Chúng tôi di chuyển qua gian tiếp khách ngay bên cạnh thư phòng. Ba người ngồi đối diện nhau ở bộ bàn ghế cổ kê trên chiếu tatami.

“Trước khi kể đầu đuôi, cô muốn các cháu xem một cuốn sách... Chắc cả hai đầu biết cuốn này nhỉ?”

Tamaoka Satoko đặt lên bàn một quyển sách cũ cất trong hộp bọc giấy sáp. Mắt Shioriko liền sáng lên lấp lánh, còn tôi ngồi cạnh dĩ nhiên không biết gì. Miếng giấy trắng dán trên chiếc hộp màu nâu in khan đề và tên tác giả bằng nét chữ khó đọc: Mùa xuân và Tu la - Bản phác thảo tâm tưởng.

Tác giả là Miyazawa Kenji, cái tên này quả thật tôi có biết Trong sách giáo khoa Văn có đăng một số truyện thiếu nhi và thơ do ông sáng tác. Nếu tôi nhớ không lầm, bài thơ nổi tiếng kể chuyện người anh lao ra ngoài lấy tuyết về cho người em gái sắp qua đời cũng là tác phẩm của Kenji*.

Chú Thích: Ý Gora muốn nói tới bài thơ “Buổi sáng vĩnh biệt (Eiketsu no Asa)” của Miyazawa Kenji. Người anh (ở đây là tác giả) đem hai nắm tuyết về cho em gái trước khi qua đời, với nguyện ước tuyết sẽ hóa thành món ăn của cõi trời Đâu Suất để em gái và những người khác có thể cùng thưởng thức. Đâu Suất là nơi ở của Phật Di Lặc. Nếu không so sánh chi li quá thì nói chung cõi Đâu Suất cũng như cõi Cực Lạc của Phật Thích Ca, đều là nơi an lành cuối đời.

“Đây là bản in đầu tiên của Mùa xuân và Tu la do Sekine Shoten ấn hành. Lần đầu tiên cháu thấy cuốn sách trong tình trạng tốt như vậy. Cháu xin phép xem bên trong được không ạ?” Bỗng dưng, ngữ điệu của Shioriko trở nên lưu loát. Như mọi lần, cô như biến thành một người khác vậy.

“Được, cháu cứ tự nhiên.”

Bà Tamaoka chưa nói dứt, Shioriko đã cầm cuốn sách lên và giở xem bên trong. Cử chỉ cho thấy cô đang cực kì phấn khích.

Cuốn sách bọc vải thưa, chiếm gần hết trang bìa là hoa văn của loài cây nào đó. Gáy sách đề dòng chữ “Tập thơ Mùa xuân và Tu la, Miyazawa Kenji”. Dân ngoại đạo như tôi nhìn vào cũng biết bìa được thiết kế rất công phu và trau chuốt.

“Quyển sách này in từ khi nào thế?” Tôi hỏi nhỏ.

“Nó được phát hành vào năm Đại Chính thứ 13... Cách đây tám mươi bảy năm.”

“Tám... mươi bảy năm...”

Thật không ngờ cuốn sách lại cổ đến vậy! Tình trạng sách rất tốt, hầu như không thấy vết bạc màu hay hư hỏng gì. Ắt hẳn nó được bảo quản vô cùng kĩ lưỡng.

“Cuốn sách này quý lắm nhỉ!”

“Chứ còn gì nữa!” Cô khẳng định chắc nịch. “Kenji để lại rất nhiều tác phẩm, nhưng lúc sinh thời, ông chỉ ra mắt tập truyện thiếu nhi Quán ăn mè nheo lắm chuyện* cùng tập thơ Mùa xuân và Tu la này mà thôi. Cả hai cuốn sách gần như do tác giả tự bỏ chi phí xuất bản, lúc ấy không bán được bao nhiêu... Thậm chí riêng bản thân tác giả đã tự mua lại khá nhiều cuốn thì phải.”

