Chúng tôi mỗi người uống thêm một tách trà, rồi lặng đi một lúc.
“Giờ thì chúng ta không được nói chuyện ma quỷ nữa. Cháu biết đấy, cháu là một phụ nữ nhỏ hay sợ vẩn vơ, và ta không muốn cháu phải hoảng sợ đâu.”
Bấy giờ họ hàng Monica lại im lặng, rồi nhanh nhẹn đảo mắt quanh phòng như một quý cô đang tìm kiếm một đề tài trò chuyện, ánh nhìn của bà dừng lại ở một bức chân dung nhỏ hình bầu dục, được vẽ rất thanh nhã và tô màu rực rỡ theo phong cách Pháp, miêu tả một cậu bé xinh xắn có mái tóc vàng óng ả, đôi mắt to dịu dàng, những đường nét thanh tú và một vẻ mặt rụt rè, kỳ lạ.
“Thật lạ lùng; ta nghĩ là mình nhớ bức phác họa xinh xắn đó từ rất lâu về trước rồi. Hình như lúc ấy bản thân ta cũng còn là một đứa trẻ, nhưng kiểu trang phục và cách chải tóc ấy lại cổ xưa hơn nhiều so với bất cứ thứ gì ta từng thấy. Giờ ta đã đúng bốn mươi chín tuổi rồi. Ồ chao, vâng; đó là chuyện từ rất lâu trước khi ta chào đời. Quả là một cậu bé kỳ lạ và xinh xắn! Một tiểu sinh đầy bí ẩn. Không biết cậu bé ấy có thực thà không nhỉ? Mái tóc vàng óng làm sao! Thật tài tình—chắc là do một họa sĩ người Pháp—và cậu bé ấy là ai vậy?”
“Cháu chưa từng nghe ai nhắc đến. Chắc là ai đó từ một trăm năm trước rồi. Nhưng dưới nhà có một bức tranh mà cháu rất nung nấu muốn hỏi cô đấy!”
“Ồ!” Phu nhân Knollys thì thầm, đôi mắt vẫn đờ đẫn ngắm nhìn bức tranh phấn màu.
“Đó là bức chân dung toàn thân của chú Silas—cháu muốn hỏi cô về chú ấy.”
Vừa nghe thấy cái tên ấy, người họ hàng liền liếc tôi một cái thật nhanh và kỳ lạ đến mức suýt chút nữa là giật mình.
“Chú Silas của cháu ư, cưng ạ? Thật kỳ lạ làm sao, ta cũng vừa mới nghĩ đến ông ấy xong;” và bà khẽ cười.
“Cứ tự hỏi không biết cậu bé trong tranh liệu có phải là ông ấy không.”
Rồi bà cô Monica năng động liền vùng đứng dậy, tay cầm nến trèo lên một chiếc ghế, và săm soi viền bức phác họa để tìm tên hoặc niên đại.
“Biết đâu lại ở mặt sau thì sao?” bà nói.
Thế là bà gỡ nó xuống, và quả thực, không nằm ở mặt sau của bức tranh, mà ở mặt sau của chiếc khung — cũng giá trị chẳng kém, được viết bằng mực đen theo kiểu chữ tròn của Ý, nay đã khó lòng phân biệt với phần gỗ ngả màu, chúng tôi dò đọc được dòng chữ:
“Silas Aylmer Ruthyn, Ætate viii. Ngày 15 tháng 5 năm 1779.”
“Thật kỳ lạ là ta lại không được ai kể cho hay hoặc không nhớ đó là ai. Ta nghĩ nếu từng được kể thì chắc chắn ta đã nhớ rồi. Dù vậy, ta gần như chắc chắn là mình nhớ bức tranh này đấy. Khuôn mặt trẻ thơ mới độc đáo làm sao!”
Và họ hàng của tôi cúi rạp người trên bức tranh với hai ngọn nến ở hai bên, một tay che mắt, như thể đang cố dùng những đường nét thanh tú và hãy còn non nớt ấy để giải mã một câu đố.
Tôi đoán là những nét ngây thơ ấy đã thách thức bà; bí mật của chúng quá khôn lường, bởi sau một hồi lâu, bà ngẩng đầu lên, mắt vẫn dán vào bức chân dung, rồi thở dài.
