Lò ủ bia của Warren được bao bọc bởi một bức tường cổ phủ đầy dây thường xuân. Dù lúc này khó lòng nhìn rõ bề ngoài, hình dáng của nó nổi bật lên bầu trời đêm vẫn đủ để cho thấy rõ kiến trúc và công năng của tòa nhà. Từ những bức tường, phần mái tranh đua ra dốc đứng lên điểm cao nhất ở chính giữa, nơi một chiếc lồng đèn gỗ nhỏ mọc lên với các khe thông gió ở cả bốn mặt, và từ các khe hở ấy, làn sương mờ đang rả rích tỏa vào bầu không khí đêm. Phía trước hoàn toàn không có cửa sổ; nhưng trên cánh cửa chính có khoét một ô vuông lắp một tấm kính duy nhất, qua đó những tia sáng ấm áp, đỏ rực đang chiếu hắt lên bức tường dây thường xuân bên ngoài. Văng v vọng từ bên trong là tiếng nói chuyện.

Bàn tay Oak lướt nhẹ trên mặt cửa, các ngón tay xòe ra theo kiểu của Phù thủy Elymas, cho đến khi chạm vào một quai da liền kéo mạnh. Thao tác này nhấc chốt gỗ lên, và cánh cửa bật mở.

Căn phòng bên trong chỉ được thắp sáng bởi ánh hào quang đỏ rực từ miệng lò sưởi. Ánh lửa trải dài trên sàn nhà với phương ngang hệt như ánh mặt trời lúc hoàng hôn, hắt ngược bóng của mọi đường nét gồ ghề trên khuôn mặt những người đang quây quần xung quanh. Sàn lát đá đã bị mòn lõm thành một lối đi từ cửa vào đến lò sưởi, và gợn sóng ở khắp mọi nơi. Một chiếc ghế dài cong làm bằng gỗ sồi chưa bào chạy dọc theo một bên tường, và ở góc khuất có một chiếc giường nhỏ, mà người chủ kiêm cư dân thường xuyên của nó chính là lão thung men.

Lão già này hiện đang ngồi sưởi ấm, mái tóc trắng như sương và bộ râu bao phủ lấy thân hình cằn cỗi trông chẳng khác nào đám rêu xám và địa y bám trên một gốc cây táo trụi lá. Lão mặc quần cộc và đi loại giày buộc dây gọi là giày cổ lèo; ánh mắt lão dán chặt vào đống lửa.

Chiếc mũi của Gabriel đón lấy một bầu không gian ngào ngạt hương thơm của mạch nha mới. Cuộc trò chuyện (hình như đang bàn về nguyên nhân gây ra ngọn lửa) lập tức ngừng bặt. Mọi người đều nhìn ngấm ngé anh bằng cách nheo mày và nheo mắt lại, tựa hồ anh là một luồng sáng quá chói chang đối với thị lực của họ. Sau khi hoàn tất màn đánh giá ấy, vài người lẩm bẩm lên tiếng:

— Ồ, chắc là bác chăn cừu mới đến đây mà.

— Tụi tao cứ ngỡ nghe thấy tiếng ai đang khua khoắng tìm chốt cửa, nhưng lại tưởng chỉ là chiếc lá khô bị gió thổi bay qua thôi, — một người khác tiếp lời. — Vào đi bác chăn cừu; ở đây luôn rộng cửa đón tiếp bác, dẫu tụi này chưa biết tên họ bác là gì.

— Gabriel Oak, tên tôi đấy, các bác ạ.

Lão thung men ngồi ở giữa quay phắt người lại khi nghe thấy thế — cử động của lão cứng đơ như chuyển động của một chiếc cần cẩu rỉ sét.

— Không đời nào lại là cháu nội của lão Gable Oak ở vùng Norcombe chứ — đời nào có chuyện đó! — lão thung men thốt lên, dùng câu cửa miệng biểu lộ sự ngạc nhiên mà chẳng ai thèm lấy làm thật dù chỉ một giây.

— Cha tôi và ông tôi đều là những người mang tên Gabriel, — bác chăn cừu điềm đạm đáp.

— Tao cứ ngỡ nhận ra mặt gã này lúc trông thấy hắn trên đống rơm! — hóa ra tao đoán đúng phóc! Mà dạo này bác đang mần ăn buôn bán ở đâu thế, bác chăn cừu?

— Tôi đang tính ở lại đây, — ông Oak đáp.

— Ta biết ông của bác từ năm này qua tháng nọ đấy! — lão thung men tiếp lời, những lời cứ thế tuôn ra khỏi miệng như thể đà quán tính có sẵn từ trước vẫn còn dư sức.

— Thế á — bác biết thật sao!

— Biết cả bà của bác nữa cơ.

— Cả bà tôi nữa ư!

— Lại còn biết cả cha bác hồi còn là một đứa trẻ nữa chứ. Chà, thằng Jacob nhà tao đây với cha bác thuở trước là anh em kết nghĩa keo sơn đấy — đúng thế nhỉ, hả Jacob?

— Dạ đúng rành rành rồi, — con trai lão đáp, một người đàn ông chừng sáu mươi lăm tuổi với cái đầu hói một nửa và chiếc răng duy nhất mọc ngay giữa hàm trên bên trái, cứ vểnh lên kiêu hãnh như một cột mốc bên bờ ruộng. — Nhưng gã Joe mới là người thân thiết với ông ấy nhất. Dẫu sao thì thằng William con tôi chắc cũng phải biết chính cái ông sống trước thời tụi mình chứ — mày nhỉ, hả Billy, trước khi mày rời Norcombe?

— Không, là bác Andrew cơ, — Billy, con trai của Jacob đáp. Anh ta độ tầm bốn mươi tuổi, sở hữu một tâm hồn phơi phới nằm trong một thân hình ủ rũ, với bộ ria mép đang chớm ngả sang màu lông chinchilla ở dăm ba chỗ.

— Tôi còn nhớ bác Andrew, — ông Oak nói, — hồi tôi còn bé xíu thì ông ấy đã có mặt ở chốn này rồi.

— Hồi nọ, tôi với đứa con gái út là Liddy có ghé qua lễ rửa tội cháu nội tôi, — Billy tiếp lời. — Tụi tôi đang bàn tán về chính cái gia đình này, và tính ra mới đúng vào ngày Lễ Thanh Tẩy năm ngoái, cái dịp mà tiền quỹ từ thiện được phát cho những hộ nghèo đứng thứ nhì ấy bác chăn cừu ạ, và tôi nhớ rõ ngày hôm đó vì tất cả bọn họ đều phải lê lết cái thân đến tận phòng thánh — vâng, chính là gia đình của người bác đây này.

— Nào bác chăn cừu, hãy nâng ly đi. Chỗ tụi này thì cứ hốc với nuốt thôi — dăm ba giọt rượu cặn chứ chẳng đáng là bao đâu, — lão thung men nói, rời mắt khỏi đống lửa vốn đang đỏ rực màu chu sa và mờ đục vì đã dán chặt vào đó suốt bao nhiêu năm trời. — Cầm lấy cái vại "Chúa-thứ-tha" đi, Jacob. Xem nó đã ấm chưa nào, Jacob.

