Sáng hôm ấy, nhóm hội ngộ với sự niềm nở và thiện chí y như lúc chia tay vào tối hôm trước. Chỉ có tội nghiệp chàng Jones là vô cùng ủ rũ, bởi anh vừa được Partridge cho hay rằng bà Fitzpatrick đã dọn đi đâu mất mà lão không sao dò la được tung tích. Tin tức này khiến anh vô cùng phiền muộn; và bất chấp mọi nỗ lực che giấu, cả nét mặt lẫn cử chỉ của anh đều tố cáo rõ mồn một một tâm hồn đang bấn loạn.
Câu chuyện lúc này lại xoay quanh chủ đề tình yêu như trước đó; và ông Nightingale lại một lần nữa bày tỏ những tình cảm nồng nhiệt, cao thượng và vô vụ lợi về vấn đề này — những điều mà người đời khôn ngoan, tỉnh táo thường gọi là lãng mạn, nhưng phụ nữ khôn ngoan, tỉnh táo lại thường nhìn nhận dưới một lăng kính tốt đẹp hơn. Bà Miller (gọi là bà chủ nhà) rất tán thành những quan điểm ấy; thế nhưng khi chàng thanh niên quay sang hướng về cô Nancy, cô chỉ đáp lại rằng: “Thiết nghĩ vị công tử nào ít lời nhất lại là người có khả năng cảm nhận sâu sắc nhất.”
Lời khen ngợi này rõ ràng ám chỉ Jones đến mức chúng ta sẽ cảm thấy tiếc nuối nếu anh bỏ qua mà không mảy may đếm xỉa. Quả thực, anh đã đáp lại cô một cách rất lịch sự, rồi kết thúc bằng một lời bóng gió kín đáo rằng chính sự im lặng của cô cũng khiến bản thân vướng vào vòng nghi vấn tương tự; bởi quả thực, từ tối hôm qua đến giờ, cô hầu như chẳng hé răng nửa lời.
“Nanny con bé này,” bà Miller lên tiếng, “mừng là cậu công tử đã nhận ra điều đó; mẹ đây xin thưa là mẹ gần như hoàn toàn đồng tình với cậu ấy. Con bị làm sao thế hả con gái? Mẹ chưa từng thấy sự đổi khác nào nhường này. Toàn bộ vẻ vui tươi hoạt bát của con đi đâu cả rồi? Cậu có tin nổi không, thưa ngài, trước kia tôi vẫn hay gọi con bé là cô chim sẻ hay hót nhà tôi đấy? Thế mà suốt tuần nay nó chẳng thốt nổi hai mươi từ.”
Đúng lúc ấy, cuộc trò chuyện của họ bị gián đoạn bởi sự xuất hiện của một cô hầu gái mang theo một bói gói trên tay. Cô ta thưa rằng bói gói này “do một người phu phen mang đến giao cho ngài Jones.” Cô nói thêm rằng “người đàn ông đó đã quay lưng đi ngay và dặn rằng không cần đáp từ.”
Jones tỏ vẻ ngạc nhiên và quả quyết rằng chắc hẳn đã có sự nhầm lẫn nào đó; nhưng khi cô hầu gái khăng khăng khẳng định cô nghe đúng tên, tất cả phụ nữ đều nài nỉ được mở ngay bói gói ra. Công việc ấy cuối cùng cũng được thực hiện bởi bé Betsy dưới sự đồng thuận của ngài Jones; và bên trong hóa ra là một chiếc áo domino, một chiếc mặt nạ và một chiếc vé dự hội hóa trang.
Lần này Jones càng thêm quả quyết rằng những thứ này thể nào cũng được giao nhầm địa chỉ; bản thân bà Miller cũng bày tỏ sự hoài nghi và bảo rằng “bà chẳng biết phải nghĩ sao nữa.” Thế nhưng khi cất lời hỏi ý kiến ông Nightingale, ngài lại đưa ra một nhận định hoàn toàn khác. “Tất cả những gì tôi có thể suy ra từ chuyện này, thưa ngài,” ông nói, “đó là ngài quả là một người vô cùng may mắn; bởi tôi không mảy may nghi ngờ rằng những món đồ này được gửi tới bởi một vị phu nhân nào đó mà ngài sẽ có diễm phúc hội ngộ tại buổi tiệc hóa trang.”
