Rặng liễu rủ bên bờ sông Vĩnh Định xanh tươi mơn mởn. Một trận gió lành thổi qua, những tơ liễu thướt tha khẽ khàng mơn trớn mặt nước, cuộn lên từng làn sóng lăn tăn...
Dân trong làng đang nghỉ trưa, một vùng tĩnh lặng. Trong không khí phảng phất hương lúa nồng nàn say đắm. Chỉ có tiếng ve kêu rên rỉ vì nắng hè làm phá tan sự yên bình của đồng ruộng.
Một nữ sinh chừng mười tám, mười chín tuổi noi theo đường tiểu trong ruộng ngô, đi tới rừng liễu trên bờ sông. Do tiếng động của con người làm giật mình, tiếng ve liền ngưng bặt, một chú chim đột ngột từ trong rừng bay vút ra ngoài. Cô nữ sinh này vóc dáng mảnh mai tha thướt, mái tóc ngắn đen nhánh phía trước để hàng mái ngố ngang lông mày. Trên người mặc chiếc áo dài tân thời ngắn bằng vải trúc màu xanh nhạt mà các nữ sinh rất thích mặc, chân đi tất ngắn, mang giày vải đen quai tròn. Dáng vẻ đơn sơ rộng rãi. Cô bước những bước nhẹ nhàng nhanh nhẹn đi tới bờ sông, ngồi xuống một cồn cát, thẫn thờ nhìn dòng nước sông ngưng thần trầm tư.
Cảnh tượng sông Vĩnh Định cuốn theo bùn cát cuồn cuộn gầm gào đã không còn nữa, lúc này, nó đang chậm rãi róc rách chảy. Dòng nước êm đềm, làn mây trắng nhạt, sao mà giống với sự trầm tư tĩnh lặng trên khuôn mặt thiếu nữ này đến thế! Cô đôi mắt đăm đăm nhìn dòng nước trôi đi không ngừng, như có điều suy nghĩ hồi lâu không chút động đậy.
Đột nhiên, một đôi tay bịt chặt lấy mắt thiếu nữ. Thiếu nữ lấy tay đập nhẹ lên đó một cái, khẽ cười nói: "Miêu Miêu, sao cậu không ngủ trưa?" Miêu Miêu buông tay ra, cười khúc khích: "Chị Minh, thế sao chị cũng không ngủ trưa? Một mình lén chạy ra bờ sông làm gì? Là đến thưởng ngoạn phong cảnh? Đến làm thơ? Hay là đến..." Liễu Minh vóc người cao ráo mỉm cười với Miêu Hồng tròn trịa, nghiêng đầu nghiêm túc nói: "Miêu Miêu, chị bao giờ nghĩ đến chuyện làm thơ đâu? Bây giờ chị thật sự muốn yên tĩnh nghĩ chút vấn đề. Buổi sáng đi dạo mát ưng ý chỗ này, buổi trưa ngủ không được nên chạy tới đây." Miêu Hồng như đứa trẻ nhảy tót một cái, ngồi xuống cạnh Liễu Minh. Cánh tay quàng qua vai bạn, mở to đôi mắt tròn xoe long lanh như búp bê, kinh ngạc hỏi: "Chị Minh, chị đang nghĩ vấn đề gì mà thần bí thế? Còn phải tìm nơi yên tĩnh, còn phải nhìn dòng nước ngẩn ngơ..." "Con bé ngốc này, cái gì cũng muốn hỏi, lúc nào cũng lắm miệng lắm lời! Chính là không nói cho cậu đấy." "Không được!" Miêu Hồng hất tay một cái, chồm tới bên một cây liễu, giậm chân, vờ như giận dỗi dậm dọa: "Chị Minh, chị mà không nói cho em, em không tha cho chị đâu!" Liễu Minh đứng dậy, thong