“Lúc ấy, tôi đã lấy lại được tự do,” người lạ bắt đầu; “nhưng tôi đã mất đi danh dự; bởi vì có một sự khác biệt rất lớn giữa người chỉ vừa vức được tòa án tuyên bão trắng án, và người được chính tâm hồn mình cùng dư luận thừa nhận là vô tội. Tôi tự biết rõ tội lỗi của mình và cảm thấy hổ thẹn không dám nhìn thẳng vào mặt bất kỳ ai; vì thế, tôi quyết định rời Oxford vào sáng hôm sau, trước khi ánh bình minh kịp phơi bày tôi trước mắt thiên hạ.

Khi đã ra khỏi thành phố, ý nghĩ đầu tiên lóe lên trong đầu tôi là quay về nhà với cha và tìm cách xin ngài tha thứ; nhưng vì tôi thừa biết ngài đã rõ mọi chuyện vừa qua, lại thêm sự chán ghét tột cùng của ngài đối với mọi hành vi gian dối, tôi chẳng thể nuôi chút hy vọng nào về việc sẽ được ngài đón nhận, nhất là khi tôi quá chắc chắn về những lời xì xào gièm pha mà mẹ tôi có thừa khả năng tạo ra. Thậm chí, giả sử sự tha thứ của cha tôi có chắc chắn đi chăng nữa, thì tôi vẫn nghi ngờ liệu mình có đủ can đảm để đối diện với người, hay liệu tôi có thể chấp nhận sống và trò chuyện với những kẻ mà tôi đinh ninh rằng đều biết rõ tôi từng nhúng tay vào một hành động đê hèn nhường ấy.

Do đó, tôi vội vã quay trở lại London, nơi trú ẩn tuyệt vời nhất cho cả nỗi buồn lẫn niềm xấu hổ, trừ những kẻ có lối sống quá ư công khai; bởi vì ở nơi đây, bạn vừa có được cái lợi của sự cô độc mà không phải chịu cái hại của nó, khi bạn có thể vừa một mình lại vừa giữa chốn đông người cùng một lúc. Trong lúc bạn bước đi hoặc ngồi đó mà không ai để ý, tiếng ồn ào, sự hối hả và dòng người tấp nập liên hồi sẽ làm khuây khỏa tâm trí, ngăn không cho tinh thần tự dằn vặt chính mình, hay nói đúng hơn là tự gặm nhấm nỗi buồn và sự xấu hổ — thứ thức ăn độc hại nhất trên đời này, thứ mà dẫu có nhiều kẻ chẳng bao giờ nếm trải nếu không ở chốn đông người, thì lại có những kẻ có thể ngấu nghiến một cách đầy thỏa mãn và chí tử ngay cả khi chỉ có một mình.

Thế nhưng, cũng như chẳng có niềm vui nào ở đời lại không đi kèm với phiền muộn, vẫn có những người cảm thấy bất tiện trước thái độ dửng dưng ấy của nhân thế; ý tôi là những kẻ không có một xu dính túi. Bởi vì dẫu bạn chẳng bị ai làm cho bẽ mặt, thì bạn cũng chẳng thể được áo quần hay cơm gạo từ những kẻ vốn chẳng quen biết gì bạn. Và một người hoàn toàn có thể chết đói giữa chợ Leadenhall chẳng khác nào giữa chốn hoang mạc Arabia.