Jones không đủ sự hão huyền để ôm ấp bất kỳ ảo tưởng ngọt ngào nào như thế; bản thân bà Miller cũng chẳng mấy đồng tình với lời ông Nightingale, cho đến khi cô Nancy nhấc chiếc áo domino lên và một tấm thiệp từ trong tay áo rơi ra, trên đó đề những dòng sau:—
Bấy giờ cả bà Miller lẫn cô Nancy đều đồng thuận với ông Nightingale; thậm chí Jones cũng suýt bị thuyết phục để ngả theo quan điểm đó. Và nghĩ rằng ngoài bà Fitzpatrick ra, chẳng còn vị phu nhân nào khác biết chỗ ở của mình, anh bắt đầu nuôi chút hy vọng rằng món quà này xuất phát từ bà, và biết đâu anh có thể được gặp lại nàng Sophia kính yêu. Những hy vọng ấy kỳ thực chẳng có mấy cơ sở vững chắc; song vì cung cách hành xử của bà Fitzpatrick — việc bà không đến gặp anh theo đúng hẹn và tự ý rời khỏi nhà trọ — vốn rất kỳ cục và khó bề lý giải, anh đâm ra nảy sinh đôi chút hy vọng mong manh rằng biết đâu người đàn bà ấy (về người mà anh từng nghe kể những nét tính cách vô cùng kỳ quặc) lại có ý định giúp anh một tay theo cái cách kỳ dị chẳng giống ai, dẫu bà từ chối những phương thức thông thường hơn. Nói cho cùng, vì chẳng thể rút ra kết luận chắc chắn nào từ một sự cố kỳ lạ và bất thường đến thế, anh lại càng có thêm dư địa để tự vẽ ra bất kỳ suy diễn tưởng tượng nào tùy ý thích. Do bản tính vốn dĩ lạc quan, anh liền thả mình theo chiều hướng ấy trong dịp này, để cho trí tưởng tượng thêu dệt nên muôn vàn ý niệm nhằm cổ vũ và nhen nhóm cho niềm mong mỏi được gặp lại nàng Sophia dấu yêu vào buổi tối hôm đó.
Hỡi bạn đọc, nếu bạn có chút thiện cảm nào dành cho tôi, tôi xin đền đáp trọn vẹn bằng cách cầu chúc cho bạn cũng sở hữu được tâm thế lạc quan ấy; bởi sau khi đã đọc nhiều và suy ngẫm lâu về đề tài hạnh phúc — điều từng tốn biết bao giấy mực của các bậc vĩ nhân — tôi suýt chút nữa ngả về ý kiến cho rằng hạnh phúc thực chất nằm gọn trong tâm thế này, thứ giúp chúng ta phần nào đứng ngoài tầm với của Nữ thần Vận Mệnh và tự khắc trở nên hạnh phúc mà chẳng cần đến sự ban ơn của bà ta. Quả thực, những dư vị khoái lạc mà nó mang lại bền bỉ hơn rất nhiều, lại còn mãnh liệt hơn bội phần so với những gì vị nữ thần mù lòa kia ban phát; bởi tạo hóa đã vô cùng khôn ngoan khi sắp đặt để một chút chán chường và mệt mỏi luôn đi kèm với mọi niềm vui đích thực, kẻo chúng ta mải mê chìm đắm trong đó đến mức ngưng đọng mọi bước đường theo đuổi phía trước. Tôi hoàn toàn không mảy may nghi ngờ rằng, dưới góc nhìn này, chúng ta có thể thấy một vị tưởng lục tương lai vừa được kết nạp vào đoàn luật sư, một vị tổng giám mục trong bộ áo tang lễ, hay một vị thủ tướng đang lủi thủi ở hàng ngũ phe đối lập, lại thực sự hạnh phúc hơn gấp bội so với những kẻ đang nắm giữ trọn vẹn quyền lực và bổng lộc của các chức vụ tương ứng ấy.
