Mở đầu: Nhật kí Cra-Cra

của Sakaguchi Michiyo

(Bungeishunju phát hành)

Xạch! Tôi kéo cửa, bầy chim sẻ đậu ngoài hiên rào rào bay lên.

Chúng bay theo hàng thẳng tắp, băng ngang con đường rồi mất hút phía nhà ga. Nhìn bầy chim đông đến bất thường, tôi đoán là do ai đó đang cho chúng ăn. Trong khu này có vài ngôi nhà cổ với vườn vặng chăm chút tỉ mỉ thường thu hút chim chóc, nếu chủ nhà có lòng yêu thích những vị khách vãng lai ấy thì cũng chẳng có gì là lạ.

Sáng nay trời đẹp. Gió từ biển thổi vào, hầm hập như mang theo dư âm của cái nóng cháy da cháy thịt hồi mùa hè. Nhưng dù sao cũng đã sang tháng Mười, nhìn qua các mái nhà lên núi non đằng xa, có thể thấy sắc lá xanh mướt đang phai dần.

Thu đã về với Kita-Kamakura. Chẳng bao lâu nữa, du khách sẽ nô nức kéo đến chùa Engaku và chùa Kencho* để ngắm lá đỏ.

Chú Thích: Chùa Engaku và chùa Kencho là hai ngôi chùa lớn thuộc quần thể Kitamura Ngũ Sơn, thắng cảnh thu hút khách du lịch vào mùa lá đỏ.

Tôi mang biển hiệu ra ngoài. Tấm biển bằng sắt, gắn trụ quay, chữ màu trắng viết theo lối thư pháp trông khá cổ điển, nhưng thực ra là biển mới làm. Biển cũ bị bỏ vì gỉ quá rồi, dùng hơi ồn. Mẫu mã vẫn được giữ nguyên ở biển mới, do một lò rèn có truyền thống lâu đời tại Kita-Kamakura này làm. Biển sắt bền thì bền thật, nhưng hơi nặng.

Tôi hì hục đặt tấm biển dưới mái hiên, rồi xoay mặt “Thu mua sách cũ - Định giá hợp lý” đi nửa vòng để thấy được cả tên cửa tiệm: TIỆM SÁCH CŨ BIBLIA.

Phải, đây là một tiệm sách cũ có thâm niên mấy chục năm ở Kita-Kamakura. Tôi thì vào làm từ hồi mùa hè.

Nhung nói như vậy có hơi quá ngắn gọn không nhỉ? Thật ra tôi đã nghỉ việc một lần và mới quay lại làm được một tuần thôi. Trong khoảng thời gian ngắn mà xoay như chong chóng, hết làm rồi nghỉ, nhung có nhiều chuyện xảy ra nên bắt tôi giải thích trong đôi ba câu thì khó quá. Nếu tổng hợp câu chuyện rồi kể lại, không khéo thành cả một cuốn sách ấy chứ. Mà thôi, giờ tôi phải chuẩn bị mở cửa tiệm đã.

Tôi đẩy chiếc xe cút kít chứa đầy sách đồng giá 100 yên ra ngoài hiên, rồi lấy chổi quét lớp bụi bám khắp lối đi trong tiệm. Từ lối đi này đến các giá kê chất chồng những sách, đều tỏa ra một thứ mùi ẩm thấp chỉ có ở giấy cũ.

Cửa tiệm chúng tôi chuyên mua bán sách thuộc mảng khoa học nhân văn như văn chương, lịch sử hoặc tôn giáo, và gần như chẳng có cuốn nào là sách mới xuất bản. Đương nhiên, các cuốn trong tiệm đều từng nằm trên kệ sách của một nhà nào đó trước khi được đưa đến đây. Tất cả đều mang trong mình một quá khứ riêng. Có những cuốn được chủ nhân giữ gìn và yêu thương hết mực, nhưng không ít quyển bị lãng quên, chỉ làm bạn với bụi trên giá.

Ai đó từng bảo, một cuốn sách cũ đã qua tay người thì không chỉ phần nội dung bên trong, mà bản thân cuốn sách ấy cũng có câu chuyện của riêng mình. Sách trong cửa tiệm này đều như thế, và rồi biết đâu, chúng sẽ lại được trao cho ai đó để dệt nên một câu chuyện mới.