Lại nói, bấy giờ tôi đang rơi vào cảnh khánh kiệt thứ tai họa lớn lao ấy — theo quan niệm của một số nhà văn mà tôi đoán là những kẻ đang quá dư dả của cải, cụ thể là tiền bạc.” — “Thưa ngài xin phép cho tôi được thưa một lời,” Partridge chen vào, “tôi chẳng nhớ có nhà văn nào gọi tiền là malorum cả; mà là irritamenta malorum. Effodiuntur opes, irritamenta malorum” — “Vâng, thưa ngài,” người lạ tiếp lời, “dù nó là tai họa hay chỉ là mầm mống gây ra tai họa, thì tôi lúc bấy giờ hoàn toàn chẳng có lấy một xu dính túi, đồng thời cũng chẳng có lấy một người bạn hay, theo tôi tưởng tượng, là cả người quen nào. Rồi vào một buổi tối nọ, khi tôi đang bước qua khu Inner Temple trong cái đói càu nhàu và nỗi khốn cùng tột độ, bất chợt tôi nghe thấy một tiếng gọi thân mật vô cùng bằng tên thánh của mình. Quay đầu lại, tôi lập tức nhận ra kẻ vừa chào mình chính là bạn học cũ cùng trường đại học; người đã rời trường hơn một năm, từ lâu trước khi những tai họa của tôi giáng xuống. Gã đàn ông tên là Watson ấy liền nắm chặt tay tôi, bày tỏ niềm vui khôn tả khi gặp lại và đề nghị chúng tôi vào làm ngay một chai rượu với nhau. Ban đầu tôi từ chối và viện cớ có việc bận, nhưng vì gã cứ nài nỉ thiết tha, cơn đói cuối cùng đã chiến thắng lòng tự ái của tôi, và tôi đành thú nhận thật lòng rằng trong túi mình chẳng còn một cắc; tuy nhiên, tôi vẫn ngụy tạo một lời nói dối để chữa thẹn, đổ thừa cho việc tôi đã thay quần vào buổi sáng hôm đó. Mr. Watson đáp ngay: `Tớ tưởng cậu với tớ quen nhau lâu lắm rồi cơ đấy, Jack, sao lại còn khách sáo chuyện ấy làm gì.’ Gã bèn tóm lấy tay áo kéo tôi đi; nhưng tôi chẳng làm gã phải nhọc sức mấy, bởi vì khát vọng trong lòng tôi còn kéo tôi đi mạnh mẽ hơn nhiều.

Chúng tôi liền bước vào khu Friars, nơi mà hẳn ngài thừa biết là tụ điểm của mọi sự vui tươi nhộn nhịp. Khi đến quán rượu, Mr. Watson chỉ gọi trực tiếp người phục vụ mà chẳng màng đếm xỉa gì đến bác đầu bếp; bởi vì gã đinh ninh rằng tôi đã ăn trưa từ đời thuở nào rồi. Tuy nhiên, sự thật lại hoàn toàn trái ngược, tôi đành bịt miệng bằng một lời dối trá khác, bảo với người bạn đồng hành rằng tôi vừa phải lặn lội xuống tận đầu kia thành phố vì việc hệ trọng, và chỉ kịp tạt vào gặm vội một miếng sườn cừu lót dạ; thế nên giờ tôi lại thấy đói và mong gã gọi thêm một phần bò bít-tết dùng kèm với chai rượu của mình.” — “Thiết nghĩ có những kẻ,” Partridge kêu lên, “cần phải có một trí nhớ thật tốt; hay là ngài vừa tìm thấy trong túi quần vừa vặn đủ số tiền trả cho miếng sườn cừu đấy à?” — “Nhận xét của anh rất chuẩn xác,” người lạ đáp, “và tôi tin rằng những sự lơ đễnh như thế là điều không thể tránh khỏi đối với bất kỳ ai quen miệng dối gian. — Nhưng xin được kể tiếp — bấy giờ tôi bắt đầu cảm thấy vô cùng hạnh phúc. Món ăn và ly rượu nhanh chóng vực dậy tinh thần tôi sảng khoái hẳn lên, và tôi vô cùng tận hưởng buổi trò chuyện với người bạn cũ, nhất là khi tôi nghĩ rằng gã hoàn toàn mù tịt về những chuyện đã xảy ra ở trường đại học kể từ ngày gã rời đi.