Khi Jones đã quyết định sẽ đến dự buổi tiệc hóa trang vào tối hôm đó, ông Nightingale liền ngỏ ý muốn tháp tùng anh đi cùng. Cùng lúc ấy, chàng thanh niên cũng nhã ý tặng vé cho cô Nancy và thân mẫu cô; nhưng người phụ nữ phúc hậu từ chối không nhận. Bà bảo rằng “bà không thấy có gì tai hại ở những buổi tiệc hóa trang như một số người vẫn tưởng; nhưng những cuộc vui phung phí xa hoa ấy chỉ thích hợp cho tầng lớp quý tộc và kẻ lắm tiền nhiều của, chứ không dành cho những cô gái lao động kiếm sống, và dẫu có may mắn lắm thì cũng chỉ mong lấy được một người chồng thương gia tốt.” — “Thương gia ư!” Nightingale cất lời kêu lên, “bà đừng có hạ thấp Nancy của tôi như thế. Trên cõi đời này chẳng có nhà quý tộc nào lại vượt quá giá trị của em ấy đâu.” — “Ối dào! Ngài Nightingale,” bà Miller đáp lại, “ngài đừng có nhồi nhét vào đầu con bé những điều hão huyền ấy chứ; nhưng giả sử như đó là phúc phận của nó” (người mẹ mỉm cười e thẹn nói tiếp) “để tìm được một vị công tử có tư tưởng hào phóng như ngài, tôi chỉ mong con bé sẽ biết đền đáp lại sự hào phóng ấy cho xứng đáng, chứ đừng để tâm trí sa đà vào những thú vui xa hoa trụy lạc. Quả thực, khi các tiểu thư tự mang theo của hồi môn hậu hĩnh, họ có quyền đòi hỏi được tiêu xài những gì thuộc về mình; và chính vì lý do đó mà tôi từng nghe các chàng trai bảo rằng, lấy một người vợ nghèo đôi khi lại là một mối hời lớn cho đàn ông hơn là lấy vợ giàu.——Dù các con gái tôi có kết hôn với bất cứ ai đi nữa, tôi cũng sẽ cố gắng dạy dỗ chúng trở thành những người vợ hiền đức cho chồng:——Vì vậy, tôi xin ngài đừng bao giờ nhắc đến chuyện tiệc hóa trang nào nữa trước mặt tôi. Tôi dám chắc Nancy là một cô ngoan ngoãn và chẳng hề tơ tưởng đến chuyện đi đâu; vì hẳn nó còn nhớ năm ngoái khi ngài dẫn nó tới đó, cái sự kiện ấy suýt làm nó u mê cả đầu óc; và phải mất nguyên cả tháng trời sau nó mới hồn nhiên trở lại, hoặc cầm nổi cây kim mũi chỉ.”
Dẫu một tiếng thở dài nhè nhẹ thoảng qua lồng ngực Nancy dường như ngầm phản đối những quan điểm ấy, cô vẫn không dám công khai chống lại. Bởi vì người phụ nữ phúc hậu này vừa có đầy đủ sự dịu dàng, lại vừa duy trì trọn vẹn uy quyền của một đấng sinh thành; và vì sự khoan dung của bà đối với những mong muốn của con cái chỉ bị kìm hãm bởi nỗi lo sợ cho sự an toàn và tương lai của chúng, bà tuyệt đối không bao giờ dung túng cho việc bất tuân hay cãi lời đối với những mệnh lệnh xuất phát từ sự quan tâm ấy. Điều này, vị thanh niên đã thuê trọ tại ngôi nhà này suốt hai năm trời, hiểu rõ đến mức anh lập tức xuôi theo lời từ chối.
Ông Nightingale, kẻ càng lúc càng quyến luyến Jones hơn, rất tha thiết muốn anh cùng mình tới quán rượu dùng bữa trưa hôm đó, nơi ông ngỏ ý giới thiệu anh với một vài người quen; thế nhưng Jones khẩn khoản xin cáo từ, với lý do “quần áo của anh vẫn chưa được gửi tới thành phố.”