Jacob cúi xuống cầm lấy cái vại "Chúa-thứ-tha", một chiếc cốc cao có hai quai đang cắm trong đám tro tàn, bị nứt nẻ và xém đen vì sức nóng: bên ngoài vại bám một lớp ghét dày đặc, nhất là ở các khe quai, nơi mà những đường cong phía trong có lẽ đã chẳng mớ ánh mặt trời nào chiếu tới trong suốt mấy năm trời bởi lớp vỏ bám dày cộm ấy — được tạo thành từ tro vô tình dính nước táo ép rồi khô cứng lại; nhưng trong tâm trí của bất kỳ một bợm nhậu sành sỏi nào, chiếc cốc chẳng hề kém cạnh gì vì bên trong và quanh vành cốc sạch bóng không chỗ chê. Cần phải nói thêm rằng loại vại này được gọi là vại "Chúa-thứ-tha" ở Weatherbury và vùng lân cận vì những lý do không rõ chắc chắn; có lẽ vì kích thước của nó khiến bất kỳ kẻ nốc rượu nào cũng phải cảm thấy xấu hổ với chính mình khi nhìn thấy đáy vại lúc dốc cạn nó.

Nhận lệnh kiểm tra xem thức uống đã đủ ấm chưa, Jacob điềm tĩnh nhúng ngón trỏ vào vại như một chiếc nhiệt kế, và sau khi tuyên bố là độ nóng đã xấp xỉ vừa độ, anh ta nhấc cốc lên rồi rất lịch sự cố gắng phủi bớt lớp tro ở đáy bằng tà áo chiếc áo khoác thô của mình, bởi vì Bác chăn cừu Oak là người lạ.

— Lấy cái cốc sạch cho bác chăn cừu chứ, — lão thung men nghiêm giọng ra lệnh.

— Thôi — khỏi cần đâu, — Gabriel đáp với giọng điệu ân cần đầy khiển trách. — Tôi chẳng bao giờ bận tâm đến bụi bẩn ở dạng nguyên thủy của nó cả, miễn là tôi biết rõ nó là loại gì. Cầm lấy chiếc vại, anh uống cạn một lóng tay hoặc hơn từ lượng chất lỏng bên trong, rồi đoạn chuyền tay nó cho người kế tiếp. — Tôi nỡ lòng nào lại gây thêm phiền phức cho hàng xóm trong việc rửa ráy khi mà công việc trên đời này vốn đã quá bộn bề rồi, — ông Oak tiếp lời với giọng mềm hơn, sau khi đã lấy lại hơi thở vốn bị nghẹn lại mỗi khi nốc những ngụm lớn từ chiếc vại to.

— Quả là một người cực kỳ biết điều, — Jacob nhận xét.

— Đúng thế, đúng thế; không thể chối cãi được! — Mark Clark, một thanh niên nhanh nhẹn tên là Mark Clark tiếp lời. Đó là một người cởi mở và dễ mến, điệu nghệ đến mức hễ gặp ở đâu trong những chuyến đi là biết mặt, biết mặt là phải cùng nâng ly, mà đã nâng ly thì ngặt nỗi thế nào cũng phải là người trả tiền.

— Còn đây là chút bánh mỳ và thịt xông khói mụ chủ gửi cho bác đây, chăn cừu ạ. Nhắm thêm chút đồ ăn thức uống thì rượu táo sẽ dễ trôi cổ hơn đấy. Bác đừng nhai kỹ quá nhé, chăn cừu, vì lúc mang đến đây tôi lỡ làm rơi miếng thịt xông khói xuống đường cái rồi, nên có lẽ nó hơi dính cát đấy. Thôi chả sao, dẫu sao cũng chỉ là bụi đất sạch thôi; và như bác đã bảo, tất cả chúng ta đều thừa biết thứ đó là gì rồi, với lại tụi này thấy bác cũng chẳng phải là kẻ khó tính đâu nhỉ, bác chăn cừu.

— Chuẩn xác, chuẩn xác — không hề chút nào, — anh bạn Oak thân thiện đáp.

— Bác đừng khít hàm lại quá, thể nào cũng chẳng cảm thấy lợn cợn chút cát nào đâu. Chà! Thật diệu kỳ làm sao những gì mà sự khéo léo có thể làm được!

— Đúng y như suy nghĩ của tôi đấy, hàng xóm ạ.

— Chà, đúng là cháu nội chính cống của ông nó rồi! — ông của hắn ta cũng là một gã dễ tính và chẳng hề câu nệ chút nào! — lão thung men cất lời.

— Cạn ly đi, Henry Fray — uống đi, — Jan Coggan hào phóng lên tiếng. Ông là người mang tư tưởng Saint-Simon về việc của chung và hưởng chung đối với thức uống, khi thấy chiếc vại có dấu hiệu đến phiên mình trong chuỗi chuyền tay qua lại.

Vừa lúc vừa dứt khỏi cái nhìn đăm đăm vào hư không, Henry không từ chối. Anh ta là một người đã qua tuổi trung niên, với cặp lông mày vắt ngược lên trán, chuyên gia luận rằng quy luật của thế gian này vốn dĩ là xấu xa, kèm theo ánh mắt cam chịu nhìn xuyên qua những người lắng nghe để hướng về cái thế giới mà anh ta vừa nhắc đến, hệt như nó hiện lên trong trí tưởng tượng của mình. Anh ta luôn ký tên mình là "Henery" — khăng khăng một mực giữ vững cách đánh vần đó, và nếu có vị thầy giáo ngang qua nào cả gan góp ý rằng chữ "e" thứ hai là thừa thãi và lỗi thời, anh ta sẽ nhận lại câu trả lời rằng "H-e-n-e-r-y" mới là cái tên anh được ban khi rửa tội và là cái tên anh sẽ trung thành theo đuổi — với giọng điệu của một người coi trọng sự khác biệt về chính tả như một yếu tố gắn liền với phẩm chất cá nhân.

Ông Jan Coggan, người vừa chuyền chiếc cốc cho Henery, là một người đàn ông mặt đỏ gụ với vầng trán rộng và ánh nhìn tinh anh ẩn chứa nét cười ngầm. Tên của ông đã xuất hiện trên sổ đăng ký kết hôn của giáo xứ Weatherbury và các vùng lân cận với tư cách là phù rể kiêm nhân chứng chính trong vô số đám cưới suốt hai mươi năm qua; ông cũng rất hay đảm nhận vai trò cha đỡ đầu trưởng trong các buổi lễ rửa tội mang chút hơi hướm vui vẻ ngầm.

— Nào, Mark Clark — tới đi. Trong thùng vẫn còn đầy nhóc ra kìa, — Jan nói.

— Được chứ, việc gì mà không, đó chính là "vị thuốc" duy nhất của tôi cơ mà, — ông Clark đáp lại. Trẻ hơn Jan Coggan hai mươi năm, ông ta cũng xoay vần trong cùng một quỹ đạo ấy. Ông ta luôn cất giấu sự vui vẻ trong mọi hoàn cảnh để rồi tuôn ra hết cỡ trong các buổi tiệc tùng đông đúc.

— Này Joseph Poorgrass, sao anh chẳng húp lấy một giọt nào thế! — ông Coggan nói với một người đàn ông mang tâm lý tự ti đang đứng ở góc khuất, vừa chìa chiếc vại về phía anh ta.

— Quả là một kẻ khiêm nhường làm sao! — Jacob Smallbury thốt lên. — Này nhé, nghe nói anh còn chẳng có nổi chút dũng khí để dám nhìn vào mặt mụ chủ trẻ của chúng ta nữa cơ mà, phải không Joseph?

Tất cả đều nhìn Joseph Poorgrass với ánh mắt trách móc đầy thương hại.

— Đâu có — tôi hầu như có dám nhìn cô ấy chút nào đâu, — Joseph cười tủm tỉm, rụt người lại nhỏ xíu trong lúc nói, có lẽ vì cảm giác ngượng ngùng trước sự chú ý quá mức dành cho mình. — Và mỗi lần thoáng thấy cô ấy là tôi lại đỏ bừng mặt tía tai lên ấy chứ!

— Tội nghiệp anh chàng, — ông Clark thốt lên.

