Buổi trưa, một người đồng hương thở hổn hển chạy tới truyền tin: Phía bên ngoài một hang đá trên núi Đại Lang Sơn, người ta phát hiện thi thể của một đứa trẻ sơ sinh, đã bị giặc lùn cắt thành hai đoạn; cách cửa hang vài bước chân là một vực sâu, trong đám cỏ rậm bên khe núi hình như có một thi thể phụ nữ nằm đó. Tất cả dấu hiệu đều cho thấy: Nạn nhân chắc chắn chính là hai mẹ con Hàn Mỹ Lâm.
Liễu Minh cùng Chu Bằng, Lê Cúc theo chân người đồng hương nhanh chóng đến nơi mẹ con Hàn Mỹ Lâm hy sinh.
Một đứa trẻ mới chỉ sống trên đời mười tám ngày trời a, ở bên ngoài một hang đá nhỏ cheo leo, đã bị móng vuốt ma quỷ của dã thú bẻ thành hai đoạn! Một cái đầu nhỏ bê bết máu nối liền với nửa thân trên; nửa thân bên kia chỉ còn một tay một chân, đầm đìa trong vũng máu... Chu Bằng và Lê Cúc đều khóc. Liễu Minh không khóc, cô trang nghiêm mím chặt đôi môi, khom người xuống, từng đoạn, lại từng đoạn, gom hai phần thi thể của bé Nan Nan lại với nhau, nhẹ nhàng, nhẹ nhàng ôm lấy, nâng niu, tựa như đứa trẻ vẫn còn sống, sợ chạm vào thằng bé, sợ làm nó giật mình tỉnh giấc vậy; sau đó chậm rãi đặt nó lên một phiến đá phẳng phiu.
Còn thi thể của Hàn Mỹ Lâm thì sao? Bọn họ đi theo người đồng hương, vòng qua một đoạn đường đi về phía thung lũng. Đường hầu như không có, thung lũng hình như sâu không thấy đáy, chỉ thấy từng lớp cây nhỏ dây leo hoang dã giăng kín trong khe núi. Bọn họ khó khăn dẫm lên những hòn đá nhọn, bám vào dây sắn trèo xuống đáy thung lũng, dưới sự chỉ điểm của người đồng hương, cuối cùng đã tìm thấy Hàn Mỹ Lâm trên một tảng đá lớn cạnh một con suối nhỏ.
Cô ngã gối trên tảng đá, mặt hướng lên trời xanh, thân mình sát cạnh dòng suối.
Gương mặt thanh tú không một vết máu, chiếc miệng nhỏ mím chặt, đôi mắt to khẽ mở hé, hình như vẫn đang ngóng trông đứa con trai của mình. Chỉ là mái tóc bù xù đã vấy máu, quần áo trên người bị xé rách tơi tả thành từng dải. Có thể nhìn thấy rõ ràng: Sau khi kẻ địch phát hiện ra người phụ nữ xinh đẹp này, từng có ý định hãm hiếp cô, nhưng Hàn Mỹ Lâm đã chống cự, giằng co, cuối cùng, có phải kẻ địch đã dùng việc sát hại con trai để uy hiếp cô không? Có phải cô tận mắt nhìn thấy kẻ địch đem Nan Nan cắt thành hai đoạn, nên đã gieo mình nhảy xuống hòn hạp sâu thẳm này không?...
Dù sao Liễu Minh cũng là bác sĩ, cô giống như một bác sĩ pháp y, lật qua lật lại thi thể đã cứng đờ của Mỹ Lâm để quan sát vết thương trên người cô. Trên người cô không có vết thương do dao găm, kẻ địch không kịp ra tay giết chết cô, là chính cô không chịu khuất phục nhục nhã, dũng cảm nhảy xuống khe núi dưới vách đá này, ngã chết trên tảng đá lớn đó. Nguyên nhân cái chết của cô là phần sau đầu va phải một hòn đá nhọn, xương chẩm phía sau vỡ vụn hoàn toàn.
Ba nữ đồng chí, cùng với người đồng hương dẫn đường — một người đàn ông hơn bốn mươi tuổi, đều rơi lệ trước thi thể của Mỹ Lâm. Đứa trẻ — người mẹ, trong đầu Liễu Minh bỗng nhiên lại hiện lên bức tranh sơn dầu vẽ Đức Mẹ Maria ôm đứa bé vào lòng. A, thế giới ơi, cái thế giới tội lỗi này! Ngươi không nên tước đoạt đi sinh mệnh và hạnh phúc của Hàn Mỹ Lâm chứ!...
