Niềm vui không làm con người ta chết ngất, bởi cả người cha lẫn các con đều đã lấy lại bình tĩnh trước khi kịp lên đến du thuyền. Cảnh tượng diễn ra sau đó, thử hỏi ai có thể diễn tả bằng lời? Ngôn ngữ hoàn toàn bất lực. Toàn bộ thủy thủ đoàn đều nghẹn ngào rơi nước mắt trước hình ảnh ba cha con ôm chặt lấy nhau trong sự im lặng nghẹn ngào.
Khoảnh khắc Harry Grant đặt chân lên boong tàu, ông thành kính quỳ sụp xuống. Hành động đầu tiên của người con xứ Xéc-ốt đạo đức ấy khi chạm vào con tàu — nơi ông coi như mảnh đất quê hương — là tạ ơn Thiên Chúa đã giải cứu cuộc đời mình. Rồi quay sang phu nhân Helena, lãnh chúa Glenarvan cùng các bạn đồng hành, ông ngập ngừng bày tỏ lòng biết ơn qua những lời rời rạc, bởi trái tim ông lúc này đã quá đỗi nghẹn ngào. Trên chặng đường ngắn từ hòn đảo sang du thuyền, các con ông đã kịp kể sơ qua cho ông nghe về hành trình của chiếc Duncan.
Ông mang một món nợ ân tình lớn lao nhường nào đối với vị phu nhân cao quý cùng những người bạn của bà! Từ lãnh chúa Glenarvan cho đến người thủy thủ khiêm nhường nhất trên tàu, tất cả bọn họ đã đấu tranh và chịu đựng vì ông biết bao! Harry Grant bày tỏ sự tri ân bằng một vẻ mộc mạc và cao thượng đến nhường ấy, khuôn mặt nam tính rạng ngời niềm xúc động tinh khôi và ngọt ngào, khiến toàn thể thủy thủ đoàn cảm thấy những thử thách đã trải qua hoàn toàn được đền đáp xứng đáng. Ngay cả vị Thiếu tá vốn điềm tĩnh đến lạnh lùng cũng để rớt một giọt nước mắt lăn dài trên má bất chấp mọi sự kiềm chế của bản thân; trong khi bác Paganel tốt bụng, chân chất thì khóc nức nở như một đứa trẻ chẳng màng ai nhìn thấy giọt nước mắt của mình.
Harry Grant cứ dán chặt ánh mắt vào cô con gái. Ông thấy con bé thật xinh đẹp, đáng yêu; và ông không chỉ thầm nghĩ thế trong lòng, mà còn thốt lên thành lời, lại còn ngước nhìn phu nhân Helena để xin sự đồng thuận cho nhận định của mình, như thể muốn tự thuyết phục bản thân rằng ông không bị tình cha con làm cho lu mờ phán đoán. Cậu con trai của ông cũng làm ông trầm trồ ngưỡng mộ không kém. “Nó lớn nhanh quá! Thằng bé đã thành một người đàn ông thực thụ rồi!” — đó là tiếng kêu đầy kinh ngạc và hoan hỉ của ông. Và ông ôm chầm lấy hai đứa con vô cùng yêu quý, bù đắp cho chúng những cái ôm cái hôn mà ông đã kìm nén suốt hai năm xa cách.
Robert lần lượt giới thiệu tất cả những người bạn của mình, và cậu luôn tìm cách biến tấu cách thức giới thiệu sao cho khác đi, dẫu rằng cậu cứ phải lặp lại cùng một nội dung về mỗi người. Sự thật là, ai nấy trong số họ đều hoàn hảo tuyệt đối trong mắt mấy đứa trẻ.
John Mangles đỏ bừng mặt như một đứa trẻ đến lượt mình, giọng nói run rẩy khi cất lời với người cha của Mary.