— Đúng là một bản tính kỳ quặc ở đàn ông, — Jan Coggan nhận xét.

— Vâng, — Joseph Poorgrass tiếp lời — sự rụt rè của anh ta, vốn từng là một khuyết điểm gây đau khổ khôn nguôi, nay lại mang đến cho anh một niềm tự mãn dịu ngọt khi nó được xem xét như một đề tài nghiên cứu thú vị. — Cứ mỗi bận cô ấy nói chuyện với tôi là mặt tôi lại đỏ như gấc, đỏ rực lên từng phút từng giây.

— Tôi tin anh đấy, Joseph Poorgrass ạ, vì tụi này ai mà chẳng biết anh là một tay cực kỳ nhút nhát.

— Quả là một cái nghiệp oái oăm cho một thằng đàn ông, tội nghiệp chưa, — lão thung men chép miệng. — Thế anh bị cái căn bệnh này hành hạ từ bao giờ thế, hả Joseph?

— Ồ, từ hồi tôi còn là một chú nhóc cơ. Vâng — u tôi buồn phiền đứt cả ruột gan vì cái nết ấy đấy — vâng. Nhưng rồi cũng chẳng đi đến đâu.

— Thế anh chưa từng đi đây đi đó để tìm cách chữa trị nó sao, hở Joseph Poorgrass?

— Ồ có chứ, tôi thử đủ mọi thể loại tụ tập rồi. Họ đưa tôi đến Hội chợ Greenhill, rồi vào cả một cái rạp tạp kỹ rực rỡ sắc màu, nơi có mấy côả đào cưỡi ngựa vòng tròn — đứng trên lưng ngựa mà chẳng mặc gì ngoài mỗi chiếc áo lót; nhưng mà chẳng trị dứt được tôi lấy một tí tẹo nào. Rồi sau đó tôi được phân làm chân sai vặt ở Sân Chơi Cu-ki-o phía sau quán tửu điện Taylored Arms ở Casterbridge. Quả là một chốn tội lỗi gớm ghiếc, và là một nơi vô cùng kỳ cục đối với một người lương thiện. Tôi cứ phải đứng đực mặt ra đấy mà nhìn những kẻ ăn chơi trác táng từ sáng tới tối; thế mà chẳng ăn thua gì — rốt cuộc tôi vẫn chứng nào tật nấy thôi. Đỏ mặt là thứ di truyền qua bao nhiêu thế hệ trong dòng họ nhà tôi rồi các bác ạ. Thôi thì, được vậy cũng là ơn trên phù hộ chớ tụi tôi chẳng dám đòi hỏi gì hơn.

— Chuẩn đấy, — Jacob Smallbury lên tiếng, trầm ngâm suy xét vấn đề ở một tầm nhìn sâu sắc hơn. — Nghĩ đi cũng phải nghĩ lại, nhỡ đâu anh còn có thể tệ hại hơn thế nữa ấy chứ; nhưng dẫu có thế nào đi nữa thì đây cũng là một nỗi khổ tâm lớn lao cho anh rồi đấy, hở Joseph. Vì các bác thấy đấy, bác chăn cừu ạ, dẫu cái tật ấy đối với phụ nữ thì chẳng sao, khỉ thật, chứ còn với một gã đàn ông như hắn thì thật là oái oăm, tội nghiệp chưa?

— Phải đấy — phải đấy, — Gabriel đáp, vừa sực tỉnh sau một hồi trầm tư. — Vâng, rất chi là bất tiện cho đàn ông.

— À mà, hắn ta còn nhát gan tợn cơ đấy, — Jan Coggan quan sát. — Có lần hắn làm việc muộn tít tận Yalbury Bottom, lại lỡ nốc vài chén rượu, rồi lạc cả đường về khi đang dò dẫm băng qua khu rừng Yalbury, có phải thế không hả Sư phụ Poorgrass?

— Không, không, không; đừng kể lại câu chuyện đó nữa! — gã đàn ông nhút nhát phản đối, cố gượng cười để che đậy nỗi ngượng ngùng.

— — Và thế là hắn đi lạc tít mù luôn, — ông Coggan tiếp lời với bộ mặt trơ trơ, ý muốn nói rằng một câu chuyện có thật cũng giống như thời gian và thủy triều, cứ thế cuốn đi chứ chẳng nể nang một ai. — Và khi hắn đang mò mẫm đi giữa đêm hôm khuya khoắt, sợ đến mất mật mà mãi chẳng tài nào tìm nổi lối ra khỏi đám cây cối um tùm, hắn bèn gào lên: "Có người lạc lối đây! Có người lạc lối đây!" Chẳng may có một con cú trên cây đang kêu "Hú... hú... hú..." theo bản tính loài cú mà bác chăn cừu ạ (Gabriel gật đầu), — thế là Joseph, run như cầy sấy, bèn đáp: "Joseph Poorgrass, người ở Weatherbury đây, thưa ngài!"

— Không, không, thôi đi — thế thì quá đáng lắm rồi đấy! — gã nhút nhát kêu lên, bỗng chốc lột xác thành một gã dũng cảm vô song. — Tôi đời nào thèm gọi bằng ngài. Tôi xin thề độc là tôi chẳng hề thốt ra câu "Joseph Poorgrass ở Weatherbury, thưa ngài" đâu nhé. Không, không; phải quấy ra sao thì ra, và tôi chẳng đời nào lại đi gọi một con chim bằng ngài cả, thừa biết rằng chẳng có gã quý tộc nào lại đi lảm nhảm hú hét ở cái xó xỉnh ấy vào giờ đó đêm hôm cả. "Joseph Poorgrass ở Weatherbury," — tôi chỉ nói đúng chừng đó thôi, mà nếu không vì chai rượu mật ong của người giữ rừng Day thì tôi phỏng có thốt ra câu ấy đâu cơ chứ.... Thôi đi, may mà mọi chuyện dừng lại đúng lúc chứ không thì chẳng biết thế nào.

Câu chuyện ai đúng ai sai được cả bọn ngầm cho qua, và Jan tiếp tục ngâm nga:

— Thế mà hắn còn là kẻ nhát gan nhất đời ấy chứ, phải thế không hở Joseph? À, lại có lần khác anh bị lạc ở Cổng Lambing-Down nữa cơ mà, đúng không Joseph?

— Vâng, đúng thế, — Poorgrass đáp, cứ như thể có những hoàn cảnh bi đát đến mức ngay cả sự e thẹn cũng phải tự gạt sang một bên, và đây chính là một trường hợp như thế.

— Đúng vậy; hồi đó cũng là giữa đêm hôm khuya khoắt. Mở thế nào thì cửa cổng cũng chẳng chịu bung ra, và linh tính thấy có nhúng tay của quỷ sứ trong chuyện này, hắn bèn quỳ sụp xuống.

— Vâng, — Joseph đáp, lấy lại được sự tự tin nhờ hơi ấm của đống lửa, vị rượu táo cùng với nhận thức về khả năng kể chuyện của trải nghiệm vừa nhắc. — Lúc ấy tim gan tôi như muốn nhảy cả ra ngoài; nhưng tôi vẫn quỳ xuống đọc bài Kinh Lạy Cha, rồi đọc trọn vẹn Kinh Tin Kính, tiếp đến là Mười Điều Răn Chúa với tất cả sự thành kính. Thế mà cổng vẫn chẳng thèm mở; thế là tôi đọc tiếp bài "Hỡi các anh em thân mến", và bụng bảo dạ rằng đây là bài thứ tư rồi, cũng là toàn bộ những gì tôi thuộc lòng trong sách vở, nếu cách này mà không linh nghiệm nữa thì đời tôi tiêu tùng. Thế rồi, khi đọc đến đoạn "Hãy đọc theo tôi", tôi đứng dậy khỏi đôi đầu gối và nhận ra cánh cổng đã chịu bật mở — vâng các bác ạ, cánh cổng mở toang ra y như mọi khi.

