Hôm nay, Jones đã ăn một bữa khá ngon miệng đối với một người đang ốm, cụ thể là ngốn hết phần lớn hơn của một cái bắp cừu. Buổi chiều, anh nhận được lời mời uống trà từ bà Miller; bởi vì người phụ nữ tốt bụng ấy, sau khi hay biết từ chỗ Partridge hoặc qua một nguồn nào đó, tự nhiên hay siêu nhiên, rằng anh có mối thâm tình với ông Allworthy, không tài nào chịu nổi ý nghĩ chia tay anh trong một bầu không khí giận hờn.
Jones nhận lời mời; và ấm trà vừa được dọn đi, mấy đứa con gái cũng được bảo ra ngoài, người quá phụ liền đi thẳng vào vấn đề không dài dòng: “Chà, trên đời này có những chuyện thật bất ngờ; nhưng quả là một điều kỳ diệu khi tôi lại có một người họ hàng của ông Allworthy ở trọ trong nhà mà hoàn toàn không hề hay biết gì. Ôi chao! Thưa ngài, ngài chẳng thể hình dung nổi vị đại ân nhân tuyệt vời nhất ấy đã là một ân nhân lớn lao dường nào đối với mẹ con tôi đâu. Vâng, thưa ngài, tôi chẳng thẹn thùng gì khi phải thừa nhận điều đó; chính nhờ lòng tốt của ngài ấy mà từ lâu tôi đã không phải chết đói, rồi bỏ lại đám con thơ tội nghiệp của mình — hai đứa trẻ bơ vơ, bất hạnh, không nơi nương tựa — cho sự lạnh lùng, hay đúng hơn là sự tàn nhẫn của cõi đời này.
Ngài phải hiểu cho, thưa ngài, dẫu giờ đây tôi phải hạ mình kiếm sống bằng nghề cho thuê phòng trọ, tôi vốn sinh ra và lớn lên trong một gia đình gia giáo. Cha tôi là một sĩ quan quân đội và mất khi giữ cấp bậc khá cao; nhưng ngài tiêu pha đúng bằng số lương nhận được; và vì bổng lộc ấy mất đi theo cái chết của ngài, gia đình chúng tôi bỗng lâm vào cảnh khốn cùng. Chúng tôi có ba chị em. Một người trong số chúng tôi may mắn qua đời ngay sau đó vì bệnh đậu mùa; một quý cô tốt bụng đã rủ lòng thương, theo cách gọi của bà ấy, đưa người thứ hai đi hầu hạ. Mẹ của quý cô này từng là người hầu cho bà nội tôi; và sau khi thừa hưởng một gia tài kếch xù từ người cha làm nghề cho vay nặng lãi, bà ta đã kết hôn với một quý ông có thế lực và giàu sang lừng lẫy. Bà ta đối xử với em gái tôi vô cùng tàn nhẫn, thường xuyên chì chiết xuất thân và cảnh nghèo khó của con bé, mỉa mai gọi nó là một tiểu thư đài các, khiến tôi tin rằng cuối cùng bà ta đã làm tan nát trái tim của tội nghiệp con bé. Tóm lại, nó cũng qua đời chỉ trong vòng một năm sau khi cha tôi mất. Định mệnh thật khéo sắp đặt để lo cho tôi, và chỉ một tháng sau ngày cha qua đời, tôi đã kết hôn với một mục sư — người từng là người tình của tôi từ lâu và từng bị cha tôi đối xử rất tệ vì chuyện đó; bởi vì dẫu người cha tội nghiệp của tôi chẳng thể cho chúng tôi dù chỉ một xu, ngài vẫn nuôi nấng chúng tôi vô cùng đài các, coi chúng tôi, và bắt chúng tôi phải tự coi mình, cao sang chẳng kém gì những tiểu thư giàu có nhất. Nhưng người chồng dấu yêu của tôi đã bỏ qua hết mọi sự đối xử phũ phàng ấy, và ngay khoảnh khắc chúng tôi mồ côi cha, anh liền lập tức ngỏ lời tha thiết đến mức tôi — người vốn hằng yêu mến, và nay lại kính trọng anh hơn bao giờ hết — đã nhanh chóng ưng thuận. Trọn năm năm trời tôi được sống