Sau khi cất dọn biển hiệu và xe cút kít chứa sách đồng giá, tôi khóa cửa kính và kéo rèm. Tính toán sổ sách xong là cũng hoàn tất mọi việc cần làm trước khi đóng cửa.

Giờ chỉ còn mình tôi trong tiệm. Trở lại quầy, tôi nghe tiếng chân tập tễnh bước xuống cầu thang. Shinokawa nói có món đồ muốn lấy trước khi giải thích cụ thể với tôi, nên ban nãy đã quay vào nhà chính.

Trên mặt quầy dọn dẹp gọn ghẽ là bài văn “Đọc Quả cam dây cót của Anthony Burgess”.

Thế mà cô ấy lại khẳng định người viết chưa đọc gì cả.

Tức là không đọc mà viết bừa hay sao? Tuy nhiên, không một điểm nào trong bài cảm nhận cho thấy sự qua quýt tùy tiện cả. Vì nếu làm như vậy chắc chắn giáo viên chủ nhiệm và ông Shida đã phát hiện ra rồi.

“Xin lỗi để anh đợi lâu.”

Shinokawa chống nạng bước ra từ cánh cửa thông vào nhà chính.

Chúng tôi ngồi đối diện nhau qua quầy. Cô bày lên mặt quầy hai cuốn sách khổ bunko cắp dưới cánh tay. Cả hai quyển đều là Quả cam dây cót. Tác giả Anthony Burgess, người dịch Inuishin Ichiro, nhà xuất bản là Hayakawa Shobo.

Tuy nhiên bìa sách lại khác hẳn nhau. Cuốn bunko bên tay phải tôi in hình một người đàn ông với đôi mắt dữ tợn đang vung cao con dao. Trên dải obi màu vàng là dòng chữ “Tuyển chọn. Mừng 50 năm thành lập Hayakawa Shobo”. Có vẻ xuất bản đã lâu lắm rồi, rìa bìa đều ố vàng hết.

Tôi chuyển hướng nhìn qua cuốn Quả cam dây cót bên trái, bìa sách chỉ có chữ. Xét từ phong cách thiết kế tới tình trạng giấy thì cuốn này có vẻ mới hơn. Obi đề “Cực kì dữ dội. Chỉ phát hành 100 cuốn. Hayakawa Bunko”. Xem chừng thuộc dạng “danh tác” của mọi thời đại đây.

“Quả cam dây cót nguyên gốc được phát hành ở Anh Quốc vào năm 1962. Thời bấy giờ, Burgess sáng tác rất sung sức, nhưng nổi tiếng nhất vẫn là cuốn tiểu thuyết lấy đề tài bạo lực tuổi trẻ này.”

Đột nhiên, Shinokawa nói năng rất hào hứng và mạch lạc. Tuy cũng đã quen với tình trạng này rồi, nhưng tôi vẫn có cảm giác như đang tiếp xúc với một người khác vậy.

“Bản dịch tiếng Nhật của Hayakawa Shobo phát hành năm 1971, bản tankobon*. Cuốn chúng ta có ở đây chính là bản dịch đó, nhưng là bunko. Ở Nhật thì tôi thấy bản bunko này được tái bản nhiều nhất.”

Chú Thích: Tankobon là cuốn sách có nội dung hoàn chỉnh, được phát hành đơn lẻ thay vì nằm trong một bộ. Thông thường, tiểu thuyết ở Nhật được in dưới dạng tankobon, sau vài năm, sẽ được phát hành dưới dạng bunko với giá thành rẻ hơn, quá trình này gọi là bunko hóa.

Cô vừa nói vừa trỏ cuốn có bìa người đàn ông cầm dao.

“À, tức là rất có giá trị?”

“Không phải. Vì nó thuộc dạng long-seller, được tái bản rất nhiều lần trong mấy chục năm qua, nên không đáng tiền lắm trên thị trường sách cũ. Tôi nghĩ chỉ hợp xếp vào xe sách đồng giá thôi.”

Giọng cô phảng phất chút tiếc nuối.

Tiếp đó, cô đưa tay sang trái, trỏ cuốn sách mà bìa chỉ có chữ.

“Còn đây là bản mới được phát hành vào năm 2008. Giờ các nhà sách bình thường đều bán cuốn này. Bìa sách đã được đổi mới, kích thước và chữ cũng to hơn một chút.”

Hiện tại là năm 2010, nói vậy nghĩa là ra mắt cách đây hai năm. Tôi cầm cả hai ấn bản lên thử so sánh. Bản mới có vẻ dày hơn một chút.

“Hai quyển này nội dung cũng khác nhau sao?”