Tất cả mọi người đều chìm đắm trong một phút suy ngẫm về cái kết luận hiển nhiên ấy, và trong khoảng thời gian đó, mỗi người lại hướng tầm mắt về phía hố tro, nơi đang rực hồng lên như một hoang mạc miền nhiệt đới dưới ánh mặt trời đứng bóng, khiến đôi mắt họ nheo lại thành những đường chỉ dài, một phần vì ánh sáng, phần khác vì chiều sâu của đề tài đang được mổ xẻ.

Gabriel phá vỡ sự im lặng. — Sống ở chốn này là thế nào nhỉ, và làm việc dưới trướng một mụ chủ ra sao hở các bác?— Lồng ngực Gabriel khẽ rung lên khi anh khéo léo lái câu chuyện chạm vào tâm sự thầm kín nhất trong lòng mình.

— Tụi này biết quái gì về mả mảng ấy đâu — chẳng biết gì sất. Cô ta chỉ vừa mới xuất hiện mấy ngày nay thôi. Ông chú cô ta đổ bệnh, và vị bác sĩ với danh tiếng lẫy lừng khắp thế gian đã được mời đến; nhưng lão cũng đành chịu chết chẳng cứu nổi mạng ông ấy. Theo tôi nghĩ thì cô ta sẽ tiếp quản trang trại này đấy.

— Chắc là cơ sự thế rồi, — Jan Coggan tiếp lời. — Ờ, mà gia thế nhà ấy tốt chán. Tôi thà làm việc cho nhà đó còn hơn là phục dịch dăm ba kẻ dở ông dở thằng ngoài kia. Ông chú của cô ta là một người rất phải đạo. Bác có biết ông ấy không, bác chăn cừu — một lão góa vợ sống độc thân ấy?

— Hoàn toàn không.

— Hồi trước tôi hay sang nhà ông ấy để tán tỉnh người vợ đầu tiên là Charlotte, cô nàng làm nghề vắt sữa ở đó. Chà, bác nông dân Everdene là một người vô cùng tốt bụng, và vì tôi là một anh chàng thanh niên đàng hoàng nên được phép sang chơi với cô ấy, đồng thời được uống thỏa thích bao nhiêu bia tùy ý, nhưng với điều kiện không được mang đi đâu hết — ý tôi là chỉ giữ lại trong bụng mình thôi ấy mà.

— Rõ rồi, rõ rồi, Jan Coggan; tụi này hiểu ý bác mà.

— Và thế là, các bác biết đấy, vì đó là thứ bia tuyệt hảo, nên tôi muốn trân trọng lòng tốt của ông ấy hết mức có thể, và không thể cư xử kém cỏi bằng cách chỉ uống có nhõn một hớp nhỏ, như thế thì hóa ra lăng mạ lòng hào phóng của người ta sao—

— Chuẩn xác, bác Coggan ạ, đúng là thế rồi, — Mark Clark hùa theo.

— — Thế nên trước khi sang là tôi cứ quất đẫy một bốc cá muối, để rồi lúc đến nơi là cổ họng tôi khô khốc như cái giỏ đựng vôi — khô khốc đến độ thứ bia ấy cứ trôi tuột xuống — chà, trôi ngọt lịm vào bụng! Những ngày tháng hạnh phúc biết bao! Những khoảnh khắc tựa thiên đường! Biết bao trận say túy lúy tuyệt vời tôi từng có ở cái nhà ấy chứ! Chắc anh còn nhớ chứ, Jacob? Cậu cũng hay la cà cùng tôi mà lị.

— Nhớ chứ, nhớ chứ, — Jacob đáp. — Cả trận nhậu hôm ở quán Buck’s Head vào ngày Thứ Hai Trắng ấy, uống cũng phê pha phết chứ bộ.

— Chuẩn. Nhưng mà để được chè chén một trận ra trò, loại mà không đẩy bạn đến gần cái gã có sừng hơn so với lúc chưa bắt đầu, thì chẳng đâu bì kịp nhà bếp của bác nông dân Everdene. Chẳng có lấy một tiếng chửi thề nào lọt tai; không, đến một tiếng thề còi cọc cũng không có nốt, ngay cả ở những khoảnh khắc vui vẻ nhất khi ai nấy đều đã say mèm, dẫu cho thỉnh thoảng ném dăm ba từ tội lỗi xưa cũ vào những lúc như thế cũng là một cách giải tỏa tuyệt vời cho một tâm hồn vui tính.

— Đúng vậy, — lão thung men lên tiếng. — Bản tính con người ta đôi khi cũng cần phải chửi thề đúng lúc, nếu không thì chẳng còn ra thể thống gì nữa, và mấy câu thốt lỡ miệng ấy chính là nhu cầu thiết yếu của cuộc sống.

— Thế nhưng còn Charlotte, — Coggan tiếp tục — mụ vợ tôi dứt khoát không cho phép thốt ra một từ nào thể loại đó, kể cả việc đem tên thánh ra luyên thuyên nhảm nhí cũng cấm tiệt.... Ơ hay, tội nghiệp con múc Charlotte, không biết lúc chết đi con bé có phước phần được lên Thiên Đàng không nữa! Nhưng đời nó vốn chẳng mấy khi gặp may, và biết đâu rốt cuộc con mẻ lại sa xuống địa ngục cũng nên, tội nghiệp chưa.

— Thế có ai trong số các bác biết cha mẹ của cô Everdene không? — anh chàng chăn cừu cất lời hỏi, khi thấy hơi khó khăn trong việc lái câu chuyện quay về hướng mong muốn.

— Tôi cũng biết sơ sơ, — Jacob Smallbury đáp; — nhưng họ là dân tỉnh thành, không sống ở đây. Họ qua đời từ nhiều năm trước rồi. Này bố, cha mẹ của mụ chủ nhà mình là người thế nào vậy?

— Ờ, — lão thung men thủng thẳng — gã đàn ông thì nhan sắc chẳng có gì đáng bàn; nhưng mụ vợ thì đẹp tuyệt trần. Hồi còn tán tỉnh, gã mê mẩn mụ ta ra mặt.

— Nghe đồn gã hôn mụ ta đến cả trăm cả nghìn lần ấy chứ chả chơi, — Coggan chêm vào.

— Tôi được nghe kể là lúc cưới nhau về, gã cũng tự hào về mụ ta lắm, — lão thung men nói.

— Chuẩn, — Coggan tiếp lời. — Gã mê mẩn đến mức cứ tối đến là thắp nến lên tận ba lần chỉ để ngắm nghía mụ ta.

— Tình yêu gì mà bao la vô tận thế không biết; đời nào tôi dám ngờ trên cõi đời này lại có chuyện ấy! — Joseph Poorgrass lẩm bẩm, một kẻ quen dùng văn phong to tát mỗi khi triết lý về đạo đức.

— Ôi dào, nói có sách mách có chứng mà, — Gabriel thốt lên.

— Ồ, chuẩn cơm mẹ nấu rồi. Tôi lạ gì hai vợ chồng nhà đó nữa. Levi Everdene — tên của gã đàn ông chính là thế. "Đàn ông", tôi cứ hớt hải gọi thế chứ thực ra gã thuộc tầng lớp cao sang hơn nhiều — thực chất gã là một thợ may quý tộc, trong tay có cả đống tiền. Và gã đã vỡ nợ một cách vô cùng đình đám đến hai ba bận liền.

— Ơ, thế mà tôi cứ tưởng gã chỉ là một thường dân áo vải! — Joseph ngạc nhiên thốt lên.