Nhưng gã chẳng để tôi được chìm đắm lâu trong sự ảo tưởng dễ chịu ấy; vì vừa nâng một ly đầy cạn bằng một tay, tay kia vẫn nắm chặt lấy tôi, gã liền hô lớn: `Nào, cậu bạn của tôi, chúc mừng cậu đã được tuyên bố trắng án một cách vô cùng quang minh chính đại trong vụ việc bị gạ gẫm buộc tội kia nhé.’ Tôi chết lặng vì bối rối trước những lời đó, và khi Watson nhận ra vẻ mặt của tôi, gã tiếp tục: `Thôi nào, đừng có mà thẹn thùng thế chứ, anh bạn; cậu đã được tha bổng rồi, và giờ chẳng ai dám coi cậu là có tội nữa; nhưng xin cậu đấy, hãy nói cho tớ nghe xem nào, với tư cách là bạn cậu đây — hy vọng là cậu đã thực sự cướp gã đó chứ? Quỷ bắt đi nếu đó không phải là một hành động đáng khen khi lột sạch một tên tiểu nhân hèn hạ nhát gan như thế; và thay vì hai trăm gô-ni-a, tớ chỉ ước gì cậu vơ vét được gấp ngàn lần như thế. Nào nào, anh bạn trẻ, đừng có mà ngượng ngùng không dám thú nhận với tớ: bây giờ cậu đâu phải bị đem ra trước mặt mấy kẻ mánh mung nào đâu. Thề có chúa là tớ nể cậu lắm đấy; vì nếu còn mong được cứu rỗi linh hồn, tớ chắc chắn cũng sẽ chẳng mảy may do dự mà làm y chang như vậy.'

Lời tuyên bố này đã phần nào làm dịu bớt cơn bối rối của tôi; và khi hơi men đã làm trái tim tôi cởi mở hơn đôi chút, tôi liền thoải mái thừa nhận vụ cướp, nhưng đồng thời đính chính lại rằng gã đã bị thông tin sai lệch về số tiền lấy được, thực chất chỉ nhỉnh hơn một phần năm con số gã vừa nhắc đến.

`Tớ tiếc vì điều đó lắm,' gã nói, `và chúc cậu gặp nhiều may mắn hơn vào lần sau. Dẫu vậy, nếu cậu chịu nghe lời khuyên của tớ, cậu sẽ chẳng bao giờ phải đối mặt với bất kỳ rủi ro nào như thế nữa. Nào,' gã vừa nói vừa rút mấy viên súc sắc từ trong túi ra, `đồ nghề đây rồi. Đây chính là những công cụ; đây là những vị danh y nhỏ bé có thể chữa khỏi căn bệnh viêm màng túi. Chỉ cần tuân theo lời khuyên của tớ, tớ sẽ chỉ cho cậu cách moi sạch túi của một tên gà mờ khờ khạo mà chẳng sợ phải đối mặt với cái giá treo cổ.'

“Cái giá treo cổ!” Partridge hét lên: “xin ngài cho biết, đó là cái gì vậy?”

“Thưa anh, đó,” người lạ đáp, “là một tiếng lóng chỉ cái giá treo cổ; bởi vì đạo đức của bọn cờ bạc cũng chẳng khác biệt là bao so với bọn cướp đường, nên ngôn từ của chúng cũng rất ư tương đồng.”

“Lúc này mỗi chúng tôi đã cạn sạch một chai rượu, thì Mr. Watson bảo rằng sòng bạc đang nhóm họp và gã phải có mặt, đồng thời tha thiết nài nỉ tôi đi cùng để thử vận may. Tôi đáp rằng gã thừa biết điều đó hiện vượt quá tầm tay của tôi, như tôi đã thông báo từ cái túi rỗng tuếch của mình. Thú thật, dựa vào những lời lẽ biểu lộ tình bằng hữu nồng nhiệt của gã, tôi chắc mẩm rằng gã sẽ ngỏ ý cho tôi vay một khoản nhỏ cho mục đích ấy, nhưng gã lại đáp: `Đừng bận tâm chuyện đó, anh bạn; cứ mạnh dạn mà làm một vố đi' [Partridge định cất lời hỏi nghĩa của từ đó, nhưng Jones đã kịp bịt miệng lại]: `nhưng hãy thận trọng trong việc chọn người. Tớ sẽ điểm cho cậu đúng đối tượng, điều đó rất cần thiết vì cậu vốn không rành đường sá thủ đô, lại chẳng thể phân biệt nổi đâu là một tên gà mờ thực thụ hay một kẻ tinh ranh.'