Thú thực mà nói, ngài Jones lúc này đang lâm vào một hoàn cảnh mà đôi khi những chàng thanh niên có diện mạo bảnh bao hơn anh cũng gặp phải. Nói tóm lại, trong túi anh chẳng còn nổi một xu dính túi — một hoàn cảnh rất được lòng các triết gia cổ đại nhưng lại bị các bậc trí giả hiện đại ở phố Lombard hay những kẻ hay la cà ở quán cà phê White's khinh miệt ra mặt. Và có lẽ, chính những tôn vinh cao cả mà các bậc hiền triết ấy dành cho cái túi rỗng lại là một trong những nguyên nhân khiến họ bị coi thường cay đắng ở con phố và quán cà phê vừa kể trên.
Bây giờ, nếu quan niệm cổ đại cho rằng con người ta có thể sống vô cùng thoải mái chỉ bằng phẩm hạnh, đúng như những bậc trí giả hiện đại kể trên phỏng đoán là một sai lầm rành rành; thì tôi thiết nghĩ, cái luận điểm của vài nhà văn viết tiểu thuyết lãng mạn cho rằng con người có thể sống hoàn toàn bằng tình yêu cũng sai lầm không kém; bởi dẫu thứ này có thể mang lại những bữa tiệc ngon lành đến nhường nào cho một số giác quan hay thèm khát của chúng ta, chắc chắn nó chẳng thể làm thỏa mãn những giác quan khác. Do đó, những ai đặt quá nhiều niềm tin vào các nhà văn ấy đã phải nếm trải sai lầm của mình khi sự đã rồi; và họ nhận ra rằng tình yêu chẳng thể xoa dịu được cơn đói, giống như một đóa hồng chẳng thể làm vui lòng thính giác, hay một cây đàn vĩ cầm chẳng thể làm thỏa mãn khứu giác.
Bất chấp tất cả những món ngon vật lạ mà tình yêu đã dọn sẵn trước mắt anh — cụ thể là niềm hy vọng được gặp Sophia tại buổi tiệc hóa trang; dẫu cho trí tưởng tượng của anh có phần hão huyền đi chăng nữa, anh vẫn thỏa thuê yến tiệc với nó suốt cả ngày dài — màn đêm vừa buông xuống là ngài Jones bắt đầu khao khát một thứ lương thực trần tục hơn. Partridge nhận ra điều này bằng trực giác, và chớp lấy cơ hội để bắn những lời bóng gió xa xôi về tờ ngân phiếu; và khi những lời ấy bị xua đuổi bằng thái độ khinh miệt, lão liền gom góp đủ lòng can đảm để một lần nữa gợi ý chuyện quay về tìm ngài Allworthy.
“Partridge,” Jones cất lời kêu lên, “anh không thể nhìn thấu vận mệnh của tôi ở một góc độ tuyệt vọng hơn chính tôi đâu; và tôi đang bắt đầu vô cùng hối hận vì đã để anh rời khỏi nơi chốn yên ấm để bám càng theo tôi. Dù sao đi nữa, giờ đây tôi kiên quyết yêu cầu anh hãy quay về nhà; còn về những chi phí và phiền toái mà anh đã vì tôi mà chuốc lấy một cách tốt bụng, toàn bộ số quần áo tôi để lại cho anh trông nom, tôi mong anh cứ tự nhiên lấy làm của riêng mình. Tôi rất tiếc vì chẳng thể đền đáp anh bằng cách nào khác.”
Anh thốt ra những lời ấy với giọng điệu bi thiết đến mức Partridge — kẻ mà trong danh sách thói hư tật xấu chưa bao giờ mang tính ác độc hay chai sạn tình cảm — đã òa khóc; và sau khi thề thốt sẽ không bỏ rơi anh trong cơn hoạn nạn, lão bắt đầu dùng những lời nài nỉ tha thiết nhất để giục giã anh quay về quê nhà. “Lạy Chúa tôi, thưa ngài,” lão nói, “xin ngài hãy nghĩ lại đi; ngài danh giá thế này thì phải làm sao đây?—làm thế nào ngài có thể sống nổi ở cái thành phố này mà không có tiền nong chứ? Ngài muốn làm gì cũng được, thưa ngài, hay muốn đi đâu tùy ý, tôi cũng quyết không rời bỏ ngài đâu. Nhưng xin ngài hãy nghĩ cho — xin ngài vì chính bản thân mình mà suy xét lại đi; và tôi chắc rằng,” lão nói, “lương tri sáng suốt của ngài sẽ giục giã ngài quay về nhà thôi.”
