Xét cho cùng, hôm đó bác tôi không đến nỗi ngã bệnh nặng theo cái cách quái gằn trong cơn căn bệnh của bác, dù cho đó là bệnh gì đi nữa. Bà cụ Wyat với giọng điệu cụt lủn khó chịu lại lặp lại rằng "chẳng có gì đáng ngại về sức khỏe của ông ấy cả." Thế nhưng trong lòng tôi vẫn vương vấn một nỗi đau buồn và sợ hãi.
Bất chấp những lời châm chọc của bác tôi, trong suy nghĩ của tôi, bác sĩ Bryerly vẫn là một người bạn chân thành và khôn ngoan. Từ trước đến nay, tôi vốn quen dựa dẫm vào người khác; và giờ đây, giữa lúc bị bao vây bởi vô vàn nỗi lo âu cùng mối nghi ngờ mơ hồ không dám thổ lộ, sự biến mất của một người bạn năng nổ và tài năng đã khiến lòng tôi chùng xuống.
Dù vậy, tôi vẫn còn người cô Monica thân thiết và vị ân nhân đáng tin cậy là lãnh chúa Ilbury; chưa đầy một tuần sau, chúng tôi nhận được lời mời từ phu nhân Mary tới trang viên Grange dành cho tôi và Milly, để hội ngộ cùng phu nhân Knollys. Phu nhân bảo rằng đi kèm với lời mời là một lá thư từ lãnh chúa Ilbury gửi cho bác tôi, nhằm ủng hộ thỉnh cầu của bà; và vào buổi chiều, tôi nhận được lời nhắn đến gặp bác tôi tại phòng riêng.
“Một lời mời từ phu nhân Mary Carysbroke cho cháu và Milly để gặp mặt Monica Knollys; cháu đã nhận được chưa?” bác tôi hỏi ngay khi tôi vừa ngồi xuống. Sau khi tôi đáp lời khẳng định, bác tiếp tục—
“Giờ thì, Maud Ruthyn, ta chờ đợi sự thật từ cháu; ta đã thẳng thắn, cháu cũng vậy. Cháu đã bao giờ nghe phu nhân Knollys nói xấu ta chưa?”
Tôi hoàn toàn sững sờ.
Tôi cảm thấy đôi má mình đỏ bừng. Tôi đáp lại cái nhìn lạnh lùng, sắc bén của bác bằng một vẻ mặt ngẩn ngơ, chết lặng.
“Có phải không, Maud, cháu đã nghe rồi chứ?”
Tôi lặng lẽ nhìn xuống đất.
“Ta biết điều đó; nhưng cháu cần phải trả lời cho phải phép; cháu đã nghe hay chưa?”
Tôi phải hắng giọng hai ba lần. Có một cảm giác nghẹn ngào ở cổ họng tôi.
“Cháu đang cố nhớ lại ạ,” cuối cùng tôi mới cất thành lời.
“Hãy nhớ lại đi,” bác lạnh lùng ra lệnh.
Một khoảng lặng ngắn trôi qua. Tôi sẵn sàng đánh đổi cả thế giới để được ở bất cứ nơi nào khác trên đời, với bất kỳ điều kiện gì.
“Chắc chắn là cháu không muốn lừa dối người giám hộ của mình chứ, Maud? Nào, câu hỏi rất rõ ràng, và ta đã biết rõ sự thật rồi. Ta hỏi lại cháu—cháu đã bao giờ nghe phu nhân Knollys nói xấu ta chưa?”
“Phu nhân Knollys,” tôi nói lắp bắp, “ăn nói rất phóng khoáng, và thường là nửa đùa nửa thật; nhưng,” tôi tiếp tục khi nhận thấy vẻ đe dọa trên khuôn mặt bác, “cháu đã từng nghe bà ấy tỏ ý không bằng lòng về một số việc bác đã làm.”