thả bước tới bên cạnh Miêu Hồng, đôi mắt to sáng ngời vẫn trầm tư nhìn dòng sông. Hồi lâu, mới ngoảnh đầu khẽ nói với Miêu Hồng bên cạnh: "Miêu Miêu, nhà trường nghỉ hè sớm rồi. Lớp học dừng lại, cửa phòng thí nghiệm đều khóa chặt cả. Không vào được cửa phòng học, chị sốt ruột quá..." "Ái chà chà..." Miêu Hồng không đợi Liễu Minh nói xong, dùng lực ngắt một cành liễu, quật nhẹ lên người bạn: "Xem chị kìa, xem chị kìa! Một lòng muốn bước lên thánh đường y học, muốn phát mê rồi! Chị mê cũng không xong, gấp cũng không được, hay là cùng Bạch Ngô chơi đùa cho vui, như em với Cao Ung Nhã ấy — nếu không phải vì chị, em làm sao lỡ rời xa anh ấy..." Liễu Minh liếc Miêu Hồng một cái, ngón tay thon trắng quệt nhẹ bên má: "Da mặt dày bằng đồng tiền. Cậu mau về trong thành đi, đừng để Cao Ung Nhã mắng chị." "Anh ấy mắng chị, em không mắng chị đâu. Em không lỡ rời xa chị đâu. Chị Minh, lo gì chứ! Chúng ta đều nên mắng lũ lùn Nhật Bản — Chúng ta có cơ hội cũng đi tham gia hoạt động kháng Nhật có được không?" Miêu Hồng ôm lấy vai Liễu Minh, nét mặt đầy vẻ trẻ con.
"Xem cậu nghĩ đơn giản chưa kìa." Liễu Minh ngơ ngác nhìn chằm chằm Miêu Hồng. Mắt cô không to bằng Miêu Hồng, nhưng trong trẻo, sáng ngời, giống như nước hồ dâng trào ánh sáng mê đắm. "Miêu Miêu, thời cục ngày càng căng thẳng rồi, đúng như một số bạn học nói, Bắc Trung Quốc tuy rộng lớn, nhưng đã không còn đặt nổi một chiếc bàn học yên bình nữa rồi. Chị là người học y, ngày đêm đều mong mỏi bản thân... Nhưng mà, cậu xem, cho dù trên báo chí tuyên truyền thế nào, các thiết bị quan trọng của trường học trước kỳ nghỉ hè đã đóng thùng vận chuyển về phía nam rồi. Không có thiết bị thì làm thực nghiệm thế nào? Học nghiệp dừng lại, dở dang không thành, chị làm sao ăn nói với người bố thắt lưng buộc bụng nuôi chị đi học?" Miêu Hồng chớp chớp đôi mắt to, hình như nghe không hiểu lắm, nhìn dáng vẻ lo lắng âu lo của Liễu Minh, ngược lại nụ cười tinh nghịch nổi lên: "Chị Minh, nhìn chị kìa! Đúng là lo bò trắng răng. Trung Quốc rộng lớn thế này, cho dù quỷ Nhật Bản đánh tới, chúng ta vẫn có nơi đi học như thường thôi! Bố em bảo rồi, nếu người Nhật Tấn công Bắc Trung Quốc, ông sẽ đưa cả nhà lên phía nam. Trong Quốc dân đảng ông có người quen, sang bên đó vẫn làm giáo sư như thường. Chúng ta cùng ông vào phía nam học đại học, chẳng phải giống nhau sao?" "Không." Liễu Minh lắc đầu, "Chị ở lại Bắc Bình, đi đâu cũng không đi. Cậu nghĩ xem, bố chị dạy tiểu học kiếm được chút tiền lương ít ỏi đó, cả nhà nuôi miệng đều khó khăn. Chị