Dĩ nhiên là trong trường hợp bán đi được.

“... ơi.”

Giọng phụ nữ khẽ khàng vang lên khiến tôi dừng tay và quay người lại. Ở cuối góc quầy là cánh cửa thông với nhà chính, nơi ở của chủ tiệm. Giọng nói vừa rồi phát ra từ phía ấy. Cô chủ hiện đang ở trong nhà. Sau khi bỏ thêm tiền lẻ vào quầy thu ngân, cô bảo phải đi lấy món đồ gì đó và ở lì trong đấy từ nãy đến giờ.

“Anh Gora ơi...”

Chủ tiệm đang gọi. Tôi bước vào phía trong quầy rồi mở cửa. Có một chỗ để giày nhỏ hẹp và hành lang mờ mờ tối dẫn vào bên trong. Vẫn chẳng thấy bóng dáng người vừa cất tiếng ở đâu.

“...được không, cái...”

Giọng nói nghe lúc được lúc mất vang xuống từ trần nhà. Có vẻ cô đang ở tầng hai. Hơi bối rối, tôi cởi giày và bước lên hành lang.

Giống với cửa tiệm, nhà chính cũng đã cũ, ván gỗ lót hành lang cứ kêu cọt kẹt theo mỗi bước chân. Bình thường, tôi chỉ vào đây khi cần sử dụng nhà vệ sinh mà thôi. Dẫu có là nhân viên của tiệm đi nữa, tôi cũng đâu thể cứ thích là tự tiện bước vào nơi sinh hoạt của chủ tiệm được.

Dù gì trong nhà chỉ toàn con gái sống với nhau.

“Có chuyện gì thế?”

Đứng dưới cầu thang, tôi hỏi với lên. Cầu thang đổi hướng giữa chừng nên tôi không thể thấy tình hình tầng hai thế nào. Tay vịn mới tinh có lẽ được lắp để đỡ tốn sức hơn khi đi lên đi xuống, bởi chân cô chủ đang bị thương.

“Anh... một chút...”

Một giọng nghèn nghẹt đáp lại. Chẳng biết là “Anh lên đây một chút” hay “Anh đợi tôi một chút”, nghe kiểu nào cũng thấy có lý.

“Tôi đi lên được không?”

“Vâng.”

Có chuyện gì thế nhỉ? Căng thẳng, tôi bước chân lên cầu thang. Nghe nói phòng riêng của chủ tiệm nằm trên tầng hai. Tôi đã tự dặn mình là không được nhìn chằm chằm vào phòng con gái nhà người ta nhưng...

“Trời đất!”

Vừa lên đến tầng hai tối tăm, tôi đã phải trợn mắt. Dọc hành lang chật hẹp, cả rừng sách cũ chất thành từng núi nằm san sát nhau, chồng nào chồng nấy cao đến thắt lưng. Ai không biết mà nhìn vào thể nào cũng nhầm tưởng đây là nhà kho. ở giữa có đúng một đường đi bé xíu, vừa đủ để lọt chân, dẫn vào cánh cửa kéo trong cùng.

Thật lòng mà nói thì cảnh tượng này cũng không ngoài dự đoán cho lắm. Chủ nhân tiệm sách cũ Biblia vốn là mọt sách chính hiệu, chỉ cần được đọc sách là đã hạnh phúc lắm rồi. Dạo trước nằm viện, cô còn mang theo một đống sách vào phòng bệnh làm y tá phải nhắc hết lần này đến lần khác.

Tôi đứng trước cánh cửa kéo cuối hành lang, đang định cất tiếng thì một vật kì lạ lọt vào tầm mắt. Ngay lập tức, tôi chống tay trái vào tường, nghiêng người lại để nhìn vì ở chỗ này cũng xếp tới mấy chồng sách cũ.

Đó là một con chim nhỏ màu trắng đang gập cánh.

Nhưng đây không phải chim thật mà chỉ là bức tranh vẽ trên vải canvas đặt trong khoảng trống giữa chồng sách và bức tường. Tôi chỉ trông thấy một góc tranh mà thôi.

Mà tại sao lại có bức tranh ở chỗ này cơ chứ?

Tôi cúi lại gần. Tranh xem chừng đã cũ, mép đóng đinh phủ một lớp bụi mỏng. Tranh không được treo trên tường, cũng không được xếp gọn và cất đi, mà lại bị nhét vào giữa đống sách thế này, cứ thấy lạ lùng thế nào ấy.

