Anh và tôi, người bạn quý mến của tôi, bấy lâu nay vẫn thường bàn luận về cái khó của việc viết một lời đề tặng sao cho vừa lòng tự ái của một vị ân nhân, mà lại không biến tác giả thành trò cười hay đối tượng bị công chúng chỉ trích; và tôi nghĩ chúng ta thường đi đến đồng thuận rằng nhiệm vụ ấy hoàn toàn bất khả thi. Quả thực, đây là một trong số ít vấn đề mà đôi ta luôn có cùng một cách nhìn. Bởi vì, dẫu cho chúng ta vẫn dành cho nhau sự kính trọng và quý mến tương hỗ, thì sự thật là chúng ta vẫn thường bất đồng, tùy theo sự chi phối của những xúc cảm khác nhau vốn hay bóp méo ý kiến và làm rối trí ngay cả những bộ óc sáng suốt nhất.

Trong lời đề tặng cũng như trong thơ ca, chẳng có lằn ranh giới hạn nào ở mức trung dung cả; vì nếu chỉ bỏ sót một đức hạnh nào trong số các phẩm chất tốt đẹp của người đỡ đầu, thì toàn bộ bức thông điệp sẽ bị xem là một sự lăng mạ, và người viết đành ngậm ngùi nhận lấy nỗi cay đắng khi thấy những lời ca tụng của mình trở nên vô tích sự.

Trái lại, nếu anh ta buông thả theo những cao trào của lòng biết ơn hoặc sự gắn bó vốn hay phóng đại, rồi chỉ viết ra những bộc bạch chân thành từ đáy lòng, thì thế gian sẽ chẳng bao giờ châm chước cho sự nồng nhiệt ấy, mà thay vào đó lại quy chụp những lời tán dương đó cho những mưu đồ vị kỷ và sự nịnh hót tầm thường.

Đôi khi, bị lóa mắt bởi lớp hào quang giả tạo của một nhân vật mà bản thân không có cơ hội tìm hiểu kỹ lưỡng, người viết lại dâng trào niềm kính ngưỡng trước một vị Maecenas giả hiệu nào đó — kẻ mà hành vi về sau sẽ vạch trần sự dối trá trong những lời tán dương ấy, đồng thời đẩy chính tác giả vào nỗi hổ thẹn và bẽ bàng. Đó chính là số phận của một nhà văn tài hoa gần đây [tác giả của “Mùa”], người đã phải đỏ mặt tía tai biết bao lần vì những nén hương lòng dâng lên trong phút nhiệt huyết nông nổi, bị lừa phỉnh bởi những lời ca tụng tầm thường, đến mức ông từng định rút lại trong di chúc mọi lời tán dương mà mình đã vội vã trao tặng trước đó, đồng thời nêu đích danh những kẻ bất xứng — một dự định cao đẹp về công lý thi ca, nhưng ngặt nỗi lại bị cái chết bất ngờ cướp đi cơ hội thực hiện.

Dù cho số phận của những người viết lời đề tặng khác có ra sao đi nữa, phần tôi, tôi vẫn ngồi xuống viết bức thư này mà chẳng mảy may lo lắng về tai tiếng hay sự thất vọng; bởi vì tôi biết anh hiểu rõ sự chân thành và tình cảm của tôi đến mức nào, và sẽ không hờn trách những gì tôi sắp nhận xét về nhân vật cũng như hạnh kiểm của anh. Hơn nữa, anh sẽ công bằng nhận ra rằng sự tôn vinh công khai này là minh chứng cho tình bạn và sự quý trọng đặc biệt mà tôi dành cho anh.

Không phải vì tôi mù lòa trước những khiếm khuyết của anh, hay có ý định che giấu chúng trước mắt mọi người. Có những thói hư tật xấu chỉ có thể chữa lành bằng sự hổ thẹn và bẽ bàng; và dẫu tật xấu của anh có thuộc loại đó hay không, tôi ít ra cũng được an ủi khi nghĩ rằng mình đã đem hết sức lực ra để giúp anh sửa đổi.

