Gabriel Oak đã ngừng việc chăn dắt đàn cừu ở Weatherbury được khoảng chừng một ngày một đêm, thì vào chiều Chủ nhật, những ông lão Joseph Poorgrass, Matthew Moon, Fray cùng độ nửa tá người khác hớt hơ hớt hải chạy đến ngôi nhà của bà chủ Trại Trên.

– Có chuyện gì thế hả các bác? – Cô vừa cất tiếng hỏi khi chạm mặt họ ngay ngoài cửa lúc đang bước ra để đi nhà thờ, vừa ngưng ngay hành động mím chặt đôi môi đỏ thắm mà cô vừa dùng để hỗ trợ cho việc tròng chiếc găng tay chật.

– Sáu mươi! – Joseph Poorgrass thốt lên.

– Bảy mươi! – Moon tiếp lời.

– Năm mươi chín! – Chồng của Susan Tall nói.

– Bọn cừu... đã phá rào, – Fray nói.

– ...Và xông vào một thửa cỏ ba lá non, – Tall tiếp.

– Cỏ ba lá non! – Moon lặp lại.

– Cỏ ba lá! – Joseph Poorgrass thêm vào.

– Và chúng đang bị trướng bụng đầy hơi, – Henery Fray nói.

– Đúng thế đấy, – Joseph xác nhận.

– Và sẽ chết cứng còng như rận hết, nếu không lùa chúng ra và chữa trị kịp thời! – Tall nói.

Khuôn mặt Joseph co rúm lại thành những nếp nhăn và vết gấp vì lo lắng. Trán của Fray nhăn nhúm cả theo chiều dọc lẫn chiều ngang, giống như hình dáng của một chiếc cửa sắt kéo ở cổng thành, biểu thị sự tuyệt vọng nhân đôi. Môi của Laban Tall mỏng dính, và khuôn mặt ông đờ đẫn cứng ngắc. Quai hàm của Matthew trễ xuống, mắt đảo đi bất cứ hướng nào mà cơ mặt mạnh hơn kéo nó về phía đó.

– Vâng, – Joseph nói, – và tôi đang ngồi ở nhà, tìm đoạn trong thư gửi tín hữu Ê-phê-sô, rồi tôi tự nhủ: "Cái cuốn Tân Ước quỷ quái này sao toàn Cô-rinh-tô với Tê-sa-lô-ni-ca thế không biết", thì bỗng thấy thằng Henery bước vào: "Joseph," nó bảo, "bọn cừu bị trướng bụng sắp chết rồi..."

Đối với Bathsheba, đó là khoảnh khắc mà suy nghĩ chính là lời nói, và lời nói chính là tiếng kêu la thảng thốt. Hơn nữa, cô vẫn chưa hoàn toàn lấy lại được sự bình tĩnh sau cú sốc từ những lời nhận xét của Oak.

– Đủ rồi – đủ rồi! – ối giời ơi, mấy cái đồ ngốc này! – cô hét lên, vứt chiếc ô và cuốn sách cầu kinh xuống lối đi, rồi cắm cổ chạy ra ngoài theo hướng chỉ dẫn. – Lại còn chạy đến tìm tôi, chứ không chịu ra ngay lập tức để lùa chúng nó ra! Ôi, những cái đầu đất đần độn!

Đôi mắt cô lúc ấy vừa tối sầm lại vừa rực sáng nhất. Vẻ đẹp của Bathsheba thiên về nét sắc sảo dữ dội hơn là dịu dàng thanh tao, thế nên trông cô chưa bao giờ cuốn hút bằng những lúc giận dữ – và đặc biệt là khi hiệu ứng ấy được tôn lên bởi chiếc áo nhung khá kiêu kỳ mà cô đã tỉ mỉ diện lên trước gương.