Mãi mới quay trở lại trước hang đá phía trên thung lũng. Chu Bằng và Lê Cúc bước vào trong hang — một cái hang nhỏ hẹp và nông, nhặt lấy mấy miếng tã lót của Nan Nan, cùng một chiếc chăn bông nhỏ — đây chính là toàn bộ gia sản của Hàn Mỹ Lâm.
Liễu Minh dùng chiếc chăn bông nhỏ bọc phần thi thể bị cắt làm đôi của Nan Nan đang đặt trên phiến đá lại, nhẹ nhàng ôm lên, sau đó gọi mọi người quay về. Hai nữ bệnh nhân và người đồng hương đều cảm thấy kỳ lạ, đứa trẻ đã chết, tìm đại một cái hố nhỏ chôn đi là được, tại sao vị bác sĩ này lại cứ phải ôm nó về? Bọn họ dùng ánh mắt dò hỏi nhìn chằm chằm Liễu Minh; Liễu Minh lại không nói gì, ôm chặt Nan Nan vào lòng, trang nghiêm tựa như tín đồ Cơ đốc giáo nâng niu kinh thánh, sải bước đi về phía lán tranh của họ.
Trở về tan lán nhỏ, người phụ nữ chủ nhà thấy Liễu Minh ôm trở về đứa trẻ bị chẻ làm hai đoạn, vừa rơi nước mắt vừa trách mắng Liễu Minh: "Đại phu, em gái à, sao cô lại có thể ôm đứa trẻ chết này lên sưởi của tôi..." Mấy nữ đồng chí ở lại trong nhà cũng rơi nước mắt, kinh ngạc nhìn Liễu Minh và Nan Nan.
Liễu Minh nhìn thím chủ nhà cười khổ một tiếng, vẫn không nói gì. Đầu tiên cô lấy từ trong ba lô ra dụng cụ y tế làm tiểu phẫu mang theo bên người, sau đó lót chiếc chăn bông nhỏ lên giường sưởi, dùng khăn ướt cẩn thận lau sạch vết máu trên người Nan Nan. Cô lau rất cẩn thận, lau rất nhẹ nhàng. Cuối cùng, đứa trẻ giống như vừa được tắm một trận, toàn thân không còn vết máu, đã sạch sẽ, lúc này Liễu Minh mới cầm kim khâu xỏ chỉ lụa, nhanh nhẹn từng mũi từng mũi khâu Nan Nan vốn đã thành hai đoạn lại thành một thể thống nhất. Vừa khâu, tim cô vừa quặn thắt. Mỗi một mũi khâu đều đau đớn như khâu vào chính da thịt của cô vậy. Nhưng cô không gào khóc, cũng không rơi nước mắt. Từng mũi từng mũi, dường như mỗi một mũi khâu đều có thứ gì đó rót vào cơ thể và tận đáy lòng cô. Cô nhớ lại từ rất lâu rồi, hai chữ "Kháng Nhật" mà ai nấy đều treo cửa miệng. Lúc này, chỉ có lúc này, cô mới cảm nhận sâu sắc sức nặng của hai chữ này, cảm nhận được giá trị chân thực và ý nghĩa thần thánh của nó.
Bé Nan Nan đã trở thành một đứa trẻ nguyên vẹn, sạch sẽ nằm trên chiếc giường sưởi nhỏ. Thằng bé không còn mẹ nữa, nhưng vẫn còn mười người dì luân phiên hôn lên gương mặt trắng trẻo nho nhỏ của nó... Lúc này, Liễu Minh cùng các nữ đồng chí khác mới ôm mặt khóc lớn.
Bé Nan Nan được chôn ở bãi cỏ nhỏ ngoài lán tranh. Lê Cúc đặc biệt dùng một chuỗi táo gai đỏ rực và vài nhánh lá thông kết thành một vòng hoa nhỏ, đặt lên ngôi mộ nhỏ của Nan Nan. Vòng hoa khẽ run lên theo gió lạnh, mười nữ đồng chí đứng lặng bên vòng hoa hồi lâu, lưu luyến không nỡ rời đi.