“Thôi nào, Maud,” bác tiếp tục với giọng nghiêm khắc nhưng vẫn trầm đượm, “bà ta chẳng phải đã bóng gió cáo buộc rằng—khi đó có lẽ còn trong trứng nước, để rồi hôm nọ mang đến đây bày ra đầy đủ lông cánh, mỏ quắp bởi cái tên dược sĩ mưu mô kia—cái tuyên bố rằng ta đang biển thủ tài sản của cháu bằng cách đốn hạ gỗ trong điền trang đấy ư?”
“Bà ấy quả thực có nhắc đến chuyện đó; nhưng bà ấy cũng lập luận rằng có thể bác làm vậy vì chưa nắm rõ giới hạn quyền hạn của mình.”
“Thôi nào, thôi nào, Maud, cháu không được quanh co chối quanh, cô bé. Ta muốn nghe câu trả lời. Có phải bà ta vẫn thường xuyên nói những lời chê bai về ta trước mặt cháu và với chính cháu không? Trả lời đi.”
Tôi cúi gằm đầu.
“Có hay không?”
“Vâng, có lẽ vậy—có,” tôi ấp úng, rồi bật khóc nức nở.
“Thôi, đừng khóc nữa; điều đó làm cháu sửng sốt cũng phải. Cháu có biết bà ta cũng từng nói những điều tương tự trước mặt đứa con gái Millicent của ta không? Ta biết rõ điều đó, ta nhắc lại lần nữa—chớ có ngập ngừng mất thì giờ; và ta ra lệnh cho cháu phải trả lời.”
Vừa nức nở, tôi vừa khai sự thật.
“Giờ thì ngồi yên để ta viết thư trả lời.”
Bác vừa viết với nét mặt cau có và nụ cười nhếch mép thật khó chịu khi nhìn xuống trang giấy, rồi đặt bức thư trước mặt tôi—
“Đọc đi cháu yêu.”
Bức thư bắt đầu—
“THÂN GỬI PHU NHÂN KNOLLYS.—Bà đã gửi cho tôi một bức thư, kèm theo lời khẩn nài đối với lời thỉnh cầu của lãnh chúa Ilbury, mong tôi cho phép người ward và con gái tôi nhận lời mời từ phu nhân Mary. Hoàn toàn thấu hiểu ác cảm mà bà vẫn luôn không sao hiểu nổi dành cho tôi, cũng như những lời lẽ mà bà đã không tiếc sự tinh tế và lương tâm để thốt ra trước mặt và với con gái cũng như người ward của tôi, tôi chỉ có thể bày tỏ sự kinh ngạc trước sự vô liêm sỉ trong lời thỉnh cầu của bà, đồng thời kiên quyết từ chối. Và tôi sẽ tận tâm áp dụng các biện pháp hiệu quả để ngăn chặn việc bà còn có bất kỳ cơ hội nào khác hòng phá hoại sức ảnh hưởng và quyền uy của tôi đối với ward và con gái tôi bằng những lời vu khống trực tiếp hoặc bóng gió.
Người họ hàng bị bôi nhọ và tổn thương của bà,
SILAS RUTHYN.”
Tôi chết lặng; thế nhưng tôi biết biện bạch ra sao trước đòn giáng sẽ biến tôi thành kẻ cô lập hoàn toàn? Tôi bật khóc thành tiếng, hai tay đan vào nhau, ngẩng nhìn khuôn mặt lạnh như cẩm thạch của người đàn ông lớn tuổi.
Như thể không hề nghe thấy gì, bác gấp và dán niêm phong bức thư, rồi tiến hành viết thư trả lời cho lãnh chúa Ilbury.
Khi bức thư đó viết xong, bác cũng đặt nó trước mặt tôi, và tôi lại đọc từ đầu đến cuối. Thư chỉ đơn giản viện dẫn đến phu nhân Knollys “để có được lời giải thích về những hoàn cảnh bất hạnh buộc bác phải khước từ một lời mời mà cháu gái và con gái bác đáng lẽ đã rất vui mừng khi được chấp thuận.”
