Thế là cuộc điều tra cái chết đã diễn ra, và ông Manwaring ở Wail Forest dường như là vị bồi thẩm đoàn duy nhất trong suốt buổi ấy mang ý nghi ngờ rằng ông Charke đã thiệt mạng bởi bàn tay của người khác chứ không phải tự vẫn.
— Và sao ông ấy lại có thể hoài nghi điều quái gở đó cơ chứ? — Tôi phẫn nộ thốt lên.
— Chà, cháu sẽ thấy kết quả kết luận hoàn toàn đủ cơ sở để họ khẳng định rằng anh ta đã tự vẫn. Cửa sổ phòng được vặn vít chặt từ phía bên trong, y như lúc người hầu phòng đã sắp xếp vào lúc chín giờ; chẳng một ai có thể đột nhập qua lối đó được. Hơn nữa, căn phòng nằm ở tầng ba, trần lại cao, nên khoảng cách từ đó xuống mặt đất là rất lớn, và chẳng có chiếc thang nào đủ dài để vươn tới. Ngôi nhà được xây theo hình một ô vuông khổng lồ có khoảng sân trống ở giữa, và phòng của ông Charke hướng nhìn xuống cái sân nhỏ hẹp ấy. Chỉ có đúng một lối cửa dẫn vào khoảng sân đó, nhưng nó trông chẳng có vẻ gì là đã từng được mở trong suốt bao nhiêu năm qua. Cánh cửa được khóa kín từ bên trong và chìa khóa vẫn cắm ở ổ, thế nên chẳng ai có thể lẻn vào theo đường đó được nữa, vì cháu thấy đấy, việc mở khóa từ bên ngoài là điều bất khả thi.
— Thế mà họ vẫn làm ra vẻ hoài nghi một điều rành rành đến thế ư? — Tôi hỏi.
— Dẫu vậy, vẫn có một thứ sương mù mơ hồ phủ lên vụ việc, tạo cơ hội cho những kẻ thích xì xào điều cay độc bóng gió gieo rắc sự hoài nghi, dẫu bản thân chúng chẳng thể tìm ra manh mối của bí ẩn. Trước hết, hóa ra là hắn đã lên giường trong trạng thái say khướt, lại còn nghe tiếng hắn ca hát và làm ồn trong phòng lúc chuẩn bị ngủ — đó hoàn hảo không phải là tâm trạng của những kẻ muốn tự kết liễu đời mình. Tiếp theo, mặc dù chiếc dao cạo của chính hắn nằm gọn trong vũng máu kinh hoàng đó (nghĩ đến cảnh này thật rợn người) ở sát bàn tay phải, thế nhưng các ngón tay bên bàn tay trái lại bị cắt sâu đến tận xương. Rồi đến cuốn sổ ghi chép các độ cá cược của hắn hoàn toàn biến mất không dấu vết. Điều đó, cháu biết đấy, rất đỗi kỳ lạ. Chùm chìa khóa của hắn vẫn ở đó, móc vào một sợi dây chuyền. Hắn đeo rất nhiều vàng và đồ trang sức. Ta đã tận mắt thấy hắn, con người khốn nạn ấy, trên trường đua. Họ đã xuống ngựa. Hắn và bác của cháu đang đi bộ trên trường đua.
— Trông hắn có ra dáng một quý ông không ạ? — Tôi hỏi, giống như ta dám cá là những thiếu nữ khác cũng sẽ thắc mắc vậy.
— Trông hắn giống một kẻ Do Thái, cháu yêu ạ. Hắn mặc một chiếc áo khoác màu nâu gớm ghiếc có phần cổ bằng vải nhung, mái tóc đen uốn xoăn xõa qua cổ áo cùng những chòm râu quai nón lớn, đôi vai nhô lên rất cao, và hắn đang phả khói xì-gà thẳng lên trời. Ta đã bàng hoàng khi thấy Silas giao du với hạng người như thế.
— Thế chùm chìa khóa của hắn có hé lộ điều gì không ạ? — Tôi hỏi.