Khi cảnh tượng rung động tâm can này qua đi, các nữ đồng chí ngồi trên chiếc giường sưởi trong nhà, mọi người nghỉ ngơi chốc lát, lại phải tính đến chuyện lo hậu sự cho Hàn Mỹ Lâm như thế nào.
Thế nhưng, một vấn đề vô cùng nghiêm trọng lại chen vào chương trình nghị sự.
Bọn họ đã cắt đứt liên lạc với Bộ Y tế hơn mười ngày nay, lương thực sắp ăn hết rồi. Người bản địa thưa thớt, mấy hộ gia đình ít ỏi còn lại, lương thực và bí đỏ của họ cũng sắp cạn, không chịu bán ra. Bọn họ bị vây khốn trong dãy núi hiểm trở này, ở lại nữa thì ăn gì bằng?... Chẳng lẽ trơ mắt chờ chết đói!
Mọi người đã một ngày không nạp thức ăn vào bụng. Nhìn nồi cháo rau loãng dần, đến muối cũng không có ấy, ai nấy đều bắt đầu lo lắng. Trong số đó có một vị đoàn trưởng phu nhân, mắc bệnh dạ dày ruột, gầy trơ xương. Chị ấy không có văn hóa, chỉ theo chồng đi làm gia thuộc. Lúc này số khóc lóc không ngừng. Mấy ngày nay, chị ấy rất ít nói, chỉ biết khóc — khóc vì sợ hãi, khóc vì đói. Liễu Minh quan tâm chăm sóc chị ấy nhiều hơn, hết lời an ủi, động viên nhưng vẫn chẳng ăn thua gì.
Liễu Minh suy nghĩ đắn đo mãi. Xem ra, tình hình địch nguy cấp, nhân lực của Bộ Y tế và Bộ Cung cấp có lẽ đã tản ra rút lui rồi. Cô chợt nảy ra ý định, hạ quyết tâm, trước tiên đi hỏi ý kiến của Đại tỷ Chu Bằng, nói rằng cô sẽ ra khỏi núi để tìm Bộ Y tế hoặc Bộ Cung cấp xin lương thực. Để lại Đại tỷ Chu dẫn dắt các nữ bệnh nhân kiên trì bám trụ ở những ngọn núi gần đây.
Đại tỷ Chu nắm lấy tay Liễu Minh, nghẹn ngào nói: "Chủ nhiệm Liễu, cô không thể đi! Cô không thấy bi kịch của Hàn Mỹ Lâm sao? Cuộc càn quét của giặc hai ngày nay tuy có vẻ giảm bớt nhưng chúng vẫn chưa rút lui hoàn toàn. Một cô gái như cô sao có thể một mình ra khỏi núi chứ? Muốn đói, mấy người chúng ta cứ chết đói ở đây đi, một mình cô tuyệt đối không thể đi!" "Lương thực hết rồi, thuốc men cũng không còn. Tôi không thể để mọi người chết đói trong khe núi này được. Một mình tôi không sao đâu, bảo người đồng hương chỉ đường ra núi cho, tôi xuất phát vào lúc chập tối, lúc này đám giặc đi lùng núi đã rút hết rồi, tôi vừa đi vừa dò hỏi, sẽ gặp được cán bộ hoặc người đồng hương cho biết cơ quan y tế ở chỗ nào. Chỉ cần tìm được đồng chí của một bộ phận nào đó là dễ giải quyết rồi." Mấy nữ đồng chí đều không tán thành chủ trương của Liễu Minh, đều cho rằng đi đường núi một mình vào ban đêm, lại không có mục tiêu chính xác, quá nguy hiểm. Liễu Minh lại nói với giọng chặt chém đinh đóng cột: "Tôi đi vào chập tối nay. Bằng không, mọi người đều sẽ đứt bữa mất. Tôi phải chịu trách nhiệm với mấy người các chị. Tôi nghĩ mình sẽ không gặp nguy hiểm đâu, chỉ cần tìm được Bộ Y tế, tối mai tôi sẽ quay về." "Tôi đi cùng cô có được không? Hai người có thể làm bạn đồng hành, cũng có thể giúp đỡ lẫn nhau." Lê Cúc yêu cầu đi cùng Liễu Minh.
Liễu Minh kiên quyết từ chối. Lê Cúc đành phải tuân theo.