Phu nhân Helena kể lại cho thuyền trưởng Grant nghe về chuyến hải trình, khiến ông vô cùng tự hào về cậu con trai và cô con gái. Bà kể cho ông nghe về những chiến công của người anh hùng trẻ tuổi, và cách cậu thiếu niên đã trả lại một phần món nợ ân tình của người cha đối với lãnh chúa Glenarvan. John Mangles ca ngợi Mary bằng những lời lẽ tha thiết đến mức Harry Grant, theo một nháy mắt ngầm của phu nhân Helena, liền đặt bàn tay con gái mình vào bàn tay của vị thuyền trưởng trẻ tuổi dũng cảm, rồi quay sang lãnh chúa cùng phu nhân Glenarvan mà nói rằng: “Thưa Lãnh chúa, và thưa Phu nhân, xin hãy ban phúc cho các con của chúng ta.”
Khi mọi lời hay ý đẹp đã được nói đi nhắc lại biết bao lần, Glenarvan liền thông báo cho Harry Grant nghe về Ayrton. Thuyền trưởng Grant xác nhận lời thú tội của tay quản đốc hoàn toàn chính xác ở phần bị thả xuống bờ biển nước Úc.
“Hắn là một kẻ thông minh và gan dạ,” ông nói thêm, “chỉ vì những dục vọng mù quáng mà lầm đường lạc lối. Mong rằng sự tĩnh tâm và lòng hối hận sẽ đưa hắn trở về với bản tính lương thiện!”
Nhưng trước khi Ayrton được đưa sang đây, Harry Grant muốn làm chủ nhà để tiếp đón những người bạn của mình trên hòn đảo nhỏ. Ông mời họ tới thăm căn nhà gỗ của mình và cùng dùng bữa tối theo phong cách Robinson Crusoe.
Glenarvan cùng những người bạn vui vẻ nhận lời mời. Robert và Mary đang vô cùng mong ngóng được nhìn tận mắt ngôi nhà cô quạnh nơi người cha của chúng đã từng biết bao lần rơi nước mắt vì nhớ thương chúng. Một chiếc thuyền được hạ thủy, và vị thuyền trưởng cùng hai người con, lãnh chúa và phu nhân Glenarvan, viên Thiếu tá, John Mangles cùng Paganel đã đặt chân lên bờ biển của hòn đảo.
Chỉ vài giờ đồng hồ là đủ để khám phá toàn bộ lãnh địa của Harry Grant. Thực chất, đó là đỉnh của một ngọn núi ngầm dưới đáy biển, một cao nguyên gồm toàn đá bazan và những mảnh vụn núi lửa. Qua các kỷ nguyên địa chất của Trái Đất, ngọn núi này đã dần nhô lên từ lòng Thái Bình Dương nhờ tác động của những mạch lửa ngầm, nhưng từ bao đời nay ngọn núi lửa đã chìm vào giấc ngủ thanh bình, và cái miệng hòn núi đã lấp đầy nay trở thành một hòn đảo nhô lên giữa biển nước mênh mông. Rồi đất đai hình thành. Giới thực vật chiếm lĩnh mảnh đất mới này. Một số chiếc tàu săn cá voi đi ngang qua đã thả các loài vật nuôi lên đó; dê và lợn sinh sôi nảy nở rồi trở nên hoang dã, và giờ đây cả ba giới của tự nhiên đều hội tụ đủ trên hòn đảo nhỏ bé chìm khuất giữa đại dương bao la này.
Khi những kẻ sống sót sau vụ đắm tàu Britannia tìm đến đây trú ẩn, bàn tay con người bắt đầu vun vén cho những sắp đặt của thiên nhiên. Chỉ trong hai năm rưỡi, Harry Grant cùng hai người thủy thủ đã biến hóa hòn đảo hoàn toàn. Một vài mẫu đất được cày xới cẩn thận đã ngập tràn các loại rau củ quả có chất lượng tuyệt hảo.
Căn nhà được che mát bởi những tán khuynh diệp xum xuê. Đại dương bao la trải rộng trước những khung cửa sổ, lấp lánh dưới ánh mặt trời. Harry Grant cho bày bàn tiệc dưới tán cây cổ thụ to lớn, và tất cả các vị khách đều an tọa. Một phần tư con dê rừng, bánh mì làm từ cỏ nardou, vài bát sữa tươi, dăm ba rễ rau diếp xoăn dại cùng nguồn nước suối tinh khiết đã làm nên bữa ăn giản dị, xứng đáng với những người mục đồng xứ Arcadia.