— Khi mở chiếc tráp du lịch và một chiếc hộp sơn mài nhỏ bên trong, lượng tiền tìm thấy ít hơn nhiều so với dự kiến — thực tế là rất ít. Bác cháu bảo rằng ông ấy đã thắng một ít tiền trong số đó vào đêm hôm trước khi chơi bài, và rằng Charke khi say rượu đã phàn nàn với ông ấy về việc phải chịu những khoản lỗ nặng nề để bù đắp cho số tiền thắng cược trên trường đua. Hơn nữa, hắn mới chỉ được thanh toán một phần nhỏ trong những khoản thắng cược ấy. Về cuốn sổ tay của hắn, người ta thấy có những ghi chú nhỏ về các trận cá cược ở mặt sau của các lá thư, và người ta đồn rằng đôi khi hắn chẳng thèm ghi chép các vụ cá cược của mình bằng cách nào khác — nhưng điều này vẫn còn tranh cãi — và trong số những ghi chú đó, không có lấy một dòng nào đả động đến Silas. Tuy nhiên, lúc đó cũng có sự bỏ sót không nhắc gì đến các giao dịch của hắn với hai vị quý ông nổi tiếng khác. Cho nên chuyện đó cũng chẳng có gì là lạ.
— Vâng, chắc chắn rồi; điều đó hoàn toàn có thể giải thích được — tôi nói.
— Và rồi câu hỏi đặt ra là, — cô tiếp lời, — rốt cuộc ông Charke có động cơ gì để tự kết liễu đời mình.
— Nhưng chẳng phải rất khó để làm sáng tỏ điều đó trong vô số trường hợp hay sao? — Tôi chen vào.
— Người ta đồn rằng hắn gặp một số rắc rối bí ẩn ở Luân Đôn mà hắn thường hay bóng gió nhắc đến. Một số kẻ quả quyết rằng hắn thực sự đang vướng vào vòng vây rắc rối, nhưng những kẻ khác lại bảo chẳng có chuyện đó đâu, và khi hắn nói vậy chỉ là để đùa cợt mà thôi. Chẳng có chút nghi ngờ nào trong suốt cuộc điều tra cái chết cho rằng bác Silas của cháu nhúng tay vào, ngoại trừ những câu hỏi của ông Manwaring.
— Những câu hỏi đó ra sao ạ? — Tôi hỏi.
— Ta thực sự đã quên mất; nhưng chúng làm bác cháu vô cùng phẫn nộ và có một màn cãi vã nhỏ ngay tại phòng. Ông Manwaring có vẻ cho rằng ai đó đã lẻn được vào phòng bằng cách nào đó. Qua cửa thì không đời nào được, mà cũng chẳng thể chui đằng ống khói, bởi vì họ tìm thấy một thanh sắt chắn ngang đường ống gần phía trên đoạn xây bằng gạch. Cửa sổ thì hướng ra một khoảng sân không lớn hơn phòng khiêu vũ là bao. Họ đã đi xuống và kiểm tra kỹ lưỡng, nhưng dù lớp đất bên dưới ẩm ướt, họ chẳng thể tìm ra dù chỉ là một dấu vết nhỏ của bàn chân. Theo những gì họ có thể suy luận, ông Charke đã tự niêm phong kín mít mình trong phòng, rồi tự cứa cổ bằng chiếc dao cạo của chính hắn.
— Vâng, — tôi nói, — bởi vì mọi thứ đều đã được khóa chặt — nghĩa là cả cửa sổ lẫn cửa ra vào — từ phía bên trong, và chẳng có dấu hiệu nào cho thấy có bất kỳ nỗ lực đột nhập nào cả.
— Đúng thế; và khi những bức tường được kiểm tra, rồi theo chỉ đạo của bác Silas cháu, tấm ốp tường gỗ được tháo ra vài tháng sau đó, khi điều tiếng gièm pha lên đến đỉnh điểm, thì rành rành ra là chẳng có lối đi bí mật nào dẫn vào căn phòng đó cả.
— Thế nên câu trả lời cho tất cả những lời vu khống cay độc ấy đơn giản là tội ác đó là bất khả thi — tôi nói. — Thật kinh khủng làm sao khi một lời phỉ báng như thế lại buộc người ta phải lên tiếng đính chính!
— Đó vốn dĩ đã là một vụ việc chẳng mấy tốt đẹp gì ngay cả vào lúc đó, dẫu ta không thể nói rằng có bất kỳ ai hồ nghi Silas có tội; nhưng cháu biết đấy, toàn bộ câu chuyện ấy thực sự tai tiếng, rằng ông Charke là một kẻ ăn bám mang tiếng xấu, sự việc xảy ra thì quá đỗi hãi hùng, và có cả một luồng ánh sáng dư luận soi rọi làm nổi bật thêm những vết nhơ tai tiếng của Bartram-Haugh. Nhưng chỉ ít lâu sau, mọi chuyện bỗng chốc trở nên tồi tệ hơn rất nhiều.
