Tào Hồng Viễn đến ở tại nhà của Hoa Hưng - người biểu đệ của Trương Di. Địa chỉ nằm trong một con ngõ nhỏ yên tĩnh ở ngoài phố Tiền Môn. Hoa Hưng hai mươi tuổi, là một tiểu tử thành thực, trung hậu lại lanh lợi, thấy Hồng Viễn đến ở cùng một phòng nhỏ với mình, cậu vô cùng vui mừng. Bọn họ cũng giả làm họ hàng, tiểu tử này mở miệng là "biểu ca", đối với Hồng Viễn vừa cung kính vừa thân thiết. Mẹ của Hoa Hưng là Hoa đại thái thái, dáng người cao lớn, tay chân rộng rãi, tính tình sảng khoái, làm việc nhanh nhẹn. Bà cũng cực kỳ hoan nghênh sự đến của Hồng Viễn. Hai mẹ con này dưới sự giáo dục và gợi mở của Trương Di, đều giúp Trương Di làm công tác bí mật.
Hồng Viễn vừa đến, Hoa Hưng liền ở hiệu thuốc Dụ Phong giúp anh làm các loại công tác tìm hiểu tình hình; Hoa mama thì làm giao liên của Hồng Viễn, việc gì cũng do bà đi liên lạc trước. Bà liên lạc với Miêu giáo sư trước, để bọn họ gặp mặt; tiếp theo bà lại đi liên lạc với cha mẹ của Liễu Minh.
Hôm đó trời tối hẳn, Hoa mama dẫn Tào Hồng Viễn đến một con ngõ nhỏ hẻo lánh ở Phương Hồ Sái, Tuyên Ngoài, chỉ vào một cánh cửa sân nhỏ sơn đã bong tróc, bĩu môi, rồi quay người đi ngược trở lại.
Hồng Viễn vừa đi đến gần cửa phòng tây, mẹ Liễu Minh vừa khéo từ trong nhà bước ra, xị mặt, lạnh lùng nói: "Tào tiên sinh, anh đến rồi đấy à! Vào nhà sưởi ấm một chút đi!" Hồng Viễn nhìn thấy mẹ Liễu Minh, một khuôn mặt trắng trẻo, đôi mắt to như nước mùa thu, lúc giận lúc vui thoáng hiện ngay trước mắt anh... Cứ như muốn phủi sạch bụi bặm, anh lắc đầu, khiến bản thân bình tĩnh lại, bước nhanh theo sau mẹ Liễu Minh bước vào nhà.
Bước qua ngưỡng cửa, Liễu Thanh Tuyền đã đứng đợi anh ở trong cửa. Ông lão nắm chặt tay Hồng Viễn, giọng run rẩy: "Cậu đến rồi. Tốt, tốt lắm! Mời ngồi, mời ngồi!" "Bác trai, bác gái, hai bác vẫn mạnh khỏe chứ!" Hồng Viễn không ngồi xuống, trước tiên cúi người chào nhẹ hai vị lớn tuổi, mỉm cười thăm hỏi.
Mẹ Liễu Minh đáp lời. Bỗng nhiên, vỗ vỗ lòng bàn tay, với vẻ mặt đưa đám nói: "Tào tiên sinh, con nha đầu Minh nhà tôi bị các anh dẫn dụ đi đâu mất rồi? Nó còn sống không..." Nói rồi, ngồi phịch xuống ghế, nức nở khóc hu hu.
"Bà xem cái thói đàn bà nhà bà kìa!" Liễu Thanh Tuyền trừng mắt lườm vợ một cái, nhưng giọng nói của ông cũng đang nghẹn ngào.
Hồng Viễn nhìn cảnh này, vội vàng lấy bức thư nhà của Liễu Minh ra, trọng trọng giao vào tay Liễu lãoTiên sinh.