Tất cả mấy ông già lúp xúp chạy theo cô ra cánh đồng cỏ ba lá, riêng Joseph ngã quỵ xuống ngay giữa đường khi mới đi được nửa quãng, trông như một kẻ đang tàn tạ héo mòn trong một thế giới ngày càng trở nên không thể chịu đựng nổi. Khi đã nhận được cú hích từ sự hiện diện của cô – thứ luôn tiếp thêm năng lượng cho họ – họ liền tản ra xung quanh đàn cừu với một sự nhiệt tình cao độ. Phần lớn những con vật tội nghiệp đã nằm rạp xuống và không thể nhấc nổi mình lên. Những con này được cồng knhêng khiêng hẳn ra ngoài, trong khi số còn lại thì bị lùa sang thửa ruộng bên cạnh. Ở đây, chỉ vài phút sau, lại có thêm mấy con nữa ngã gục xuống, nằm bất động và tím tái y hệt như những con khác.

Bathsheba, với trái tim trĩu nặng đau đớn và sắp vỡ tung, nhìn những mẫu vật ưu tú nhất của đàn cừu quý giá đang oằn mình nằm đó –

Căng phồng vì hơi khí và làn sương độc chúng hít phải.

Nhiều con sùi bọt mép, nhịp thở gấp gáp và ngắn ngủn, trong khi thân hình của tất cả đều phình to đến mức đáng sợ.

– Ôi, tôi phải làm sao đây, tôi phải làm sao đây! – Bathsheba bất lực kêu lên. – Cừu quả là loài vật lắm tai ương! – lúc nào cũng có chuyện xảy ra với chúng. Tôi chưa từng thấy năm nào mà đàn cừu lại không vướng vào rắc rối này đến rắc rối khác.

– Chỉ có một cách cứu chúng thôi, – Tall nói.

– Cách gì? Nói nhanh lên!

– Phải chọc một lỗ bên mạn sườn chúng bằng một dụng cụ làm riêng cho việc đó.

– Các anh làm được không? Tôi làm được chứ?

– Không thưa cô. Chúng tôi không làm được, mà cô cũng chịu. Phải làm đúng vào một chỗ hiểm. Nếu lệch sang phải hoặc sang trái dù chỉ một inch là cô đâm chết con cừu ngay. Thường thì ngay cả người chăn cừu cũng chưa chắc làm được.

– Thế thì chúng chết chắc rồi, – cô nói với giọng đầy vẻ phó mặc.

– Chỉ có một người trong vùng này biết cách làm thôi, – Joseph, lúc này mới lê bước tới, lên tiếng. – Cậu ta có thể chữa khỏi hết nếu có mặt ở đây.

– Cậu ta là ai? Đi gọi cậu ta mau!

– Chàng chăn cừu Oak, – Matthew đáp. – À, cậu ta là một người có tài thực sự đấy!

– Phải, đúng thế đấy! – Joseph Poorgrass phụ họa.

– Đúng vậy – chính là cậu ta, – Laban Tall đồng tình.

– Sao các anh dám nhắc đến con người đó trước mặt tôi! – cô kích động nói. – Tôi đã bảo là không bao giờ được đả động đến hắn, và các anh sẽ không bao giờ được phép làm thế nếu còn muốn làm việc cho tôi. A! – cô tiếp lời, nét mặt sáng lên, – Bác nông dân Boldwood biết cách đấy!

– Ồ không, thưa cô, – Matthew nói. – Hôm nọ có hai con cừu cái giống của bác ấy ăn nhầm đậu ván rồi cũng bị trướng bụng y như thế này. Bác ấy đã sai một tên lính kỵ hỏa tốc phi ngựa đến đây tìm Gable, thế là Gable đến và cứu sống chúng. Bác nông dân Boldwood có sẵn cái dụng cụ để làm việc đó. Nó là một cái ống rỗng, bên trong có một cái kim nhọn. Có phải thế không, Joseph?

– Đúng thế – một cái ống rỗng, – Joseph lặp lại. – Đúng là cái thứ đó rồi.

– Vâng, chắc chắn là cái máy đó rồi, – Henery Fray lầm bầm hòa vào, với thái độ dửng dưng đậm chất phương Đông trước sự trôi đi của thời gian.