Chú Thích: Tên tạm dịch từ Chumonno Oi Ryoriten.

“Hả? Tôi tưởng còn những tác phẩm như Đêm trên đường ray Ngân Hà* nữa mà? Không phải như vậy à?...”

Chú Thích: Tên tạm dịch từ Ginga Tetsudo no Yoru. Truyện kể về cậu bé Giovanni cô độc cùng cô bạn Campanella thực hiện chuyến du hành trên đường sắt Ngân Hà. Tác phẩm đã được chuyển thể thành phim hoạt hình, nhạc kịch, kịch nói....

“Đêm trên đường ray Ngân Hà chỉ được lưu lại ở dạng bản thảo, nó được in trong tuyển tập phát hành sau khi tác giả qua đời. Lúc ông còn sống, cuốn sách chưa bao giờ được ra mắt cả.”

“Hóa ra thế...”

Tôi bất giác cảm thán. Tác phẩm nổi tiếng mà như vậy sao?

“Chính tác giả đã thực hiện chỉnh sửa toàn diện bản thảo của mình rất nhiều lần, thậm chí giới nghiên cứu còn tranh cãi suốt một thời gian dài cho câu chuyện đâu là bản chính thức. Đây là tình trạng thường gặp ở các tác phẩm của Kenji. Ngay cả cuốn Mùa xuân và Tu la dù được in thành sách nhiều lần cũng chưa chắc đã là tác phẩm trong bản in đầu tiên này... A! Chết thật, xin lỗi cô!”

Shioriko đỏ mặt, quay ra xin lỗi Tamaoka Satoko. Tôi cũng bừng tỉnh. Hai chúng tôi quên bẵng mình đang ngồi trước mặt người khác, cứ thế hăng say bàn về sách.

“A, tại cháu không hiểu biết về sách cũ cho lắm. Không phải lỗi của chủ tiệm đâu ạ.”

“Trời ạ, đừng khách sáo. Cô cũng định nói với hai đứa về cuốn sách này mà. Nói thế chứ phần lớn cô chỉ nghe cha kể lại mà thôi...” Tamaoka Satoko nở nụ cười, bà hướng đầu gối sang phía tôi và bắt đầu câu chuyện.

“Khi Miyazawa Kenji trở nên nổi tiếng, ngày càng có nhiều độc giả ái mộ đi tìm bản in đầu của Mùa xuân và Tu la. Cha cô cũng là một trong những người như vậy. Cụ mua cuốn này gần năm mươi năm về trước... Tức là vào những năm 30 thời Chiêu Hòa, từ hồi ấy, cuốn sách này đã hiếm đến nỗi ngay cả những tiệm sách cũ trong thành phố cũng không có.”

Bà giải thích hết sức lưu loát, xem ra cũng là mọt sách hạng nặng. Không phải tự nhiên mà bà là con gái của một tín đồ sách cũ và là bạn học với Shinokawa chieko.

“Cha cô mua cuốn này ở đâu ạ?”

“Ở tiệm sách cũ Biblia đấy. Cụ mua cả hai quyển...”

“Hai quyển ạ?”

Có vẻ đã đến phần chính của câu chuyện rồi đây. Rướn người tới trước, Shioriko huých khuỷu tay tôi, cho tôi xem Mùa xuân và Tu la. Trên bìa lót in các dòng:

Bảng phác thảo tâm tưởng

Mùa xuân và Tu la

Đại Chính năm 12

Tôi chán nản khi thấy ở đây từ “bản” bất ngờ bị in sai thành “bảng”, nhưng có lẽ cái Shioriko muốn cho tôi xem không phải là từ in nhầm đó. Dưới chữ “Bảng phác thảo” đóng một con dấu cá nhân màu đỏ. Trong khung vuông là hình hoa cẩm tú cầu. Hình như tôi đã thấy nó ở đâu đó.

“A...”