Một ngọn đèn điện chỉ có mười lăm oát đang sáng. Bố Liễu Minh đổi một cặp kính khác bằng bàn tay run rẩy, lại dùng bàn tay run rẩy dời tờ giấy viết thư làm bằng giấy vàng thô ráp đến sát sống mũi. Mẹ Liễu Minh cũng vội vàng xích lại gần chồng, áp sát mặt vào tờ giấy viết thư. Mặc dù bà không biết chữ, nhưng trông như cũng muốn đọc thử một chút. Lúc này, Hồng Viễn đứng dậy mở hé một khe cửa, nhìn ra ngoài sân — hàng xóm đều đã đóng kín cửa phòng. Anh quay đầu vẫy tay ra hiệu với bố Liễu Minh. Ông lão gật đầu, nhưng toàn thân run rẩy như không thể trụ vững nổi. Hồng Viễn vội vàng kéo một chiếc ghế tựa để ông ngồi dưới ánh đèn điện, lúc này Liễu Thanh Tuyền mới run lẩy bẩy nhỏ giọng đọc bức thư của con gái.
Cha mẹ thân yêu nhất: Khi hai người nhận được bức thư này của con, nhất định vừa giận, vừa buồn, vừa vui... Cha, mẹ, hai người đừng giận, cũng đừng buồn, chỉ nên vui thôi! Bởi vì con gái của hai người đang đi trên một con đường quang minh. Nước mất nhà tan, con không đành lòng làm thần dân thuần phục, không đành lòng sống dựa vào hơi thở của kẻ thù, cho nên, kiên quyết ra đi mà không từ giã — không phải không muốn nói cho hai người biết, chỉ sợ hai người ngăn cản. Lần này, con đi cùng Miêu Miêu, tiểu Cao và một số thanh niên không muốn làm vong quốc nô khác. Con biết hai người sẽ đau buồn, sẽ nhớ nhung con, sẽ vì con mà lo lắng sợ hãi, cho nên, mỗi khi nghĩ đến cha mẹ già và em trai, trong lòng con cũng rất khó chịu, không biết bao nhiêu lần từng mơ thấy hai người... Thế nhưng, cha, mẹ, hai người có tin không? Đau buồn, khó chịu đều chỉ qua đi chớp mắt, trong lòng con nhiều hơn là sự vui vẻ, niềm vui và hạnh phúc. Con tự thấy may mắn vì đã gặp được Tào tiên sinh - một người tốt, chính anh đã dẫn dắt chúng con bước lên con đường lớn quang minh.
Chúng con ở đây ăn cơm ngô cháo kê canh bắp cải, rất ít khi được ăn thịt. Đường và bánh ngọt lại càng không có. Thế nhưng, con và tiểu Miêu đều mập lên, hơn nữa còn đỏ mập và khỏe mạnh. Chúng con học chính trị trong lớp huấn luyện vận động quần chúng, cũng học một chút quân sự, đôi khi, còn học hát — chúng con đứng trên đỉnh núi Thái Hành cao vót cất cao tiếng hát những bài ca kháng Nhật... Cha, mẹ, cùng với em trai yêu quý của con, hai người có gì mà phải lo lắng cho con chứ? Lo lắng con từ bỏ y học, không thể trở thành học giả, chuyên gia ư? Lo lắng con sẽ bị súng đạn bắn bị thương rồi hy sinh ư? Đừng sợ! Đại địa Trung Quốc bị kẻ xâm lược giày xéo đang chìm trong biển lửa chiến tranh, mỗi ngày đều có hàng vạn đồng bào Trung Quốc chết đi. Con — một sinh mệnh nhỏ bé thì tính là gì chứ! Cha, mẹ, em, ba người đừng lo lắng cho con nữa, con sống rất tốt — chưa bao giờ tốt thế này.
Về tình hình cụ thể hơn của con ở đây, hai người có thể hỏi thăm Tào tiên sinh. Anh ấy là người tốt, cũng là người mà con kính trọng từ đáy lòng. Hai người không thể trách anh ấy đã đưa chúng con đi, bởi vì là chúng con nài nỉ anh ấy hết lần này đến lần khác, anh ấy mới đưa chúng con đi. Những việc anh ấy làm là vì nước vì dân, ngàn vạn lần đừng giận anh ấy nhé!
Thư viết lúc lưu luyến, bao điều muốn nói không sao nói hết. Chúc cha mẹ thân yêu mạnh khỏe, sống lâu. Đồng thời gửi lời hỏi thăm em trai yêu quý Tiểu Phóng bình an.