“Một khuôn mặt vô cùng kỳ lạ,” bà nói khẽ, giọng hệt như một người đang nhìn vào bên trong cỗ quan tài. “Hay là chúng ta treo nó lại chỗ cũ nhỉ?”
Thế là bức tranh hình bầu dục xinh xắn, mang mái tóc vàng óng cùng đôi mắt lớn, vị nhân sư nhợt nhạt và khôn lường ấy, lại được đưa lên ngự trị trên chiếc đinh cũ, còn đứa trẻ vừa u ám vừa đẹp đẽ hình như đang mỉm cười đầy hàm ý nhìn xuống những phỏng đoán của chúng tôi.
“Khuôn mặt trong bức chân dung lớn cũng vậy—rất kỳ lạ—ta nghĩ là còn kỳ lạ hơn thế này nữa—lại còn khôi ngô hơn nữa. Ta cho rằng đây là một đứa trẻ ốm yếu; nhưng bức toàn thân trông thật nam tính dẫu mảnh mai, và cũng rất tuấn tú. Ta luôn xem ông ấy là một người hùng kiêm ẩn số, vậy mà họ nhất quyết chẳng chịu kể cho ta nghe về ông, để rồi ta chỉ có thể hoài tưởng và thắc mắc.”
“Cháu yêu của ta, ông ấy đã khiến cho không chỉ mình cháu phải hoài tưởng và thắc mắc đâu. Ta cũng chẳng biết phải nghĩ sao về ông ấy nữa. Cháu biết đấy, ông ấy tựa như một dạng thần tượng của bố cháu, thế nhưng ta không nghĩ ông ấy giúp ích gì nhiều cho bố cháu. Tài năng của ông ấy rất xuất chúng; bất hạnh của ông ấy cũng vậy; còn những chuyện khác thì, cháu yêu ạ, ông ấy chẳng phải anh hùng cũng chẳng phải kỳ nhân. Xét cho cùng, trên thế gian này có rất ít bậc vĩ nhân hiện diện.”
“Chính tai cô phải kể hết cho cháu mọi điều cô biết về chú ấy đấy, họ hàng Monica. Giờ thì đừng có từ chối nhé.”
“Nhưng sao cháu lại muốn bận tâm nghe làm gì? Thật sự chẳng có gì hay ho để kể đâu.”
“Đó lại chính là lý do cháu muốn nghe. Nếu mà có gì hay ho, thì nó đã thành ra tầm thường mất rồi. Cháu thích nghe về những cuộc phiêu lưu, hiểm nguy và bất hạnh; và trên hết, cháu rất mến sự bí ẩn. Cô biết đấy, bố sẽ chẳng bao giờ kể cho cháu, mà cháu lại chẳng dám hỏi ngài; không phải vì ngài bất nhân, nhưng chẳng hiểu sao, cháu vẫn thấy sợ; còn cả cô Rusk lẫn Mary Quince đều không chịu hé răng nửa lời dẫu cháu ngờ rằng họ biết rất nhiều.”
“Ta thấy kể cho cháu nghe chẳng có gì hay ho, mà nói thật lòng thì cũng chẳng đến nỗi gây họa lớn gì.”
“Không—giờ thì điều đó hoàn toàn đúng—chẳng hại gì cả. Chắc chắn là không thể rồi, vì đằng nào thì thế nào cháu cũng phải biết hết tất cả mọi chuyện, và thà biết ngay lúc này còn hơn, nghe từ chính cô, vẫn hơn là phải nghe từ một người xa lạ theo một cách kém êm đẹp hơn.”
“Ôi chao, quả là một người phụ nữ nhỏ khôn ngoan; và thực sự, nghe cũng ra ngô ra khoai phết đấy chứ.”
Thế là mỗi chúng tôi lại rót thêm một tách trà, nhấm nháp thật thoải mái bên lò sưởi, trong khi phu nhân Knollys tiếp tục câu chuyện và nét mặt đầy sinh động của bà đã góp phần làm rõ thêm câu chuyện kỳ lạ ấy.
“Suy cho cùng thì cũng chẳng có gì quá lớn lao. Cháu biết đấy, chú Silas của cháu vẫn còn sống mà?”
