Người phụ nữ tiếp tục bước đi một hồi lâu. Sải bước của nàng ngày càng yếu ớt, và nàng phải nheo mắt nhìn ra xa phía con đường trơ trọi, giờ đây đã trở nên mờ ảo giữa chập chùng bóng đêm. Cuối cùng, những bước đi tiến về phía trước của nàng thu lại thành những bước lảo đảo yếu ớt nhất, rồi nàng đẩy một chiếc cổng mở ra, bên trong có một đống cỏ khô. Nàng ngồi xuống dưới đống cỏ đó và chìm vào giấc ngủ ngay sau đó.
Khi người phụ nữ tỉnh dậy, nàng nhận ra mình đang ở giữa một đêm không trăng không sao. Một lớp mây dày đặc, không một kẽ hở trải dài khắp bầu trời, che khuất từng đốm sáng nhỏ của thiên đàng; và một vầng hào quang mờ ảo treo lơ lửng phía trên thị trấn Casterbridge hiện lên rõ rệt trên nền trời đen thẫm, ánh sáng ấy trông càng rực rỡ hơn nhờ sự tương phản mạnh mẽ với bóng tối bao quanh. Hướng về thứ ánh sáng yếu ớt, dịụ dàng này, người phụ nữ hướng đôi mắt mệt mỏi của mình tới.
“Ước gì ta có thể đến được đó!” nàng thốt lên. “Gặp lại chàng vào ngày kia: Xin Chúa rủ lòng thương! Có lẽ ta đã nằm dưới mồ trước thời hạn đó rồi.”
Tiếng chuông đồng hồ từ một trang viên ở tận sâu trong màn bóng tối vang lên điểm một giờ, với âm điệu nhỏ nhoi và mảnh dẻ. Sau nửa đêm, tiếng chuông đồng hồ dường như mất đi độ vang lẫn độ dài, và thu nhỏ âm thanh rền vang của mình lại thành một âm vực giả thanh mỏng mảnh.
Sau đó, một ánh đèn—rồi hai ánh đèn—xuộc hiện từ phía bóng tối xa xăm, và lớn dần lên. Một cỗ xe ngựa lăn bánh dọc theo con đường, lướt qua chiếc cổng. Có lẽ nó chở một vài vị khách ăn tối về muộn. Ánh sáng từ một chiếc đèn lồng chiếu rọi trong chốc lát lên bóng người phụ nữ đang co ro, làm nổi bật rõ nét khuôn mặt nàng. Guơng mặt ấy mang nét trẻ trung ở nền tảng, nhưng lại già cỗi ở những chi tiết điểm xuyết; những đường nét tổng thể thì mềm mại và thơ ngây, nhưng các nét tinh tế hơn thì đã bắt đầu trở nên sắc sảo và gầy guộc.
Người bộ hành đứng dậy, dường như với quyết tâm đã được hồi sinh, và đưa mắt nhìn xung quanh. Con đường có vẻ quen thuộc với nàng, và nàng cẩn thận dò dẫm hàng rào trong lúc chậm rãi bước đi. Chẳng mấy chốc, một hình thù trắng mờ ảo hiện ra; đó là một cột mốc đường khác. Nàng lướt các ngón tay lên mặt cột để cảm nhận những con số khắc trên đó.
“Còn hai cột mốc nữa!” nàng nói.
Nàng tựa người vào phiến đá để nghỉ ngơi trong chốc lát, rồi xốc lại tinh thần và tiếp tục hành trình của mình. Đi thêm được một quãng ngắn, nàng ráng gượng chịu đựng, nhưng rồi lại kiệt sức như trước. Vị trí này nằm bên cạnh một khu rừng thưa đơn độc, nơi những đống dăm gỗ trắng trải dài trên mặt đất ngập lá cho thấy những người thợ rừng đã làm củi và đan giậu suốt cả ngày. Giờ đây, không một tiếng sột soạt, không một làn gió nhẹ, không lấy một tiếng cọ xát nhỏ nhất của cành cây làm bạn với nàng. Người phụ nữ nhìn qua cánh cổng, mở ra và bước vào. Ngay gần lối vào là một hàng củi bó, loại đã buộc và chưa buộc, cùng với những cọc gỗ đủ mọi kích cỡ.