Vừa nghe tôi hỏi, đôi đồng tử đen láy sau tròng kính bỗng bừng sáng. Shinokawa hào hứng chống hai tay lên quầy, thân trên nhoài mạnh tới trước. Bộ ngực đầy đặn căng lên, khẽ phập phồng dưới lớp áo.

“Chính xác! Nội dung của bản cũ và bản mới khác xa nhau. Anh thử so sánh trang cuối cùng của hai cuốn mà xem.”

Tôi rời ánh nhìn khỏi cô, mở bản cũ ra như lời cô bảo. Lật đến trước trang lời bạt của tác giả, thì thấy phần kết thúc của câu chuyện. Tôi đọc lướt nhanh nhất có thể trước khi “cơ địa” nổi dậy chống đối.

Và rồi, chỉ còn lại đôi bên, tôi và bản Giao hưởng số 9 chói ngời của Beethoven.

A à, thật xán lạn và đẹp đẽ biết bao! Mỗi lần đến đoạn scherzo*, tôi như nhìn thấy rõ mồn một cảnh tượng mình đang thoăn thoắt chạy trên đôi noga* kì dị, dùng britva* rạch như điên dại lên khuôn mặt trái đất đang cất tiếng gào thét bi thương. Tiếp đó sẽ đến một chương nhạc uyển chuyển, và kết thúc bằng khúc hợp xướng diễm lệ. Tôi đã được chữa lành.

Chú Thích: Trong nhạc cổ điển phương Tây, scherzo là một bản nhạc hoặc một chương của một tác phẩm lớn hơn như symphony hay sonata. Hiện tại, scherzo còn có nghĩa chương thứ ba trong một tác phẩm bốn chương. Khác nhạc thường có tiết tấu nhanh, vui nhộn.

Chú Thích: Tiếng Nga: chân.

Chú Thích: Tiếng Nga: dao cạo.

Tôi hiểu ý nghĩa của đoạn văn này. Giống như bài cảm nhận đã viết, nhân vật chính thưởng thức nhạc Beethoven sau khi được giải phóng khỏi việc tẩy não. Tôi chú ý thấy một số từ ngoại lai hơi lạ, chắc là kiểu diễn đạt riêng của cuốn tiểu thuyết này.

Tiếp theo, tôi mở phần cuối của bản mới, đọc lướt qua đoạn kết. Nó nằm ở trang 310.

Thôi, tới đây anh xin gửi lời tạm biệt đến các droog* thân yêu. Và gửi tiếng huýt sáo cho đám còn lại trong câu chuyện này. Hít khói anh hết đê!

Chú Thích: (Tiếng Nga) bạn.

Nhưng quý vị, ơ quên, quý bằng hữu của anh à, thỉnh thoảng hãy nhớ đến thằng Alex đáng yêu này nhé. Amen! Giờ thì biến mẹ chúng mày đi!

“Ủa?”

Đoạn văn này khác hẳn bản cũ. Tôi không hiểu ý nghĩa của nó cho lắm, hình như nhân vật đang tạm biệt độc giả thì phải.

“Sao lại khác nhau xa thế?”

“Chuyện là thế này...”

Shinokawa vươn tay giở bản sách mới. Cô giở ngược lại rồi chỉ vào dòng cuối cùng của trang 292. “Tiếp đó sẽ đến một chương nhạc uyển chuyển, và kết thúc bằng khúc hợp xướng diễm lệ. Tôi đã được chữa lành.”

Kết thúc của bản tôi đọc lúc đầu đây mà. Tuy nhiên, ở trang tiếp theo lại bắt đầu một chương mới đề số “7”. Có vẻ đây mới là chương cuối thì phải, tiêu đề là “Thế sau này mày tính sao?”

Tôi thầm sắp xếp lại tình hình.

“Tức là bản mới tăng thêm một chương?”

“Không, không phải như vậy.”

Cô lắc đầu.

“Bản mới này là nguyên gốc của Quả cam dây cót. Nói cách khác, đây mới chính là bản đầy đủ.”

Dứt lời, cô đưa tay trỏ dòng dưới dòng nhan đề. Đúng là có chua mấy chữ be bé: Bản đầy đủ.

“Nghĩa là sao?”

Máu hiếu kì nổi lên, tôi bất giác rướn người tới trước. Khoảng cách giữa tôi và cô gần lại, nhưng tôi cũng chẳng câu nệ. Giờ bàn chuyện sách quan trọng hơn!

“Trong bản đầu tiên được Burgess xuất bản vào năm 1962, câu chuyện không kết thúc ở tình tiết nhân vật chính Alex thoát khỏi tác động của việc tẩy não.”

Cô nói tiếp bằng giọng trầm trầm.