“Cháu thấy đấy, Maud yêu quý, ta thành thật với cháu biết bao,” bác vừa nói, vừa khẽ khua bức thư mở mà tôi vừa đọc trước khi gấp lại. “Ta nghĩ mình có quyền yêu cầu cháu đáp lại sự cởi mở này.”
Được cho phép rời khỏi cuộc gặp, tôi chạy ngay đến chỗ Milly. Con bé bật khóc nức nở vì thất vọng tràn trề, thế là chúng tôi cùng nhau ôm mặt khóc lóc và than vãn. Nhưng trong nỗi buồn của tôi, hình như còn ẩn chứa nhiều lý do hơn thế.
Tôi ngồi xuống để thực hiện nhiệm vụ ảm đạm là viết thư cho phu nhân Knollys thân yêu. Tôi khẩn khoản xin bà hãy giảng hòa với bác tôi. Tôi kể cho bà nghe bác đã thành thật với tôi ra sao, và cách bác cho tôi xem bức thư hồi đáp đầy buồn bã của ông gửi cho bà. Tôi kể về cuộc gặp mặt do chính bác mời tôi tham dự cùng bác sĩ Bryerly; bác chẳng hề nao núng trước lời buộc tội—chẳng có chút dấu hiệu tội lỗi nào cả; hoàn toàn ngược lại, đó là sự tự tin tuyệt đối. Tôi khẩn cầu bà hãy nghĩ theo chiều hướng tốt đẹp nhất, và vì nhớ đến hoàn cảnh cô độc của tôi mà hãy nối lại hòa hảo với bác Silas. “Cháu xin cô nghĩ xem,” tôi viết, “cháu mới chỉ mười chín tuổi, và phía trước là hai năm trời đằng đẵng sống trong cảnh cô quạnh. Thật là một sự chia lìa bi thảm làm sao!” Chẳng có một thương gia nào lâm vào cảnh phá sản lại đặt bút ký vào bản khai phá sản với trái tim nặng trĩu hơn tôi khi viết bức thư này.
Nỗi buồn của tuổi trẻ cũng giống như vết thương của các vị thần—có một thứ nhựa thần kỳ chữa lành những vết sẹo mà từ đó nó rỉ ra: và cứ thế, Milly cùng tôi tự an ủi lẫn nhau, để rồi ngày hôm sau, chúng tôi lại hào hứng tận hưởng những buổi dạo chơi, trò chuyện và đọc sách với một sự nhẫn nhục đáng kinh ngạc trước định mệnh.
Mối quan hệ giữa Milly và tôi giống hệt như mối quan hệ giữa lãnh chúa Duberly và tiến sĩ Pangloss vậy. Tôi có nhiệm vụ uốn nắn lại “thói quen ba hoa” của con bé, và công việc ấy mang lại niềm vui cho cả hai chúng tôi. Tôi nghĩ rằng ẩn sâu dưới sự khuất phục trước số phận của chúng tôi là một niềm hy vọng mong manh rằng bác Silas, con người vô cảm ấy, sẽ mềm lòng, hoặc phu nhân Monica, người đàn bà có sức hút như nàng siren ấy, sẽ chinh phục và cảm hóa được ông theo ý nguyện của bà.
Dù vậy, niềm an ủi mà tôi có được nhờ sự vắng mặt của Dudley cũng chẳng kéo dài được bao lâu; bởi vì vào một buổi sáng, khi tôi đang thêu thùa một mình và suy nghĩ vẩn vơ—lúc đó đang nghĩ về nhiều điều và cũng không đến nỗi phiền muộn gì—thì anh họ Dudley bước vào phòng.
“Lại quay về rồi đây, giống hệt như đồng xu giả rách việc, thấy chưa. Dạo này cô thế nào rồi hở cô bé? Trông sắc mặt cô thế kia thì chắc là rạng rỡ lắm nhỉ. Tôi mừng muốn chết khi được gặp lại cô đây, thật đấy; chẳng có con bò cái nào bì được với cô đâu, Maud.”