Paganel vô cùng mê mẩn. Những tưởng tượng thuở nào của ông về nhân vật Robinson Crusoe lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. “Hắn ta chẳng đáng thương chút nào đâu, cái tên vô lại Ayrton đó!” ông hào hứng thốt lên. “Hòn đảo nhỏ này chẳng khác nào một thiên đường!”
“Vâng,” Harry Grant đáp, “đúng là một thiên đường đối với những kẻ đắm tàu khốn khổ mà Thiên Chúa đã rủ lòng thương xót, nhưng tôi chỉ tiếc là Maria Theresa không phải là một hòn đảo rộng lớn và màu mỡ hơn, có một con sông thay vì chỉ là con suối nhỏ, và một hải cảng thay vì một vũng vịnh tí xíu hứng trọn sóng gió ngoài khơi xa.”
“Và thưa thuyền trưởng, tại sao lại như vậy?” Glenarvan hỏi.
“Bởi vì tôi sẽ biến nó thành nền móng cho thuộc địa mà tôi hằng ấp ủ để làm chốn mưu sinh cho đất nước Scotland.”
“A, thưa thuyền trưởng Grant, vậy là ông vẫn chưa từ bỏ dự án từng khiến ông được vô vàn người mến mộ ở quê hương cũ của chúng ta sao?”
“Không, thưa Lãnh chúa, và Thiên Chúa chỉ cứu mạng tôi thông qua nỗ lực của các vị để tôi có thể hoàn thành sứ mệnh này. Những người anh em khốn khó của tôi chốn Xê-lê-đô-ni-a cổ kính, tất cả những ai đang túng quẫn đều phải được chừa lại một chốn nương thân ở một vùng đất khác để tránh xa cảnh lầm than, và đất nước thân yêu của tôi phải có một thuộc địa của riêng mình, dành riêng cho người dân xứ sở, đâu đó giữa những vùng biển này, nơi họ có thể tìm thấy sự độc lập và sung túc mà họ đang khao khát khôn nguôi trên đất Âu châu.”
“A, điều đó thật đúng làm sao, thưa thuyền trưởng Grant,” phu nhân Helena lên tiếng. “Đây là một dự án vĩ đại của ông, xứng đáng với một trái tim cao cả. Nhưng hòn đảo nhỏ này…”
“Thưa phu nhân, nó chỉ là một khối đá vừa vặn dung dưỡng tối đa vài người định cư; trong khi điều chúng ta cần là một vùng đất rộng lớn, nơi đất hoang sơ ngập tràn những nguồn tài nguyên chưa từng được khai phá,” vị thuyền trưởng đáp.
“Thôi được, thưa thuyền trưởng,” Glenarvan hào hứng nói, “tương lai là của chúng ta, và chúng ta sẽ cùng nhau tìm kiếm vùng đất ấy.”
Và hai người đàn ông Xéc-ốt dũng cảm siết chặt tay nhau thật nồng ấm, qua đó chính thức khép lại giao ước.
Mọi người đều bày tỏ mong muốn được nghe kể lại, ngay tại chính hòn đảo này, câu chuyện về vụ đắm tàu Britannia cùng hai năm trời ròng rã mà những người sống sót đã trải qua tại nơi đây. Harry Grant rất vui lòng thỏa mãn sự tò mò của họ và lập tức bắt đầu câu chuyện.
“Câu chuyện của tôi,” ông kể, “cũng giống như mọi câu chuyện về những nàng Robinson Crusoe dạt lên hoang đảo, chỉ biết dựa vào Thiên Chúa và chính bản thân mình, coi việc đấu tranh sinh tử với thiên nhiên là bổn phận thiêng liêng.