Con gái Minh bút tích ngày 23 tháng 10 năm 1937. Liễu Thanh Tuyền dùng giọng khàn khàn đọc bức thư của con gái, đọc đến đoạn sau, giọng nghẹn ngào, có chút không đọc nổi nữa. Phải vất vả lắm mới đọc xong bức thư, mẹ Liễu Minh chộp lấy bức thư trong tay, cứ như nó chính là con gái vậy, ôm chặt vào ngực. Lúc này, em trai của Liễu Minh — Liễu Phóng mười lăm tuổi chạy vào trong nhà, giật phăng bức thư của chị từ trong ngực mẹ, dưới ánh đèn điện mờ ảo cũng đọc lên. Vừa đọc vừa cười vừa khóc.
Hồng Viễn ngồi trên chiếc ghế đẩu, thu hết mọi chuyện vào mắt, trong lòng không khỏi dâng lên một thứ tâm tư trĩu nặng — anh nhớ đến mẹ của mình, người mẹ đầu bạc trắng với đầy nếp nhăn trên mặt. Mười năm rồi, kể từ khi trốn khỏi quê hương năm mười hai tuổi, vì sợ địa chủ trả thù, cũng vì luôn bận rộn tối mặt tối mũi, anh chưa từng trở về quê nhà lần nào nữa, chưa từng gặp lại mẹ và các em. Thông qua mấy bức thư, cũng đều là nhờ người họ hàng gửi chuyển hộ. Bây giờ, mẹ còn sống trên đời không? Các em chắc cũng đã lớn khôn thành người rồi... Nghĩ đến đây, anh cảm thấy khóe mắt có dòng lệ đang chớp động, vội vàng quay đầu đi, nén lại một bầu cảm xúc nhớ nhung người thân, lúc này mới quay mặt cười nói với hai vị lớn tuổi: "Hai bác nên yên tâm rồi chứ, mọi thứ của Liễu Minh đều rất tốt, Miêu Hồng và mọi người cũng đều rất tốt. Đánh bại người Nhật, chiến thắng rồi, bọn họ đều sẽ trở về..." Vừa nói, anh vừa vô thức nhớ đến Liễu Minh — trong thư, từng câu từng chữ, cô mới tin tưởng anh biết bao, quan tâm anh biết bao, sợ nhất là bản thân bị cha mẹ cô oán trách...
"Ôi chao! Thế thì phải đợi đến ngày nào chứ?" Mẹ Liễu Minh cắt ngang lời Hồng Viễn, sốt ruột vỗ vỗ bàn tay, "Tào tiên sinh, sao anh có thể quay về Bắc Phình chứ? Sao nào, con nha đầu nhà tôi không cho nó về ư? Con gái lớn từng này rồi, rời xa bố mẹ, lang thang bên ngoài, bảo tôi với cha nó yên tâm sao được chứ!" Nói đoạn, bà lão chồm dậy, hai tay chống nạnh, trừng mắt, quát lớn vào mặt Hồng Viễn, "Không được, anh phải mau chóng gọi con nha đầu nhà tôi về đây!" Hồng Viễn không ngờ mẹ Liễu Minh lại trưng ra điệu bộ này, không khỏi có chút tức giận. Nhưng đành phải kiên nhẫn làm công tác tư tưởng, nhìn mẹ Liễu Minh cười nói: "Bác gái, tâm trạng nhớ thương Liễu Minh của bác cháu đều hiểu. Bây giờ, để cháu biến một phép tìm nó về cho bác chịu không nào!" Vừa nói, vừa cười, Hồng Viễn từ trong túi áo lót lấy ra tấm ảnh của Liễu Minh được kẹp trong mảnh bìa cứng — tấm ảnh này anh vẫn luôn cất giữ sát người, chứ không đặt bên trong phong bì. Một thứ tình cảm thầm kín, đến bản thân cũng không nói rõ được, khiến anh muốn tấm ảnh này ở lại trên người mình thêm một thời gian nữa, những lúc rảnh rỗi, lại không kìm được mà lén lấy ra ngắm một lát...