“Ồ vâng, ở Derbyshire.”
“Thế ra cháu cũng biết chút ít về ông ấy đấy chứ, cô bé ranh mãnh! Nhưng thôi không sao. Cháu biết bố cháu giàu có đến nhường nào rồi đấy; nhưng Silas là em út, và chỉ có khoảng hơn một ngàn bảng một năm. Nếu ông ấy không cờ bạc và chẳng màng chuyện vợ con, thì số tiền ấy đã quá đủ rồi—nhiều hơn rất nhiều so với những gì con trai thứ của các công tước thường có; nhưng ngặt nỗi ông ấy lại là—chà, một kẻ lêu lổng—cháu biết thế nghĩa là gì rồi đấy. Ta không muốn nói điều gì tệ hại về ông ấy—hơn những gì ta thực sự biết—nhưng ngài vốn ưa chuộng những chốn vui chơi đồi trụy, ta đoán vậy, hệt như những thanh niên khác, rồi ông ấy cờ bạc, cứ thua sạch túi mãi, và bố cháu trong một thời gian dài đã phải trả những khoản tiền khổng lồ thay ông ấy. Ta tin rằng ông ấy thực sự là một gã thanh niên vô cùng hoang phí và trụy lạc; và ta cho rằng giờ đây ông ấy chẳng chốim cãi điều đó đâu, vì người ta bảo rằng nếu có thể, ông ấy sẽ thay đổi cả quá khứ.”
Tôi ngước nhìn cậu bé đăm chiêu trong khung hình bầu dục—lên tám tuổi—kẻ mà chỉ ít mùa xuân sau đó đã trở thành “một gã thanh niên vô cùng hoang phí và trụy lạc”, và giờ đây đã là một ông già đau khổ bị xã hội ruồng bỏ, rồi tôi tự hỏi không biết cây độc hemlock hay hoa tường vi mọc lên từ cái hạt nhỏ bé nhường nào, và những khởi đầu mang tính vi mô của vương quốc Thiên Chúa hay của mầu nhiệm gian ác trong cõi lòng con người vốn nhỏ bé đến đâu.
“Austin—bố của cháu—đã rất tử tế với ông ấy—thực sự rất tử tế; nhưng rồi, cháu biết đấy, ngài là một người kỳ tính, cưng ạ—ngài đúng là một kẻ kỳ tính dẫu chưa ai từng nói với cháu điều đó trước đây—và ngài không bao giờ tha thứ cho cuộc hôn nhân của ông ấy. Ta cho rằng bố cháu rành mạch về người phụ nữ ấy hơn ta—lúc đó ta còn trẻ—nhưng khi ấy có đủ thứ lời đồn đại, chẳng có lấy một điều gì hay ho, và người ta không qua lại với bà ấy, rồi trong một thời gian dài đã xảy ra sự rạn nứt hoàn toàn giữa bố cháu và chú Silas; để rồi mối quan hệ ấy lại được hàn gắn, theo một cách khá kỳ cục, chính ngay vào cái dịp mà một số người bảo rằng đáng lẽ phải khiến họ cắt đứt hoàn toàn. Cháu đã bao giờ nghe điều gì—điều gì hết sức đặc biệt—về người chú của mình chưa?”
“Dạ chưa bao giờ, họ nhất định không chịu kể cho cháu dẫu cháu chắc mẩm là họ biết rõ. Xin cô hãy kể tiếp đi.”
“Thờ ơ thế đấy Maud, vì ta đã bắt đầu rồi, ta sẽ kể cho trọn câu chuyện, dẫu rằng có lẽ không kể ra thì vẫn hơn. Đó là một chuyện gì đó khá chấn động—thực sự là rất chấn động; trên thực tế, họ cứ khăng khăng nghi ngờ ông ấy đã phạm tội mưu sát.”
Tôi ngẩn người nhìn người họ hàng một lúc lâu, rồi lại nhìn cậu bé thanh tú, đẹp đẽ và u ám trong khung hình bầu dục.
“Vâng, cháu yêu,” bà nói, đôi mắt dõi theo ánh mắt tôi; “ai mà ngờ được có ngày ông ấy lại—lại vướng vào một nghi án kinh hoàng đến thế cơ chứ?”
