc độ phải phi từ đuôi cừu trở về nếu muốn tránh một cú gậy chăn cừu giáng xuống giật thót người. Dù đã già, nó vẫn tinh khôn và đáng tin cậy.

Chú chó trẻ, con trai của George, có lẽ mang dáng dấp của mẹ, vì giữa nó và George chẳng có mấy điểm tương đồng. Nó đang học nghề chăn cừu để tiếp quản đàn cừu khi con chó già qua đời, nhưng đến nay mới chỉ nắm được những điều cơ bản — vẫn gặp khó khăn không thể vượt qua trong việc phân biệt giữa làm một việc đủ tốt và làm việc đó quá tay. Con chó trẻ này vô cùng tận tụy nhưng lại rất bướng bỉnh (nó không có tên riêng và sẵn sàng đáp lời trước bất kỳ tiếng gọi thân thương nào). Nếu được sai đi đằng sau đàn cừu để lùa chúng đi, nó sẽ làm tận tụy đến mức sẵn sàng đuổi chúng qua cả hạt với niềm thích thú lớn nhất nếu không được gọi lại hoặc được tấm gương của George già nhắc nhở khi nào nên dừng.

Chuyện về những chú chó tạm dừng ở đó. Phía bên kia đồi Norcombe có một hố mỏ phấn, nơi người ta đã khai thác mỏ phấn qua nhiều thế hệ để bón cho những trang trại lân cận. Hai hàng rào dâm bụt quy tụ về phía hố theo hình chữ V nhưng không hoàn toàn khép kín. Khoảng hở hẹp còn lại, nằm ngay trên bờ hố phấn, được bảo vệ bằng một hàng rào gỗ sơ sài.

Một đêm nọ, khi Bác thợ Oak đã trở về nhà vì nghĩ rằng không cần phải túc trực trên đồi nữa, anh gọi hai chú chó như thường lệ trước khi nhốt chúng vào nhà kho cho đến sáng hôm sau. Chỉ có một con đáp lời — George già; con kia không thể tìm thấy ở đâu, từ trong nhà, ngoài ngõ cho đến trong vườn. Gabriel lúc này mới nhớ ra rằng mình đã để hai con chó trên đồi ăn một con cừu non đã chết (loại thịt anh thường không cho chúng ăn, trừ khi thiếu thức ăn khác). Cho rằng con chó trẻ chưa ăn xong bữa, anh đi vào nhà để tận hưởng sự sang trọng của chiếc giường, điều mà dạo gần đây anh chỉ được tận hưởng vào những ngày Chủ Nhật.

Đó là một đêm tĩnh lặng và ẩm ướt. Ngay trước lúc bình minh, anh thức giấc nhờ sự vang vọng bất thường của một giai điệu quen thuộc. Đối với người chăn cừu, tiếng chuông đeo cổ cừu, giống như tiếng tích tắc của đồng hồ đối với những người khác, là một âm thanh thường nhật chỉ gây chú ý khi nó ngừng lại hoặc thay đổi một cách bất thường từ tiếng leng keng thong thả quen thuộc — âm thanh báo cho cái tai đã quen biết rằng, dù ở xa đến đâu, mọi chuyện trong chuồng vẫn ổn. Trong sự tĩnh lặng trang nghiêm của buổi sáng đang thức giấc, tiếng chuông ấy vang đến tai Gabriel, dồn dập và dữ dội một cách kỳ lạ. Tiếng rung bất thường này có thể do hai nguyên nhân — do đàn cừu đeo chuông gặm cỏ quá nhanh, như khi chúng tràn vào đồng cỏ mới, tạo ra nhịp điệu nhanh ngắt quãng; hoặc do đàn cừu hoảng sợ bỏ chạy, khi đó âm thanh sẽ có nhịp dồn dập liên tục. Đôi tai giàu kinh nghiệm của Oak biết ngay âm thanh anh đang nghe thấy là do đàn cừu đang chạy với tốc độ rất lớn.

Anh bật dậy khỏi giường, mặc quần áo, lao xuống đường ngõ qua làn sương mù bình minh và trèo lên đồi. Những con cừu mẹ mang thai lứa đầu được nhốt riêng khỏi những con sắp đẻ muộn hơn; đàn cừu của Gabriel có hai trăm con thuộc nhóm đẻ muộn này. Hai trăm con cừu ấy dường như đã hoàn toàn biến mất khỏi ngọn đồi. Năm mươi con cừu cùng cừu non của chúng vẫn được nhốt ở đầu bên kia như lúc anh để lại, nhưng số còn lại, chiếm phần lớn đàn cừu, thì không thấy đâu cả. Gabriel cất hết sức bình sinh cất tiếng gọi của người chăn cừu:

“Ovey, ovey, ovey!”

Không một tiếng be be đáp lại. Anh đi tới hàng rào; một khoảng trống đã bị phá thủng, và trên khoảng trống đó là dấu chân của đàn cừu. Khá kinh ngạc khi thấy chúng phá rào vào mùa này, nhưng lập tức cho rằng đó là do tính háo ăn dây thường xuân vào mùa đông của chúng — loại cây mọc rất nhiều trong khu rừng trồng — anh đi qua hàng rào theo dấu chân. Chúng không có trong khu rừng. Anh lại cất tiếng gọi: những thung lũng và những ngọn đồi xa nhất vang vọng lại như khi những người thủy thủ gọi tên Hylas bị mất tích trên bờ biển Mysia; nhưng vẫn không thấy cừu đâu. Anh đi xuyên qua vùng cây cối và dọc theo gờ đồi. Trên đỉnh cao nhất, nơi hai đầu hàng rào hội tụ mà chúng ta đã nói tới dừng lại đột ngột trước bờ hố phấn, anh thấy con chó trẻ đang đứng in bóng lên nền trời — đen thẫm và bất động như Napoleon trên đảo St. Helena.