Bản thân bức tranh cũng khiến tôi tò mò. Đằng sau con chim nhỏ là núi sách chồng chất lên nhau, như thế tái hiện một phần quang cảnh của hành lang này.

Trước giờ, tôi chưa từng nghe chuyện tranh lấy chủ là cả đống sách như vậy. Không biết những phần khác vẽ gì nhỉ!

Đột ngột, cánh cửa mở ra, kéo tôi khỏi dòng suy nghĩ.

“Á!”

Người lên tiếng không phải tôi mà là một cô gái dáng người nhỏ nhắn với mái tóc đen buông dài. Cô ăn mặc vô cùng giản dị, váy liền thân màu xanh da trời điểm xuyết họa tiết hoa li ti, kết hợp cùng chiếc áo cardigan khoác ngoài, khuôn mặt thanh tú, nước da trắng ngần. Cô trạc hai mươi lăm tuổi. Cặp kính trên sống mũi dọc dừa gần sát đến mức suýt nữa thì húc vào ngực tôi.

“Xin, xin lỗi.”

Đôi gò má không trang điểm đỏ bừng, cô bối rối lùi ra sau một bước. Tuy hơi loạng choạng nhưng mau chóng lấy lại thăng bằng nhờ cây nạng chống trên tay.

Tên cô là Shinokawa Shioriko, chủ nhân của tiệm sách cũ Biblia.

“Cô có sao không?”

“Dạ, dạ...”

Cô gái ngượng ngùng đánh mắt sang hướng khác rồi quay lưng đi... Có gì đâu mà ngượng ngùng, chắc cô quay lại chỉ để kiểm tra xem núi sách Toàn tập Văn học Đại chúng Hiện đại xếp trên chiếu tatami có bị đổ hay không mà thôi.

Đây là một căn phòng kiểu truyền thống rộng hai gian, vách ngăn đã được dỡ đi. Xem chừng tầng hai này được dùng làm phòng ngủ, vì cạnh cửa sổ quay ra hướng Nam kê một chiếc giường và tủ quần áo.

Ngoài ra, quanh đi quẩn lại chỉ thấy cơ man nào là sách. Tôi thấy mấy loại từ điển bách khoa được xếp gọn gàng trên chiếc giá bằng gỗ gắn cửa kính, quay sang kệ sắt, đập vào mắt lại là chồng sách khổ bunko nhiều màu nhét chật cứng.

Nóc kệ sắt chồng chất tuyển tập ảnh và sách mỹ thuật in khổ lớn cao ngất ngưởng, gần chạm trần nhà. Chưa dừng lại ở đó, trên chiếu tatami lại sừng sững ngọn tháp lẫn lộn của cả mấy chục loại sách báo, nào sách chuyên môn về triết học tư tưởng và lịch sử, toàn tập văn học cũ mèm đến các số tạp chí truyện tranh đã xuất bản. Giống với hành lang, ở đây cũng chẳng còn bao nhiêu chỗ để đặt chân.

Có lẽ số sách khổng lồ xếp dọc hành lang ngoài kia là tràn ra từ căn phòng này chứ đâu. Cứ cái đà này chẳng mấy chốc mà cơn lũ sách sẽ lan qua cầu thang rồi trào xuống tầng một.

“Tôi... Tôi sắp xếp không kịp. Bê bối quá... nhỉ...”

“Hả, không đâu.”

Tôi chỉ nói vậy. Chuyện cô sở hữu nhiều sách thì tôi thừa biết, với cả, không hiểu sao quang cảnh căn phòng này lại khiến tôi yên lòng.

Thật ra tôi không ghét bỏ gì sách vở. Tôi cũng thích sách nhưng vấn đề là không đọc được. Lật qua lật lại tầm mười trang là mồ hôi lạnh đã túa dọc sống lưng, các đầu ngón tay bắt đầu run bần bật. Có lẽ nguyên nhân xuất phát từ tâm lý, nhưng nói một cách đơn giản, thi “cơ địa” của tôi nó thế.

Tuy không đọc được nhưng tôi lại rất hứng thú với sách cùng những câu chuyện liên quan tới nó.

“Cô gọi tôi có chuyện gì?”