Trong vài giây, lữ khách đứng yên lặng với vẻ căng thẳng, cho thấy đó không phải là điểm dừng hẳn, mà chỉ là sự tạm ngưng của một chuyển động trước đó. Tư thế của nàng giống như của một người đang lắng nghe, hoặc là thế giới âm thanh bên ngoài, hoặc là dòng suy nghĩ tưởng tượng trong đầu. Sự quan sát kỹ lưỡng có thể đã phát hiện ra những dấu hiệu chứng tỏ nàng đang tập trung vào khả năng thứ hai. Hơn nữa, đúng như những gì diễn ra sau đó, nàng đang kỳ lạ vận dụng khả năng sáng chế vào chuyên môn của nhà thiết kế tài ba Jacquet Droz, người chuyên tạo ra các bộ phận cơ khí thay thế cho chân tay con người.
Dựa vào thứ ánh sáng mờ ảo của Casterbridge và dùng tay dào dạt tìm kiếm, người phụ nữ chọn ra hai chiếc gậy từ các đống củi. Những chiếc gậy này gần như thẳng đến độ cao ba hoặc bốn thước, nơi mỗi chiếc rẽ nhánh thành một hình chạc cây giống như chữ Y. Nàng ngồi xuống, bẻ gãy những cành nhỏ ở phía trên, và mang phần còn lại theo mình ra đường cái. Nàng đặt mỗi chiếc chạc cây này dưới nách làm nạng, thử nghiệm chúng, rồi rụt rè dồn toàn bộ trọng lượng cơ thể lên đó—dù chẳng đáng là bao—và vung người tiến về phía trước. Cô gái đã tự tạo ra cho mình một sự trợ giúp vật chất.
Cây nạng phát huy tác dụng rất tốt. Tiếng bước chân lạo xạo và tiếng gõ lộc cộc của những chiếc gậy trên đường lớn là tất cả những âm thanh phát ra từ người lữ khách lúc bấy giờ. Nàng đã đi quá cột mốc cuối cùng một đoạn khá dài và bắt đầu ngước nhìn ra lề đường với vẻ đầy mong mỏi như đang tính toán xem khi nào lại có cột mốc khác xuất hiện. Những chiếc nạng, dẫu hữu ích đến đâu, cũng có giới hạn sức mạnh của chúng. Cơ khí chỉ chuyển dời sức lao động chứ bất lực trong việc thay thế nó, và lượng sức lực ban đầu bỏ ra không hề biến mất; nó dồn hết vào cơ thể và hai cánh tay. Nàng đã kiệt sức, và mỗi cú vung người tiến lên lại trở nên yếu ớt hơn. Cuối cùng, nàng lảo đảo ngã nghiêng sang một bên rồi ngã quỵ.
Nàng nằm đó, bất động như một đống hình thù vô định suốt mười phút hoặc hơn thế. Gió buổi sáng bắt đầu thổi ù ù một cách nặng nề qua những vùng đất phẳng, làm lay động những chiếc lá khô vốn nằm yên từ hôm qua. Người phụ nữ tuyệt vọng xoay người quỳ gối, rồi tiếp tục đứng dậy. Tựa vào một chiếc nạng để giữ thăng bằng, nàng thử bước một bước, rồi bước thứ hai, rồi bước thứ ba, lúc này chỉ dùng nạng như những cây gậy đi đường thông thường. Cứ thế, nàng tiến bước cho đến khi xuống đến đồi Mellstock thì một cột mốc khác xuất hiện, và chẳng mấy chốc phần đầu của hàng rào có chấn song sắt hiện ra trước mắt. Nàng lảo đảo bước tới cây cột đầu tiên, bám lấy nó và đưa mắt nhìn quanh.
Lúc này, ánh đèn của Casterbridge đã có thể nhìn thấy từng cái một. Trời đang dần sáng, và người ta có thể hy vọng, nếu không muốn nói là trông đợi, sẽ sớm có xe cộ qua lại. Nàng lắng tai nghe. Không có một âm thanh sự sống nào ngoại trừ đỉnh cao và sự thăng hoa của mọi thứ âm thanh ảm đạm nhất: tiếng sủa của một con cáo, với ba tiếng hú trầm đục vang lên cách nhau đều đặn một phút với sự chính xác của một tiếng chuông tang lễ.
