Tôi nghĩ là khoảng nửa tháng sau cuộc trò chuyện mà trong đó cha tôi đã bày tỏ quan điểm của mình, đồng thời đưa ra cho tôi lời dặn dò đầy bí ẩn về chiếc tủ sách cổ bằng gỗ sồi trong thư viện như đã kể lại, thì có một đêm nọ, tôi đang ngồi bên cửa sổ lớn của phòng khách, chìm đắm trong những hoài niệm u buồn của ban đêm và ngắm nhìn cảnh tượng ngập tràn ánh trăng. Tôi là người duy nhất ở trong căn phòng ấy; và những ngọn đèn đặt gần lò sưởi ở phía cuối phòng hầu như chẳng chiếu tới được khung cửa sổ nơi tôi đang ngồi.
Bãi cỏ được cắt xén gọn gàng thoai thoải dốc xuống từ các khung cửa cho đến khi giáp với khoảng đất phẳng rộng lớn, nơi mọc lên từng cụm hoặc rải rác đây đó một số thân cây cổ thụ đẹp nhất nước Anh. Những cành cây thướt tha ấy đứng sững dưới ánh trăng với một màu xám bạc, hắt những chiếc bóng bất động lên thảm cỏ; và ở phía xa đằng sau, vươn lên che phủ những gợn sóng nhấp nhô của địa hình, là những khu rừng rậm rạp xếp chồng lên nhau, nằm ẩn bên trong chính là ngôi mộ quạnh hiu nơi thi hài người mẹ kính yêu của tôi đang yên nghỉ.
Không gian tĩnh lặng đến lạ thường. Lớp sương mù ánh bạc bao trùm thanh bình trên đường chân trời xa thẳm, và những vì sao lạnh giá chớp nháy lấp lánh. Ai cũng biết tác động của một khung cảnh như vậy đối với một tâm trí vốn đã mang nhiều nỗi buồn. Những tưởng tượng và tiếc nuối trôi bồng bềnh trong cõi mộng, và cảnh vật tác động vào ta bằng sự pha trộn kỳ lạ giữa ký ức và sự mong chờ, tựa như một khúc ca cổ ngọt ngào văng vẳng từ nơi xa. Khi ánh mắt tôi dừng lại trên những khu rừng mà đối với tôi vừa mang vẻ tang tóc lại vừa huy hoàng ấy, nơi tạo nên phông nền cho bức tranh phong cảnh, tâm trí tôi lại quay về với những lời nhắn nhủ đầy bí ẩn của cha và hình ảnh vị khách sắp đến; và ý nghĩ về chuyến đi chưa biết trước ấy lại làm tôi buồn bã.
Trong mọi điều liên quan đến tín ngưỡng của cha, từ những ấn tượng thuở thơ ấu, đối với tôi luôn phảng phất một nét gì đó siêu phàm và ma quái.
Khi người mẹ kính yêu của tôi qua đời, tôi chưa tròn chín tuổi; và tôi nhớ rằng, hai ngày trước đám tang, có đến Knowl, nơi bà qua đời,
[trang 13]
một người đàn ông gầy gò, thấp nhỏ, với đôi mắt đen láy và khuôn mặt sạm đen vô cùng nghiêm nghị.
Ông ta đóng cửa bàn chuyện rất lâu với người cha kính yêu của tôi, người lúc bấy giờ đang chìm đắm trong nỗi đau khôn cùng; và bà Rusk thường hay nói: "Thật là kỳ quặc khi thấy ngài ấy cầu nguyện với cái gã bù nhìn nhỏ thỏ đến từ Luân Đôn đó, trong khi bác Clay tốt bụng thì luôn sẵn sàng tăm tắp ở trong làng; cái gã ranh con đen đúa nhỏ thỏ ấy thì làm được tích sự gì chứ!"
Cùng với người đàn ông đen đúa nhỏ thỏ đó, vào ngày hôm sau đám tang, vì một lý do nào đó mà tôi được cho ra ngoài đi dạo; tôi biết là gia sư của tôi lúc ấy đang ốm, trong nhà thì rối ren, và tôi dám cá là đám đầy tớ đã tranh thủ nghỉ ngơi hết mức có thể.