Anh họ tôi ngừng lời để nhớ lại cho thật chính xác.
— Có những lời xì xào vô cùng khó chịu lan truyền giữa giới chơi thể thao ở Luân Đôn. Gã này, Charke, đã viết hai bức thư. Đúng vậy — hai bức. Chúng đã được công bố khoảng hai tháng sau đó bởi chính kẻ đểu cá đã nhận được thư; hắn ta muốn tống tiền. Ban đầu, người ta bàn tán rất nhiều về chúng trong giới đó ở thị trấn; nhưng ngay khi chúng được ấn hành, chúng đã tạo ra một cơn chấn động khắp cả vùng nông thôn cùng một cơn bão bình luận trên các mặt báo. Bức thư đầu tiên không có gì đáng nói, nhưng bức thư thứ hai lại cực kỳ gây sửng sốt, rắc rối, thậm chí là đáng báo động.
— Đó là gì vậy thưa Cô Monica? — Tôi thì thầm.
— Ta chỉ có thể kể lại cho cháu nghe một cách chung chung thôi, vì đã lâu lắm rồi ta không đọc lại nó; nhưng cả hai bức thư đều được viết bằng một thứ tiếng lóng tương tự nhau, và có những đoạn khó hiểu hệt như một trận đấu quyền Anh vậy. Ta hy vọng cháu chưa bao giờ đọc những thứ đó.
Tôi xua tan sự hoảng hốt bất chợt về mặt giáo dục ấy, và phu nhân Knollys tiếp tục câu chuyện.
— Ta e rằng cháu chẳng nghe rõ ta nói gì đâu, gió thổi gào thét dữ dội quá. Thôi, hãy nghe đây. Bức thư viết rành mạch rằng hắn, ông Charke, đã có một chuyến ghé thăm vô cùng bội thu tại Bartram-Haugh, đồng thời nêu rõ bằng những con số chính xác rằng hắn đang giữ các giấy ghi nợ (I.O.U.) của bác Silas cháu trị giá bao nhiêu, vì bác không thể trả nổi cho hắn. Ta không thể nhớ rõ con số ấy là bao nhiêu. Ta chỉ nhớ rằng nó thật kinh khủng. Nó khiến ta chết trân khi đọc đến.
— Bác Silas đã thua bạc ạ? — Tôi hỏi.
— Đúng vậy, và đã mắc nợ; bác đã đưa cho hắn những giấy tờ gọi là giấy ghi nợ hứa sẽ thanh toán, mà dĩ nhiên là ông Charke đã cất két khóa kỹ cùng với số tiền của mình; và lời bóng gió ám chỉ rằng Silas đã ra tay sát hại hắn để xóa bỏ món nợ này, đồng thời cũng cuỗm luôn một lượng lớn tiền bạc của hắn.
— Ta chỉ nhớ được những điểm mấu chốt ấy — chính xác là những gì đã tạo nên ấn tượng sâu đậm — phu nhân Knollys tiếp lời sau một thoáng ngừng; — bức thư được viết vào buổi tối của ngày cuối cùng trong cuộc đời khốn khổ của gã đó, thế nên không có nhiều thời gian để bác Silas của cháu kịp gỡ gạc lại số tiền đã thua; và bác một mực khẳng định rằng mình không hề nợ ông Charke dù chỉ một đồng xu cắc ké. Nó đề cập đến một khoản tiền khổng lồ thực tế đang bị Silas nợ; và nó cảnh cáo người môi giới — kẻ mà hắn viết thư cho — không được nhắc đến hoàn cảnh ấy, vì Silas chỉ có thể thanh toán bằng cách xoay tiền từ người anh trai giàu có của mình, người sẽ nắm quyền quản lý tài chính; và hắn nói rõ rằng bản thân đã giữ kín chuyện này theo thỉnh cầu của Silas. Chuyện đó, cháu biết đấy, quả là một bức thư vô cùng bất lợi, và càng tồi tệ hơn khi nó được viết với một tinh thần phấn chấn một cách lỗ mãng, hoàn toàn không giống tâm trạng của một kẻ đang suy tính chuyện từ bỏ cõi đời này. Cháu không thể tưởng tượng nổi việc công bố những bức thư đó đã tạo ra chấn động lớn nhường nào đâu. Ngay lập tức bão táp nổi lên, và quả nhiên Silas đã đối mặt với nó một cách kiên cường — vâng, bằng một sự dũng cảm và tài ba tuyệt vời. Thật tiếc làm sao khi từ sớm bác ấy không dấn thân vào một con đường sự nghiệp đầy hoài bão nào đó! Thôi nào, thôi nào, thật vô ích khi cứ phải tiếc nuối. Bác ấy bóng gió rằng những bức thư đó là giả mạo. Bác ấy viện dẫn rằng Charke có thói quen khoác lác và bịa đặt những lời nói dối tày đình về các vụ cá cược cờ bạc của mình, nhất là trong những bức thư từ. Bác ấy nhắc cho thiên hạ nhớ rằng có biết bao người thường giả vờ tỏ ra phơi phới yêu đời ngay đúng khoảnh khắc đang nung nấu ý định tự vẫn. Bác ấy đề cập, theo một cách đầy nam tính và hào hiệp, đến gia đình mình cùng phẩm giá của họ. Bác ấy dùng một giọng điệu đanh thép và đe dọa đối với những kẻ đối lập, đồng thời khăng khăng rằng những điều chúng dám bóng gió vu khống bác ấy là bất khả thi về mặt vật lý.