“Chưa đầy một dặm!” người phụ nữ thì thầm. “Không; nhiều hơn thế,” nàng nói thêm sau một khoảng lặng. “Quãng đường một dặm là tính đến tòa án hạt, còn chỗ nghỉ chân của tôi lại nằm ở bên kia Casterbridge. Hơn một dặm một chút, và tôi sẽ đến đó!” Sau một lát, nàng lại cất tiếng. “Năm hoặc sáu bước cho một thước—có lẽ là sáu. Tôi phải đi mười bảy trăm thước. Một trăm lần sáu là sáu trăm. Mười bảy lần con số đó. Ồ xin Chúa hãy rủ lòng thương tôi!”
Bám vào hàng rào, nàng tiến lên, nhấc một bàn tay bám lên thanh rào, rồi đến tay kia, sau đó rướn người qua đó trong khi lết đôi chân nặng nề bên dưới.
Người phụ nữ này vốn không có thói quen độc thoại; nhưng sự cùng cực của cảm xúc làm giảm bớt tính cá thể của kẻ yếu, cũng như nó làm tăng tính cá thể của kẻ mạnh. Nàng lại cất giọng với tông giọng ấy: “Ta sẽ tin rằng cái đích chỉ cách năm khoảng cột nữa thôi, không hơn đâu, và nhờ thế có thêm sức mạnh để vượt qua chúng.”
Đây là sự vận dụng thực tế của nguyên tắc cho rằng một niềm tin nửa vời và giả tạo vẫn tốt hơn là hoàn toàn không có đức tin nào.
Nàng bước qua năm khoảng cột và bám chặt lấy cây cột thứ năm.
“Ta sẽ bước qua năm khoảng nữa với niềm tin rằng nơi ta hằng mong ước nằm ở cột thứ năm tiếp theo. Ta có thể làm được.”
Nàng bước qua năm khoảng nữa.
“Nó chỉ cách thêm năm khoảng nữa thôi.”
Nàng bước qua năm khoảng nữa.
“Nhưng lại là năm khoảng nữa.”
Nàng bước qua những khoảng đó.
“Chiếc cầu đá kia là điểm cuối của cuộc hành trình rồi,” nàng nói khi cây cầu bắc qua sông Froom lọt vào tầm mắt.
Nàng lê lết bò tới cây cầu. Trong suốt nỗ lực đó, mỗi hơi thở của người phụ nữ thốt ra không khí như thể sẽ chẳng bao giờ trở lại nữa.
“Bây giờ là lúc đối mặt với sự thật,” nàng nói, ngồi thụp xuống. “Sự thật là, tôi chưa đi được nửa dặm.” Việc tự lừa dối bản thân bằng điều mà nàng thừa biết là giả dối từ trước đến nay đã mang lại cho nàng sức mạnh để bước qua nửa dặm đường mà nàng vốn dĩ hoàn toàn bất lực nếu phải đối mặt với toàn bộ quãng đường cùng một lúc. Mưu mẹo ấy cho thấy người phụ nữ này, bằng một trực giác kỳ diệu nào đó, đã nắm bắt được chân lý nghịch lý rằng sự mù quáng có thể hoạt động mạnh mẽ hơn sự thấy trước, và hiệu ứng cận thị lại có tác dụng hơn tầm nhìn xa; rằng sự giới hạn, chứ không phải sự bao quát, mới là điều cần thiết để giáng một đòn quyết định.
Nửa dặm đường giờ đây đứng trước mặt người phụ nữ ốm yếu và mệt mỏi như một cỗ xe Juggernaut lạnh lùng vô cảm. Đó là một vị Vua dửng dưng cai trị thế giới của nàng. Con đường ở đoạn này chạy băng qua đầm lầy Durnover, mở rộng ra hai bên. Nàng đảo mắt nhìn không gian rộng lớn, những ngọn đèn, nhìn chính mình, thở dài, rồi nằm vật xuống cạnh hòn đá chắn bánh ở đầu cầu.