"Chao ôi, còn có cả ảnh cơ à!" Cả nhà gần như đồng thời giưa tay ra giật lấy bức ảnh.
Trong ảnh, Liễu Minh mặc quân phục, đội mũ quân nhân, mấy lọn tóc ngắn buông lơi trên trán. Trên khuôn mặt hình hạt dưa dài, đôi mắt to lay động có thần, tràn đầy niềm vui phát ra từ tận đáy lòng.
Liễu Thanh Tuyền lật qua lật lại bức ảnh ngắm nghía một hồi lâu, lúc này mới tháo kính xuống, đầy mặt tươi cười nói với vợ: "Đây chẳng phải con bé Minh về rồi đây sao! Tiểu Tào mang bức thư với ảnh về khó khăn biết chừng nào! Bị lũ quỷ lùn phát hiện ra thì mất mạng như chơi ấy chứ! Tôi nói này, bà xã à, bà biết đủ đi, chúng ta nên cảm ơn Tiểu Tào mới phải." Nói xong, ông lão dùng đôi bàn tay gầy xương nắm chặt lấy tay Hồng Viễn, "Tiểu Tào, cảm ơn cậu, toàn gia chúng tôi cảm ơn cậu nhé!" Mẹ Liễu Minh ngấn lệ trân trân nhìn tấm ảnh đang nâng niu trên tay. Bà ngẩng đầu nhìn ông lão, lại nhìn Hồng Viễn, vẫn lải nhải: "Ảnh không phải người thật! Cậu vẫn phải tìm người thật về cho tôi!" "Bác trai, bác đã sống ở Bắc Bình vong quốc ba tháng nay rồi, có cảm nhận gì không? Cuộc sống trôi qua chắc không dễ dàng gì nhỉ?" Để chuyển hướng mục tiêu, Hồng Viễn không để ý đến mẹ Liễu Minh nữa, mà bắt đầu trò chuyện với bố Liễu Minh.
Vừa nghe Hồng Viễn hỏi câu này, Liễu Thanh Tuyền ngả người ra chiếc ghế thái sư cũ kỹ, giơ cặp kính trong không trung lắc lư mấy cái, rồi dài giọng thở dài: "Năm tháng lững lờ, luống công thêm cảm thán! Mối hận mất nước, sao có thể không buồn! Thế nhưng, một kẻ thư sinh trói gà không chặt — đành sống qua ngày đoạn tháng thôi! Hiện tại tôi chẳng muốn gì nữa, chẳng muốn gì cả..." Nhìn vẻ mặt tuyệt vọng lắc đầu liên tục của ông lão, Hồng Viễn mang theo ánh mắt đồng cảm nhìn ông, rồi lại nhìn Liễu Phóng ở bên cạnh ông.
"Bác trai, sao bác vẫn bi quan thế chứ! Hành động và bức thư của Liễu Minh, nên cho bác chút cổ vũ, bồi đắp cho bác chút lòng tin mới phải. Những bậc trung quân ái quốc trong lịch sử, bọn họ bất kể ở trong hoàn cảnh khó khăn nào, cũng chưa từng bi quan, nhụt chí. Cháu nhớ Lục Phóng Ông lúc hơn tám mươi tuổi lâm chung, còn dặn dò con cháu rằng: Vương sư bắc định trung nguyên nhật, gia tế vô vong cáo nương thân..." Liễu Thanh Tuyền giơ cặp kính trong tay, trợn mắt nhìn Hồng Viễn, thừ người ra một lúc, phát ra một giọng khàn đặc: "Cậu nói đúng! Đúng vậy! Thế nhưng, cá lớn nuốt cá bé, định lý từ xưa. Cho nên tôi không có lòng tin — không có lòng tin vào chiến thắng..." Hồng Viễn có chút thất vọng. Anh nhìn ông lão, ông, ông ấy là cha của Liễu Minh sao? Người phụ nữ thô tục có phần giống chanh chua kia là mẹ của Liễu Minh sao? ... Hồng Viễn quay đầu nhìn thoáng qua mẹ Liễu Minh đang ngắm bức ảnh của con gái, thầm nghĩ: Làm thế nào mới có thể thuyết phục cha mẹ Liễu Minh quan tâm đến kháng chiến, tin tưởng kháng chiến nhất định sẽ thắng lợi đây? Bất chợt, anh nhớ ra điều gì, chớp chớp mắt, nuốt lại mấy đạo lý kháng Nhật đã lên đến tận miệng.