Tôi liền hỏi sự minh oan ấy xuất hiện dưới hình thức nào.
— Đó là một bức thư, được in thành một dạng ấn phẩm mỏng; ai nấy đều ca ngợi tài năng, sự mẫn tiếu và sức nặng lập luận của nó, và nó được viết với một tốc độ vô cùng nhanh chóng.
— Liệu nó có mang phong cách văn chương trong các bức thư của bác ấy chút nào không? — Tôi ngây thơ hỏi.
Người họ hàng của tôi bật cười.
— Ồ, lạy Chúa, không đâu! Kể từ khi tự nhận mình là một con người sùng đạo, bác ấy chẳng viết gì ngoài những lời nhạt nhẽo và vô hồn nhất. Người cha tội nghiệp quá cố của cháu hay gửi thư của bác ấy cho ta đọc, và đôi khi thực tình ta đã nghĩ rằng Silas đang bị lẩn thẩn mất trí; nhưng ta tin là bác ấy chỉ đang cố gắng viết ra cho đúng với bộ dạng sùng đạo đó mà thôi.
— Cháu đoán là dư luận chung ngả theo chiều hướng bênh vực bác ấy chứ ạ? — Tôi nói.
— Ta không nghĩ là vậy, ở bất cứ đâu đi nữa; nhưng tại chính hạt của bác ấy thì hoàn toàn đồng lòng chống lại bác ấy một cách tuyệt đối. Chẳng ích gì khi gặng hỏi tại sao; nhưng sự việc là thế đấy, và ta nghĩ thà bắt đỉnh Peak dịch chuyển bằng sức lực đơn độc còn dễ hơn là thay đổi định kiến của các bậc kỳ hào vùng Derbyshire. Tất cả bọn họ đều chống lại bác ấy. Dĩ nhiên là có sẵn những nguyên nhân từ trước. Bác cháu đã cho xuất bản một bài công kích vô cùng cay độc nhằm vào họ, tự miêu tả bản thân là nạn nhân của một âm mưu chính trị: và ta nhớ là bác ấy có đề cập rằng kể từ giờ phút xảy ra tai họa chấn động trong ngôi nhà mình, bác ấy đã thề từ bỏ trường đua ngựa cùng mọi thú vui và trò tiêu khiển liên quan đến nó. Người đời bĩu môi chế giễu, bảo rằng bác ấy có cuốn xéo đi luôn cũng thế, chờ đến lúc bị đuổi cổ ra ngoài thì có mà nhục.
— Có vụ kiện tụng nào xoay quanh toàn bộ chuyện này không ạ? — Tôi hỏi.
— Ai nấy đều đinh ninh là sẽ có, bởi vì đã có những bài viết vô cùng cay cú được in ra từ cả hai phía, và ta cũng nghĩ rằng những kẻ có cái nhìn tồi tệ nhất về bác ấy vẫn khát khao rằng bằng chứng sẽ sớm lộ diện để kết tội Silas về tội ác mà chúng cố tình quy chụp; và thế là năm tháng cứ thế trôi qua, nhiều người từng ghi nhớ thảm kịch ở Bartram-Haugh, từng hùa vào những lời đả kích kịch liệt cùng sự tẩy chay theo sau đó, nay đã qua đời, và chẳng có một ánh sáng mới nào được rọi chiếu vào vụ việc ấy, còn bác cháu — Silas — vẫn mãi là kẻ bị ruồng bỏ. Ban đầu, bác ấy vô cùng cuồng nộ và sẵn sàng đấu tay đôi với cả hạt ấy, từng người một, nếu họ dám đối mặt với bác. Nhưng từ đó đến nay bác ấy đã thay đổi hoàn toàn thói quen và, như bác ấy nói, cả những hoài bão của mình nữa.