Chưa bao giờ sự ứng trí lại bị vắt kiệt đến mức khốc liệt như cách mà người nữ lữ khách này đã làm. Mọi sự trợ giúp, phương pháp, mưu kế, cơ chế tưởng tượng ra được, nhờ đó mà tám trăm thước đường tuyệt vọng cuối cùng này có thể được vượt qua bởi một con người mà không bị ai phát hiện, đều được xoay chuyển trong bộ óc bận rộn của nàng, rồi lại bị gạt bỏ vì cho là bất khả thi. Nàng nghĩ đến gậy gộc, bánh xe, bò lết—thậm chí nàng còn nghĩ đến cả việc lăn đi. Nhưng sức lực đòi hỏi cho hai cách sau còn lớn hơn cả việc đi thẳng người. Khả năng xoay sở đã cạn kiệt. Sự tuyệt vọng cuối cùng đã gõ cửa.
“Không đi nữa!” nàng thì thầm và nhắm nghiền mắt lại.
Từ dải bóng râm ở phía bên kia cầu, một phần bóng tối dường như tách ra và dịch chuyển một mình trên nền đường trắng nhợt nhạt. Nó lướt đi không một tiếng động về phía người phụ nữ đang nằm.
Nàng ý thức được có cái gì đó đang chạm vào tay mình; đó là sự mềm mại và hơi ấm. Nàng mở mắt ra, và thực thể ấy đã chạm vào khuôn mặt nàng. Một chú chó đang liếm má nàng.
Đó là một sinh vật to lớn, nặng nề và điềm tĩnh, hiện lên với bóng đen sừng sững trên đường chân trời thấp, cao hơn vị trí đôi mắt nàng lúc này ít nhất là hai thước. Chẳng thể nói nổi nó thuộc giống chó Newfoundland, chó ngao, chó săn máu hay giống nào khác. Nó dường như mang một bản chất kỳ lạ và huyền bí đến mức không thuộc về bất kỳ chủng loại nào trong các tên gọi thông thường. Do không thể xếp vào bất kỳ giống loài nào như thế, nó chính là hiện thân lý tưởng của sự vĩ đại loài chó—một sự khái quát hóa từ những đặc điểm chung của tất cả loài chó. Đêm tối, trong khía cạnh buồn bã, trang nghiêm và nhân từ của nó, tách biệt khỏi mặt lén lút và tàn nhẫn, đã được nhân cách hóa trong hình hài này. Bóng tối ban tặng cho những kẻ nhỏ bé và bình thường trong nhân loại thứ sức mạnh thơ ca, và ngay cả người phụ nữ đang chịu khổ đau cũng gửi gắm tư tưởng của mình vào một hình tượng.
Ở tư thế nằm ngửa, nàng ngước nhìn nó y như cách mà thuở trước, khi đứng, nàng từng ngước nhìn một người đàn ông. Con vật, vốn cũng vô gia cư như nàng, cung kính lùi lại một hoặc hai bước khi người phụ nữ cử động, và thấy nàng không xua đuổi mình, nó lại liếm tay nàng một lần nữa.
Một ý nghĩ lóe lên trong đầu nàng nhanh như chớp. “Biết đâu mình có thể tận dụng nó—khi đó thì mình làm được!”
Nàng chỉ tay về hướng Casterbridge, và con chó có vẻ hiểu lầm: nó lững thững chạy đi. Sau đó, nhận ra nàng không thể đi theo, nó quay lại và cào cào rên rỉ.
Sự độc đáo cuối cùng và đáng buồn nhất trong nỗ lực và phát minh của người phụ nữ đã đạt đến khi, với nhịp thở dồn dập, nàng chồm dậy ở tư thế khom lưng, và đặt hai cánh tay nhỏ bé của mình lên vai con chó, tựa thật vững chắc vào đó, rồi thì thầm những lời cổ vũ. Trong lúc lòng tràn ngập nỗi buồn đau, nàng lại cất lời khích lệ, và điều kỳ lạ hơn cả việc kẻ mạnh cần sự động viên từ kẻ yếu chính là việc sự lạc quan lại được kích thích mãnh liệt đến thế bởi một nỗi tuyệt vọng tột cùng. Người bạn của nàng chậm rãi bước tới, còn nàng với những bước đi ngắn ngủn, lững thững tiến bước bên cạnh nó, một nửa trọng lượng cơ thể dồn lên con vật. Thỉnh thoảng nàng lại khụy xuống y như cách nàng từng khụy xuống khi đi thẳng người, khi dùng nạng, khi bám vào hàng rào. Con chó, giờ đây đã hoàn toàn hiểu được mong muốn và sự bất lực của nàng, tỏ ra vô cùng cuống quýt lo lắng trong những dịp như thế; nó sẽ kéo váy nàng rồi chạy vụt lên trước. Nàng luôn gọi nó quay lại, và lúc này có thể nhận thấy rằng người phụ nữ chỉ lắng nghe những âm thanh của con người cốt để tránh chúng. Rõ ràng là nàng có mục đích giữ kín sự hiện diện của mình trên đường đi và tình trạng khốn cùng của bản thân.