“Alex quay trở lại thế giới của bạo lực và tội ác, nhưng chẳng mấy chốc, hắn đâm ra chán ngán cuộc sống như vậy. Thời điểm đó hắn gặp lại một tên bằng hữu ngày xưa giờ đã rửa tay gác kiếm. Cuộc gặp thay đổi suy nghĩ của hắn. Hắn tuyên bố từ giờ sẽ vĩnh biệt bạo lực, lập gia đình rồi trở nên trưởng thành. Câu chuyện kết thúc ở đó.”

“Hả?”

Tôi bất giác thốt lên.

“Thế là kết thúc khác xa nhau còn gì.”

Trái ngược như mặt trăng mặt trời ấy.

“Phải, đúng là như vậy.”

Shinokawa gật mạnh đầu. Trán cô gần như đập vào cằm tôi.

“Có lẽ Burgess cho rằng, suy đến cùng, hành vi bạo lực của Alex chỉ là nhất thời. Đợi đến lúc chín chắn hơn, hắn sẽ biết lựa chọn một cách lý tính giữa thiện và ác. Đây là câu chuyện miêu tả quá trình trưởng thành của người trẻ. Tuy nhiên, khi được phát hành ở Mỹ, theo ý kiến của nhà xuất bản, chương cuối cùng đã bị xóa mất.”

“Tại sao?”

“Tôi nghĩ là do cái kết có hậu ấy bị xếp vào dạng khiên cưỡng. Tuy nhiên vấn đề trở nên phức tạp khi Stanley Kubrick dựng phim theo bản sách phát hành ở Mỹ.”

Tôi nghĩ là tôi có biết Stanley Kubrick. Tôi đã từng xem một bộ phim chiến tranh* trên ti vi, trong đó các sĩ quan huấn luyện tân binh rất tàn bạo. Tôi không nhớ rõ nhan đề là gì nhưng chắc chắn đó là tác phẩm do Kubrick đạo diễn.

Chú Thích: Tên bộ phim Gora nhắc tới là Full Metal Jacket (1987) phỏng theo tự truyện The Short Timers của Gustav Hasford. Đây là phim về đề tài chiến tranh Việt Nam, nội dung xoay quanh việc tập luyện của một trung đội Hải quân Mỹ và miêu tả trải nghiệm của hai binh sĩ trong sự kiện Tết Mậu Thân 1968.

Shinokawa gỡ obi của bản in cũ cuốn Quả cam dây cót, để lộ dòng chữ in bên dưới bức hình người đàn ông cầm dao.

QUẢ CAM DÂY CÓT

của STANLEY KUBRICK

Dòng này được in to hơn cả tên tác giả Burgess. Mới nhìn có khi còn tưởng nhầm Kubrick là người viết cuốn sách ấy chứ.

“Bìa sách lấy từ poster phim. Bộ phim tạo được tiếng vang lớn nên tiểu thuyết lại được dịch thêm ra nhiều ngôn ngữ nữa. Bản tiếng Nhật được phát hành năm 1971, cùng năm bộ phim công chiếu, nhưng có lẽ bản tiếng Anh bao gồm chương cuối không được lưu hành vào quãng thời gian đó, nên Nhật mới theo bản được phát hành tại Mỹ như kết thúc của bộ phim*.”

Chú Thích: Thật ra lý do là vì nhà xuất bản Mỹ cho rằng độc giả Mỹ sẽ không chấp nhận kết thúc có hậu khi Alex nhận ra hành động của mình là sai trái và trở lại làm người lương thiện. Do đó, khi đem tác phẩm của mình giới thiệu ở Mỹ, Burgess đã đồng ý để biên tập cắt đi chương cuối, câu chuyện kết thúc tối tăm nhưng “thật” hơn và hấp dẫn hơn đối với người đọc Mỹ: Alex trở lại bản chất bạo lực và tàn bạo của hắn. Ngoài ra, bộ phim được chuyển thể dựa trên bản sách phát hành ở Mỹ và đạo diễn Kubrick sau khi hoàn thành kịch bản mới biết cuốn tiểu thuyết còn có chương cuối cùng.

“Hả, nhưng mà... chẳng lẽ tác giả lại không làm gì sao?”

Tên tuổi của mình được cả thế giới biết đến thông qua cuốn tiểu thuyết bị cắt xén đoạn kết, nỗi đau này làm sao chịu được cơ chứ.

“Tác giả có nói vì lý do kinh tế nên đành phải chấp nhận truyện xuất bản ở Mỹ dưới hình thức như vậy. Tuy nhiên xoay quanh chuyện này sự tình khá phức tạp, không thể đổ hết lỗi cho nhà xuất bản Mỹ được. Ngay cả ở Anh, sách phát hành trong những năm 1970 cũng không có chương cuối. Ở Nhật, độc giả đọc qua bản bunko này suốt một thời gian dài, đến năm 198o, bản đầy đủ dưới dạng tankobon mới được Hayakawa Shobo cho ra mắt. Nghĩa là bản đầy đủ và không đầy đủ có một thời gian được lưu hành cùng lúc. Tuy nhiên vài năm sau đó, bản đầy đủ không được in nữa.”