bây giờ học đại học, còn phải nhờ dạy kèm gia sư kiếm mấy đồng bù đắp gia đình. Đi nơi khác, bỏ lại bố mẹ em nhỏ, chị làm sao nỡ? Hơn nữa đi nơi khác lấy gì ăn? Càng khỏi nói đến chuyện đi học." Miêu Hồng mở to mắt nhìn Liễu Minh, như có điều suy nghĩ nói: "Chị Minh, chị nói có lẽ đúng. Xem em kìa — em từ trước tới giờ chưa từng nghĩ tới khó khăn trong cuộc sống... Hay là thế này nhé? Chị không cùng em vào phía nam, thì em cùng chị ở lại Bắc Bình. Dù sao em cũng không rời xa chị — chị đi đâu, em theo đó." Liễu Minh mỉm cười: "Cậu nói không phải lời thật lòng đâu! Cậu đi theo chị, vậy thì — anh Cao Ung Nhã của cậu thì sao? Cậu một ngày không gặp anh ấy, liền nhắc tới anh ấy bao nhiêu lần... Cậu nỡ rời xa anh ấy sao?" Miêu Hồng nhẹ nhàng đập Liễu Minh một cái, trợn tròn mắt: "Mức độ em thân với anh ấy không bằng với chị đâu. Chị Minh, chị tin anh ấy chân thành yêu em không?" "Tin chứ. Anh ấy yêu cậu, chị biết — cậu cũng yêu anh ấy..." Vừa nói vừa để lộ hàm răng trắng tinh và một đồng tiền nhỏ nhắn xinh xắn. Liễu Minh cười.
Liễu Minh là sinh viên năm thứ hai Học viện Y Bắc Bình. Bố là Liễu Thanh Tuyền, một giáo viên tiểu học nghèo khổ, vốn dĩ không nuôi nổi con gái học đại học, nhưng Liễu Minh khao khát học tập, một lòng muốn sau khi tốt nghiệp làm một bác sĩ giỏi, hoặc làm giáo sư ở học viện y, cho nên năm mười bảy tuổi tốt nghiệp trung học, cô đã tự nhờ bạn học tìm một suất gia sư, phụ đạo bài vở cho con cái nhà giàu, mỗi tháng kiếm vài đồng trợ cấp tiền học phí. Cuộc sống gian khổ, lý tưởng muốn làm giáo sư, nhà học thuật thúc đẩy cô khắc khổ dốc sức, phát phấn học tập. Nhưng theo sự biến "Mười hai tháng chín", đế quốc Nhật Bản xâm lược Trung Quốc; đặc biệt sau phong trào học sinh "Chín tháng mười hai" nổi tiếng, Liễu Minh ngoài việc vẫn dốc sức học tập ra, cũng bắt đầu quan tâm tới đại sự quốc gia. Cô và Miêu Hồng còn cùng nhau tham gia huấn luyện quân sự học sinh do Hội Học sinh Bắc Bình và các sĩ quan tiến bộ của Quân đoàn 29 phối hợp tổ chức.
Miêu Hồng là bạn học trung học của Liễu Minh, đang học thanh nhạc tại khoa Thanh nhạc Trường Chuyên khoa Nghệ thuật Bắc Bình. Bố là Vũ, một tiến sĩ y khoa du học Nhật Bản, hiện là giáo sư Học viện Y Bắc Bình. Liễu Minh thường xuyên thỉnh giáo bố của Miêu Hồng về các vấn đề y khoa, cho nên càng thân thiết với Miêu Hồng hơn. Liễu Minh nỗ lực học tập, làm việc nghiêm túc, tính tình ôn hòa trầm tĩnh, đối với Miêu Hồng luôn giống như một người chị lớn. Vì vậy, Miêu Hồng ngây thơ nhiệt tình vô cùng yêu quý Liễu Minh.