– Thôi nào, – Bathsheba bực bội quát lên, – đừng có đứng đấy mà “vâng” với “đúng” rồi lải nhải vào mặt tôi nữa! Đi tìm ai đó đến chữa cho bầy cừu ngay lập tức đi!

Tất cả liền hớt hải cắm cổ bỏ đi để tìm người theo lệnh, dù chẳng hề biết người đó sẽ là ai. Chỉ trong chớp mắt, họ đã biến mất qua cánh cổng, bỏ lại cô đứng trơ trọi một mình giữa đàn cừu đang hấp hối.

– Ta thèm vào nhờ đến hắn – đời nào! – cô quả quyết nói.

Ngay lúc ấy, một con cừu cái co giật cơ thể một cách ghê rợn, duỗi thẳng chân và bật tung người lên không trung. Cú nhảy cao đến kinh ngạc. Con cừu rơiịch xuống đất và nằm im bất động.

Bathsheba bước tới gần. Con cừu đã chết.

– Ôi, tôi phải làm sao đây – tôi phải làm sao đây! – cô lại một lần nữa kêu lên, hai tay vò xoắn vào nhau. – Tôi không thèm nhờ đến hắn đâu. Không, đời nào tôi gọi!

Biểu hiện quả quyết mạnh mẽ nhất đôi khi lại không đồng nghĩa với ý chí kiên định nhất bên trong. Nó thường được thốt ra như một thứ gậy chống để củng cố một niềm tin đang lung lay vốn dĩ cần phải được thốt lên bằng lời thì mới chứng tỏ được sự tồn tại của nó. Câu nói “Không, đời nào tôi gọi” của Bathsheba thực chất mang ý nghĩa là: “Chắc là tôi phải gọi thôi.”

Cô đi theo đám nhân công qua cánh cổng và giơ tay ra hiệu với một người trong số họ. Laban liền bước ra nhận lệnh.

– Oak đang trọ ở đâu? —

– Ở bên kia thung lũng, tại Nest Cottage ạ!

– Nhảy lên con ngựa tía, phi ngựa sang đó và bảo hắn phải quay lại ngay lập tức – rằng tôi ra lệnh thế.

Tall lật đật chạy ra cánh đồng, và chỉ hai phút sau đã phóng trên lưng con ngựa tía tên Poll, không yên cương mà chỉ dùng độc một sợi dây buộc mõm làm dây cương. Bóng anh khuất dần xuống sườn đồi.

Bathsheba đứng nhìn theo. Tất cả những người còn lại cũng vậy. Tall phi nước đại theo con đường mòn qua Sixteen Acres, Sheeplands, Middle Field, The Flats, Cappel’s Piece, nhỏ lại chỉ bằng một dấu chấm, vượt qua cây cầu, rồi leo dốc từ thung lũng qua Springmead và Whitepits ở bờ bên kia. Căn nhà nhỏ mà Gabriel lui về ở ẩn trước khi rời hẳn vùng này hiện lên như một đốm trắng trên sườn đồi đối diện, tựa lưng vào những rặng thông xanh thẫm. Bathsheba đi qua đi lại. Mấy người thợ bước vào bãi cỏ và cố gắng xoa dịu nỗi đau đớn cho những con vật câm lặng bằng cách xoa bóp cho chúng. Chẳng có tác dụng gì cả.

Bathsheba tiếp tục đi lại. Con ngựa lại xuất hiện đang lầm lũi xuống dốc, và cái chuỗi trình tự mệt mỏi ấy lại lặp lại theo chiều ngược lại: Whitepits, Springmead, Cappel’s Piece, The Flats, Middle Field, Sheeplands, Sixteen Acres. Cô thầm mong Tall có đủ sự tỉnh táo để giao con ngựa lại cho Gabriel còn bản thân thì đi bộ quay về. Kỵ mã đã tiến lại gần. Hóa ra vẫn là Tall.

– Ôi, thật là ngốc nghếch hết chỗ nói! – Bathsheba thốt lên.

Hoàn toàn chẳng thấy bóng dáng Gabriel đâu cả.

– Có lẽ hắn đi mất tiêu rồi hở! – cô nói.

