Vì vào thời buổi này, có một số vị chỉ nhờ vào sức mạnh kỳ diệu của thiên tài, hoàn toàn không nhờ đến sự trợ giúp của học thức, hay có lẽ thậm chí chẳng đọc thông viết thạo mấy, mà đã tạo được tên tuổi lừng lẫy trong nước cộng hòa văn chương; nên tôi nghe nói, các nhà phê bình cận đại gần đây đã bắt đầu khẳng định rằng mọi thứ học thức đều hoàn toàn vô ích đối với một nhà văn; và thực ra, nó chẳng khác gì thứ xiềng xích kìm hãm sự nhanh nhẹn và hoạt bát vốn có của trí tưởng tượng, khiến cho năng lực ấy bị sức nặng đè bẹp, không thể bay vút lên những tầm cao mà lẽ ra nó có thể vươn tới.

Tôi e rằng học thuyết này hiện đang bị đẩy đi quá xa: bởi vì tại sao văn chương lại phải khác biệt quá lớn so với tất cả các nghệ thuật khác? Sự linh hoạt của một bậc thầy khiêu vũ hoàn toàn không bị tổn hại gì bởi việc được dạy cách chuyển động; và tôi tin rằng chẳng có người thợ thủ công nào lại sử dụng công cụ kém đi chỉ vì đã học cách dùng chúng. Về phần mình, tôi không thể tưởng tượng được rằng Homer hay Virgil sẽ viết ra những áng văn truyền cảm hứng mạnh mẽ hơn, nếu thay vì uyên bác thấu đáo mọi tri thức thời đại họ, họ lại dốt nát như phần lớn các tác giả ở thời đại chúng ta. Tôi cũng không tin rằng toàn bộ trí tưởng tượng, nhiệt huyết và phán đoán của Pitt có thể tạo ra những bài diễn văn từng khiến nghị viện nước Anh, trong thời đại chúng ta, trở thành đối thủ sánh ngang về mặt hùng biện với cả Hy Lạp và La Mã, nếu ông không uyên thâm các bài viết của Demosthenes và Cicero đến mức hấp thụ toàn bộ tinh thần của họ vào bài diễn văn của mình, và cùng với tinh thần ấy là cả tri thức của họ nữa.

Ở đây, tôi không có ý đòi hỏi ở bất kỳ đồng nghiệp nào của mình lượng học thức dồi dào như Cicero từng thuyết phục chúng ta là điều cần thiết để cấu thành một nhà hùng biện. Ngược lại, tôi cho rằng một nhà thơ chỉ cần đọc rất ít, nhà phê bình còn đọc ít hơn, và chính trị gia là ít nhất trong tất cả. Đối với người thứ nhất, có lẽ cuốn Nghệ thuật Thơ ca của Byshe và một vài nhà thơ hiện đại của chúng ta là đủ; đối với người thứ hai, chỉ cần một chồng kịch ở mức vừa phải; và đối với người cuối cùng, một tập san chính trị làng nhàng là xong.

Nói thật ra, tôi chẳng đòi hỏi gì hơn là việc một con người nên có đôi chút hiểu biết về đề tài mà mình đang bàn luận, theo châm ngôn pháp lý cổ xưa: Quam quisque nôrit artem in eâ se exerceat. Chỉ với điều này thôi, đôi khi một nhà văn cũng có thể làm khá tốt; và thực ra, nếu thiếu nó, thì toàn bộ số học thức còn lại trên đời cũng chẳng giúp ích gì được cho anh ta mấy.

Chẳng hạn, giả sử rằng Homer và Virgil, Aristotle và Cicero, Thucydides và Livy đều có thể tề tựu lại với nhau, cùng đem tài nghệ của mỗi người ra góp chung để biên soạn một chuyên luận về nghệ thuật khiêu vũ: tôi tin mọi người sẽ dễ dàng đồng ý rằng họ không tài nào sánh kịp chuyên luận xuất sắc mà ông Essex đã cống hiến cho chúng ta về đề tài đó, mang tựa đề Các nguyên lý nền tảng của nền giáo dục thanh nhã. Và thực vậy, nếu người ta thuyết phục được bậc thầy xuất sắc Broughton đặt bút viết để hoàn thiện các nguyên lý nền tảng nói trên, bằng cách truyền lại những nguyên tắc chân chính của bộ môn thể thao đối kháng, thì tôi lấy làm nghi ngờ liệu thế gian có phải dâng trào nỗi tiếc nuối nào vì không có nhà văn lớn nào, dù cổ đại hay hiện đại, từng viết về nghệ thuật cao quý và hữu ích ấy hay không.