"Phải dùng sự thực, phải dùng hành động để thuyết phục... Chỉ nói những đạo lý lớn — đối với người già đã có thành kiến sâu sắc này sẽ không đem lại hiệu quả lớn..." Thế nên, Hồng Viễn đổi chủ đề, ân cần hỏi thăm tình hình sinh hoạt của họ. Lập tức, cái "hộp thoại" của mẹ Liễu Minh được mở ra: "Hỏi ôi, kẻ sĩ dạy học nghèo vốn dĩ đã nghèo. Đã vậy nay còn khốn đốn hơn, đám người bốn chân kia vừa tới, lại càng nghèo lại thêm nghèo! Ông lão này trong miệng cứ lẩm bẩm oán trách nỗi hận vong quốc gì chứ, không muốn đi dạy học nữa... Không dạy học, lấy đâu ra bột ngô mà ăn, còn sống nổi nữa không? Haizz, dạo này cứ tậm tạm mà sống thôi! Nhìn kìa, chẳng phải đây, tôi ngày ngày vá víu nghèo túng, thêu thùa thuê cho người ta đấy thôi..." Nói đoạn, mẹ Liễu Minh tiện tay cầm lấy một chiếc vòng tre căng vải trắng — bên trên đã thêu sẵn vài bông hoa lá. Đeo kính lão lên, dưới ánh đèn mờ ảo, bà lại tỉ mỉ cẩn thận thêu hoa.
Hồng Viễn thầm lo lắng cho đôi vợ chồng già này. Anh bước ra sau lưng mẹ Liễu Minh, chăm chú nhìn bà thêu thứ gì. Mẹ Liễu Minh vừa thêu hoa vừa lại càm ràm: "Tôi nói này, tiểu Tào, con nha đầu Minh nhà chúng ta với tiểu Miêu, tiểu Cao bọn chúng thực sự đều khỏe mạnh, vui vẻ thế cơ à? Không phải cậu cố tình bắt con bé viết thế, chụp ảnh thế đấy chứ? Haizz, không biết bao nhiêu ngày, đêm nào cũng mất ngủ! Ngủ rồi, muốn mơ thấy con nha đầu nhà tôi cũng chẳng mơ nổi..." Đến đây, bà lão buông công cụ trong tay xuống, lại lấm lét lau nước mắt, "Tôi nói này, tiểu Tào, cậu làm phúc làm phước đi, gọi con nha đầu nhà chúng ta về Bắc Bình đi! Chẳng phải cậu đã quay về Bắc Bình rồi đấy thôi? Gọi con nha đầu nhà chúng ta về nhà kháng chiến không được sao?" Hồng Viễn nhìn đôi vợ chồng già một lát, bỗng bật cười nói: "Hai bác muốn gọi Liễu Minh về ư? Nhưng hai bác đã nghĩ qua chưa, nếu bây giờ con bé quay về, cái tên Bạch Sĩ Ngô kia có tha cho nó không? Hắn ta đã làm đặc vụ, Hán gian rồi, hai bác biết chưa? Hai bác muốn gọi con gái vào ngục tối chắc?" "Cái tên khốn kiếp đó lại đi làm chó Hán gian!" Hồng Viễn vừa dứt lời, ông lão phẫn uất mắng chửi lên, "Thú nhận giặc làm cha, đồ chó má, hắn ta còn mặt mũi đến nhà tôi tìm Liễu Minh cơ đấy! Hắn nhận một con đĩ thúi — đại đặc vụ Mai Thôn Tân Tử làm mẹ nuôi, rồi vênh váo hống hách đến đòi Liễu Minh với chúng tôi. Vô sỉ! Vô sỉ! Hạ tiện! Hạ tiện!..." Liễu Thanh Tuyền kích động kéo cổ áo của chính mình, toàn thân run rẩy, không nói nổi nữa.