Mẹ của Liễu Minh là con gái một gia đình nông dân ở Trang gần cầu Lô Câu. Sau khi trường học cho nghỉ hè sớm, trong lòng Liễu Minh phiền muộn, bèn rủ Miêu Hồng cùng về nhà ngoại ở vài ngày. Miêu Hồng ở trong thành phố đã chán, cũng muốn về nông thôn mở mang tầm mắt. Mới tới nông thôn, cảnh sắc thiên nhiên tràn ngập chất thơ và họa đã thu hút cô, thế là, cô gái nhiệt tình thường kéo người bạn thân thiết ra bờ sông, vào rừng liễu, lên cồn cát, đi dạo này, ca hát này, đắm chìm trong vẻ đẹp của thiên nhiên. Giọng cô tốt, dải âm rộng, thích hát những bài ca bi hùng như "Trên sông Tùng Hoa", "Bài ca tốt nghiệp", "Tân nữ tính", "Bài ca Marseillaise", "Bảo vệ Madrid" và "Ngư quang khúc", thường hễ vui lên là hát cho các cô gái hàng xóm nghe; có khi cũng tự hát một mình; hoặc hai người bạn cùng nhau cất tiếng hát. Những người nông dân và trẻ con đi qua hoặc làm ruộng thường dùng ánh mắt kinh ngạc nhìn thái độ kỳ lạ của hai nữ sinh thành thị này, nhưng các cô lại "mình làm theo ý mình", chẳng hề bận tâm.
Hôm nay, Liễu Minh mang tâm trạng buồn phiền một mình chạy ra cồn cát bên sông, Miêu Hồng cũng đuổi theo tới.
Đúng lúc các cô ngồi xuống, vừa hưng phấn vừa lo lắng trò chuyện, thì từ xa trên con đường nhỏ uốn lượn giữa những hàng cao lương và lá ngô, một cô gái nông thôn chừng mười tám, mười chín tuổi, lưng đeo giỏ hái cỏ, sau đầu đung đung một bím tóc to vừa đen vừa dày, đang chạy về phía hai cô. Vừa chạy vừa cất giọng trong trẻo gọi: "Chị Minh, em Miêu, hai người ở đâu thế? Bà ngoại Thạch đang cuống quýt tìm hai người kìa!" Cô gái hái cỏ mặc chiếc áo đơn vạt lớn màu hồng phấn có hoa văn đốm, quần vải màu xanh nhạt, chân đi đôi giày vải đen thêu hoa. Thấy cô gái chạy tới bờ sông, Miêu Hồng nhẹ nhàng kéo Liễu Minh, hai người nấp sau một cây cổ thụ giấu mình đi.
Cô gái tiến lại gần họ Chu, tên Hương Lan. Cô đeo nửa giỏ cỏ xanh ở bờ sông nhìn đông ngó tây một hồi, không thấy bóng dáng ai. Đột nhiên, nghe thấy tiếng cười khúc khích của Miêu Hồng, vội vã đặt giỏ cỏ xuống chạy tới, nhẹ nhàng véo một cái vào gò má mịn màng trắng trẻo của Miêu Hồng, nũng nịu bĩu môi nói: "Hai con mắm này, nghịch ngợm thật đấy! Trời nắng chang chang làm tớ tìm bở hơi tai. Hai người trốn đi làm gì? Sợ mèo già bắt các người đi khao chuột chắc?" Cô gái này là hàng xóm nhà ngoại Liễu Minh, từ nhỏ cùng lớn lên với Liễu Minh. Liễu Minh tuy đã trở thành sinh viên đại học, nhưng đối với người bạn thời thơ ấu này vẫn giữ tình cảm sâu sắc. Miêu Hồng vì thân với Liễu Minh nên cũng yêu thích Hương Lan thông minh xinh đẹp.