“À, anh mang chồng sách buộc sẵn này xuống dưới giùm tôi được không? Chúng vốn là của tôi nhưng tôi không đọc nữa. Tôi đang định bỏ vào xe sách đồng giá rồi bán luôn.”

Cô chỉ vào chỗ chiếu ngay bên cạnh. Những cuốn sách bìa cứng được xếp gọn gàng và buộc lại ngay ngắn bằng dây ni lông. Đống sách tầm hai mươi cuốn, chia làm hai chồng. Nhìn phần gáy sách hướng lên trên, có lẽ đó là tiểu thuyết và tùy bút. Tất cả đều đã cũ nhưng tình trạng không đến nỗi nào.

“Bán 100 yên hết à?”

“À không. Anh dán mác 300 yên với 500 yên giùm tôi. Chồng phía trên giá 500 yên, chồng phía dưới 300 yên. Anh kiểm tra xem tình trạng sách thế nào nữa nhé.”

Shinokawa nói năng lưu loát hơn. Cứ bàn về sách là cô gái này hoạt bát hẳn lên.

“Anh lấy xấp nhãn giá 100 yên ở chỗ xe cút kít ra hộ tôi luôn.”

“Được rồi.”

Tôi đang gật đầu thì giật nảy mình. Giải thích với tôi xong, cô dùng tay trái xách chồng sách lên, đặt xuống chiếu ngay dưới chân tôi. Có lẽ do chiếc váy hơi rộng mà cổ váy khá trễ, nên trong một khoảnh khắc cúi xuống, tôi đã lỡ thấy bên trong. Tôi đâm lúng túng, không biết để mắt vào đâu.

Cũng không thể thẳng ruột ngựa mà oang oang “Cô lộ hàng kìa!” được. Thành thử, tôi đành quỳ gối trước đống sách để tránh nhìn phải.

“Chồng bên dưới là 500 yên phải không nhỉ?”

Tôi hỏi để khỏa lấp ngượng ngùng, ngón trỏ trắng trẻo của cô liền hiện ra trước mắt.

“Ngược lại cơ. Chồng phía trên là 500 yên anh ạ.”

Từ phía đối diện, cô cúi hẳn xuống tôi, làm tôi có cảm giác bầu ngực nảy nở của cô ở ngay sát đỉnh đầu mình. Đuôi tóc cô quét qua vành tai tôi, cả người tôi liền cứng đờ một cách thảm hại.

“Xin lỗi anh. Tôi giải thích khó hiểu quá phải không?”

Giọng nói thì thầm du dương rót xuống, có lẽ cô không cố tình làm như vậy. Đầu óc tôi chỉ nghĩ đen tối là giỏi.

“Đâ... đâu có.”

Tôi nhìn chằm chằm vào gáy chồng sách buộc dây, cố kiềm chế sự hồi hộp trong lòng.

Nhật ký Cra-cra.

Tên cuốn sách đập vào mắt tôi. Tác giả là Sakaguchi Michiyo. Nhan đề viết theo lối hơi nguệch ngoạc, in ở mặt ngoài box set màu xám. Không hiểu sao có đến năm cuốn giống hệt nhau xếp chằn chặn. Nhật ký Cra-cra, Nhật ký Cra-cra, cra-cra, cra-cra...* Cứ như bị đoán trúng tim đen nên tôi bực cả mình.

Chú Thích: Trong tiếng Pháp, cra-cra có nhiều nghĩa, ở trường hợp này, nó được dùng với nghĩa sẻ rừng. Còn trong tiếng Nhật, cra-cra đọc là kura-kura, có nghĩa là quay cuồng, nhân vật đang hồi hộp, thấy trời đất quay mòng mòng nên mới cảm thấy trúng tim đen là vì vậy.

“Nhật ký Cra-cra là cuốn sách thế nào?”

Tôi hỏi. Một khoảng lặng bao trùm.

“Sau khi Sakaguchi Ango* mất, vợ ông* đã viết nên tùy bút này đấy.”

Chú Thích: Sakaguchi Ango (1906-1955), nhà văn Nhật Bản.

Chú Thích: Sakaguchi Michiyo (1923-1994), nhà văn Nhật Bản, chuyên viết tuỳ bút, vợ thứ hai của Sakaguchi Ango.