“Đồ khốn nạn! Dĩ nhiên là chú Silas—dĩ nhiên là chú ấy vô tội rồi phải không ạ?” Cuối cùng tôi cũng thốt lên.
“Tất nhiên rồi, cháu yêu,” họ hàng Monica đáp, với một cái nhìn kỳ lạ; “nhưng cháu biết đấy, có những việc mà việc bị nghi ngờ cũng tồi tệ gần bằng việc chính tay mình gây ra, và các bậc điền chủ trong vùng đã chọn cách nghi ngờ ông ấy. Cháu thấy đấy, họ vốn chẳng ưa gì ông ấy. Chính trường của ông ấy làm họ chướng tai gai mắt; và ông ấy tỏ thái độ phẫn nộ trước cách đối xử của họ với vợ mình—dẫu ta thực sự nghĩ rằng, tội nghiệp Silas, ông ấy chẳng thèm bận tâm đến bà ta dù chỉ một chút—và ông ấy tìm đủ mọi cách để quấy rầy họ bất cứ khi nào có thể. Cháu biết đấy, bố cháu rất tự hào về gia thế của mình—ngài chưa từng mảy may nghi ngờ người em trai của mình.”
“Ôi không ạ!” Tôi nghẹn ngào kêu lên.
“Đúng thế, Maud Ruthyn,” họ hàng Monica nói với một nụ cười buồn bã và cái gật đầu nhẹ. “Và cháu có thể đoán được là bố cháu đã rất giận dữ.”
“Dĩ nhiên là ngài giận rồi,” tôi thốt lên.
“Cháu chẳng thể tưởng tượng được đâu, cháu yêu ạ, ngài đã giận dữ đến mức nào. Ngài đã chỉ thị cho luật sư của mình tiến hành kiện tụng hàng loạt đối với bất cứ kẻ nào thốt ra dù chỉ một lời làm tổn hại đến danh dự của chú cháu. Nhưng giới luật sư thì phản đối việc đó, và rồi chú cháu đã cố tự mình xoay sở để vượt qua chuyện đó, nhưng đám người kia lại không chịu đối mặt với ông ấy. Ông ấy hoàn toàn bị bôi nhọ. Bố cháu đã lên Luân Đôn và yết kiến Bộ trưởng. Ngài muốn đưa chú ấy lên làm Phó Lệnh quan, hay một chức vụ đại loại thế, tại hạt của họ. Cháu biết đấy, bố cháu có ảnh hưởng rất lớn đối với Chính phủ. Bên cạnh ảnh hưởng tại hạt, lúc bấy giờ ngài còn nắm trong tay hai khu vực bầu cử quốc hội. Nhưng vị Bộ trưởng lại thấy e sợ, vì dư luận khi ấy quá ư sục sôi. Họ đề nghị trao cho ông ấy một chức vụ nào đó ở các Thuộc địa, nhưng bố cháu dứt khoát không đời nào nghe tới—cháu biết đấy, làm thế khác nào là lưu đày. Họ sẵn sàng ban cho bố cháu tước hiệu quý tộc để đền bù, nhưng ngài đã từ chối nhận và đoạn tuyệt với đảng phái ấy. Ngoại trừ việc đó—mà cháu biết đấy, vốn gắn liền với danh tiếng của dòng họ—ta không nghĩ rằng, xét đến khối tài sản kếch xù của mình, ngài đã giúp đỡ Silas được bao nhiêu. Tuy nhiên, nói cho đúng thì ngài rất hào phóng trước khi lập gia đình. Cụ bà Aylmer bảo rằng lúc đó ngài đã thề là Silas sẽ chẳng bao giờ nhận được nhiều hơn năm trăm bảng một năm, khoản tiền mà ta tin là ngài vẫn chu cấp cho ông ấy cho đến tận bây giờ, và ngài cũng cho phép ông ấy được sống tại dinh cơ đó. Nhưng người ta bảo rằng nơi đó đang rơi vào cảnh hoang tàn, tiêu điều lắm.”
“Cô cũng sống ở cùng hạt đó mà—dạo này cô có ghé qua đó không, họ hàng Monica?”
“Không, dạo này thì không,” họ hàng Monica đáp, rồi lơ đễnh ngân nga một khúc hát.