Đó là vào đêm ngày 26 hoặc 27 tháng Sáu năm 1862, chiếc Britannia, vốn đã tơi tả sau sáu ngày giông bão dữ dội, đã đâm sầm vào các mỏm đá ngầm của Maria Theresa. Sóng biển cuồn cuộn cao như núi và xuồng cứu sinh chẳng còn tác dụng gì. Toàn bộ thủy thủ đoàn bất hạnh của tôi đều bỏ mạng, ngoại trừ Bob Learce và Joe Bell — những người cùng với tôi đã may mắn bơi được vào bờ sau hai mươi lần thử sức bất thành.
Mảnh đất đón nhận chúng tôi chỉ là một hòn đảo hoang vắng, rộng hai dặm và dài năm dặm, với khoảng ba mươi cái cây cằn cỗi ở sâu trong nội địa, vài dải đồng cỏ và một con suối nước ngọt may mắn thay chưa bao giờ cạn nước. Bơ vơ một mình cùng các thủy thủ ở góc cùng trời cuối đất này, tôi không hề tuyệt vọng. Tôi đặt trọn niềm tin nơi Thiên Chúa và tự rèn luyện bản thân chiến đấu kiên cường để sinh tồn. Bob và Joe — những người bạn đồng cam cộng khổ, những người tri kỷ dũng cảm của tôi — đã hỗ trợ tôi hết mình.
Chúng tôi bắt đầu giống như nhân vật Robinson Crusoe tưởng tượng trong tiểu thuyết của Defoe — tấm gương sáng của chúng tôi — bằng cách thu gom nhữngh ván tàu còn sót lại, dụng cụ, ít thuốc súng, súng ống và một túi hạt giống quý giá. Những ngày đầu tiên vô cùng gian khổ, nhưng săn bắn và đánh bắt nhanh chóng mang lại cho chúng tôi nguồn thực phẩm ổn định, bởi dê rừng xuất hiện vô số trong nội địa hòn đảo và các loài sinh vật biển thì phong phú dọc bờ biển. Dần dần, chúng tôi cũng quen với nhịp sống và lề thói thường nhật.
Tôi đã giữ lại được các dụng cụ đo đạc từ xác tàu đắm nên nắm rất rõ vị trí của hòn đảo. Tôi nhận ra chúng tôi đang nằm ngoài tuyến đường hàng hải và không thể được giải cứu trừ khi có một cơ phép nhiệm màu nào đó từ trời cao. Tôi bình thản chấp nhận nghịch cảnh đầy thử thách ấy, dẫu trong lòng luôn nhớ về những người thân yêu, ngày ngày cầu nguyện cho họ dẫu chẳng dám hy vọng có ngày gặp lại.
Tuy vậy, chúng tôi vẫn kiên cường lao động, và chẳng mấy chốc vài mẫu đất đã được gieo trồng bằng số hạt giống mang từ tàu Britannia; khoai tây, rau diếp xoăn, rau chua cùng nhiều loại rau củ khác mang lại cho bữa ăn hằng ngày sự phong phú và lành mạnh. Chúng tôi bắt được mấy con dê con, chẳng mấy chốc chúng đã trở nên vô cùng thân thiện. Chúng tôi có sữa và bơ. Cỏ nardou mọc xanh tốt ở những lạch nước cạn đã cung cấp cho chúng tôi thứ bánh mì khá chắc bụng, và từ đó chúng tôi không còn phải lo lắng gì về nhu cầu vật chất tối thiểu nữa.
Chúng tôi đã dựng một túp lều gỗ bằng những mảnh vỡ của chiếc Britannia, lợp bên trên bằng vải bạt buồm được quét hắc ín cẩn thận; dưới mái che vững chãi ấy, mùa mưa trôi qua một cách dễ chịu. Biết bao kế hoạch đã được bàn thảo, biết bao ước mơ đã được thắp lên tại đây, và điều rực rỡ nhất trong số đó giờ đây đã trở thành hiện thực.