Tall bước vào khu đất quây rào và nhảy xuống, khuôn mặt bi thảm hệt như tướng Morton sau trận chiến ở Shrewsbury.

– Sao hả? – Bathsheba gặng hỏi, không thể tin được rằng bức "tú tài thư" truyền miệng của cô lại có thể bị phớt lờ như vậy.

– Cậu ấy bảo kẻ ăn mày thì không có quyền đòi hỏi, – Laban đáp.

– Gì cơ! – cô chủ trẻ trợn tròn mắt, hít một hơi thật sâu để chuẩn bị bùng nổ. Joseph Poorgrass vội lùi lại vài bước nấp sau một khung rào chắn.

– Cậu ấy bảo sẽ không đến trừ khi cô mời mọc cho ra vẻ lịch sự và đúng mực, đúng phép tắc của một người phụ nữ đi cầu cạnh một ân huệ.

– Ơ hay, cái giọng điệu gì thế này! Hắn tưởng hắn là ai mà dám đối xử với tôi như vậy chứ? Chẳng lẽ tôi phải hạ mình đi cầu xin một kẻ từng van xin tôi sao?

Lại một con cừu nữa trong đàn giật mình phóng vọt lên không trung rồi ngã lăn ra chết.

Mấy người đàn ông đăm chiêu nhìn nhau, như thể đang cố kìm nén ý kiến riêng.

Bathsheba quay mặt đi, đôi mắt ngấn lệ. Sự khốn đốn mà niềm kiêu hãnh và tính đanh đá gây ra cho cô lúc này không thể che giấu thêm được nữa: cô oà khóc nức nở; tất cả bọn họ đều nhìn thấy hết, và cô cũng chẳng thèm che đậy nữa làm gì.

– Tôi nghĩ cô không nên khóc vì chuyện này đâu, thưa cô, – William Smallbury lên tiếng đầy thương cảm. – Sao cô không dịu giọng lại chút nhỉ? Chắc chắn lúc ấy cậu ấy sẽ đến thôi. Gable vốn là người sống rất có tình có nghĩa mà.

Bathsheba nén cơn nghẹn ngào và đưa tay lau nước mắt. – Ồ, đúng là một sự tàn nhẫn độc ác với tôi – phải, quả là độc ác! – cô thì thầm. – Và hắn đang ép tôi phải làm điều mà tôi không hề muốn; vâng, chính hắn đấy! – Tall, vào nhà mau.

Sau màn sụp đổ chẳng lấy gì làm oai phong cho lắm của một người đứng đầu cơ trang trại, cô bước thẳng vào nhà, theo sát gót là Tall. Tại đây, cô ngồi xuống và vội vã viết một tấm thiệp giữa những tiếng nấc nghẹn ngào ngắt quãng – hậu chấn của một cơn khóc lóc y như dòng sóng ngầm cuộn trào sau cơn giông bão. Dù viết trong lúc vội vàng, bức thư ngắn vẫn giữ được sự lịch sự cần thiết. Cô cầm nó ra xa để đọc lại, toan gấp nó lại, rồi bỗng viết thêm mấy dòng này ở phía dưới:—

– Xin đừng bỏ rơi em, Gabriel!

Khuôn mặt cô đỏ bừng thêm chút ít khi gấp bức thư lại, và cô mím chặt môi, như thể làm vậy để ngăn cản tiếng gọi của lương tâm đang lên tiếng phán xét xem thứ chiến thuật này có chính đáng hay không. Tấm thiệp được phái đi y như lượt nhắn trước, và Bathsheba ngồi đợi kết quả ở trong nhà.

Đó là khoảng mười lăm phút đầy thấp thỏm giữa lúc người đưa tin vừa đi và tiếng móng ngựa lại vang lên ngoài cửa. Lần này cô không dám ra nhìn, mà chỉ cúi gục người lên chiếc bàn giấy cổ nơi cô vừa viết thư, nhắm nghi mắt lại như để xua đuổi cả hy vọng lẫn sợ hãi.