“Tôi nghĩ mình phải nhờ anh buông tay tôi ra, vì tôi không thể tiếp tục công việc thêu thùa được nữa,” tôi nói với giọng vô cùng lạnh lùng, hy vọng có thể làm nguội bớt sự nhiệt tình thái quá của anh ta.
“Muốn chiều lòng cô thế nào cũng được hết, Maud, đời nào tôi nỡ từ chối cô điều gì. Tôi vừa đến Wolverhampton đấy cô bé ạ—ở trển náo nhiệt phết—rồi tạt qua Leamington; suýt nữa thì gãy cổ, thề có Chúa, vì mải phi ngựa đuổi theo bầy chó săn; cô chắc chẳng thèm bận tâm đâu nhỉ, Maud, nhỡ tôi có gãy cổ thật, phải không nào? Ồ, chắc là... cũng hơi tiếc một chút chứ hở,” anh ta tự nhiên đáp lời thay cho tôi khi thấy tôi im lặng.
“Tính ra mới hơn một tuần từ lúc tôi rời khỏi đây, thề có ơn Chúa; thế mà với tôi nó dài đằng đẵng như cả cuốn lịch năm vậy; cô đoán được lý do vì sao không, Maud?”
“Anh đã gặp em gái mình là Milly, hay bác tôi từ khi trở về chưa?” tôi lạnh lùng hỏi.
“Mấy người đó để sau đi, Maud, đừng bận tâm làm gì; người tôi muốn gặp là cô—người tôi tơ tưởng suốt quãng thời gian qua chính là cô. Nói thật với cô nhé, cô bé, lúc nào trong đầu tôi cũng chỉ nghĩ đến cô thôi.”
“Tôi nghĩ anh nên đi gặp cha mình; anh đã đi vắng một thời gian rồi như anh vừa nói đấy. Tôi thấy làm vậy là thiếu lễ phép đấy,” tôi nói với giọng có phần gay gắt.
“Nếu cô bảo tôi đi thì chắc tôi cũng đi đấy, nhưng mà thực lòng là không nỡ; chẳng có gì trên đời này mà tôi không làm vì cô được đâu, Maud, trừ mỗi việc phải rời xa cô.”
“Và đó,” tôi bực bội đỏ bừng mặt nói, “lại chính là điều duy nhất trên đời này tôi muốn anh làm.”
“Trời đánh thánh vật nếu cô không đang đỏ mặt đấy, Maud ạ,” hắn ta kéo dài giọng cười tủm tỉm khó ưa.
Sự đần độn của hắn ta là thứ miễn dịch với mọi thứ.
“Thật là quá đáng!” tôi lầm bầm, giận dỗi dậm chân xuống sàn một cái thật khẽ.
“Thôi nào, mấy cô gái các cô đúng là lạ đời thật; cứ nổi đóa lên với tôi chỉ vì tưởng tôi gây chuyện quậy phá—cô tưởng thế thật đấy, Maud; cô thừa biết mà, cái đồ cô bé phúng phính ngốc nghếch ở cái xứ Wolverhampton đó; và chỉ vì thế mà cô sẵn sàng xua đuổi tôi ngay phút tôi vừa quay về; thật chẳng công bằng chút nào.”
“Tôi không hiểu anh đang nói gì cả, thưa anh; và tôi xin anh hãy để tôi yên.”
“Này, tôi vừa mới nói gì với cô về chuyện rời xa cô hả, Maud? Đó là điều duy nhất tôi không tài nào làm nổi vì cô đấy. Tôi chỉ như một đứa trẻ trong tay cô thôi, thật đấy, cô biết thừa mà. Tôi có thể đấm cho một thằng to con gục ngơ gục ngác mềm nhũn như cọng bún ngay, thề có Chúa!”—(những lời thề thốt của hắn thực ra còn khó nghe hơn thế nhiều)—“cô cũng thấy chút ít cảnh đó hôm nọ rồi còn gì. Thôi, đừng giận nữa, Maud; tất cả chỉ vì cô thôi mà; cô biết đấy, chắc là tôi hơi ghen tị một chút; nhưng dù sao đi nữa thì tôi làm được hết; và nhìn tôi đây này, chỉ như một đứa trẻ trong tay cô thôi, tôi nói thật đấy.”