“Bản đầy đủ không được in nữa, bản không đầy đủ vẫn tiếp tục in?”

“Đúng vậy. Năm 2008 mới phát hành bản đầy đủ với khổ bunko mà chúng ta đang có ở đây còn bản không đầy đủ với khổ bunko ngày trước thì đã ngừng phát hành.”

Tôi khoanh tay nhìn xuống hai cuốn Quả cam dây cót. Xuất bản có quyển sách thôi mà sự tình rối rắm đến thế là cùng.

“Thậm chí có một khoảng thời gian ngay Burges còn phải hoài nghi đâu mới là bản chính thống. Tại bản cắt xén vẫn cứ ồ ạt phát hành mà. Chưa chừng chính tác giả cũng chẳng lựa chọn được cũng nên. Trong đề tựa cho lần đầu phát hành bản đầy đủ ở Mỹ, Burgess đã viết thế này, ‘Chúng ta có thể xóa đi những gì mình viết. Nhưng không thể coi như mình chưa từng viết nó.’”

Liếc mắt xuống bài tập làm văn đặt trên quầy, Shinokawa bỗng thở hắt ra. Chẳng biết cô là cảm thán hay hết hơi vì phải nói nhiều nữa.

Tôi chăm chú ngắm nhìn cô. Lại một lần nữa cô khiến tôi bất ngờ vì kiến thức uyên bác của mình. Trong tất cả những người liên quan đến vụ việc lần này, chỉ mình cô chú ý đến sự khác biệt giữa các bản in. Kosuga Yui, tác giả của bài cảm nhận này cũng không...

“Ủa? Lạ thật đấy!”

Tôi nghiêng đầu thắc mắc.

“Hiện giờ ở nhà sách chỉ còn bán bản đầy đủ thôi phải không?”

Bài văn không hề nhắc nhỏm đến chương cuối. Như thể chương ấy không tồn tại vậy. Chắc bản cô bé đọc là bản không đầy đủ.

“Tức là cô bé đọc bản mua ở tiệm sách cũ?”

Nếu thế cũng không có gì phải thắc mắc khi Yui không đả động đến nội dung chương cuối cùng. Tuy nhiên, Shinokawa lại lắc đầu.

“Không thể có chuyện đó. Lúc nãy Kosuga nói em gái đã nhờ cô bé mua trên trang web bán sách mới cơ mà.”

“À, đúng thật!”

Nói cách khác cuốn sách Kosuga Yui đang có trong tay là bản đầy đủ phát hành gần đây...

Càng lúc mọi chuyện càng rối như canh hẹ.

“Điều cô muốn nói lúc nãy là đây phải không?”

Người viết cảm nhận chưa hề đọc Quả cam dây cót, cơ sự rốt cuộc là sao chứ?

Mâu thuẫn này không liên quan trực tiếp đến việc Kosuga Nao nhờ, nhưng vẫn khiến tôi tò mò. Có lẽ còn nguyên nhân nào khác.

“Giờ ta tính sao?”

Nghe tôi hỏi, Shinokawa nhắm mắt lại một hồi như thể đang sắp xếp suy nghĩ.

“Trước khi trao đổi với Kosuga, tôi nghĩ chúng ta phải làm rõ hơn... về bài văn này đã.”

Tôi cũng nghĩ như vậy. Nhưng làm rõ bằng cách nào?

“Hỏi thẳng chính chủ là nhanh gọn nhất.”

Một là gọi Kosuga Yui đến tiệm, hai là tôi hoặc Shinokawa nói chuyện điện thoại với cô bé. Nếu nhờ thì chắc chắn Kosuga sẽ đứng ra làm cầu nối thôi. Khổ nỗi, Kosuga yêu quý em gái thế kia, ắt sẽ không mấy vui vẻ nếu Shinokawa lại nhúng tay vào vụ này.

“Tôi nghĩ chuyện đó để sau hẵng tính.”

Cô chậm rãi nói như lựa chọn từng từ. Hay cô đã tìm ra chân tướng của vụ việc này rồi?

“Lúc nãy anh bảo sẽ liên lạc lại với Kosuga nhỉ?”

“À, đúng rồi!”

“Tôi muốn mượn một thứ nên nhờ anh chuyển lời tới cô bé được không? Có chuyện quan trọng tôi muốn xác nhận trước.”