Tôi bất chợt thốt lên. Trong Soseki toàn tập do Iwanami Shoten phát hành mà bà ngoại Gora Kinuko để lại, trừ “Quyển 8 - Từ ấy”, tất cả các cuốn khác đều có dấu sở hữu hình hoa cẩm tú cầu y như thế này. Sau khi được người ta tặng quyển 8, bà ngoại đã lùng mua những quyển khác ở tiệm sách cũ Biblia.

“Cháu xin lỗi cắt ngang câu chuyện... Cụ nhà từng sử dụng con dấu này ạ?” Shioriko hỏi Tamaoka Satoko.

“Phải. Tất cả các sách ở nhà cô đều được đóng con dấu này. Vì cha cô thích hoa cẩm tú cầu... Cẩm tú cầu trồng quanh nhà cũng bắt nguồn từ sở thích đó.”

Ban nãy bà đã nói nhà Tamaoka còn bán đi rất nhiều sách. Nói cách khác,Soseki toàn tập vốn dĩ là của gia đình họ, sau mới bán cho Biblia, rồi bà ngoại tôi mua lại.

Những con người hoàn toàn xa lạ lại được nối kết với nhau bằng sách cũ. Một cảm giác khó tả gợn lên trong lòng tôi.

“Khi nãy cô nói cụ nhà sở hữu những hai quyển Mùa xuân và Tu la, đúng không ạ?” Shioriko vừa nói vừa nhẹ nhàng gấp sách lại. “Cô cho chúng cháu xem quyển này, nghĩa là quyển thứ hai đã bị đánh cắp?”

Tamaoka Satoko nhìn xuống đôi tay xếp trên đùi bằng ánh mắt xa xăm. Trên ngón tay xương xẩu không đeo chiếc nhẫn nào.

“Đúng là, cháu giống mẹ như đúc.” Bà khẽ nói. “Cha cô có hai quyển Mùa xuân và Tu la. Quyển thứ hai cũng mua ở tiệm sách cũ Biblia khoảng ba mươi năm về trước. Hình như mua lại từ Chieko...”

“Từ mẹ cháu sao?”

“Hồi học cấp hai, Chieko thỉnh thoảng lại đến đây chơi và thân với cha cô lắm. Ông cụ cũng quý mến Chieko, hay tặng sách cho cô ấy. Cụ rất ưa trò chuyện với người trẻ tuổi thích đọc sách. Cơ duyên khiến Chieko năng đến tiệm sách cũ Biblia cũng là vì cha cô giới thiệu rằng tiệm sách rất được. Mẹ cháu bắt đầu làm ở tiệm từ khi bỏ học cao học...”

“Mẹ cháu học cao học ạ?”

Shioriko tròn mắt thốt lên. Là con gái bà nhưng hóa ra cô không hay biết chuyện này.

“Phải rồi. Mẹ cháu bảo muốn chọn chuyên ngành lịch sử để nghiên cứu về quá trình xuất bản của châu Âu thời cận đại. Mẹ cháu nói thích thì thích nhiều thứ nhưng thấy lĩnh vực ấy có vẻ thú vị nhất.”

Tôi không hiểu nghiên cứu của bà ra sao, nhưng có lẽ có liên quan đến sách. Thì ra bà không chỉ thích sách một cách đơn thuần mà còn muốn đào sâu theo hướng học thuật.

“Nhưng mẹ cháu chỉ học cao học vỏn vẹn vài tháng, sau đó vì hoàn cảnh gia đình mà phải nghỉ học đi làm. Chieko không phải người thích kể lể chuyện riêng tư nên cô không nắm được chi tiết... Cháu có biết chuyện không?”

“Cháu cũng không rõ chuyện của mẹ ngày trước... Còn cha cháu thế nào thì cháu không rõ.”

“Đúng thật. Chắc anh Shinokawa sẽ rành hơn.”

Tamaoka Satoko khẽ gật gù. Chừng như bà là chỗ quen biết với chủ tiệm trước. Có lẽ giống như cha mình, bà cũng hay ghé đến tiệm sách cũ Biblia.