— Ồ không, không đâu! Gã ta vỡ nợ những khoản tiền khổng lồ cơ; hàng trăm đồng vàng với đồng bạc trắng tinh chứ ít gì.

Thấy lão thung men có vẻ hụt hơi, ông Coggan bèn lơ đễnh đảo mắt nhìn một hòn than vừa rơi xuống đống tro tàn, rồi tiếp tục câu chuyện với một cái nháy mắt tinh ranh:

— Thôi nào, các bác khó lòng mà tin nổi đâu, nhưng gã đàn ông ấy — cha của cô Everdene nhà chúng ta — sau một thời gian lại trở thành một trong những người chồng lăng nhăng nhất đời. Hiểu ý tôi không? Gã chẳng muốn lăng nhăng đâu, khổ nỗi cái thói trăng hoa nó cứ ngấm vào máu rồi, dẫu có cố thế nào cũng chẳng tài nào kìm lại được. Đã có lần gã tâm sự với tôi trong sự dằn vặt khôn nguôi rằng: "Coggan ạ, tao chưa bao giờ mong ước tìm được một người đàn bà nào đẹp hơn mụ vợ hiện tại của tao cả, nhưng hễ cứ nghĩ đến việc mụ ta đã bị đóng dấu là vợ hợp pháp của tao rồi, là cái trái tim hư hỏng của tao nó cứ bay bổng đi đâu ấy, dẫu tao có cố gắng kiềm chế cách mấy đi nữa." Nhưng rốt cuộc tôi nghe nói gã đã chữa dứt điểm cái tật ấy bằng cách bắt mụ tháo nhẫn cưới ra rồi gọi mụ bằng cái tên thời con gái mỗi khi hai người ngồi bên nhau lúc cửa hàng đã đóng cửa, thế là gã lại tưởng tượng mụ ta chỉ là người tình chứ chẳng phải vợ gã. Và ngay khoảnh khắc gã hoàn toàn đinh ninh rằng mình đang làm chuyện mờ ám và phạm vào điều răn thứ bảy, gã lại quay ra cưng chiều mụ ta thắm thiết như xưa, và hai vợ chồng sống hạnh phúc bên nhau tựa một bức tranh tình mẫu tử... ơ nhầm, tình vợ chồng thắm thiết.

— Ồ, quả là một phương pháp phi đạo đức hết chỗ nói, — Joseph Poorgrass lẩm bẩm; — nhưng chúng ta vẫn phải cảm thấy vô cùng hân hoan vì ơn trên đã phù hộ để mọi chuyện không đi quá đà thành ra tệ hại hơn. Các bác thấy đấy, nhỡ đâu gã lại sa ngã vào con đường tội lỗi rồi dâng hiến đôi mắt cho sự gian dâm hoàn toàn — vâng, một sự gian dâm tột độ ấy chứ lỵ.

— Các bác thấy chưa, — Billy Smallbury chen vào — ý chí của gã là muốn làm điều phải quấy rành rành, chỉ có điều con tim lại chẳng chịu nghe theo.

— Càng về già gã lại càng hướng thiện, đến những năm cuối đời gã sống đạo đức lắm chứ bộ, phải không hả Jan? — Joseph Poorgrass nói. — Gã xin chịu phép xác nhận lại lần nữa theo một cách thức trang nghiêm hơn, rồi tập tành thưa "Amen" to suýt át cả tiếng của thư ký giáo xứ, lại còn rất thích chép những câu thơ an ủi từ các tấm bia mộ nữa chứ. Gã còn hay đứng cầm đĩa tiền quyên góp ở buổi lễ "Hãy để ánh sáng chiếu rọi", rồi nhận làm cha đỡ đầu cho mấy đứa trẻ hoang tàng tội nghiệp; chưa hết, gã còn sẵn sàng cho mấy đứa trẻ mồ côi ăn đòn đau điếng tai nếu chúng dám cười đùa trong nhà thờ đến mức đứng không vững, cùng với vô số hành động đạo đức khác vốn rất tự nhiên đối với những kẻ có tâm hồn hướng thiện.

— Vâng, hồi đó trong đầu gã chỉ tò mò những chuyện cao siêu thôi, — Billy Smallbury tiếp lời. — Có hôm Mục sư Thirdly gặp gã và cất lời: "Chào buổi sáng, ông Everdene; trời đẹp quá nhỉ!" — "Amen" — Everdene đáp gọn lỏn, ngẩn ngơ vì trong đầu chỉ nghĩ đến chuyện kinh thánh lúc vừa nhìn thấy mục sư. Vâng, đúng là một tín đồ Cơ Đốc vô cùng kính cẩn.

— Hồi ấy con gái họ trông chẳng xinh xắn gì cho cam, — Henery Fray nhận xét. — Đời nào tôi dám ngờ con bé lớn lên lại trở thành một giai nhân sắc nước hương trời như bây giờ.

— Chỉ cầu mong tính khí của cô ta cũng dịu dàng được như nhan sắc thì tốt biết mấy.

— Ờ thì cũng tạm; nhưng mà lão quản gia mới là kẻ nắm quyền điều hành công việc buôn bán và đụng chạm trực tiếp đến tụi mình đây này. Haizz! — Henery đăm đăm nhìn xuống hố tro, nở một nụ cười ẩn chứa đầy rẫy sự thâm thúy mỉa mai.

— Đúng là một tên Cơ Đốc quái dị, hệt như đầu quỷ trùm khăn trùm đầu, — Mark Clark chêm vào câu thành ngữ.

— Chuẩn đấy, — Henery đáp, ngụ ý rằng sự mỉa mai cũng phải có điểm dừng. — Nói chuyện gan ruột giữa đàn ông với nhau nhé, tôi dám cá là gã đó sẵn sàng nói dối vào ngày Chủ Nhật chẳng khác gì ngày thường trong tuần — tôi quả quyết là thế đấy.

— Trời ạ, anh khéo nói thật đấy! — Gabriel thốt lên.

— Chuẩn không cần chỉnh, — gã đàn ông có tâm trạng cay đắng lên tiếng, đảo mắt nhìn quanh đám đông kèm theo một tiếng cười nhạt xuất phát từ sự thấu hiểu sâu sắc những nỗi khốn khổ của cuộc đời hơn mức người thường có thể cảm nhận. — À thì, trên đời có đủ loại người, nhưng mà cái gã đó — lạy hồn các bác ạ!

Gabriel thấy cần thiết phải chuyển chủ đề. — Bác hẳn phải là một cụ già cao niên lắm nhỉ, cụ thung men ạ, khi đã có những người con trai già cả và cổ lỗ sĩ thế này rồi, — anh nhận xét.

— Bố tôi già đến mức chẳng nhớ nổi tuổi tác của mình nữa rồi, phả không hở bố? — Jacob chen vào. — Dạo này cụ lại còn còng gập cả người xuống nữa chứ, — Jacob tiếp tục, đưa mắt săm soi vóc dáng của cha mình, vốn đã khom hơn cả phần lưng của anh ta. — Thật tình mà nói thì cụ nhà tôi nay đã gập làm ba rồi chứ chẳng chơi.

— Mấy kẻ còng lưng thường sống dai lắm, — lão thung men lạnh lùng đáp, giọng điệu có vẻ không vui cho lắm.

— Bác chăn cừu rất muốn nghe phả hệ cuộc đời của bố đấy, — phải thế không hả bác chăn cừu?

— Vâng, tôi rất muốn nghe, — Gabriel đáp với sự nồng nhiệt của một kẻ đã khao khát được lắng nghe điều đó suốt mấy tháng trời. — Chẳng hay thọ nguyên của cụ thung men nhà ta là bao nhiêu rồi nhỉ?