Tuy nhiên, tình hình có vẻ khả quan. Gabriel không hề tức giận: anh chỉ tỏ ra dửng dưng lạnh nhạt, dẫu cho mệnh lệnh đầu tiên của cô có phần trịch thượng đến thế. Sự ngạo mạn ấy lẽ ra đã có thể hủy hoại thiện cảm dành cho một người kém sắc hơn; bù lại, nhan sắc bấy nhiêu đây lại thừa sức chuộc lại chút ít thói hống hách kia.

Nghe tiếng ngựa về, cô bước ra ngoài và ngẩng đầu lên. Một bóng người cưỡi ngựa lướt qua khoảng trời trước mặt cô và tiến thẳng về phía bãi cừu, người kỵ mã quay mặt đi khi đang khuất dần. Gabriel nhìn cô. Đó là khoảnh khắc mà ánh mắt và lời nói của một người phụ nữ kể lại hai câu chuyện hoàn toàn trái ngược. Đôi mắt Bathsheba ngập tràn vẻ biết ơn, và cô cất lời:—

– Ôi, Gabriel, sao anh lại có thể đối xử với em phũ phàng thế chứ!

Lời trách móc ngọt ngào đầy nữ tính ấy cho sự chậm trễ ban nãy của anh chính là câu nói duy nhất trên đời mà anh có thể tha thứ vì nó không phải là lời ngợi khen cho sự sẵn lòng hiện tại của anh.

Gabriel lầm bầm vài câu đáp lại không rõ nghĩa rồi rảo bước đi luôn. Nhìn biểu cảm của anh, cô thừa biết câu nào trong bức thư đã lay động được anh. Bathsheba liền bước theo ra cánh đồng.

Gabriel đã đứng giữa những cái xác căng phồng đang nằm rạp dưới đất. Anh đã cởi áo khoác, xắn tay áo sơ mi lên và lấy từ trong túi ra cái dụng cụ cứu sinh. Đó là một chiếc ống nhỏ hoặc ống thông (trochar) có một lưỡi dao mổ luồn bên trong; Gabriel bắt đầu thao tác với sự thành thạo khéo léo chẳng kém gì một bác sĩ phẫu thuật trong bệnh viện. Quơ tay xác định phần sườn trái của con cừu và chọn đúng điểm cần thiết, anh dùng mũi dao xuyên qua lớp da và dạ cỏ của con cừu bằng cách để nguyên lưỡi dao trong ống; rồi anh nhanh chóng rút lưỡi dao ra, giữ nguyên chiếc ống thông ở vị trí cũ. Một luồng hơi từ trong ống phì ra mạnh đến mức có thể thổi tắt ngấm một ngọn nến đưa lại gần miệng ống.

Người ta vẫn nói rằng cảm giác dễ chịu thuần tuý sau những cơn đớn đau tột cùng đôi khi chính là niềm hạnh phúc lớn lao; và nét mặt của những sinh vật tội nghiệp lúc này đã thể hiện rõ điều đó. Bốn mươi chín ca phẫu thuật đã được thực hiện thành công. Do quá vội vã vì tình trạng của một số con trong đàn đã quá nguy kịch, Gabriel đã thao tác hụt mất một ca duy nhất – anh đâm lệch vị trí và gây ra cú đánh chí mạng ngay lập tức cho con cừu cái bất hạnh. Bốn con đã chết; ba con tự hồi phục mà không cần phẫu thuật. Tổng số cừu đi lạc và tự làm mình bị thương nặng đến mức đó là năm mươi bảy con.

Khi người đàn ông được tình yêu dẫn lối ấy đã hoàn tất công việc, Bathsheba bước tới và ngước nhìn thẳng vào mặt anh.

– Gabriel, anh sẽ ở lại làm việc với em chứ? – cô cất lời, mỉm cười đầy quyến rũ, và lười chẳng buồn khép hẳn đôi môi lại ở đoạn cuối, bởi vì một nụ cười khác sắp sửa nở trên môi.

– Tôi sẽ ở lại, – Gabriel đáp.

Và cô lại mỉm cười với anh thêm lần nữa.