“Tôi ước gì anh đi cho khuất mắt. Anh không có việc gì làm hay sao, chẳng có ai để gặp nữa à? Sao anh cứ ám lấy tôi mãi thế, hả anh?”
“Vì tôi không tài nào làm khác được, Maud, đơn giản là thế thôi; và tôi tự hỏi, Maud, sao cô lại có thể nhẫn tâm đến thế khi thấy tôi ra nông nỗi này; sao cô lại nỡ?”
“Ước gì Milly mau đến đây,” tôi bực dọc nói, mắt hướng về phía cửa phòng.
“Thôi được, tôi nói thẳng thế này luôn vậy. Nói ra cho nhẹ lòng. Tôi thích cô hơn bất cứ cô gái nào tôi từng gặp, thích lắm ấy; cô tuyệt vời hơn mấy người khác gấp nhiều lần; chẳng ai bì được với cô đâu—không một ai; và tôi mong cô đồng ý lấy tôi. Tôi chẳng có mấy tiền đâu—ông già tiêu sạch trơn rồi, gia cảnh cũng đang túng quẫn lắm rồi, cô biết đấy; nhưng dù tôi không giàu có bằng mấy kẻ khác, có khi tôi lại là một gã đàn ông tốt hơn đấy chứ; và nếu cô chịu lấy một thằng chàng trai tử tế, yêu cô tha thiết và sẵn sàng chết vì cô, thì đây, hắn đang đứng ngay trước mặt cô đây này.”
“Ý anh là sao hả?” tôi kêu lên, đứng phắt dậy trong sự hoang mang giận dữ.
“Ý tôi là, Maud, nếu cô chịu cưới tôi, cô sẽ chẳng bao giờ phải hối hận đâu; tôi sẽ không bao giờ để cô thiếu thốn thứ gì, hay thốt ra một lời cay đắng nào với cô.”
“Quả thật là một lời cầu hôn!” tôi thốt lên như một kẻ đang mộng du.
Tôi đứng đó, tay vịn vào thành ghế, trân trân nhìn Dudley; và chắc là trông tôi lúc bấy giờ cũng ngơ ngác chẳng kém gì cảm giác trong lòng tôi lúc đó.
“Gái ngoan thì đừng từ chối tôi chứ,” tên khốn kiếp đó nói, quỳ một gối lên đệm chiếc ghế mà tôi đang đứng dựa phía sau, rồi toan vòng tay ôm lấy cổ tôi đầy vẻ tình tứ.
Hành động này đã thực sự làm tôi nổi giận, lùi phắt lại, tôi giậm mạnh chân xuống sàn nhà với cơn thịnh nộ tột cùng.
“Từ trước đến nay, trong cách cư xử, lời nói hay ánh mắt của tôi đã từng có điều gì khiến anh ảo tưởng ra sự xấc láo vô lối này chưa? Nếu anh không vừa đần độn vừa vô phép, thô lỗ và xấu xí, thì chắc chắn anh đã phải nhận ra từ lâu rồi rằng tôi chán ghét anh đến nhường nào. Sao anh dám hả? Đừng có mà đứng đây chắn đường tôi; tôi đi gặp bác tôi đây.”
Chưa bao giờ trong đời tôi lại nói năng gay gắt với ai như vậy.
Đến lượt hắn tỏ ra có chút bối rối; và tôi bước lướt qua cánh tay vẫn đang vươn ra nhưng khựng lại của hắn bằng những bước chân nhanh nhẹn và giận dữ.