Ban đầu, tôi từng có ý định liều lĩnh đối mặt với đại dương hiểm trở trên một chiếc xuồng làm từ cột buồm gãy của tàu, nhưng khoảng cách giữa chúng tôi và bờ biển gần nhất — tức là quần đảo Pomotou — lên tới tận 1.500 dặm. Chẳng có chiếc thuyền nào chịu nổi một hải trình dài đằng đẵng như thế. Vì vậy, tôi đã từ bỏ ý định đó và không mong chờ sự giải cứu nào khác ngoài ơn trên.
A, những đứa con tội nghiệp của tôi! Biết bao lần chúng tôi đã đứng trên đỉnh những mỏm đá ng ngoài khơi xa. Trong suốt thời gian bị lưu đày, chỉ có vỏn vẹn hai hay ba con tàu xuất hiện ở đường chân trời, rồi cũng vội vã khuất bóng ngay lập tức. Hai năm rưỡi cứ thế trôi qua. Chúng tôi đã thôi hy vọng nhưng vẫn chưa từng tuyệt vọng. Cuối cùng, vào sáng sớm hôm qua, khi tôi đang đứng trên đỉnh cao nhất của hòn đảo, tôi chợt nhận thấy một làn khói mỏng manh dâng lên phía tây. Nó lan rộng dần, và chẳng mấy chốc một con tàu xuất hiện trong tầm mắt. Nó có vẻ đang tiến về phía chúng tôi. Nhưng liệu nó có né tránh một hòn đảo không có lấy một bến cảng hay không?
Ôi, đó là một ngày dài đằng đẵng ngập tràn đau khổ làm sao! Trái tim tôi như muốn vỡ tung. Các đồng đội của tôi đã nhóm lên một đống lửa trên đỉnh núi. Đêm buông xuống, nhưng chẳng có tín hiệu nào đáp lại từ du thuyền. Sự giải cứu đã ở ngay trước mắt. Lẽ nào chúng tôi lại phải chứng kiến nó tan biến ngay trước mũi mình ư?
Tôi không ngần ngại thêm nữa. Màn đêm ngày càng buông đặc quánh. Con tàu có thể sẽ vòng qua hòn đảo trong đêm. Tôi lao mình xuống biển, cố bơi về phía nó. Hy vọng nhân lên gấp ba sức mạnh cho tôi, tôi rẽ sóng với một sức mạnh siêu phàm và đã bơi đến gần du thuyền đến mức chỉ còn cách chừng ba mươi trượng, thì nó bỗng đổi hướng.
Điều đó khiến tôi bật ra tiếng kêu tuyệt vọng mà chỉ có hai đứa con của tôi nghe thấy. Đó hoàn toàn không phải là ảo ảnh.
Rồi tôi quay trở lại bờ, kiệt sức và ngập chìm trong xúc cảm lẫn mỏi mệt. Hai người thủy thủ đỡ lấy tôi khi tôi đã thoi thóp nửa tỉnh nửa mê. Đó quả là một đêm kinh hoàng — đêm cuối cùng chúng tôi ở lại trên đảo — và chúng tôi đã thực sự tin rằng mình bị bỏ rơi vĩnh viễn, thế rồi bình minh ló dạng, và kìa, con tàu đang lướt đi sát bên cạnh chúng tôi, bật hơi nước nhè nhẹ. Chiếc xuồng của các bạn được hạ xuống — chúng tôi đã được cứu — và ôi, sự kỳ diệu của nhân từ Chúa Trời, các con tôi, những đứa con yêu dấu của tôi đang đứng đó, dang rộng đôi tay đón lấy tôi!”
Robert và Mary suýt ôm ghì lấy người cha bằng những cái hôn và sự quấn quýt khi ông kết thúc câu chuyện.
Lúc bấy giờ, đây mới là lần đầu tiên vị thuyền trưởng nghe biết rằng ông nợ ơn cứu mạng của mình chính là nhờ vào tờ di thư mang tính tượng hình phần nào mà ông từng bỏ vào trong chai rồi phó mặc cho đại dương đoạt định.