Vậy nên họ tác giả là Sakaguchi sao? Sakaguchi Ango thì tôi đã từng nghe qua. Tác giả này cũng khá xa xưa rồi. Đến tôi còn biết nên ắt hẳn đây là một nhà văn nổi tiếng. Chỉ tiếc tôi chưa đọc tác phẩm nào của ông mà thôi.

“Cuốn này chép lại những chuyện từ lúc bà quen Sakaguchi Ango đến lúc ông mất. Tùy bút tựa như một hoài niệm cuộc sống của hai vợ chồng, đọc khá hay.”

Có lẽ do nói nhỏ nên tôi thấy giọng cô cứ đều đều.

“Mà cra-cra nghĩa là gì thế?”

“Sau khi Ango qua đời, tác giả mở một quán bar ở Ginza mang tên Cra-cra. Shishi Bunroku* là người nghĩ ra cái tên này và cũng là người được nhắc tới trong lời bạt cuối sách. Quán bar ấy nghe đâu có nhiều văn nhân ghé đến lắm.”

Chú Thích: Shishi Bunroku (1893-1969), nhà văn và nhà viết kịch Nhật Bản, từng sang Pháp để học về kịch nghệ.

Tôi chỉ mới hỏi mà cô đã trả lời vanh vách như từ điển. Lượng kiến thức về sách của cô quả là khủng khiếp.

“Vậy cra-cra nghĩa là uống rượu xong thì quay cuồng à?”

“Không. Trong tiếng Pháp, từ đó mang nghĩa là sẻ rừng thì phải.”

“Sẻ rừng?”

Một câu trả lời khá bất ngờ.

“Phải. Là từ ở đâu cũng có, vô cùng thông dụng và bình thường, hay được dùng để đặt tên ở nhà cho con gái*.”

Chú Thích: Chim sẻ (suzume), hay được người Nhật dùng để đặt tên cho các bé gái.

Nghe đến chim sẻ, tôi liên tưởng ngay tới phần bức tranh nhô ra trông thấy ngoài hành lang lúc nãy.

Nhưng con chim ấy màu trắng nên có lẽ không phải chim cra-cra.

Shinokawa khẽ thở dài, hơi thở phả lên đầu tôi. Hiếm khi cô lộ vẻ tâm trạng như vậy. Những lúc nói về sách, thường thì cô phấn khích hơn.

“Shinokawa này, cô gặp chuyện gì à?”

Tôi ngước lên nhìn, tầm mắt bị chắn lại ở phần eo chun của chiếc váy liền.

“Hả? À đâu có.”

Cô vươn mình đứng đậy rồi lùi lại. Tôi vẫn không thấy được vẻ mặt của cô.

“Chỉ là, cuốn sách này...”

“Sách?”

“Tôi không thể thích nó được. Dù tôi cho rằng đây là một tùy bút rất hay.”

Hóa ra không hợp với sở thích sao? Chà, có lẽ vì vậy mà cô quyết định bán với giá mềm như thế. Đã là người đọc thì ngoài những cuốn thích ra thể nào cũng có những cuốn không thích nhỉ? Tôi bưng chồng sách bằng hai tay rồi đứng dậy.

“Vậy tôi đem chúng ra ngoài cửa tiệm nhé?”

“Nhờ anh!”

Tôi rời khỏi phòng, đi dọc hành lang một cách thật cẩn trọng để không va phải đồ đạc. Năm cuốn Nhật ký Cra-cra rung nhẹ theo nhịp bước của tôi.

Bỗng dưng, một thắc mắc nhỏ nhặt vụt qua đầu.

Tại sao cô lại có nhiều Nhật ký Cra-cra như vậy?

Nếu có thì chẳng phải là do cô mua sao? Tại sao cô lại đi mua đến mấy cuốn của một đầu sách mà mình không thích cơ chứ? Tôi đứng khựng lại, quay về phía cánh cửa kéo vẫn còn để ngỏ.

Nhưng cũng có gì to tát đâu nhỉ!

Tôi nhún vai rồi bắt đầu bước xuống cầu thang. Chuyện bé xé ra to làm gì.

Có tiếng chim văng vẳng vọng lại từ đằng xa. Phải chăng đó là tiếng của loài chim cra-cra. Một lúc sau tôi quên bẵng chuyện cuốn sách ấy.