Tôi nhớ mình đã cảm thấy một chút sợ sệt trước người đàn ông thấp nhỏ và có vẻ ngoài tối tăm này; nhưng tôi không hề khiếp sợ ông ấy, bởi vì ông rất dịu dàng — dù mang dáng vẻ u sầu — và có vẻ tốt bụng. Ông dẫn tôi ra khu vườn — khu vườn kiểu Hà Lan, như chúng tôi vẫn thường gọi — có lan can và những bức tượng ở phía trước, được thiết kế theo hoa văn thảm với những bông hoa rực rỡ sắc màu. Chúng tôi bước xuống dãy bậc thang bằng đá Caen rộng rãi để đi vào khu vườn ấy, và lặng lẽ rảo bước đến sát lan can. Phần chân tường ở chỗ chúng tôi đến quá cao khiến tôi không thể nhìn qua được; nhưng nắm lấy tay tôi, ông nói: "Hãy nhìn qua đó đi, con bé của ta. Chà, con không thể nhìn thấy; nhưng ta thì nhìn thấy phía bên kia — ta có thể kể cho con nghe không? Ta nhìn thấy rất nhiều thứ. Ta nhìn thấy một ngôi nhà tranh với mái nhà dốc đứng, trông như vàng dưới ánh nắng; có những tán cây cao đang rải những chiếc bóng dịu mát xung quanh, cùng những bụi cây ra hoa, ta không rõ là hoa gì, chỉ biết màu sắc thật đẹp, mọc ven những bức tường và khung cửa sổ, và có hai đứa trẻ đang chơi đùa giữa những gốc cây, và chúng ta đang trên đường đến đó, chỉ vài phút nữa thôi là chúng ta sẽ ở dưới những tán cây ấy, trò chuyện với hai đứa trẻ đó. Thế nhưng giờ đây, đối với ta, nó chỉ là một bức tranh trong tâm trí, còn với con, nó chỉ là một câu chuyện do ta kể mà con tin là thật. Nào, cục cưng; chúng ta đi thôi."
Thế là chúng tôi bước xuống dãy bậc thang bên phải, sóng đôi đi dọc theo lối đi cỏ nằm giữa những bức tường cây xanh cắt tỉa gọn gàng và cao vút. Lối đi chìm trong bóng râm dày đặc, bởi mặt trời đã ngả về sát chân trời; nhưng bất chợt chúng tôi rẽ sang trái, và thế là chúng tôi đứng ngập trong ánh nắng rực rỡ, giữa muôn vàn cảnh vật mà ông vừa mô tả.
"Đây có phải là nhà của các cháu không, những chàng trai nhỏ của ta?" ông hỏi lũ trẻ — những cậu bé má hồng hào xinh xắn — và chúng gật đầu xác nhận; rồi ông chống bàn tay mở rộng lên thân của một trong những cây đó, mỉm cười nghiêm nghị nhìn xuống tôi và nói —
[trang 14]
"Bây giờ con đã thấy, đã nghe, và tự mình cảm nhận được rằng cả tầm nhìn lẫn câu chuyện đều hoàn toàn có thật; nhưng đi thôi con yêu, chúng ta còn phải đi xa hơn nữa."
Và rồi lại chìm vào sự im lặng, chúng tôi có một chuyến đi dạo dài xuyên qua khu rừng, chính là khu rừng mà giờ đây tôi đang ngắm nhìn từ đằng xa. Thỉnh thoảng ông lại bắt tôi ngồi xuống nghỉ chân, và với giọng điệu trầm ngâm trang nghiêm, ông kể một vài câu chuyện nhỏ, gợi lên, ngay cả trong tâm trí non nớt của tôi, một cảm giác hoài nghi kỳ lạ về ý nghĩa tâm linh, nhưng lại khác với những gì mà bà Rusk chân phác thường giảng giải cho tôi nghe từ các Dụ ngôn, và bằng cách nào đó, sự mơ hồ của nó khiến người ta giật mình.