Lão thung men hắng giọng một cách đầy kịch tính để làm điểm nhấn, đoạn kéo dài tầm nhìn đến tận điểm xa nhất của hố tro, rồi chậm rãi cất lời với tốc độ vốn dành cho những vấn đề quan trọng đến mức mọi cung cách rườm rà đều phải được châm chước để đi đến trọng tâm: — Ồ, năm sinh thì tao chịu chẳng nhớ nổi nữa, nhưng có lẽ tao có thể nhẩm tính qua những nơi mình từng sống, cứ thế mà tính ngược lại vậy. Tao từng ở Upper Longpuddle bên kia — (hất cằm về hướng bắc) cho đến năm mười một tuổi. Tao ở Kingsbere bảy năm — (hất cằm về hướng đông) và bắt đầu học nghề ủ bia ở đó. Từ đó tao chuyển đến Norcombe, làm nghề ủ bia ở đấy hai mươi hai năm, và cộng thêm hai mươi hai năm cuốc củ cải với gặt hái nữa. Chà, tao rành cái xứ Norcombe đó từ bao nhiêu năm trước khi tụi bay còn chưa ra đời cơ, cậu Oak ạ — (Oak mỉm cười biểu lộ sự tin tưởng chân thành vào điều đó). — Rồi tao sang Durnover ủ bia bốn năm, bốn năm cuốc củ cải; và tao đã bám trụ mười bốn lần mười một tháng ở Millpond St. Jude’s — (hất cằm về hướng tây-bắc-lệch-bắc). Lão Twills nhất quyết không chịu thuê tao quá mười một tháng một lần, để tránh việc tao trở thành gánh nặng cho giáo xứ nhỡ khi tao bị tàn phế. Sau đó tao ở Mellstock ba năm, và tao đã có mặt ở đây tròn ba mươi mươi mốt năm tính đến mùa lễ Candlemas. Tổng cộng là bao nhiêu nhỉ?

— Một trăm mười bảy tuổi, — một cụ già khác hay tính nhẩm trong đầu nhưng ít nói, nãy giờ vẫn ngồi lặng lẽ ở một góc phòng, bất ngờ lên tiếng.

— Đấy, thế thì đó chính là tuổi của tao, — lão thung men dõng dạc tuyên bố.

— Ôi không đâu bố ơi! — Jacob cãi. — Thời gian bố cuốc củ cải là vào mùa hè còn ủ bia là vào mùa đông trong cùng một năm cơ mà, bố đâu thể tính gộp cả hai khoảng thời gian đó làm một được chứ.

— Khỉ thật! Tao vẫn sống sót qua những mùa hè ấy chứ bộ? Đó mới là câu hỏi của tao. Chắc lát nữa mày còn bảo tao chẳng có cái tuổi nào để mà nói nữa quá?

— Chụi tụi cháu nào dám ý kiến thế, — Gabriel dịu giọng trấn an.

— Bác đúng là một bậc cao niên lão làng rồi đấy, cụ thung men ạ, — Jan Coggan cũng hùa theo dỗ dành. — Tụi tôi ai mà chẳng biết điều đó, và bác hẳn phải có một thể trạng tráng kiện kỳ diệu lắm mới có thể sống thọ đến nhường này, phải thế không hả các bác?

— Đúng thế, đúng thế; chắc chắn là vậy rồi, cụ thung men ạ, thật phi thường, — cả hội đồng thanh hưởng ứng.

Được dỗ dành đến nơi đến chốn, lão thung men lúc này thậm chí còn tỏ ra rộng lượng khi tự nguyện hạ thấp phần nào giá trị của việc sống lâu bằng cách tiết lộ rằng chiếc vại họ đang dùng để uống rượu còn nhiều tuổi hơn cả lão tận ba năm.

Trong lúc chiếc vại đang được chuyền tay nhau săm soi, phần đầu cây sáo của Gabriel Oak bất ngờ lú ra ngoài túi áo khoác thô, khiến Henery Fray phải thốt lên: — Này bác chăn cừu, lúc nãy hình như tôi thấy bác thổi vào một ống sáo to đùng ở tận Casterbridge phải không nhỉ?

— Đúng thế đấy, — Gabriel đáp, mặt hơi đỏ lên. — Tôi vừa trải qua cơn hoạn nạn lớn, các bác ạ, nên mới phải làm thế. Hồi trước tôi đâu có nghèo túng thế này.

— Xá gì dăm ba chuyện đó, bác cứ thoải mái đi! — Mark Clark động viên. — Bác cứ vô tư đinh ninh thế đi, chăn cừu ạ, rồi vận may sẽ sớm mỉm cười với bác thôi. Mà nếu bác không quá mệt, tụi này rất hân hạnh được nghe bác tấu vài khúc nhạc đấy chứ?

— Từ lễ Giáng Sinh đến giờ tôi đã được nghe tiếng trống hay tiếng kèn nào đâu, — Jan Coggan nói. — Nào, trổ tài đi chứ, Sư phụ Oak!

— Vâng, tôi xin chiều lòng các bác, — Gabriel đáp, vừa lôi sáo ra rồi lắp ghép lại. — Đồ nghề nghèo nàn lắm các bác ạ; nhưng tài mọn đến đâu tôi xin phục vụ đến đó cho các bác vui lòng.

Ngay sau đó, Oak cất tiếng thổi bản "Jockey to the Fair", và tấu đi tấu lại giai điệu rộn ràng ấy suốt ba lần. Đến vòng thứ ba, anh đẩy mạnh các nốt nhạc một cách vô cùng nghệ thuật và sống động bằng những nhịp uốn người uyển chuyển cùng tiếng dậm chân giữ nhịp đều đặn.

— Hắn thổi sáo cừ phết chứ bộ — thổi hay ra phết đấy chứ, — một gã đàn ông đã có vợ lên tiếng khen ngợi. Gã này chẳng có cá tính gì đặc sắc nên toàn được gọi là "chồng của Susan Tall". Gã nói tiếp: — Ước gì tôi cũng thổi sáo cừ được như thế.

— Hắn quả là một gã tài năng, và thật là một phúc lớn cho tụi mình khi có được một anh chàng chăn cừu như thế này, — Joseph Poorgrass lẩm bẩm với giọng điệu du dương. — Tụi mình phải cảm thấy tạ ơn ơn trên vì hắn không phải là kẻ chuyên tấu mấy khúc ca dâm ô tục tĩu thay vì những giai điệu vui tươi này; bởi vì Chúa hoàn toàn có thể nhào nặn anh chàng chăn cừu thành một gã lỏng lẻo đồi bại — một kẻ tội nhân, nói theo cách đó — dễ như trở bàn tay. Vâng, vì sự an nguy của vợ con chúng ta, chúng ta thực sự nên dâng lời tạ ơn chân thành.

— Chuẩn xác, chuẩn xác — thực sự tạ ơn! — Mark Clark hùa vào chốt hạ ngay lập tức, dẫu anh ta chẳng thèm bận tâm việc mình chỉ nghe lỏm được vỏn vẹn một từ rưỡi trong câu nói của Joseph.

— Vâng, — Joseph tiếp lời, bắt đầu có cảm giác mình giống như một nhân vật bước ra từ Kinh Thánh; — vì thời buổi này cái ác cứ sinh sôi nảy nở đến mức anh có thể bị lừa gạt bởi một gã cạo râu nhẵn nhụi diện áo sơ mi trắng tinh chẳng kém gì một tên hàng khất rách rưới ngoài đường cái quan đâu, nếu tôi được phép dùng từ ngữ như thế.