Vậy thì, hãy biết rằng tôi có thể khinh miệt sự kiêu ngạo của anh trong khi vẫn kính trọng sự chính trực của anh, và tán thưởng gu thẩm mỹ của anh dẫu tôi vô cùng sửng sốt trước thói khoe khoang phô trương ấy. Tôi từng thấy anh vụn vặt, nông cạn và cố chấp trong tranh luận; ghen tị một cách ti tiện và khép kín một cách vụng về; bồng bột, kiêu căng trong giận hờn; lại còn thô lỗ, thấp kém trong các mối quan hệ. Tôi từng đỏ mặt trước sự nhạt nhéo trong lời ăn tiếng nói của anh, từng run sợ trước những sai lầm trong hành vi của anh — thế nhưng, vì tôi công nhận anh sở hữu những phẩm chất tốt đẹp đủ sức lấn át các khiếm khuyết ấy, và trong dịp này, anh chính là người mà tôi dành cho sự gắn bó cùng lòng kính trọng trọn vẹn nhất, nên anh chẳng có lý do gì để phàn nàn về sự thiếu tế nhị khi những lỗi lầm của anh bị quở trách. Và vì đó phần lớn chỉ là những bộc phát thái quá của một tính khí bồng bột cùng tư duy phóng túng, luôn thiếu kiên nhẫn trước sự thận trọng hay kìm kẹp, nên khi được khơi gợi như thế, anh có thể tự mình canh chừng sự thiếu kiềm chế cùng những yếu kém với sự cảnh giác và suy xét nhân đôi, để từ nay về sau rút ra bài học từ sự nghiêm khắc trong những lời khiển trách của tôi.

Tuy nhiên, đó chưa phải là tất cả những động cơ khiến tôi làm phiền anh bằng lời ngỏ công khai này. Tôi không chỉ phải làm tròn bổn phận với những người bạn của mình, mà còn phải trả món nợ với chính lợi ích bản thân. Chúng ta đang sống trong một thời đại ưa chê bai phán xét; và một tác giả chẳng bao giờ có thể quá cẩn trọng trong việc đón đầu những định kiến, hiểu lầm cùng sự liều lĩnh của ác tâm, sự dốt nát và thói kiêu căng.

Do đó, tôi thấy mình có trách nhiệm phải hé lộ phần nào về bố cục mà tôi đã thực hiện trong tác phẩm tiếp theo này, để bản thân không bị phán xét dựa trên những bằng chứng phiến diện; và còn ai có thể hợp lý hơn để tôi giãi bày ngoài anh, người vốn am hiểu tường tận mọi tâm tư và cảm xúc trong lòng tôi?

Một cuốn tiểu thuyết giống như một bức tranh lớn, bao la, bao hàm các kiểu nhân vật trong đời sống, được bố trí thành những nhóm khác nhau, hiện diện ở nhiều tư thế đa dạng nhằm phục vụ cho một cốt truyện thống nhất và một mạch sự kiện chung mà trong đó mọi nhân vật đơn lẻ đều phải đóng vai trò phụ trợ. Thế nhưng, bố cục ấy không thể được thực thi một cách thỏa đáng, hợp lý hay thành công nếu thiếu đi một nhân vật trung tâm để thu hút sự chú ý, kết nối các biến cố, tháo gỡ nút thắt của mê cung, và cuối cùng khép lại màn hạ bằng chính tầm vóc quan trọng của mình.

Hầu hết những người hùng kiểu này từng gặt hái thành công trên sân khấu nước Anh đều là những nhân vật có phẩm giá siêu việt, được dẫn dắt qua những thăng trầm của vận mệnh để tiến đến bến bờ hạnh phúc — cái đích vốn dĩ phải dành cho những công trạng phi thường. Thế nhưng, chính nguyên lý khiến chúng ta vui mừng trước sự đền đáp công trạng ấy cũng sẽ dạy chúng ta biết thưởng thức sự thất thế và sụp đổ của cái ác — một bài học luôn mang lại ý nghĩa và sức ảnh hưởng sâu rộng, bởi nó để lại ấn tượng kinh hoàng khắc sâu trong tâm trí những kẻ hãy còn lỏng lẻo trên con đường đạo đức, và khi chiếc cân đang dao động, nó giúp bên trọng lượng đúng đắn được nghiêng về.