Hóa đơn lúc ấy được mang ra, Watson thanh toán phần của mình và chuẩn bị rời đi. Tôi bèn nhắc khéo gã, mặt đỏ bừng lên vì ngượng, về chuyện mình chẳng có nổi một xu dính túi. Gã liền đáp: `Có sá gì đâu; cứ ghi nợ đằng sau cửa ấy, hoặc cứ hiên ngang bước đi mà phớt lờ đi. — Hoặc — đợi đã,' gã nói tiếp; `tớ sẽ đi xuống lầu trước, rồi cậu hãy cầm lấy tiền của tớ, ghi gộp toàn bộ khoản tiền vào hóa đơn ở quầy bar, còn tớ sẽ đứng đợi cậu ở góc phố.' Tôi tỏ vẻ không hài lòng và bóng gió mong đợi gã sẽ thanh toán trọn vẹn mọi khoản; nhưng gã thề độc rằng trong túi mình chẳng còn nổi một xu sáu xu nào nữa.

Gã liền bước xuống lầu, và tôi bị thuyết phục cầm lấy số tiền rồi đi theo gã, bám sát đến mức nghe rõ gã nói với người phục vụ rằng tiền hóa đơn cứ tính hết lên bàn. Người phục vụ lướt qua tôi đi lên lầu; nhưng tôi vội vã lao ra phố nhanh đến mức chẳng nghe thấy gì về sự chưng hửng của gã ta, và tôi cũng chẳng hề hé răng một lời nào tại quầy bar theo đúng những gì được dặn dò.

Chúng tôi tiến thẳng đến sòng bạc, nơi mà ngài Watson, trước sự kinh ngạc của tôi, đã lôi ra một cọc tiền mặt lớn và đặt phịch lên bàn, hệt như rất nhiều người khác; tất cả bọn họ, không nghi ngờ gì nữa, đều coi những đống tiền của chính mình như những con mồi nhử để dụ dỗ và thâu tóm những đống tiền của kẻ láng giềng.

Đến đây thì thật dài dòng nếu phải kể lại mọi trò hề mà Nữ thần May Mắn, hay đúng hơn là những viên súc sắc, đã bày ra trong ngôi đền của bà ta. Những núi vàng chỉ trong chớp mắt đã tan thành mây khói ở góc bàn này, rồi lại bất ngờ chất cao ngất ngưởng ở góc bàn khác. Kẻ giàu bỗng chốc trở nên nghèo khó, và kẻ nghèo cũng đột ngột hóa thành giàu sang; tưởng chừng như chẳng có nơi nào mà một nhà hiền triết có thể dạy cho các môn sinh của mình bài học về sự khinh miệt của cải tốt hơn nơi đây, hay ít nhất là chẳng nơi nào có thể khắc sâu hơn về sự bấp bênh trong thời gian tồn tại của chúng.

Về phần tôi, sau khi đã làm cho gia tài nhỏ nhoi của mình phình lên kha khá, cuối cùng tôi cũng nướng sạch nó không còn một cặn. Mr. Watson cũng vậy, sau đủ mọi cung bậc vận may trái ngược, đã đứng phắt dậy khỏi bàn với vẻ mặt hầm hầm tức giận, tuyên bố rằng gã vừa thua toi nguyên cả trăm đồng và sẽ không chơi nữa. Rồi tiến lại gần tôi, gã rủ tôi quay lại quán rượu cùng gã; nhưng tôi kiên quyết từ chối, viện cớ rằng mình sẽ không để bản thân sa chân vào cái tròng ấy thêm lần thứ hai, nhất là khi gã đã mất trắng số tiền và giờ cũng rơi vào cảnh ngộ y hệt như tôi. `Á chà!' gã nói, `tớ vừa mượn tạm được đôi gô-ni-a từ một người bạn, và một trong số đó xin hiến dâng cho cậu.' Gã nhét ngay một đồng vào tay tôi, và tôi đành chịu thua, không chống cự lại ý muốn của gã nữa.