— Ờ, bây giờ tôi mới nhận ra mặt bác đấy, chăn cừu ạ, — Henery Fray lên tiếng, nheo đôi mắt lờ đờ đánh giá Gabriel khi anh bắt đầu bước vào khúc nhạc thứ hai. — Vâng — giờ thì tôi thấy bác thổi sáo nên mới nhận ra bác chính là cái gã tôi từng thấy biểu diễn ở Casterbridge, vì cái miệng của bác lúc đó cũng dúm dó lại còn đôi mắt thì trợn trừng lên y như kẻ sắp thắt cổ — hệt như bây giờ vậy.

— Thật tiếc là việc thổi sáo lại khiến mặt mũi một thằng đàn ông trông thảm hại như bù nhìn rơm vậy đấy, — ông Mark Clark nhận xét, tiếp tục săm soi khuôn mặt của Gabriel. Trong khi đó, người nghệ sĩ vẫn đang nhún nhảy với cái nhăn mặt quái dị đòi hỏi bởi nhạc cụ để thể hiện khúc điệp khúc của bài "Dame Durden":

’Twas Moll’ and Bet’, and Doll’ and Kate’,

Và Dor’-othy Drag’-gle Tail’.

— Mong là anh không để bụng lời chê bai khiếm nhã của gã thanh niên kia về nhan sắc của mình nhé? — Joseph khẽ thì thầm vào tai Gabriel.

— Đâu có sao, — ông Oak đáp.

— Vì bẩm sinh bác vốn là một anh chàng rất khôi ngô tuấn tú mà, chăn cừu ạ, — Joseph Poorgrass tiếp lời với vẻ ngọt ngào đầy thuyết phục.

— Chuẩn, đúng là thế rồi, chăn cừu ạ, — cả hội cùng đồng thanh.

— Cảm ơn các bác nhiều lắm, — Oak khiêm nhường đáp theo đúng phép tắc lịch sự, nhưng trong thâm tâm lại tự nhủ sẽ chẳng bao giờ để Bathsheba bắt gặp mình đang thổi sáo cả; qua quyết định này, anh đã thể hiện một sự khôn ngoan chẳng kém gì vị nữ thần chiến tranh và trí tuệ Minerva thông thái thuở nào.

— Chà, hồi tôi và vợ tôi làm đám cưới ở nhà thờ Norcombe, — lão thung men bỗng chen vào, có vẻ không vui khi thấy mình bị gạt ra khỏi câu chuyện — tụi tôi từng được ca tụng là cặp đôi đẹp nhất vùng đấy — ai nấy đều trầm trồ khen ngợi.

— Khỉ thật chứ giờ thì già khụm đi rồi còn gì, cụ thung men, — một giọng nói vang lên với âm điệu đầy sức sống đặc trưng khi thốt ra một chân lý hiển nhiên đến mức đáng kinh ngạc. Âm thanh ấy phát ra từ cụ già ngồi ở góc khuất, người có tính khí khó ưa và cay nghiệt đến mức thỉnh thoảng chỉ cần vài tiếng cười khúc khích cống hiến cho những trận cười chung cũng đủ khó lòng khỏa lấp nổi.

— Ôi không, không đâu, — Gabriel can thiệp.

— Thôi bác đừng thổi nữa nhé chăn cừu, — chồng của Susan Tall, gã đàn ông trẻ tuổi từng lên tiếng lúc nãy, bỗng cất lời. — Tôi phải về đây, mà hễ nghe tiếng sáo là chân tay tôi cứ bủn rủn cả lên như bị ai giật dây ấy. Lỡ như đi rồi mà nghĩ cảnh âm nhạc vẫn cứ vang lên ở đây trong khi mình không có mặt thì chắc tôi buồn đến chết mất thôi.

— Thế vội vàng đi đâu hả Laban? — Coggan hỏi. — Cậu thường ở lại muộn sát nút cơ mà.

— Ờ thì, các bác biết đấy, dạo trước tôi vừa mới lấy vợ, và giờ nàng chính là "lẽ sống" đời tôi, thế nên các bác ạ — Gã thanh niên ngập ngừng gãi đầu.

— Lệ làng thay đổi theo thời thế, chắc là thế rồi, — Coggan nhận xét.

— Vâng, chắc thế rồi — ha ha! — chồng của Susan Tall đáp với điệu cười cố tình ra điều mình vẫn thường tiếp nhận mấy trò đùa cợt một cách vô cùng bình thản. Nói đoạn, gã chào tạm biệt mọi người rồi lủi thủi bước ra về.

Henery Fray là kẻ nối gót rời đi đầu tiên. Kế đến, Gabriel đứng dậy bước ra cùng Jan Coggan, người đã ngỏ ý cho anh ngủ nhờ. Vài phút sau, khi những người còn lại cũng đứng dậy chuẩn bị ra về thì Henery hớt hải quay trở lại. Vừa quơ quơ ngón tay ra hiệu đầy điềm gở, anh ta vừa đăm đăm phóng ánh mắt chứa đầy tin tức sốt dẻo về phía ai đó mà vô tình lại rơi trúng ngay khuôn mặt của Joseph Poorgrass.

— Ồ — có chuyện gì thế Henery, có chuyện gì thế? — Joseph giật mình lùi lại.

— Lại có trò gì mới à Henery? — Jacob và Mark Clark cùng hỏi.

— Lão quản gia Pennyways — quản gia Pennyways — tôi đã bảo mà; vâng, chính mồm tôi đã nói rồi đấy!

— Sao cơ, bị tóm quả tang đang ăn trộm à?

— Trộm chứ còn gì nữa. Tin nóng hổi đây, sau khi mụ chủ Everdene về đến nhà, mụ ta lại lén đi kiểm tra xem mọi thứ đã yên ắng chưa như thói quen mọi bận, và vừa bước vào thì bắt quả tang lão quản gia Pennyways đang lén lút bò xuống bậc thang vựa lúa mang theo nửa giạ lúa mạch. Mụ ta lao vào lão ta như một con mèo chớp mắt — chẳng có mụ con hoang nào dữ dằn như mụ ta đâu — tất nhiên là tôi đang đóng cửa nói chuyện trong nhà mình nhé?

— Rõ rồi — rõ rồi, Henery ạ.

— Mụ ta lao vào tóm cổ lão, và tóm lại là lão ta đã khai nhận đã vác trót lọt tổng cộng tận năm bao tải lúa mạch, đổi lại mụ ta hứa sẽ không tố cáo tống gi cổ lão vào tù. Thế là lão bị đuổi cổ ra khỏi nhà không thương tiếc, và câu hỏi đặt ra lúc này là ai sẽ lên thay chân quản gia đây?

Câu hỏi mang tầm vóc quá lớn lao khiến Henery buộc phải nâng chiếc vại lớn lên nốc cạn một hơi cho đến khi nhìn thấy rõ đáy vại bên trong. Trước khi kịp đặt nó trở lại bàn, gã thanh niên — chồng của Susan Tall — lại hớt hải chạy xộc vào với vẻ mặt còn khẩn cấp hơn.

— Các bác đã nghe cái tin đang lan đi khắp giáo xứ này chưa?

— Vụ lão quản gia Pennyways phỏng?

— Ngoài vụ đó ra cơ?

— Chưa — chẳng nghe mảy may gì sảng cả! — họ đồng thanh đáp, trân trân nhìn thẳng vào cổ họng Laban Tall hệt như muốn nuốt trọn từng chữ của gã.

— Đêm hôm gì mà lắm chuyện kinh hoàng thế không biết! — Joseph Poorgrass rên rỉ, vung đôi tay loạn xạ. — Tai trái tôi cứ ù lên hồi chuông báo tin dữ nghe chẳng khác gì có án mạng vừa xảy ra, mà lại vừa mới nhìn thấy có mỗi một con ác là đậu độc thân nữa chứ!