— Bác ấy đã trở thành một người sùng đạo.
— Đó là công việc duy nhất còn lại dành cho bác ấy. Bác ấy nợ nần chồng chất; nghèo túng; bị cô lập; và theo lời bác ấy nói thì vừa ốm yếu vừa sùng đạo. Người cha quá cố của cháu, vốn là người vô cùng kiên quyết và cứng rắn, chưa bao giờ giúp đỡ bác ấy vượt quá giới hạn đã vạch sẵn sau cuộc hôn nhân môn đăng hộ đối lệch pha của Silas. Cha cháu từng muốn đưa bác ấy vào Nghị viện, sẵn sàng chi trả mọi chi phí và cấp cho bác một khoản trợ cấp; nhưng hoặc là Silas đã trở nên lười biếng, hoặc bác ấy hiểu rõ hoàn cảnh của mình hơn người cha Austin tội nghiệp, hoặc bác ấy không tin tưởng vào năng lực bản thân, hay rất có thể thực sự sức khỏe bác ấy đang có vấn đề; thế nhưng bác ấy lại viện cớ những điều răn khắt khe về tôn giáo. Cha quá cố của cháu vẫn nghĩ việc tự khẳng định mình là khả thi ở những nơi mà một người bị oan ức có quyền dựa vào lẽ phải, nhưng cha đã xa rời thế giới thực tại quá lâu rồi, và lý thuyết suông ấy chẳng áp dụng được đâu. Chẳng có gì khó khăn bằng việc mong một kẻ từng một lần bị bôi nhọ sâu sắc có thể được xã hội đón nhận trở lại. Ta nghĩ Silas đã đúng. Ta không nghĩ điều đó là khả thi.
— Ôi trời ơi, đã muộn thế này rồi sao! — Phu nhân Knollys bỗng thốt lên, khi liếc nhìn chiếc đồng hồ kiểu Louis Quatorze ngự trị trên bệ lò sưởi.
Đã gần một giờ đêm. Cơn bão đã dịu đi đôi chút, và ta có cái nhìn bớt hoang mang hơn và tràn đầy hy vọng hơn đối với bác Silas so với thời điểm đầu buổi tối hôm ấy.
— Thế còn cô, cô nghĩ sao về bác ấy? — Tôi hỏi.
Phu nhân Knollys dùng các đầu ngón tay gõ nhịp lên mặt bàn trong khi đăm đăm nhìn vào đống lửa.
— Ta không hiểu về siêu hình học, cháu yêu ạ, cũng chẳng thông tường thuật phù thủy. Đôi khi ta tin vào thế giới siêu nhiên, nhưng đôi khi lại không. Bản thân Silas Ruthyn vẫn là một ẩn số độc nhất, và ta không tài nào định nghĩa nổi bác ấy, bởi ta chẳng thể hiểu thấu con người ấy. Có lẽ đôi khi có những linh hồn không phải của con người được sinh ra trên cõi đời này và khoác lên mình lớp da thịt phàm trần. Không chỉ riêng về vụ việc kinh hoàng đó, mà gần như trong suốt cả cuộc đời bác ấy; từ thuở trẻ cho đến lúc xế chiều, bác ấy vẫn luôn làm ta phải bối rối. Ta đã cố gắng tìm cách hiểu bác ấy nhưng đều vô ích. Song có một giai đoạn trong đời, ta chắc chắn rằng bác ấy cực kỳ độc ác — quả thực là sự độc ác đầy quái đản — ham vui, phù phiếm, kín đáo và nguy hiểm. Đã có lúc ta nghĩ bác ấy có thể sai khiến người cha Austin tội nghiệp làm bất cứ điều gì; nhưng sức ảnh hưởng ấy đã tan biến theo cuộc hôn nhân của bác, chẳng bao giờ quay trở lại nữa. Không; ta không tài nào hiểu nổi con người ấy. Bác ấy luôn khiến ta hoang mang tột độ, tựa như một gương mặt biến ảo khôn lường, đôi lúc mỉm cười nhưng lúc nào cũng đầy vẻ hiểm độc, hệt như trong một giấc mơ tồi tệ.