Tuy nhiên, hắn vẫn rảo bước theo tôi một hai nhịp trước khi tôi kịp đến cửa, mặt mày trông vô cùng giận dữ, nhưng rồi hắn khựng lại và chỉ lầm bầm tuôn ra sau lưng tôi vài câu chửi rủa—những “lời cay đắng” mà lẽ ra tôi không bao giờ được phép nghe thấy. Dù vậy, bản thân tôi lúc ấy đang quá căm phẫn và sải bước quá nhanh nên chẳng tài nào nghe lọt tai ý nghĩa của chúng; và tôi đã gõ cửa phòng bác từ bao giờ trước khi kịp thu xếp lại tâm trí mình.
“Vào đi,” giọng bác vang lên, trong trẻo, mỏng mảnh và đầy cáu kỉnh.
Tôi bước vào và đối diện với bác.
“Con trai bác, thưa ngài, vừa mới lăng mạ con.”
Bác nhìn tôi với vẻ tò mò lạnh lùng suốt mấy giây liền, trong khi tôi đang đứng thở hồng hộc trước mặt bác với đôi má đỏ bừng.
“Lăng mạ cháu ư?” bác lặp lại. “Chà, cháu làm ta ngạc nhiên đấy!”
Câu cảm thán ấy phảng phất chất “con người cũ,” mượn theo cách nói trong kinh thánh của bác, nhiều hơn bất cứ điều gì tôi từng nghe thấy ở bác trước đây.
“Bằng cách nào?” bác tiếp tục; “Dudley đã lăng mạ cháu thế nào, cô bé của ta? Thôi nào, cháu đang kích động đấy; ngồi xuống đi; bình tĩnh lại rồi kể cho ta nghe mọi chuyện xem nào. Ta không hề biết là Dudley có ở đây.”
“Con—hắn ta—đó là một sự sỉ nhục. Hắn thừa biết—hắn phải biết là con ghét hắn; vậy mà hắn dám đưa ra lời cầu hôn với con.”
“Ồ—ô—Ồ!” bác kêu lên, với giọng kéo dài đầy ngụ ý rõ mười mươi rằng: Hóa ra chỉ là chuyện cỏn con thế thôi à?
Bác ngả người ra sau nhìn tôi với ánh mắt tò mò kiên định y như cũ, lần này kèm theo nụ cười khiến tôi thấy sợ, và gương mặt bác trông thật độc ác, tựa như mặt mụ phù thủy mang theo một nỗi tội lỗi mà tôi không sao tài nào hiểu nổi.
“Và đó là toàn bộ đầu đuôi lời phàn nàn của cháu đấy à. Nó đã ngỏ lời cầu hôn đàng hoàng với cháu!”
“Vâng; hắn cầu hôn con.”
Khi cơn giận dịu xuống, tôi bắt đầu cảm thấy hơi ngượng ngùng một chút, và một mối nghi ngờ đang làm tôi phiền lòng rằng có lẽ một người bàng quan nào đó khi nghe chuyện sẽ nghĩ rằng, vì chẳng còn chuyện gì to tát hơn để phàn nàn mà lời lẽ của tôi có phần hơi phóng đại, còn thái độ thì có chút quá bồng bột.
Chắc là bác tôi đã nhìn thấy vài dấu hiệu của sự bối rối này, nên vừa cười, bác vừa nói—
“Maud yêu quý của ta ơi, dù cháu có đúng đi chăng nữa, thì cháu có vẻ vẫn hơi tàn nhẫn đấy; cháu dường như không nhớ rằng chính bản thân cháu cũng có phần lỗi lớn đấy thôi; cháu vẫn còn ít nhất một người bạn trung thành, và ta khuyên cháu nên tham khảo ý kiến của người đó—ý ta muốn nói là chiếc gương soi của cháu ấy. Thằng ngốc nghếch đó còn trẻ, hoàn toàn mù mờ về đường đời. Nó đang yêu—yêu đến mụ mị cả đầu óc.
Yêu là sợ, mà sợ là khổ.
Và sự đau khổ thường xúi giục người ta làm những điều liều lĩnh. Chúng ta không thể quá khắt khe với một gã trai trẻ thô lỗ nhưng lãng mạn, kẻ hành động theo sự dại dột và nỗi đau đớn của chính mình.”