Ngày hôm nay không có tiếng súng tiếng pháo, kẻ địch dường như không đến lùng sục núi. Khoảng tầm bốn giờ chiều, một vệt tàn dương lờ mờ vắt ngang ngọn núi, Liễu Minh mặc xong quân phục, trên người đeo mấy chiếc túi đựng gạo dài hẹp — nhỡ đâu không có ai gửi lương thực tới, cô cũng có thể vác về mấy bao lương thực trước để giải nguy cấp. Cô giắt khẩu súng lục Browning vào thắt lưng, mái tóc ngắn giấu vào trong mũ quân nhân, trông chẳng khác nào một chiến sĩ nhỏ vừa anh dũng vừa hoạt bát. Cứ như vậy, một mình cô sải bước đi xuống khe núi, bước vào một con đường núi khá nổi bật.
Tiết trời cuối thu, gió tây thổi từng trận, lá rụng bay cuồn cuộn. Khi cô bước ra khỏi cửa khẩu, trời đã mờ mịt tối. May thay, cô dò la được ở ngôi làng cách đó hơn hai mươi dặm, có lẽ có cơ quan y tế của chúng ta, liền rảo bước nhanh hơn, chỉ hận không thể bay ngay đến bên các đồng chí. Màn đêm sắp buông xuống, cô trân trân nhìn thẳng phía trước, không dám liếc ngang liếc dọc, cố gắng nhận diện con đường núi ngoằn ngoèo quanh co. Đang đi, đang đi, bỗng nhiên bị thứ gì đó vấp phải lảo đảo một cái. Cô dừng bước, cúi đầu xuống — chà, hóa ra là một thi thể! Đây là một người đàn ông chừng hơn hai mươi tuổi, đầu sưng phồng lên như cái đấu to, phần thân trên để trần đã chuyển sang màu đen, toàn thân cũng sưng phồng lên như cái bao tải lớn đựng đầy gạo — Tim Liễu Minh đập thình thịch. Cô hiểu ra, đây là người đồng hương bị giặc đánh chết khi chúng lùng sục núi, hoặc là cán bộ địa phương. Do chết đã lâu ngày, thi thể đã biến dạng. Khi cô mang theo tâm trạng hoảng sợ và đau xót định rời khỏi thi thể này, lúc này mới phát hiện ra, thi thể không chỉ có mỗi một người này! Cô nhìn quanh bốn phía, bên vách núi, cạnh những hòn đá, dưới gốc cây hồng, trong kẽ đá, đâu đâu cũng là thi thể của những người bị hại, nằm ngổn ngang dưới vòm trời tối sẫm.
Liễu Minh từng nhìn thấy không ít thi thể trong phòng giải phẫu của trường y, thậm chí còn tự tay giải phẫu thi thể. Nhưng đó đều là những người chết vì bệnh. Còn trước mắt — trước mắt trong đêm tối hiu quạnh, núi non vây quanh, lại xuất hiện nhiều đồng bào vô tội bị giặc khấu tàn sát như vậy, cô đã nổi giận — hoàn toàn quên đi sự sợ hãi, bị một thứ tâm lý mà chính cô cũng không tài nào giải thích được thúc giục, thế mà lại chạy ngược chạy xuôi tìm kiếm thi thể ở khắp các khu vực lân cận. Cô móc cuốn sổ nhỏ trong túi ra, ghi chép lại độ tuổi đại khái, giới tính, nghề nghiệp của người chết. Ngay tại khu vực này — bên ngoài một cửa khẩu nhỏ, cô tổng cộng phát hiện ra bảy mươi lăm thi thể. Trong đó có thương bệnh binh Bát Lộ Quân, có người dân già trẻ lớn bé, cũng có cả cán bộ cơ quan địa phương.
Trời đã tối đen như mực, giữa núi non, trên đường đi, không một bóng người, không một tiếng động, chỉ có tiếng gió lồng lộng, giống như luồng khí được ép ra từ cái bếp lò, thổi bùng ngọn lửa giận trong lòng cô. Cô không chút sợ hãi đứng sững bên đống thi thể, tiếp theo cúi đầu suy ngẫm — suy ngẫm — Tại sao con người ta lại phải giết người? Tại sao một thế giới tốt đẹp lại phải xuất hiện những cảnh tượng bi thảm này? Tại sao chủ nghĩa phát xít Nhật lại tàn bạo, mất hết nhân tính đến thế? Chẳng lẽ bọn chúng không có cha mẹ vợ con hay sao?...