Được dẫn dắt theo cách đó, dẫu có đôi chút sợ hãi, tôi vẫn đồng hành cùng "gã ranh con" đen đúa đầy bí ẩn băng qua những trảng rừng thâm u. Hoàn toàn bất ngờ đối với tôi, giữa bóng râm u tịch của rừng già, chúng tôi tiến đến ngôi đền bằng đá xám có các cột trụ, bốn mặt mở ra, với bệ nền nghiêng những bậc thang bám đầy rêu phong, chính là ngôi mộ quạnh hiu nơi mà vào buổi sáng hôm trước tôi đã thấy người mẹ tội nghiệp của mình được an táng. Vừa nhìn thấy, suối nguồn đau đớn trong tôi lại trào dâng, và tôi bật khóc nức nở, miệng lặp đi lặp lại: "Ôi! mẹ ơi, mẹ ơi, mẹ bé bỏng của con!", cứ thế khóc lóc và gọi lớn trong vô vọng với người đã câm lặng và điếc lơ trước mọi tiếng gọi. Có một chiếc ghế đá cách ngôi mộ chừng mười bước chân.
"Hãy ngồi xuống bên ta, con yêu," người đàn ông nghiêm nghị với đôi mắt đen nói rất ân cần và dịu dàng. "Bây giờ, con thấy gì ở đằng kia?" ông hỏi, vừa dùng gậy chỉ ngang về phía trung tâm của công trình đối diện.
"Ôi, cái đó — cái nơi mà mẹ tội nghiệp đang nằm ấy ạ?"
"Đúng vậy, một bức tường đá có các cột trụ, quá cao để cả con hay ta có thể nhìn qua được. Nhưng——"
Đến đây, ông nhắc đến một cái tên mà sau này, qua những điều tôi tìm hiểu về giáo lý và các mặc khải của ông ta, tôi đoán chắc phải là Swedenborg; tôi chỉ biết rằng cái tên ấy vang lên trong tai tôi tựa như tên của một pháp sư trong chuyện cổ tích; tôi tưởng tượng ông ta sống trong khu rừng bao quanh chúng tôi, và tôi bắt đầu cảm thấy hoảng sợ khi ông tiếp tục nói.
"Nhưng Swedenborg nhìn thấy phía bên kia, nhìn qua và nhìn thấu bức tường ấy, đồng thời đã kể cho ta nghe tất cả những gì chúng ta cần biết. Ông ấy nói rằng mẹ của con không ở đó."
"Bà ấy bị đưa đi rồi sao!" tôi thét lên, vùng đứng dậy, mắt đầm đìa lệ, đăm đăm nhìn vào công trình kiến trúc mà dù có giậm chân trong cơn hoảng loạn, tôi vẫn không dám đến gần. "Ôi, mẹ có bị đưa đi đâu không? Mẹ ở đâu rồi? Người ta đưa mẹ đi đâu rồi?"
[trang 15]
Tôi đã vô thức thốt lên gần như hệt câu hỏi mà nàng Ma-ri-a, trong buổi sáng mờ sương kỳ diệu khi nàng đứng bên ngôi mộ trống, đã dùng để hỏi hình bóng đang đứng gần đó.
"Mẹ của con vẫn còn sống nhưng ở quá xa để có thể nhìn thấy hay nghe thấy chúng ta. Swedenborg, khi đứng ở đây, có thể nhìn thấy và nghe thấy bà ấy, và kể lại cho ta nghe tất cả những gì ông ấy thấy, giống như ta đã kể cho con nghe ở khu vườn về những cậu bé, ngôi nhà tranh, cùng những cái cây và bông hoa mà con không thể nhìn thấy. Con đã tin khi ta kể cho con nghe. Vậy nên bây giờ ta cũng có thể kể cho con nghe như trước; và mong rằng cả hai chúng ta cũng đang bước đi trên cùng một con đường giống như khi ta đi đến chỗ những cái cây và ngôi nhà tranh. Con chắc chắn sẽ tận mắt nhìn thấy mô tả của ta chính xác đến nhường nào."
Tôi vô cùng sợ hãi, vì tôi cứ đinh ninh rằng khi ông kể xong câu chuyện này, chúng tôi sẽ phải đi bộ xuyên qua khu rừng để đến chốn kỳ diệu và đầy bóng tối nơi những người đã khuất hiện hình.
Ông chống khuỷu tay lên đầu gối, lấy trán tựa vào bàn tay đang che đi đôi mắt cụp xuống. Ở tư thế ấy, ông miêu tả cho tôi nghe một khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, ngập tràn một thứ ánh sáng kỳ diệu, nơi người mẹ của tôi đang hoan hỉ bước đi trên một lối đi lơ lửng giữa không trung, leo lên những ngọn núi cao kỳ ảo cùng các đỉnh núi đang tan chảy vào bầu không gian mang màu sắc thiên đàng, nơi ấy có cả những con người đã được biến đổi để mang cùng một vóc dáng, vẻ đẹp và sự lộng lẫy ấy. Và khi dứt lời, ông đứng dậy, nắm lấy tay tôi, dịu dàng mỉm cười nhìn xuống gương mặt đang tái đi vì kinh ngạc của tôi, và thốt lên những lời y hệt như trước —
"Nào con yêu, chúng ta đi thôi."