Ban đầu tôi cũng hơi chột dạ khi phải quay lại cái quán rượu mà chúng tôi từng rời đi theo một cách bất lịch sự đến thế; nhưng khi người phục vụ, với thái độ vô cùng nhã nhặn, thưa rằng `chúng tôi hình như quên thanh toán hóa đơn,' tôi liền hoàn toàn thở phào nhẹ nhõm, sẵn sàng trao cho anh ta một đồng gô-ni-a, bảo anh ta tự cắt xén lấy phần của mình, và thản nhiên chấp nhận khoản tiền phạt oan uổng đã trút lên trí nhớ của tôi.

Mr. Watson lúc này gọi món bữa đêm xa hoa nhất mà gã có thể nghĩ ra; và dẫu trước đó gã chỉ bằng lòng với loại rượu claret bình dân, thì giờ đây chẳng thứ gì ngoài dòng rượu Burgundy quý hiếm nhất mới có thể làm thỏa mãn ý gã.

Bàn tiệc của chúng tôi nhanh chóng đông đúc thêm nhờ sự góp mặt của vài vị khách từ sòng bạc; phần lớn trong số họ, như tôi sau đó nhận ra, đến quán rượu không phải để uống mừng, mà là để hành nghề; vì những tay cờ bạc chính hiệu đều giả vờ mệt mỏi và từ chối nâng ly, trong khi vẫn nhiệt tình chuốc cho hai tên trai trẻ những kẻ sau đó sẽ bị vặt lông, và quả thực chúng đã bị lột sạch không chút thương tiếc. Tôi cũng vô cùng may mắn khi được chia phần trong chiến lợi phẩm ấy, dẫu lúc đó tôi vẫn chưa được lọt vào vòng bí mật.

Có một sự cố hy hữu đã diễn ra trong buổi chơi bài tại quán rượu này; đó là số tiền trên bàn cứ vơi dần đi một cách khó hiểu; thế nên dẫu lúc bắt đầu, mặt bàn phủ kín một nửa là vàng, nhưng trước khi ván bài kết thúc — vốn kéo dài đến tận trưa ngày hôm sau là Chủ nhật — thì trên bàn chẳng còn sót lại nổi một đồng gô-ni-a nào; và điều này càng trở nên kỳ lạ hơn khi tất cả mọi người có mặt, ngoại trừ tôi, đều khẳng định rằng họ đã thua sạch; còn số tiền ấy đã biến đi đâu, nếu không phải do chính quỷ dữ cuốn đi, thì quả là rất khó mà phán đoán nổi.”

“Chắc chắn là hắn ta làm thế rồi,” Partridge quả quyết, “bởi vì tà ma quỷ quái có thể cuốn đi bất cứ thứ gì mà chẳng để ai nhìn thấy, dẫu trong phòng có đông đúc người đến đâu đi nữa; và tôi cũng chẳng có gì ngạc nhiên nếu hắn gom sạch cả đám người tồi tệ dám chơi bời cờ bạc vào đúng giờ giảng kinh ấy. Thậm chí tôi có thể kể cho ngài nghe một câu chuyện có thật, nếu tôi muốn, về việc con quỷ đã lôi một gã đàn ông ra khỏi giường của vợ kẻ khác và vác đi mất qua lỗ khóa cửa. Tôi đã tận mắt nhìn thấy ngôi nhà xảy ra chuyện đó, và từ ba mươi năm nay chẳng có ai dám bén mảng đến ở.”

Dẫu Jones có đôi chút khó chịu trước sự ba hoa của Partridge, anh vẫn không khỏi bật cười trước sự khờ khạo của lão. Người lạ cũng làm thế, rồi tiếp tục câu chuyện của mình, như sẽ được bày tỏ ở chương tiếp theo.