“Vậy việc mẹ cháu bán Mùa xuân và Tu la là như nào ạ...?”

“Khoảng nửa năm sau khi vào làm, Chieko gọi đến cho ông cụ nhà cô, hỏi có muốn mua bản in đầu của Mùa xuân và Tu la không? Nghe bảo lúc có việc đến nhà khách hàng ở đâu đó, cô ấy mua được cuốn sách với giá mấy trăm nghìn yên... Chieko hỏi cụ nhà cô ngay, vì biết cụ đang sưu tập các ấn bản in lần đầu của Kenji mà.”

“Mới nửa năm đã được giao nhiệm vụ mua lại như vậy rồi sao ạ?”

Tôi buột miệng chen ngang. Từ khi tôi vào làm đến nay cũng đã nửa năm trôi qua, nhưng chưa khi nào tôi được đi đến nhà khách hàng mua sách một mình cả, đừng nói gì đến giao dịch những cuốn sách hiếm.

“Có lẽ là mẹ tôi độc đoán tự làm... Điểm ấy bà khác người lắm.”

Nghe Shioriko thì thầm với tôi, Tamaoka Satoko buột cười khúc khích, “Hình như cũng bị chủ tiệm thời bấy giờ, là ông cháu ấy, la mắng nhiều lắm vì tự tiện này khác. Nhưng Chieko mua vào sách gì đều đem bán hoặc đấu giá đàng hoàng, nên về sau, ông cháu đã cho phép cô ấy tự do thực hiện.”

Có lẽ bà đã khiến ông cụ phải công nhận thực lực của mình. Tiếc là sau lưng, bà lại thực hiện những phi vụ không mấy đàng hoàng như cuốn Đại chiến thế giới lần cuối.

“Nhưng trước đó, cha cô đã sở hữu cuốn Mùa xuân và Tu la với tình trạng khá tốt rồi mà. Tại sao cụ còn mua thêm một cuốn nữa? Hay vì quyển sách ấy còn mới hơn cả quyển này?”

“Không đâu. Ngược lại là đằng khác, tình trạng không khả quan lắm. Bìa sách bị ố, bên trong còn viết bậy nữa...”

“Vậy tại sao...”

“Cô không rõ lý do cụ thể, cha cô muốn sở hữu thêm một cuốn phòng hờ chăng... Hoặc thấy Chieko gắng sức làm việc nên cụ muốn động viên...” Tamaoka Satoko chậm rãi nhả từng từ như đang suy nghĩ rất lung. “Nhưng có điều là cụ và cô đều thích cuốn Mùa xuân và Tu la cũ kĩ kia hơn. Ắt hẳn cuốn sách ấy đã được chuyền qua tay của những người yêu quý nó... Đối với cha con cô, đó là một cuốn sách vô cùng quan trọng, không chỉ bởi giá trị tự thân.”

Tôi ít nhiều hiểu được ý bà. Trước đây Shioriko cũng nói bản thân mỗi cuốn sách cũ đều chứa đựng những câu chuyện của riêng nó. Đấy không phải thứ có thể cân đo đong đếm chỉ bằng giá trị của một ấn phẩm cũ.

“Cháu muốn hỏi kĩ hơn tình trạng lúc cuốn sách bị lấy trộm... Nhưng trước đó, cháu có một thắc mắc.” Shiioriko đưa ngón trỏ lên. “Cô không báo cảnh sát về vụ trộm ạ?”

“Không...”

Khuôn mặt của Tamaoka Satoko từ nãy đến giờ bình thản là vậy, lần đầu tiên đổi sang nhăn nhó một cách khổ sở.

“Lý do là gì vậy ạ?”

“Chắc cháu cũng đoán ra rồi phải không.” Bà liếc xuống dưới. “Kẻ lấy trộm cuốn sách là người trong nhà Tamaoka. Anh trai hoặc chị dâu cô... Một trong hai người đó mà thôi. Vậy nên cô không muốn làm rùm beng chuyện này.”