Nhưng trong suốt buổi kể chuyện của thuyền trưởng Grant, trong đầu Jacques Paganel đang nghĩ gì vậy? Vị địa lý gia đáng kính đang nghiền ngẫm trong tâm trí lần thứ nghìn những con chữ trong bức thư tay. Ông suy ngẫm về ba lần giải mã liên tiếp của mình, tất cả đều đã chứng minh là sai lầm. Rốt cuộc, hòn đảo có tên Maria Theresa này đã được chỉ dẫn ra sao trong những tài liệu ban đầu?
Cuối cùng, Paganel không thể kiềm chế thêm được nữa, ông túm lấy tay Harry Grant và thốt lên:
“Thưa thuyền trưởng! Cuối cùng thì ông cũng có thể cho tôi biết chính xác những gì đã được viết trong tài liệu không thể giải mã nổi của ông hay không?”
Sự tò mò bao trùm tất cả mọi người trước câu hỏi của nhà địa lý học, bởi thứ mật mã từng là một ẩn số suốt chín tháng ròng giờ đây sắp được giải đáp tường tận.
“Nào, thưa thuyền trưởng,” Paganel lặp lại, “ông có còn nhớ chính xác từng chữ trong tài liệu đó không?”
“Chính xác từng chữ,” Harry Grant đáp; “và chưa có ngày nào trôi qua mà tôi không nhẩm lại trong đầu những dòng chữ từng gắn liền với niềm hy vọng cuối cùng của chúng tôi.”
“Và chúng là gì vậy, thưa thuyền trưởng?” Glenarvan hỏi. “Hãy nói cho chúng tôi nghe đi, bởi lòng tự trọng của chúng tôi đang bị tổn thương sâu sắc rồi đấy!”
“Tôi rất sẵn lòng làm thỏa mãn các bạn,” Harry Grant đáp; “nhưng các bạn biết đấy, để nhân đôi cơ hội cứu mạng, tôi đã đặt ba bản tài liệu vào bên trong chai, bằng ba thứ tiếng khác nhau. Các bạn muốn nghe bản dịch thứ tiếng nào nào?”
“Chúng không giống hệt nhau sao?” Paganel kêu lên.
“Vâng, chúng giống nhau gần như từng chữ một.”
“Vậy thì, xin hãy đọc cho chúng tôi nghe bản tiếng Pháp,” Glenarvan đáp. “Đó là văn bản ít bị sóng gió tàn phá nhất và cũng là cơ sở chính cho những lần giải mã của chúng ta.”
“Thưa Lãnh chúa, tôi xin đọc lại từng chữ cho ngài nghe,” Harry Grant đáp.
“LE 27 JUIN, 1862, le trois-mats Britannia, de Glasgow, s’est perdu a quinze cents lieues de la Patagonie, dans l’hemisphere austral. Partes a terre, deux matelots et le Capitaine Grant ont atteint l’ile Tabor—”
“Ôi!” Paganel thốt lên.
“LA,” Harry Grant tiếp lời, “continuellement en proie a une cruelle indigence, ils ont jete ce document par 153 degrees de longitude et 37 degrees 11’ de latitude. Venes a leur secours, ou ils sont perdus.”
Nghe đến cái tên Tabor, Paganel giật mình đứng phắt dậy, và giờ đây không thể nén giận thêm được nữa, ông hét lên:
“Sao lại có thể là đảo Tabor được chứ? Quái lạ, đây rõ ràng là đảo Maria Theresa cơ mà!”
“Chắc chắn rồi, thưa ngài Paganel,” Harry Grant đáp. “Nó mang tên Maria Theresa trên các bản đồ hàng hải tiếng Anh và tiếng Đức, nhưng lại được gọi là Tabor trên các bản đồ tiếng Pháp!”
Ngay lúc đó, một cái vỗ thật mạnh vào vai khiến Paganel suýt gập cả người làm đôi. Lòng trung thực buộc chúng tôi phải thừa nhận rằng chính vị Thiếu tá là người đã tung ra cú đánh đó, dẫu điều này hoàn toàn trái ngược với sự lịch thiệp nghiêm ngặt thường ngày của ông.
“Nhà địa lý học!” McNabbs cất giọng với vẻ khinh bỉ tột cùng.