— Fanny Robin — cô hầu gái út của cô Everdene — không tài nào tìm thấy tăm tích đâu cả. Người ta đợi khóa cửa suốt hai tiếng đồng hồ nay rồi mà con bé vẫn chưa thấy bén mảng về. Chẳng ai dám đi ngủ vì sợ khóa cửa nhỡ nhầm lúc con bé về ngoài đường thì khổ. Mọi người sẽ chẳng lo sốt vó lên thế nếu mấy ngày nay không thấy con bé có vẻ ủ rũ khác thường, và Maryann đang nghi ngờ có điều gì chẳng lành sắp giáng xuống đầu tội nghiệp con bé rồi, khéo lại sắp phải lập hội đồng khám nghiệm tử thi ấy chứ.

— Ôi — chắc là bị thiêu cháy rồi — cháy thui rồi chứ gì! — giọng Joseph Poorgrass thốt lên nghẹn đắng.

— Không — chết đuối rồi ấy chứ! — Tall cãi.

— Hay là dùng dao cạo của cha nó rồi! — Billy Smallbury chen vào, đưa ra một phỏng đoán vô cùng chi tiết và sống động.

— Thôi nào — cô chủ muốn gặp một vài người chúng ta trước khi đi ngủ đây. Hết chuyện rắc rối về lão quản gia, giờ lại thêm chuyện con bé hầu, mụ chủ nhà mình sắp phát rồ lên rồi kìa.

Tất cả vội vã ngược dốc bước về phía trang trại, ngoại trừ cụ thung men già cả — người mà dù có tin dữ, hỏa hoạn, mưa bão hay sấm sét giáng xuống cũng chẳng thể lôi chân cụ ra khỏi cái tổ ấm của mình. Ở đó, khi tiếng bước chân của những người khác đã nhỏ dần, cụ lại ngồi thụp xuống và tiếp tục dán mắt vào lò sưởi bằng đôi mắt đỏ quạch, nhòa lệ như thường lệ.

Từ cửa sổ phòng ngủ trên lầu, bóng dáng Bathsheba ló dạng mập mờ trong bộ y phục trắng muốt tựa hồn ma.

— Có anh em nào của tôi ở dưới đó không? — cô lo lắng lên tiếng.

— Thưa có, có mấy người ạ thưa cô, — chồng của Susan Tall đáp.

— Sáng mai tôi muốn hai ba anh đi dò la mấy ngôi làng quanh đây xem có ai nhìn thấy người nào tên là Fanny Robin không nhé. Hãy làm việc đó thật kín đáo; hiện tại chưa có lý do gì phải hốt hoảng cả. Chắc chắn con bé đã bỏ đi trong lúc tất cả chúng ta đang mải sưởi ấm rồi.

— Thưa cô cho tôi phép mạn phép hỏi, không biết con bé có vướng bận chuyện yêu đương nhăng nhít nào ở giáo xứ này không thưa cô? — Jacob Smallbury cất lời hỏi.

— Tôi không rõ nữa, — Bathsheba đáp.

— Tôi chưa từng nghe ngóng được chuyện quái quỷ nào như thế bao giờ thưa cô, — hai ba người lên tiếng.

— Hơn nữa chuyện đó cũng khó mà xảy ra lắm, — Bathsheba tiếp lời. — Vì nếu có người tình, hẳn anh ta đã đàng hoàng đến tận nhà nếu là một thanh niên tử tế. Điều bí ẩn nhất xoay quanh sự biến mất của con bé — thực ra cũng là điều duy nhất khiến tôi thực sự lo ngại — là việc Maryann nhìn thấy nó rời khỏi nhà khi chỉ mặc mỗi chiếc áo dài làm việc trong nhà — thậm chí còn chẳng đội cả mũ.

— Ý cô là, xin lỗi cô cho phép tôi mạn phép nói thẳng, một người con gái đàng hoàng chắc chắn sẽ chẳng đời nào đi gặp người yêu mà lại ăn mặc lôi thôi lếch thếch thế đâu ạ, — Jacob nói, vắt óc nhớ lại những kinh nghiệm từ quá khứ. — Đúng thế thật — con bé đời nào lại làm thế thưa cô.

— Tôi nghĩ hình như con bé có mang theo một cái bọc, dẫu tôi nhìn không được rõ lắm, — một giọng phụ nữ vang lên từ khung cửa sổ khác, có vẻ là của Maryann. — Nhưng quanh đây nó chẳng có mối tình vắt vai nào đâu ạ. Người yêu của nó ở tận Casterbridge cơ, và tôi nghe máng móch hình như anh ta là lính tráng thì phải.

— Các người có biết tên anh ta là gì không? — Bathsheba hỏi.

— Dạ không thưa cô; con bé kín miệng lắm, chẳng hé răng nửa lời.

— Hay là để tôi thử sang doanh trại ở Casterbridge dò la xem sao, — William Smallbury đề nghị.

— Được rồi; nếu ngày mai con bé vẫn chưa về, nhớ ghé qua đó tìm hiểu xem đó là gã nào, rồi diện kiến hắn cho tôi. Tôi cảm thấy mình gánh vác trách nhiệm lớn hơn nhiều so với việc con bé còn người thân họ hàng trên cõi đời này. Tôi chỉ mong con bé không gặp tai họa gì khi vướng vào một tên lính du côn như thế.... Và giờ lại thêm cái vụ quản gia đồi bại này nữa — thôi tôi chẳng buồn nhắc đến hắn lúc này nữa đâu.

Bathsheba có quá nhiều lý do để bận lòng đến mức có vẻ như cô chẳng thèm bận tâm đến việc xoáy sâu vào bất kỳ rắc rối cụ thể nào nữa. — Cứ làm theo những gì tôi dặn đi vậy, — cô chốt lại rồi khép sập cửa sổ.

— Vâng thưa cô, tụi tôi rõ rồi ạ, — họ đáp gọn lỏn rồi tản ra.

Đêm hôm ấy tại nhà Coggan, Gabriel Oak, dẫu nhắm nghiền đôi mắt, vẫn bận rộn với bao nỗi niềm tưởng tượng và tâm tư cuồn cuộn như dòng sông chảy xiết ngầm dưới lớp băng dày. Đêm tối luôn là khoảnh khắc anh hình dung về Bathsheba rõ nét nhất, và xuyên suốt những giờ phút tĩnh mịch phủ bóng, anh lại dịu dàng hoài niệm bóng hình cô. Hiếm khi nào những khoái cảm tưởng tượng lại có thể khỏa lấp nổi sự đớn đau của chứng mất ngủ, nhưng tối nay có lẽ điều đó đã đúng với Oak, bởi niềm hạnh phúc khi được ngắm nhìn hình bóng cô đã tạm thời xóa nhòa trong anh sự khác biệt to lớn giữa việc "được nhìn ngắm" và "sở hữu".

Anh cũng bắt đầu lên kế hoạch quay lại Norcombe để mang dăm ba món đồ dùng cùng mấy cuốn sách của mình đi. Cuốn "Người bạn đồng hành tuyệt vời nhất của thanh niên", "Cẩm nang tin cậy của thợ rèn", "Bác sĩ thú y", "Thiên đường đã mất", "Hành trình của người hành hương", "Robinson Crusoe", "Từ điển của Ash" và "Sách số học của Walkingame" chính là toàn bộ gia tài thư viện của anh; và dẫu chỉ là một tuyển tập khiêm tốn, đó lại là kho tàng giúp anh thu thập được khối kiến thức uyên bác qua sự miệt mài nghiên cứu hơn khối kẻ có cơ hội học hành từ cả dải kệ sách chất đầy ngoài kia.