"Hai bác đã trả lời hắn thế nào?" Hồng Viễn vội vàng hỏi.
"Trả lời thế nào á?" Mẹ Liễu Minh cướp lời, xua xua tay nói, "Chúng tôi đều nói thế này: Nó có một người cậu đang bươn chải ở Trùng Khánh, Liễu Minh tìm cậu nó lên đại học rồi. Bây giờ vẫn chưa có thư từ gì, rốt cuộc đã đến Trùng Khánh chưa, chúng tôi cũng không nói chắc được. Ấy chà, mặt người dạ thú mà, không ngờ thiếu gia nhà giàu hắt ra tiền như thế, cũng đi làm Hán gian làm việc cho người Nhật — tiểu Tào à, cậu phải cẩn thận đừng chạm mặt hắn đấy, hắn vẫn còn đang dò hỏi nghe ngóng về cậu đấy!" "Bạch Sĩ Ngô tổng cộng đã đến tìm mấy bận?" Liễu Thanh Tuyền ngồi trên chiếc ghế gỗ cũ, cau mày gõ gõ trán nói: "Chắc là bốn, năm bận gì đấy. Tìm đến mức chúng tôi thấy phiền phức, tức giận quá, liền lén lút dọn khỏi hàng xóm cũ đến cái nơi này. Tôi dặn trường học với hàng xóm đừng nói cho người khác biết chúng tôi dọn đi đâu rồi. Tên ranh con đó mới không đến nữa... Haizz, tiểu Tào, cậu nói đúng — con nha đầu nhà chúng ta quả thực không thể về được! Về rồi, nào có chỗ cho nó dung thân! Đi đi, đi kháng chiến đi! Thắng trận rồi hãy về — có lẽ cũng không bao giờ về được nữa..." "Bác trai, bác gái, hai bác đừng đau lòng, thực ra nên vui mới phải — cháu còn chưa nói cho hai bác biết, Liễu Minh vừa đến bên đó không lâu, tổ chức đã cử nó làm chủ nhiệm y tế của một bệnh viện lớn..." "Hả? Con nha đầu nhà chúng ta làm chủ nhiệm y tế cơ à? Á chà, tiểu Tào, sao cậu không nói sớm! Đây là chí hướng từ nhỏ của nó mà, tốt nghiệp đại học chưa chắc đã làm được chủ nhiệm đâu, chuyến đi kháng Nhật này — thật là A-di-đà-phật! Ông lão, ông nghe thấy chưa? Con nha đầu nhà chúng ta làm chủ nhiệm rồi kìa!..." Mẹ Liễu Minh thay đổi hoàn toàn bộ dạng sầu mi khổ kiểm vừa rồi, lập tức hớn hở ra mặt.
"Những chuyện này, hai bác trong lòng hiểu rõ là được, ngàn vạn lần đừng đi nói lung tung bên ngoài." "Không nói, không nói, cậu cứ yên tâm một trăm phần trăm đi!" Mẹ Liễu Minh vui mừng đáp lời liên hồi.
"Được rồi, bác trai, bác gái, cháu đi đây. Có cơ hội cháu lại đến thăm hai bác." Nói đoạn, Hồng Viễn bước nhanh ra ngoài cửa.
Vừa bước ra khỏi nhà Liễu Minh không xa, từ góc khuất một bóng đen chớp lóe lao tới, làm Hồng Viễn giật mình hoảng hốt.
"Con, con ra được rồi à!" "Bác? Hoa mama — cô..." Hồng Viễn nắm chặt lấy bàn tay lạnh ngắt của Hoa mama, "Muộn thế này rồi, bác đây là..." "Không yên tâm mà. Ngõ nhỏ nhà chúng ta khúc khuỷu tám hướng, sợ con tìm không ra nhà chứ lị!" Một luồng cảm xúc dâng trào bất chợt ùa lên trong lòng Hồng Viễn — Nhân dân, ôi chao, nhân dân mới tuyệt vời làm sao! Anh liên tục hít sâu mấy hơi. Mây đêm tĩnh lặng biết bao, bầu trời màu xám xanh mới đẹp làm sao. Ngay cả bà lão bên cạnh anh cũng đáng yêu nhường này.