Để tránh việc đưa ra quá nhiều ví dụ trong một vấn đề rõ mười mươi như vậy, và để đi thẳng vào vấn đề của mình, tôi có xu hướng cho rằng một lý do khiến nhiều nhà văn Anh hoàn toàn thất bại trong việc miêu tả phong thái của tầng lớp thượng lưu, rất có thể là vì thực tế họ chẳng biết gì về giới đó cả.

Đây là một sự hiểu biết mà thật không may, không phải tác giả nào cũng có thể với tới được. Sách vở chỉ mang lại cho chúng ta một ý niệm vô cùng mơ hồ về thế giới ấy; sân khấu cũng chẳng khá hơn là bao: một quý ông hoàn hảo được nhào nặn từ việc đọc sách loại trước hầu như lúc nào cũng sẽ biến thành một kẻ chuyên tẻ nhạt khoe chữ, còn kẻ nhào nặn bản thân từ loại sau thì chẳng khác nào một tên trọc phú ngớ ngẩn.

Các nhân vật được phác họa từ những hình mẫu này cũng chẳng hề được xây dựng vững chắc hơn. Vanbrugh và Congreve đã mô phỏng tự nhiên; nhưng những kẻ mô phỏng lại họ thì vẽ ra những bức tranh xa lạ với thời đại hiện đại chẳng khác nào cách Hogarth sẽ làm nếu ông vẽ một buổi tiệc tùng đông đúc trong trang phục của Titian và Vandyke. Nói tóm lại, sự bắt chước trong trường hợp này sẽ chẳng giải quyết được gì. Bức tranh phải được họa lại từ chính Bản Tự Nhiên. Sự hiểu biết thực sự về thế giới chỉ có được qua giao du hội họp, và phong thái của mọi tầng lớp buộc phải được tận mắt chứng kiến thì mới mong thấu hiểu.

Thế nhưng, ngặt một nỗi là tầng lớp ưu tú này lại không bày ra cho người ta ngắm miễn phí, giống như tất cả các thành phần khác của nhân loại trên đường phố, trong các cửa hiệu hay quán cà phê; họ cũng chẳng được đem ra trưng bày lấy tiền vé như những loài vật quý hiếm thượng đẳng. Nói ngắn gọn, đây là một cảnh tượng mà không một ai được phép bước vào nếu không sở hữu một trong hai điều kiện sau: hoặc là dòng dõi quý tộc hoặc tài sản kếch xù, hay một thứ có giá trị tương đương cả hai, đó là nghề nghiệp đáng kính của một tay cờ bạc chuyên nghiệp. Và thật trớ trêu cho nhân loại, những kẻ có đủ các điều kiện ấy lại rất hiếm khi chịu nhúng tay vào cái nghề viết lách tồi tệ; một công việc mà phần lớn tầng lớp thấp kém và nghèo khổ thường dấn thân vào, bởi họ nghĩ rằng đó là thứ nghề chẳng cần chút vốn liếng nào để khởi nghiệp.

Do đó mới xuất hiện những quái thai kỳ dị mặc đồ ren thêu thùa, xiêm y lụa là gấm vóc, đội những bộ tóc giả khổng lồ và váy khung phồng rộng thùng thình; dưới cái mác lãnh chúa và phu nhân, họ nghênh ngang bước đi trên sân khấu, làm say lòng các luật sư cùng đám thư ký ngồi dưới khu vực ghế sát sân khấu, cùng tầng lớp thị dân và đám thợ học việc trên lầu cao; và những sinh vật ấy hoàn toàn không hề tồn tại trong đời thực, chẳng khác gì nhân vật nhân mã, quái vật đầu sư tử mình dê, hay bất kỳ tạo vật nào khác của trí tưởng tượng thuần tuý. Nhưng để tiết lộ cho độc giả một bí mật, sự hiểu biết về tầng lớp thượng lưu này, dẫu rất cần thiết để tránh những sai lầm lố bịch, lại chẳng phải là nguồn tài nguyên quá lớn lao đối với một nhà văn có sở trường là kịch hài, hoặc thể loại tiểu thuyết mang khuynh hướng trào phúng giống như tác phẩm mà tôi đang viết đây.