trong hạnh phúc viên mãn bên người đàn ông tuyệt vời nhất ấy, cho đến tận khi... Ồ! Định mệnh cay nghiệt, cay nghiệt thay, lại nỡ chia cắt chúng tôi, tước đoạt đi người chồng ân cần nhất và người cha trìu mến nhất của mấy đứa con thơ. — Ôi những đứa con tội nghiệp của mẹ! Các con chưa bao giờ biết được phúc phần mà mình đã đánh mất. — Tôi thật xấu hổ, thưa ngài Jones, vì sự yếu đuối đàn bà này; nhưng tôi chẳng bao giờ có thể nhắc đến anh ấy mà không rơi nước mắt.” “Lẽ ra tôi mới là người phải xấu hổ, thưa phu nhân,” Jones đáp, “vì đã không cùng khóc với bà.” “Vâng, thưa ngài,” bà tiếp lời, “giờ đây tôi lại một lần nữa rơi vào cảnh ngộ tồi tệ hơn trước rất nhiều; bên cạnh nỗi đau đớn khủng khiếp phải gánh chịu, tôi giờ đây còn có hai đứa con phải lo bề ăn học; và tình cảnh lại càng khốn đốn hơn bao giờ hết, nếu điều đó là có thể; thì vừa lúc ấy, con người vĩ đại, nhân hậu và quang minh chính đại ấy — ông Allworthy, người từng quen biết sơ qua với chồng tôi — tình cờ nghe được nỗi bất hạnh của tôi, liền lập tức viết bức thư này gửi cho tôi. Nào, thưa ngài, đây rồi; tôi đã nhét nó vào túi để đưa cho ngài xem. Đây chính là bức thư, thưa ngài; tôi phải và sẽ đọc nó cho ngài nghe.
Bức thư này, thưa ngài, tôi nhận được chỉ vỏn vẹn hai tuần sau tổn thất không thể bù đắp mà tôi vừa nhắc đến; và hai tuần sau đó nữa, ông Allworthy — vị ân nhân phúc đức ấy — đã đến thăm tôi, rồi bố trí cho tôi vào căn nhà mà ngài đang thấy đây, trao cho tôi một khoản tiền lớn để sắm sửa đồ đạc, lại còn chu cấp cho tôi một khoản niên kim năm mươi bảng một năm mà tôi vẫn nhận đều đặn từ đó đến nay. Thế thì ngài thử đoán xem, thưa ngài Jones, tôi phải mang ơn sâu nặng đến nhường nào đối với một vị ân nhân mà tôi nợ cả sinh mạng này lẫn sinh mạng của những đứa con thân yêu — những sinh linh mà vì chúng, sự sống của tôi mới có ý nghĩa. Do đó, xin ngài đừng cho tôi là kẻ lắm điều, thưa ngài Jones (bởi tôi buộc phải kính trọng người mà ông Allworthy hết mực quý mến), khi tôi nài xin ngài đừng giao du với những người phụ nữ hư hỏng ấy. Ngài còn là một thanh niên trẻ tuổi và chẳng thể lường hết những mưu mô xảo quyệt của họ đâu. Xin ngài đừng giận tôi, thưa ngài vì những lời tôi vừa nói liên quan đến nhà cửa của tôi; ngài phải hiểu rằng điều đó sẽ kéo theo sự sụp đổ của mấy đứa con gái tội nghiệp của tôi. Hơn nữa, thưa ngài, hẳn ngài cũng biết rõ rằng chính bản thân ông Allworthy sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho tôi nếu tôi dung túng cho những chuyện như thế, đặc biệt là lại liên quan đến ngài.”
“Xin thề với bà, thưa phu nhân,” Jones nói, “bà chẳng cần phải thanh minh thêm lời nào nữa; bản thân tôi cũng chẳng hề mảy may phật ý trước những điều bà vừa thổ lộ; nhưng xin phép bà, vì chẳng ai có thể kính trọng ông Allworthy hơn chính bản thân tôi, được đính chính giúp bà một hiểu lầm — điều mà có lẽ không hoàn toàn có lợi cho thanh danh của ông ấy; tôi xin cam đoan với bà rằng tôi hoàn toàn không phải họ hàng gì với ngài ấy cả.”