Liễu Minh cuối cùng cũng rời khỏi những thi thể này, bật đèn pin lên, bước lên một ngọn núi khác, cô đi, đi mãi không biết mệt mỏi. Lúc này, cô dường như đã trở thành một dũng sĩ không sợ hãi, giữa đêm hôm khuya khoắt, khắp nơi là bóng tối của tử thi, khắp nơi là gai góc vướng víu, còn chốc chốc lại nghe thấy tiếng tru đói khát, tiếng kêu quái dị của dã thú. Cô, một tay siết chặt khẩu súng lục Browning; một tay cầm đèn pin, chiếu vào con đường nhỏ nhấp nhô, gập ghềnh khó đi, sải bước tiến lên.
Lúc này, trong đầu cô chẳng nghĩ ngợi gì nữa, bất kỳ kẻ địch hay dã thú nào có thể xuất hiện, cô đều vứt sạch ra sau đầu. Ý nghĩ duy nhất của cô là, phải mau chóng tìm được Bộ Y tế, phải mau chóng kiếm lương thực mang về để tiếp tế cho chín nữ bệnh nhân đang bị vây khốn trong núi.
Cuộc phản càn quét gian khổ sau hai tháng, cuối cùng cũng kết thúc. Liễu Minh và một số thương bệnh binh đều trở về đơn vị cũ của mình. Trải nghiệm kỳ diệu lần này đã giúp Liễu Minh thấm thía sâu sắc sự tàn khốc của chiến tranh, bất chợt trưởng thành. Trong thể xác tuổi trẻ của cô, ngọn lửa phục hồi thù hận đang thiêu đốt, tâm hồn lại như được gột rửa thuần khiết. Ngay sau khi cuộc phản càn quét kết thúc không lâu, ở biên khu Tấn Sát Ký lan truyền một bài hát cảm động. Mọi người ngấn lệ hát nó, hàng triệu người dân, cán bộ, chiến sĩ hát nó, Liễu Minh cũng hát nó. Mỗi lần hát lên, cô đều nhớ đến Hàn Mỹ Lâm và bé Nan Nan, nhớ đến bảy mươi lăm thi thể đẫm máu mà cô đã nhìn thấy ngoài cửa khẩu. Nước mắt cô khi ấy không sao kìm nôn được nữa...
Bài hát này tên là "Ca xướng Nhị Tiểu phóng ngưu lang", lời bài hát là: Trâu vẫn đang ăn cỏ trên sườn đồi, đứa trẻ chăn trâu chẳng biết đi đâu rồi. Không phải nó ham chơi làm mất trâu, đứa trẻ chăn trâu ấy tên Vương Nhị Tiểu. Sáng ngày mười sáu tháng chín, quân địch càn quét vào một rảnh núi, trong rảnh núi che chở cơ quan hậu phương, che chở mấy ngàn bà con nông dân. Đúng vào lúc vô cùng nguy cấp ấy, quân địch sắp tới cửa khẩu, u mê đầu óc mất phương hướng, bắt Nhị Tiểu dẫn đường cho chúng. Nhị Tiểu nó ngoan ngoãn đi ở phía trước, đưa quân địch vào vòng phục mai của chúng ta, xung quanh tiếng súng tiếng pháo đùng đùng vang lên, giặc mới biết mình đã bị lừa. Quân địch đem Nhị Tiểu treo trên đầu mũi súng, ném chết cạnh tảng đá lớn. Nhị Tiểu mười ba tuổi của chúng ta, thương thay nó chết thảm thương thế đấy. Cán bộ và đồng hương được an toàn, còn nó thì nằm ngủ giữa núi ngàn lạnh lẽo. Trên mặt nó mang theo nụ cười, máu của nó nhuộm đỏ bầu trời xanh. Gió thu thổi khắp từng thôn làng, lan truyền câu chuyện cảm động này, mọi thôn làng đều đẫm lệ, ca vang bài ca Nhị Tiểu phóng ngưu lang.
Có lẽ mai sau sống đến một trăm tuổi, Liễu Minh cũng không quên được cuộc phản càn quét này. Nếu không có rất nhiều những đứa trẻ như Nhị Tiểu phóng ngưu lang, sinh mệnh của cô và các đồng chí sống sót khác, từ lâu đã mất đi, từ lâu đã lụi tàn rồi.
Cô sẽ mãi mãi ca bài hát này. Cô yêu bài hát này biết bao.