“Tôi phải nhắc lại với anh bao nhiêu lần nữa đây,” Jones đáp, “rằng tôi chẳng còn mái nhà nào để mà quay về nữa? Giả như tôi có chút hy vọng rằng cánh cửa nhà ngài Allworthy còn rộng mở để đón nhận tôi, thì chẳng cần đến cơn hoạn nạn này cũng đủ thúc đẩy tôi rồi — thực ra, chẳng có lý do nào trên cõi đời này có thể giữ chân tôi lại dù chỉ một khoảnh khắc để thôi không bay đến bên ngài; thế nhưng, hỡi ôi! Tôi đã vĩnh viễn bị trục xuất khỏi nơi đó rồi. Những lời cuối cùng của ngài ấy — ôi, Partridge, chúng vẫn văng vẳng bên tai tôi — những lời cuối cùng của ngài ấy, khi trao cho tôi một khoản tiền — là bao nhiêu thì tôi không rõ, nhưng chắc chắn là một số tiền lớn — lời cuối cùng của ngài ấy là: `Ta từ nay về sau kiên quyết đoạn tuyệt, không bao giờ thèm giao du gì với ngươi nữa.’”
Đến đây, nỗi xúc động nghẹn ngào đã chặn họng Jones lại, giống như sự kinh ngạc nhất thời từng làm câm nấy Partridge; thế nhưng lão nhanh chóng lấy lại được giọng nói, và sau một lời mở đầu ngắn ngủi trong đó lão tuyên bố bản thân vốn chẳng có tính tò mò soi mói, lão bèn gặng hỏi ý Jones về cụm từ “một khoản tiền lớn” là bao nhiêu — lão chẳng rõ số tiền ấy là bao nhiêu — và rốt cuộc số tiền ấy đã trôi dạt về đâu.
Cả hai thắc mắc này giờ đây đều được giải đáp thỏa đáng; và khi lão đang toan cất lời bàn tán về điều đó, lão chợt bị ngắt lời bởi một vị sứ giả từ chỗ ngài Nightingale, người đang mong muốn có sự hiện diện của vị chủ nhân trong phòng mình.
Khi cả hai vị công tử đã tươm tất y phục cho buổi tiệc hóa trang, và ngài Nightingale đã sai người đi gọi kiệu cáng, một tình huống oái oăm đã giáng xuống đầu Jones — điều mà chắc hẳn sẽ khiến không ít độc giả của tôi phải phì cười. Ấy là làm thế nào để kiếm ra đúng một đồng shilling; thế nhưng nếu những độc giả ấy chịu khó ngẫm nghĩ một lát về những gì chính họ từng trải qua khi thiếu thốn hàng ngàn bảng Anh, hoặc chí ít là vài chục bảng, để thực hiện một dự định ưa thích nào đó, họ sẽ thấu hiểu trọn vẹn cảm giác của ngài Jones vào lúc này. Do đó, để có được khoản tiền này, anh đành phải ngửa tay nhờ cậy Partridge — đây là lần đầu tiên anh cho phép lão ứng trước, và cũng là lần cuối cùng anh định bắt tội con người tội nghiệp ấy phải dốc hầu bao vì mình. Thú thực mà nói, thời gian gần đây Partridge chẳng hề có ý định hào phóng nào thế này. Chẳng biết là vì lão nóng lòng muốn thấy tờ ngân phiếu kia bị xé lẻ ra, hay vì muốn cảnh ngộ túng quẫn buộc Jones phải quay về quê nhà, hay xuất phát từ một động cơ thầm kín nào khác, tôi đây xin phép không phán xét.