“Ôi! Thưa ngài,” bà đáp, “tôi thừa biết ngài không phải họ hàng gì, tôi biết rõ ngài là ai chứ; bởi ông Allworthy đã kể hết cho tôi nghe rồi; nhưng tôi xin đảm bảo với ngài, giả sử ngài có là con trai ruột của ngài ấy đi chăng nữa, ông ấy cũng chẳng thể bày tỏ lòng quý mến đối với ngài nhiều hơn những gì ngài ấy từng thổ lộ trước mặt tôi đâu. Ngài chẳng việc gì phải hổ thẹn về thân thế của mình cả, thưa ngài; tôi hứa với ngài rằng chẳng có người tử tế nào lại vì thế mà coi thường ngài đâu. Không, thưa ngài Jones, cái gọi là ‘xuất thân bất chính’ thực ra chỉ là những lời vô nghĩa, như người chồng dấu yêu của tôi từng hay nói, trừ phi từ ‘bất chính’ ấy được dùng để áp lên các bậc sinh thành; bởi những đứa con chẳng thể gánh chịu bất kỳ vết nhơ thực sự nào từ một hành động mà chúng hoàn toàn vô can.”
Đến đây, Jones thở dài một tiếng thật sâu, đoạn cất lời: “Vì tôi nhận ra, thưa phu nhân, bà thực sự đã biết rõ về tôi, và ông Allworthy cũng thấy việc nhắc đến tên tôi trước mặt bà là thích hợp; lại thêm việc bà đã chẳng ngần ngại giãi bày cùng tôi những chuyện riêng tư của chính mình, tôi cũng xin kể cho bà nghe thêm một vài uẩn khúc về bản thân.” Và khi nghe bà Miller bày tỏ sự tò mò cùng mong mỏi khát khao được lắng nghe, anh liền bắt đầu kể lại toàn bộ câu chuyện đời mình cho bà nghe, mà tuyệt nhiên không một lần nhắc đến tên Sophia.
Giữa những tâm hồn lương thiện luôn tồn tại một thứ sự đồng cảm vô hình, nhờ đó họ dễ dàng dành cho nhau sự tin tưởng chân thành. Bà Miller tin sái cổ mọi điều Jones kể và bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc cùng nỗi lo lắng cho anh. Bà đang định đưa ra vài lời bình luận về câu chuyện thì Jones liền cắt ngang; bởi vì giờ đây, khi thời điểm cuộc hẹn đã đến cận kề, anh bắt đầu tranh thủ sắp xếp cho một buổi gặp gỡ thứ hai với vị quý cô vào tối hôm đó, đồng thời hứa rằng đó sẽ là lần gặp cuối cùng tại nhà bà; anh cũng thề thốt rằng người phụ nữ ấy thuộc tầng lớp cao sang quyền quý, và giữa họ sẽ chẳng có chuyện gì đi quá giới hạn trong sáng cả; và tôi thực lòng tin rằng anh có ý định giữ đúng lời hứa của mình.
Cuối cùng thì bà Miller cũng xuôi lòng, và Jones lui về phòng riêng, ngồi thui thủi một mình ở đó cho đến tận mười hai giờ đêm, nhưng bóng dáng Lady Bellaston vẫn bặt vô âm tín.
Như chúng ta từng đề cập rằng vị quý cô này dành cho Jones một tình cảm sâu đậm, và qua những gì đã diễn ra, hẳn bạn đọc cũng thấy rõ quả thực là như vậy, thế nên người ta có lẽ sẽ cảm thấy khó hiểu trước sự lỡ hẹn lần đầu tiên của bà, nhất là khi bà vẫn đinh ninh rằng anh đang bị giam chân bởi bệnh tật — khoảng thời gian mà tình bằng hữu vốn dĩ rất cần đến những chuyến thăm nom như thế. Do đó, cách cư xử này ở người phụ nữ ấy có thể bị một số người lên án là vô tình; nhưng đó không phải lỗi tại chúng ta; bởi nhiệm vụ của chúng ta đơn thuần chỉ là ghi lại sự thật.