Những gì ông Pope nói về phụ nữ rất đúng với phần lớn những người ở địa vị này, những kẻ vốn dĩ hoàn toàn được nhào nặn từ những nghi thức xã giao và vẻ ra vẻ ta đây, đến mức họ chẳng hề có lấy một nét tính cách nào, hoặc ít ra là chẳng có nét nào lộ ra ngoài. Tôi dám khẳng định rằng đời sống ở tầng lớp cao nhất lại là thứ tẻ nhạt nhất, và mang lại rất ít sự hài hước hay giải trí. Các ngành nghề muôn màu muôn vẻ ở những tầng lớp thấp hơn tạo ra vô số kiểu nhân vật hài hước; trong khi ở đây, ngoại trừ một số ít kẻ bận rộn theo đuổi danh vọng và một số ít hơn nữa còn có chút khẩu vị thưởng thức thú vui, thì tất cả chỉ là sự phù phiếm và thói bắt chước nô lệ. Ăn diện và chơi bài, ăn uống, cúi chào và nhún gối chính là toàn bộ công việc trong cuộc đời họ.

Tuy nhiên, trong tầng lớp này vẫn có một số ít người bị ái tình thao túng và cuốn họ đi xa khỏi những khuôn phép mà phép lịch sự quy định; trong số đó, những quý cô nổi bật bởi lòng dũng cảm cao quý và thái độ bất chấp danh tiếng một cách đầy kiêu hãnh chẳng kém gì những người phụ nữ lầm đường lạc lối ở tầng lớp hạ tiện, hệt như một người phụ nữ quyền quý đức hạnh khác biệt với người vợ chất phác của một điền chủ hay chủ cửa hàng nhờ sự thanh nhã và tinh tế trong tâm hồn. Phu nhân Bellaston mang nét tính cách bất khuất ấy; nhưng xin các độc giả ở vùng quê chớ có suy luận từ bà mà vơ đũa cả nắm rằng đó là lối sống chung của những phụ nữ thời thượng, hay chúng tôi có ý định miêu tả họ đều là như thế. Họ cũng có thể suy diễn rằng mọi mục sư đều được đại diện bởi Thwackum, hay mọi người lính đều giống như viên thiếu úy Northerton.

Thực ra, chẳng có sai lầm nào lớn hơn sai lầm đang phổ biến khắp chốn bình dân, khi họ vay mượn quan điểm từ vài nhà châm ngôn dốt nát để gắn liền tai tiếng lăng loàn với thời đại này. Ngược lại, tôi tin chắc rằng chưa bao giờ các mối tình vụng trộm lại ít diễn ra giữa những người có địa vị như lúc này. Phụ nữ thời nay đã được dạy dỗ bởi các bà mẹ của họ để chỉ chăm chăm hướng tâm trí vào danh vọng và sự phù phiếm, coi thường những hoan lạc ái tình như thể chúng chẳng đáng bận tâm; và sau đó, dưới sự chăm lo của những người mẹ ấy, họ bước vào hôn nhân mà chẳng hề thực sự có được một người chồng, dường như họ càng cảm thấy vô cùng vững tâm về sự đúng đắn của những quan niệm đó; nhờ thế mà họ bằng lòng chôn vùi phần đời tẻ nhạt còn lại để theo đuổi những trò tiêu khiển vô hại hơn, nhưng tôi e rằng cũng thơ ngây hơn, mà việc nhắc sơ qua thôi cũng đủ thấy chẳng tương xứng chút nào với sự uy nghiêm của lịch sử này. Theo ý kiến khiêm tốn của tôi, đặc điểm thực sự của beau monde (giới thượng lưu) thời nay thiên về sự ngớ ngẩn nhiều hơn là thói hư tật xấu, và từ ngữ duy nhất xứng đáng dành cho họ chính là sự phù phiếm rỗng tuếch.