Hành trình của họ đương nhiên diễn ra rất chậm chạp. Họ đã đến chân thị trấn, và những ngọn đèn Casterbridge hiện ra trước mắt họ giống như những chòm sao Pleiades sa xuống khi họ rẽ trái vào bóng râm dày đặc của một đại lộ rợp bóng hạt dẻ hoang vu, và cứ thế đi vòng qua vùng ngoại vi thị trấn. Cứ như vậy, thị trấn đã được vượt qua, và đích đến đã tới.
Nơi được hằng mong ước nằm ngay bên ngoài thị trấn này mọc lên một tòa nhà kỳ lạ. Ban đầu nó chỉ là một chiếc vỏ trơ trọi để chứa người. Phần lớp vỏ quá mỏng manh, không hề có lấy một chi tiết thừa thãi, và ôm sát lấy không gian bên trong đến mức cái vẻ ảm đạm của thứ ẩn giấu bên dưới lộ rõ ra bên ngoài, giống như hình dáng của một thân thể hiện mờ sau tấm vải khâm liệm.
Rồi Thiên nhiên, như thể cảm thấy phật ý, liền nhúng tay vào. Những thảm thường xuân mọc lên, phủ kín hoàn toàn các bức tường, cho đến khi nơi này trông giống như một tu viện; và người ta phát hiện ra rằng khung cảnh nhìn từ mặt tiền, băng qua những chiếc ống khói của Casterbridge, là một trong những cảnh tượng hùng vĩ nhất trong hạt. Một vị bá tể hàng xóm từng nói rằng ông sẵn sàng đánh đổi tiền thuê nhà của cả một năm để có được ngay trước cửa nhà mình khung cảnh mà những người sống bên trong được thưởng ngoạn—và rất có thể những người sống bên trong cũng sẵn sàng từ bỏ khung cảnh đó để đổi lấy tiền thuê nhà một năm của ông.
Tòa kiến trúc bằng đá này bao gồm một khối trung tâm và hai cánh nhà, nơi đứng gác là một vài chiếc ống khói mảnh khảnh, giờ đây đang rít lên đầy tang tóc theo làn gió thoảng chậm chạp. Trên tường có một cánh cổng, và cạnh cổng là một sợi dây chuông kéo thõng xuống. Người phụ nữ rướn người lên cao nhất có thể trên đôi đầu gối, và vừa chạm tới tay cầm. Nàng giật mạnh nó rồi ngã nhúm về phía trước trong tư thế cúi gập, khuôn mặt vùi vào ngực.
Trời đang dần về sáu giờ, và những âm thanh chuyển động đã có thể nghe thấy bên trong tòa nhà vốn là chốn bình yên cho tâm hồn mệt mỏi này. Một cánh cửa nhỏ cạnh cánh cửa lớn được mở ra, và một người đàn ông xuất hiện bên trong. Hắn nhận ra đống quần áo đang thở hồng hộc, quay lại lấy một ngọn đèn rồi bước ra lần nữa. Hắn bước vào lần thứ hai và quay lại cùng với hai người phụ nữ.
Họ nâng thân hình đang nằm sõng soài lên và giúp nàng bước qua khung cửa. Người đàn ông sau đó khép cửa lại.
“Cô ta vào được đây bằng cách nào thế?” một trong hai người phụ nữ hỏi.
“Chúa mới biết được,” người kia đáp.
“Có một con chó ở ngoài kia,” người nữ lữ khách kiệt sức thều thào. “Nó đi đâu mất rồi? Nó đã giúp tôi mà.”
“Tôi ném đá đuổi nó đi rồi,” người đàn ông nói.
Đoàn người nhỏ bé ấy liền bước đi—người đàn ông đi đầu cầm đèn, tiếp theo là hai người phụ nữ gầy guộc, kẹp giữa họ là người phụ nữ nhỏ nhắn và mềm mại. Cứ thế, họ bước vào ngôi nhà và khuất dạng.