Trong nghệ thuật kịch, một sân chơi tưởng tượng hẹp hơn, nhân vật chính đôi khi lại là đối tượng khiến chúng ta căm ghét và phẫn nộ; và chúng ta cũng thấy thỏa mãn chẳng kém khi chứng kiến những mưu đồ tàn độc của một Richard bị đập tan hay sự phản trắc của một Maskwell bị phơi bày, chẳng khác nào khi ngắm nhìn một Bevil hạnh phúc và một Edward khải hoàn.

Những chấn động của nỗi sợ hãi — thứ cảm xúc mãnh liệt và lôi cuốn nhất — thường lưu dấu trong ký ức lâu hơn bất kỳ điều gì khác; và cứ ứng với mỗi người được lôi kéo đến với đức hạnh nhờ sự chiêm nghiệm về sự bình yên và hạnh phúc mà nó ban tặng, thì có đến cả trăm người được ngăn chặn khỏi việc thực thi cái ác nhờ vào sự ô nhục cùng hình phạt mà họ có nguy cơ phải gánh chịu theo các luật lệ và quy tắc của nhân loại.

Do đó, xin chớ vội kết tội tôi vì đã chọn nhân vật chính xuất thân từ chốn gian trá và lừa lọc, khi tôi đã tuyên bố rõ mục đích của mình là dựng hắn lên như một ngọn hải đăng cứu giúp cho những kẻ non tay và thiếu cẩn trọng — những người, qua việc nghiền ngẫm hồi ký này, có thể học cách né tránh vô vàn cạm bẫy luôn vây quanh họ trên những nẻo đường đời; trong khi những ai còn đang chần chừ bên vực thẳm tội lỗi cũng có thể hoảng sợ mà chùn bước trước việc lao mình xuống cái hố không đáy ấy, khi họ tận mắt chứng kiến số phận bi thảm của Ferdinand Count Fathom.

Để tâm trí không bị kiệt quệ và trí tưởng tượng không cảm thấy ghê tởm trước một loạt những hình ảnh đồi bại, tôi đã cố gắng làm tươi mới sự chú ý của người đọc bằng những biến cố đan xen mang sắc thái khác nhau; đồng thời dựng lên một nhân vật đức hạnh nhằm đối trọng với tên phiêu lưu, với hy vọng làm thú vị thêm trí tưởng tượng, lôi cuốn tình cảm, và tạo ra một sự tương phản nổi bật giúp tăng cường sức biểu đạt đồng thời làm nổi bật bài học đạo đức của toàn bộ tác phẩm.

Nếu tôi không thành công trong nỗ lực vén màn những bí mật của sự lừa lọc, dạy dỗ kẻ mê muội và giải trí cho người nhàn rỗi; nếu tôi thất bại trong việc đem thói ngờ nghệch ra làm trò cười và sự đồi bại ra để phẫn nộ; nếu tôi không khuấy động được tinh thần vui thú, đánh thức tâm hồn trắc ẩn và chạm đến những dây cung thầm kín lay động con tim; thì ít ra, tôi cũng đã tôn vinh đức hạnh bằng sự kính trọng và những lời tán dương, bêu riếu tội ác trước sự sỉ nhục và hổ thẹn, đồng thời cẩn trọng tránh xa mọi bóng gió hay biểu đạt có thể gây khó chịu cho cả những độc giả khó tính nhất — những yếu tố mà (dù số phận tôi trước công chúng có ra sao đi nữa) đối với anh sẽ luôn đóng vai trò dung thứ và ủng hộ cho,

Thân gửi anh, người bạn và người đầy tớ vô cùng quý mến,

TÁC GIẢ.