Miêu Hồng đắc ý lắc lắc đầu nói: "Hương Lan, bà ngoại Thạch tìm bọn tớ có chuyện gì thế? Ngày mai cậu đã làm cô dâu rồi, hôm nay còn không mau đi chuẩn bị của hồi môn, đeo cái giỏ đi hái cỏ làm gì!" Hương Lan đỏ bừng mặt ngay lập tức, đấm vào lưng Miêu Hồng thở hển hển nói: "Bà ngoại Thạch tìm cho cậu một chàng rể tốt đấy, bảo cậu về xem mặt kìa! Mau theo tớ về đi, không thì người ta đi mất lại không gặp được." Nghe lời Hương Lan, Miêu Hồng ngược lại dùng bàn tay nhỏ nhịp nhịp từng cái cười hì hì đáp: "Tìm rể cho tớ á? Bà ngoại Thạch còn thương tớ phết nhỉ! Bố mẹ tớ tìm cho tớ bao nhiêu người rồi, tớ chẳng ưng người nào cả. Cái anh rể nhỏ này ấy, phải tự tớ ưng mắt, thích anh ấy rồi mới tính nhé. Chị Hương Lan, chú rể Vương Vĩnh Thái của chị chẳng phải cũng do tự chị ưng mắt sao? Ngày mai, em với chị Minh nhất định tới nhà chồng chị uống rượu mừng của chị. Chị chỉ có một bố chồng, không có mẹ chồng đúng không?" Mặt cô gái lớn đột nhiên như một bông hồng vừa hé nở. Đôi mắt to linh hoạt chớp chớp, vừa kinh ngạc nhìn Miêu Hồng và Liễu Minh đứng bên cạnh chỉ mỉm cười, vừa nhẹ nhàng dùng ngón tay trỏ vạch vạch lên mặt Miêu Hồng để làm xấu cô.
"Tự mình tìm người yêu có gì mà phải xấu hổ, đồ cô gái phong kiến này!" Miêu Hồng hoàn toàn không bận tâm hì hì cười với Hương Lan.
"Bà ngoại tìm bọn chị có việc gì?" Liễu Minh lúc này mới mở lời hỏi Hương Lan.
"Bà ngoại Thạch sợ hai cô con gái lớn các chị lúc nghỉ trưa không có ai lại chạy lung tung khắp nơi, nhỡ đâu gặp phải kẻ xấu thì không yên tâm, lo đến mức đi đi lại lại như chong chóng. Tớ mới vội vàng đi tìm các chị đây. Hai cô cô nương mau theo tớ về nhà đi!" "Sợ cái gì chứ! Cậu xem ở đây yên tĩnh biết bao, chúng ta ở lại thêm một lúc nữa có được không?" Liễu Minh nài nỉ Hương Lan.
Hương Lan gật đầu: "Cũng được, hôm nay tớ cắt thêm ít cỏ nữa, để còn nuôi cái chân lừa đó (Chú thích: Người nông dân nghèo bốn nhà chung nhau nuôi một con lừa, một nhà tính là một chân lừa)." Miêu Hồng không thèm để ý tới cuộc trò chuyện của họ, mà lại hái chỗ này một bông chỗ kia một bông những loài hoa dại đang nở rộ bên bờ sông. Cô vừa hái vừa nhỏ to với Liễu Minh: "Chị Hương Lan ngày mai làm cô dâu rồi. Chúng mình tết cho chị ấy một chiếc vòng hoa xinh đẹp tặng chị ấy đeo có được không?" Liễu Minh không thèm để ý Miêu Hồng, hướng về phía Hương Lan đang khom lưng cắt cỏ bên bờ sông thấp giọng nói: "Chị Lan, thời buổi binh đao loạn lạc thế này, sao lại thành thân nhanh thế? Chị mới mười tám tuổi, trong nhà lại không có bố — mẹ chị cần chị giúp đỡ lo liệu cuộc sống biết bao..." Hương Lan nghe Liễu Minh nói lời chân thành, hơi buồn buồn thấp giọng đáp: "Chính vì binh đao loạn lạc, mẹ tớ để con gái lớn trong nhà không yên tâm, thế nên mới muốn tớ mau chóng về nhà người ta... Chị Minh, tớ thật sự không lỡ rời xa chị..." Hương Lan vừa nói vừa đứng thẳng lưng lên, lấy vạt áo lau đi giọt nước mắt lăn dài.
Liễu Minh thẫn thờ nhìn Hương Lan, trong lòng trào dâng từng đợt tình cảm lưu luyến bịt rịn: Sau này lại về nhà ngoại, e là khó gặp lại người bạn cùng lớn lên từ nhỏ này nữa rồi.