"Ôi! Không, không, không — bây giờ thì không đâu," tôi vừa nói vừa giãy giụa chống lại, vô cùng hoảng sợ.
"Ý ta là về nhà, con yêu. Chúng ta không thể đi bộ đến nơi mà ta vừa miêu tả được. Chúng ta chỉ có thể đến đó qua cánh cửa tử thần, nơi mà tất cả chúng ta, dù trẻ hay già, đều đang bước tới bằng những bước chân không thể tránh khỏi."
"Và cánh cửa tử thần ở đâu ạ?" tôi cất lời hỏi bằng giọng thì thầm khi hai chúng tôi cùng nhau bước đi, tay trong tay, và liếc nhìn xung quanh đầy dò dẫm. Ông mỉm cười buồn bã và đáp —
"Khi thời điểm đến, sớm hay muộn cũng vậy, giống như đôi mắt của Hagar được mở ra nơi hoang mạc và nàng nhìn thấy mạch nước, thì mỗi chúng ta cũng sẽ thấy cánh cửa mở ra trước mắt mình, để rồi bước vào đó và được thanh thẩn."
Suốt một thời gian dài sau chuyến đi dạo đó, tôi vô cùng hoảng hốt; điều này càng trầm trọng hơn bởi cách mà bà Rusk tiếp nhận lời kể của tôi
[trang 16]
— với nét mặt nghiêm nghị, hai tay và mắt ngước ngược lên trời, kèm theo một tràng trách móc đầy giận dữ: "Ta thật không thể hiểu nổi cháu nữa, Mary Quince, lại để cho con bé đi vào khu rừng với cái thứ ma quỷ đó. Thật là phúc đức lớn lao khi hắn không cho con bé nhìn thấy quỷ sứ, hay làm nó sợ chết khiếp ở cái xó xỉnh quạnh hiu đó!"
Quả thực, về những tín đồ phái Swedenborg này, tôi chẳng biết gì hơn những điều có thể thu lượm từ lời lẽ vô cùng thiếu chính xác của bà Rusk tốt bụng. Hai hoặc ba người trong số họ đã lướt qua quãng đời thơ ấu của tôi, tựa như những hình ảnh trên chiếc đèn chiếu ma quỷ lướt qua màn ảnh của tầm nhìn vốn dĩ rất hạn hẹp quanh tôi. Mọi thứ bên ngoài đều là và vẫn mãi là bóng tối. Đã có lần tôi thử đọc một cuốn sách của họ viết về thế giới tương lai — thiên đường và địa ngục; nhưng chỉ sau một hoặc hai ngày, tôi cảm thấy căng thẳng và sợ hãi đến mức phải cất nó đi. Đối với tôi, chỉ cần biết rằng người sáng lập ra phái ấy đã nhìn thấy hoặc tưởng tượng ra những khải tượng kinh ngạc — những thứ không hề gạt bỏ mà thay vào đó còn củng cố và giải thích cho ngôn từ của Kinh Thánh — là đủ; và vì cha kính yêu của tôi đã chấp nhận những tư tưởng ấy, nên tôi cảm thấy hạnh phúc khi nghĩ rằng chúng không mâu thuẫn với quyền uy tối cao của thánh kinh.
Tỳ cằm lên tay, lúc này tôi đang đăm đăm nhìn vào khu rừng trang nghiêm ấy, trắng xóa và mờ ảo dưới ánh trăng, nơi mà suốt một thời gian dài sau chuyến đi dạo cùng kẻ mộng mơ nọ, tôi vẫn đinh ninh rằng cánh cửa tử thần, vốn chỉ bị che khuất bởi một thứ ma thuật kỳ lạ, cùng vùng đất rực rỡ của các hồn ma đang tọa lạc; và tôi cho rằng những liên tưởng từ thuở nhỏ ấy đã pha trộn vào nỗi niềm hoài niệm của tôi về vị khách sắp tới của cha một sắc thái hoang dại và u sầu hơn.