Một sự thật kinh hoàng chợt lóe lên trong đầu Oak. Với một cảm giác bàng hoàng toàn thân, anh tiến lại gần: tại một điểm, hàng rào gỗ đã bị phá vỡ, và ở đó anh thấy dấu chân của những con cừu mẹ. Con chó tiến lại, liếm tay anh và ra hiệu như thể đang chờ đợi một phần thưởng lớn cho chiến công hiển hách vừa lập được. Oak nhìn xuống vực sâu. Những con cừu mẹ nằm chết và đang ngáp mòn dưới chân vực — một đống hai trăm xác cừu nát tươm, mà với tình trạng hiện tại, chúng đại diện cho ít nhất hai trăm con cừu non khác nữa.

Oak là một người vô cùng nhân hậu: quả thực, lòng nhân hậu của anh thường đập tan mọi ý định khôn khéo mang tính chiến lược của bản thân, và kéo anh đi theo tiếng gọi của tự nhiên. Một bóng đen trong cuộc đời anh luôn là việc đàn cừu của anh cuối cùng lại kết thúc trên đĩa thịt — rằng một ngày nào đó đến và biến mọi người chăn cừu thành kẻ phản bội trắng trợn đối với những con cừu không có khả năng tự vệ của mình. Cảm giác đầu tiên của anh lúc này là niềm thương hại sâu sắc cho số phận hẩm hiu của những con cừu mẹ hiền lành này và những đứa con chưa kịp chào đời của chúng.

Phải mất một khoảnh khắc sau anh mới nhớ ra một góc độ khác của vấn đề. Đàn cừu không được bảo hiểm. Toàn bộ tiền tiết kiệm của một đời cần kiệm đã tan thành mây khói trong một chớp mắt; hy vọng trở thành một chủ trang trại độc lập của anh đã bị dập tắt — có thể là mãi mãi. Năng lượng, sự kiên nhẫn và tính cần cù của Gabriel đã bị vắt kiệt trong những năm tháng cuộc đời từ mười tám đến hai mươi tám tuổi để đạt được thành quả hiện tại, đến mức dường như không còn gì còn lại trong anh nữa. Anh tựa người vào hàng rào và gục mặt vào hai bàn tay.

Tuy nhiên, sự bàng hoàng không kéo dài mãi mãi, và Bác thợ Oak đã hồi phục lại. Thật đáng kinh ngạc và cũng thật đặc trưng cho bản tính của anh, câu duy nhất anh thốt ra lại là một lời tạ ơn:—

“Tạ ơn Chúa là tôi chưa lập gia đình: cô ấy sẽ làm sao trước cảnh nghèo khó đang ập đến với tôi đây!”

Oak ngẩng đầu lên, băn khoăn không biết mình có thể làm gì, rồi uể uả nhìn quanh hiện trường. Bên mép ngoài của Hố phấn là một hồ nước hình bầu dục, và treo trên đó là bộ xương gầy guộc của vầng trăng màu vàng crôm chỉ còn tồn tại vài ngày nữa — sao máy sáng sớm đang bám đuổi nó ở phía bên trái. Mặt hồ lấp lánh như mắt của một người chết, và khi thế giới bừng tỉnh, một làn gió thổi qua, làm rung rinh và kéo dài hình ảnh phản chiếu của vầng trăng mà không làm vỡ nó, biến hình ảnh ngôi sao thành một vệt lân quang trên mặt nước. Tất cả những điều này Oak đều nhìn thấy và ghi nhớ.

Theo những gì có thể tìm hiểu được, có vẻ như chú chó trẻ đáng thương, vẫn giữ ấn tượng rằng vì mình nuôi để đuổi cừu nên càng đuổi nhiều thì càng tốt, sau khi ăn xong con cừu non chết — điều có thể đã tiếp thêm năng lượng và khí thế cho nó — đã dồn tất cả những con cừu mẹ vào một góc, lùa những sinh vật nhút nhát ấy qua hàng rào, băng qua cánh đồng phía trên, và bằng sức mạnh cuồng nhiệt của việc xua đuổi, nó đã tạo cho chúng đủ đà để phá sập một phần hàng rào gỗ đã mục nát, và thế là hất tung chúng qua bờ vực.

Con trai của George đã làm công việc của mình quá tận tụy đến mức nó bị coi là một kẻ làm việc quá giỏi để có thể sống tiếp, và trên thực tế, nó đã bị bắt và bắn chết một cách bi thảm vào lúc mười hai giờ trưa cùng ngày — một ví dụ khác về số phận éo le thường đến với những chú chó và các nhà triết học khác, những người đi theo một chuỗi lý luận đến kết luận logic của nó và cố gắng hành xử hoàn toàn nhất quán trong một thế giới được tạo nên phần lớn từ sự thỏa hiệp.

Trang trại của Gabriel được một thương gia cung cấp con giống — dựa trên triển vọng và phẩm chất đáng tin cậy của Oak — người nhận phần trăm từ Bác thợ cho đến khi khoản tiền ứng trước được thanh toán xong. Oak nhận ra rằng giá trị của vật nuôi, nhà xưởng và dụng cụ thực sự thuộc về anh sẽ vừa đủ để trả nợ, biến anh thành một người tự do với bộ quần áo trên người, và không còn gì khác.