"Thế thì chị đi đi! Chị chẳng phải nói với Vĩnh Thái rất có tình cảm sao, vậy thì, em chúc hai người bạc đầu răng long..." Hương Lan đỏ mặt gật đầu với Liễu Minh, tha thiết cảm ơn lời chúc phúc của cô. Giọt nước mắt lưu luyến lại đọng trên má, Liễu Minh dùng chiếc khăn tay trắng tinh lau đi giúp cô.
Cành liễu đung đưa theo gió, nước sông Vĩnh Định lặng lẽ chảy, buổi chiều nông thôn lúc nghỉ trưa, ngoài tiếng ve kêu ra chính là hương hoa, rồi đến đôi tay nhanh nhẹn cầm liềm của Hương Lan phát ra tiếng sột soạt trong đám cỏ xanh.
Một chiếc vòng hoa nhỏ nhắn độc đáo đã được tết xong. Miêu Hồng nâng vòng hoa, rón rén đi tới sau lưng Hương Lan, đột nhiên giơ vòng hoa lên đội lên đầu cô.
Hương Lan giật thót mình, nhảy tót lên xoay người lại, tháo chiếc vòng hoa trên đầu xuống ném cho Miêu Hồng: "Đồ con mắm đáng chết này, lại phá quấy rồi!" Miêu Hồng giơ chiếc vòng hoa ngắm nghía trái phải, còn lấy mũi hít hà hương thơm nồng nàn.
Chị ngày mai làm cô dâu rồi, em tết cho chị cái vòng hoa, đẹp biết bao nhiêu! Đội nó vào, đẹp hơn đội mũ phượng mặc áo bào nhiều!" Vừa nói, Miêu Hồng lại giơ chiếc vòng hoa định đội lên đầu Hương Lan.
Hương Lan vừa cười vừa né tránh, đeo giỏ cỏ xanh nặng trịch xoay người chạy về.
Liễu Minh một tay kéo cô lại, đoạt lấy giỏ cỏ của cô đeo lên người mình, nhíu nhíu lông mày, nhìn Miêu Hồng nói: "Miêu Miêu, đừng nghịch ngợm nữa! Người ta trong lòng đang buồn muốn chết, xem cậu kìa vẫn vui vẻ thế." Miêu Hồng thấy Liễu Minh trách mình, dỗi hờn ném chiếc vòng hoa xuống sông, bĩu môi đi theo sau họ một đoạn đường. Đột nhiên, ho hắng một tiếng, một tràng tiếng hát trong trẻo cất lên:
Người cô dâu xinh đẹp yêu người chú rể trẻ tuổi của bạn, bao nhiêu đôi mắt hướng về hai bạn trao gửi ánh nhìn chúc phúc.
Hạnh phúc ôi, niềm vui ôi, như những luồng ánh nắng ấm áp, mãi mãi, mãi mãi chiếu sáng trên mái nhà tranh nhỏ bé của hai bạn — trên mái nhà tranh...
"Cái con mắm lắm lời này, mái nhà tranh cái gì chứ?..." Hương Lan không biết chữ, không thể nghe hiểu hoàn toàn lời ca Miêu Hồng hát. Nhưng cô hiểu đây là bài hát chúc phúc cho cô. Trái tim cô đập thình thịch, khuôn mặt non nớt xinh đẹp lại biến thành một bông hoa hồng.
"Miêu Miêu, cậu cũng tập tành làm thơ ca rồi cơ đấy? Chắc chắn là Cao Ung Nhã dạy cho cậu rồi..." "Không cho chị nói tới anh ấy nữa! Chị không biết anh ấy trong lòng em thần thánh biết bao nhiêu đâu..." Không đợi Liễu Minh nói xong, Miêu Hồng vội vàng lấy tay bịt miệng Liễu Minh lại. Trong phút chốc, mặt cô cũng biến thành một bông hồng đỏ.