Nhưng Paganel thậm chí còn chẳng cảm nhận được bàn tay của Thiếu tá. Chút ấy thì thấm tháp gì so với cú sốc địa lý vừa giáng xuống đầu ông?
Tuy nhiên, như ông đã nhận ra từ lời kể của thuyền trưởng Grant, ông thực chất đã dần đến rất gần với chân lý. Ông suýt chút nữa đã giải mã trọn vẹn văn bản không thể giải mã nổi ấy. Những cái tên như Patagonia, Australia, New Zealand lần lượt xuất hiện trước mắt ông với sự chắc chắn tuyệt đối. Từ CONTIN, thoạt đầu được dịch thành CONTINENT, đã dần đạt tới ý nghĩa thực sự của nó là continuelle. Từ Indi lần lượt mang nghĩa là indiens, indigenes, và cuối cùng từ đúng đã được tìm thấy — INDIGENCE. Chỉ có một từ bị cụt đuôi, ABOR, là đã đánh đố sự nhạy bén của nhà địa lý học. Paganel cứ khăng khăng coi nó là phần gốc của động từ ABORDER, để rồi hóa ra đó lại là một danh từ riêng, cái tên tiếng Pháp của đảo Tabor — hòn đảo từng là chốn nương thân cho những thủy thủ sống sót sau vụ đắm tàu Britannia. Thật khó mà tránh khỏi sai lầm này, bởi trên các tấm bản đồ phẳng tiếng Anh trên tàu Duncan, hòn đảo nhỏ bé ấy lại được ghi chú là Maria Theresa.
“Mặc kệ đi!” Paganel kêu lên trong nỗi thống khổ vò đầu bứt tai; “Lẽ ra tôi không được phép quên cái tên kép của nó. Đó là một sai lầm không thể tha thứ, một điều không xứng đáng với một thư ký của Hội Địa lý. Tôi tiêu đời rồi!”
“Thôi nào, thôi nào, thưa ngài Paganel,” phu nhân Helena nhẹ nhàng an ủi; “xin hãy kìm bớt sự đau buồn lại.”
“Không, thưa phu nhân, không; tôi thực sự là một tên ngốc!”
“Lại còn chẳng phải là một tên ngốc có học thức nữa chứ,” vị Thiếu tá bồi thêm một câu với mục đích… an ủi.
Khi bữa ăn kết thúc, Harry Grant thu dọn mọi thứ ngăn nắp trong căn nhà của mình. Ông chẳng mang theo món đồ nào, với mong muốn để lại những của cải của người vô tội cho những kẻ lầm đường lạc lối kế thừa. Sau đó, họ quay trở lại tàu, và vì Glenarvan đã quyết định khởi hành ngay trong ngày, ngài liền ra lệnh lập tức đưa tay quản đốc lên bờ. Ayrton được dẫn lên boong tàu và đối mặt trực diện với Harry Grant.
“Chính là tôi đây, Ayrton!” Grant lên tiếng.
“Vâng, chính là ngài, thưa thuyền trưởng,” Ayrton điềm nhiên đáp lại, không hề mảy may biểu lộ chút ngạc nhiên nào trước việc Harry Grant còn sống trở về. “Chà, tôi cũng rất mừng khi thấy ngài bình an vô sự trở lại.”
“Xem ra, Ayrton, tôi đã sai lầm khi thả anh xuống một vùng bờ biển có người sinh sống.”
“Có vẻ là vậy, thưa thuyền trưởng.”
“Anh sắp sửa thay thế vị trí của tôi trên hòn đảo hoang vắng này. Mong rằng Thiên Chúa sẽ ban cho anh lòng hối cải!”
“Amen,” Ayrton điềm tĩnh đáp.
Glenarvan lúc này mới quay sang nói với tên quản đốc.
“Vậy đó vẫn là mong muốn của anh, Ayrton, muốn được ở lại đây sao?”
“Vâng, thưa Lãnh chúa!”
“Và đảo Tabor làm anh hoàn toàn hài lòng chứ?”
“Hoàn toàn hài lòng.”
“Bây giờ thì hãy lắng nghe những lời cuối cùng của ta, Ayrton. Tại đây anh sẽ bị cắt đứt hoàn toàn khỏi thế giới loài người, và mọi sự liên lạc với đồng loại là điều bất khả thi. Phép màu rất hiếm khi xảy ra, và anh sẽ chẳng thể nào rời khỏi hòn đảo này được đâu. Anh sẽ chỉ có một mình, không một ánh mắt nào dõi theo ngoài Thiên Chúa — Đấng thấu suốt mọi bí mật thâm sâu nhất của cõi lòng; nhưng anh sẽ không bị bỏ quên hay ruồng bỏ như thuyền trưởng Grant từng trải qua. Dù anh có không xứng đáng với bất kỳ sự nhớ nhung nào đi nữa, người ta vẫn sẽ không gạt tên anh ra khỏi ký ức đâu. Ta biết anh đang ở đâu, Ayrton; ta biết nơi nào có thể tìm thấy anh — ta sẽ không bao giờ quên.”
“Xin Chúa phù hộ cho ngài,” đó là tất cả những gì Ayrton đáp lại.
Đó cũng là những lời cuối cùng được trao đổi giữa Glenarvan và tên quản đốc. Chiếc xuồng đã sẵn sàng và Ayrton bước xuống đó.
Trước đó, John Mangles đã chuyển lên đảo vài thùng thực phẩm đóng hộp, cùng quần áo, dụng cụ, súng ống cùng một lượng đạn dược kha khá. Viên quản đốc hoàn toàn có thể bắt đầu một cuộc đời lao động lương thiện mới. Chẳng thiếu thứ gì, thậm chí cả sách vở; trong đó có cuốn Kinh Thánh — món quà vô cùng thân thiết đối với những trái tim Anh quốc.
Giờ phút chia ly đã đến. Thủy thủ đoàn và toàn thể hành khách tập trung đông đủ trên boong tàu. Không chỉ một người cảm thấy lồng ngực mình nghẹn ngào xúc động. Mary Grant và phu nhân Helena không thể kìm nén nổi cảm xúc của họ.
“Buộc phải làm thế này sao?” người vợ trẻ quay sang hỏi chồng. “Phải bỏ lại người đàn ông tội nghiệp đó ở lại đây sao?”
“Đúng vậy, Helena,” lãnh chúa Glenarvan đáp. “Đó là sự chuộc tội cho những tội ác của hắn.”
Khoảnh khắc ấy, chiếc xuồng dưới sự điều khiển của John Mangles liền quay đầu rời đi. Ayrton vẫn đứng đó, điềm tĩnh không chút động đậy, cởi chiếc mũ trên đầu ra và cúi đầu trang nghiêm.
Glenarvan bỏ mũ ra, và toàn bộ thủy thủ đoàn đều làm theo hành động của ngài, tựa hồ đang đứng trước một người sắp sửa từ giã cõi đời, và chiếc xuồng cứ thế khuất dần trong không gian tĩnh mịch sâu thẳm.
Khi đặt chân lên bờ, Ayrton nhảy phốc lên bãi cát, và chiếc xuồng quay trở lại du thuyền. Lúc đó là bốn giờ chiều, và từ boong tàu, các hành khách vẫn có thể nhìn thấy tên quản đốc đang đứng thẫn thờ nhìn theo con tàu, khoanh tay trước ngực trên một mỏm đá, bất động tựa một bức tượng.
“Chúng ta nhổ neo được chưa, thưa Lãnh chúa?” John Mangles cất tiếng hỏi.
“Được rồi, John,” Glenarvan vội vã đáp, xúc động hơn rất nhiều so với những gì ngài thể hiện ra ngoài.
“Cho tàu chạy!” John hô lớn với viên kỹ sư.
Hơi nước xì ra phì phò, chân vịt bắt đầu khuấy động những con sóng, và đến tám giờ tối, những ngọn núi cuối cùng của đảo Tabor đã chìm hẳn vào màn đêm u tịch.