“Xin hãy kiên nhẫn lắng nghe tôi,” người đàn ông gốc Hungary tiếp lời, “và tất cả những điều bí ẩn này sẽ sớm được sáng tỏ. Bị thôi thúc bởi mong muốn được khám phá những xứ sở phương xa, tôi đã cãi lời một người cha vô cùng độ lượng. Rời khỏi mái ấm gia đình trong âm thầm, tôi lên đường sang Ý, cải trang qua ngả Tyrol, ghé thăm Venice, Rome, Florence, rồi lên một con tàu Anh tại Naples để đến St. Lucar, từ đó tôi tiếp tục hành trình về Seville. Tại đó, chỉ ít ngày sau, sự tò mò của tôi đã bị cuốn hút bởi tiếng tăm của nàng Serafina kiều diễm, người được mệnh danh là tuyệt thế giai nhân ở vùng đất Tây Ban Nha ấy. Này, nàng hiền thảo chớ nên đỏ mặt! Bởi vì, ơn Chúa chứng giám cho hy vọng của tôi, những lời đồn đại lạnh lùng kia thậm chí còn làm lu mờ cả vẻ đẹp của nàng.
Dù vậy, tôi vẫn vô cùng tò mò trước một nhân cách phi thường và khao khát được chiêm ngưỡng hiện thân của sự hoàn mỹ ấy. Do Don Diego không quản thúc con gái ngặt nghèo như những thiếu nữ Tây Ban Nha khác, tôi sớm tìm được cơ hội ngắm nhìn nàng ở nhà thờ; và tôi dám chắc không có ai có mặt ở đây lại nghi ngờ việc tôi đã bị cuốn hút ngay lập tức bởi nhan sắc và phong thái của nàng. Giả sử tôi biết tình cảm của Don Diego vẫn còn bỏ ngỏ, có lẽ tôi đã làm theo sự phù phiếm và non dại của tuổi trẻ để đường hoàng xuất hiện giữa đám đông những kẻ tôn sủng nàng. Tôi biết cha nàng từng là một sĩ quan có cấp bậc và danh tiếng lẫy lừng, và tôi tin chắc ông sẽ đánh giá cao một binh sĩ trẻ có dòng dõi không tì vết, thậm chí tôi có thể nói là có danh thơm trong sạch. Tôi cũng chẳng mảy may nghi ngờ việc cha mình sẽ phản đối một cuộc hôn nhân đầy môn đăng hộ đối đến vậy; nhưng qua quá trình dò la kiên trì, tôi bàng hoàng hay tin nàng Serafina thánh thiện đã đính hôn với Don Manuel de Mendoza, và thông tin ấy đã nhấn chìm tôi trong tuyệt vọng.
Sau khi xoay sở hàng ngàn kế sách để trì hoãn và ngăn chặn cuộc kết đôi đáng ghét ấy, tôi quyết định tận dụng tài năng hội họa của mình. Tôi tự nhận là một bậc thầy trong lĩnh vực này với hy vọng được cha của Serafina thuê làm gia sư, bởi tôi biết ông không bao giờ bỏ lỡ cơ hội bồi dưỡng học thức cho con gái. Quả nhiên, tôi đã may mắn lọt vào mắt xanh của ông, được mời đến dinh thự, được ông trọng thị và tạo mọi điều kiện thoải mái nhất để trò chuyện cùng bóng hồng mà tôi yêu dấu. Ngọn lửa đam mê do nhan sắc nàng thắp lên nay nhờ những phẩm chất cao quý nơi tâm hồn nàng mà bùng cháy mãnh liệt đến mức không tài nào giấu nổi sự sắc sảo của nàng. Nàng tình cờ tỏ ra thích thú những câu chuyện của tôi; dần dà tôi chiếm được tình bạn của nàng; và lòng trắc ẩn là thứ cảm xúc tiếp theo nàng dành cho tôi. Khi ấy, tôi lấy hết can đảm để thổ lộ lòng mình, và giai nhân khả ái đã không chê trách sự đường đột của tôi. Cả nàng và thân mẫu từng vướng mắc vài nỗi băn khoăn về tôn giáo liền đem ra thỉnh ý tôi; và tôi đã vô cùng may mắn khi gỡ rối được tâm tư cho họ.
Kiểu giao du này dĩ nhiên đã tạo dựng sự tin tưởng lẫn nhau giữa chúng tôi; và nói ngắn gọn, tôi đã diễm phúc nhận được tình yêu của người con gái và sự ưng thuận từ người mẹ. Don Diego hãy lượng thứ cho những hành động lén lút mà chúng tôi buộc phải làm, bởi chúng tôi đinh ninh rằng chẳng thể nào lay chuyển được ông chấp thuận cho mối duyên mà cả trái tim lẫn bàn tay chúng tôi đã gắn kết sâu đậm. Lúc bấy giờ, tôi nào biết ông lại ít vướng phải những định kiến cổ hủ đến thế.
Không đi sâu vào chi tiết những kế hoạch chúng tôi vạch ra nhằm trì hoãn hạnh phúc của Mendoza, tôi chỉ xin nói rằng, khi biết ngày định mệnh cuối cùng đã được ấn định không thể đổi dời, chúng tôi quyết định trốn chạy để qua mặt Don Diego; và mọi thứ cho cuộc tẩu thoát thực ra đã được chuẩn bị sẵn sàng. Khi giờ hẹn đã điểm, tôi tiến đến chỗ định đột nhập vào nhà, và trong bóng tối, tôi vấp phải thi thể hãy còn ấm nóng và rẫm máu của một người đàn ông. Hoảng hốt trước sự việc này, tôi lao vụt qua khung cửa sổ, vội vã chạy đến căn phòng của các quý bà, (hỡi các đấng thần linh bất tử!) để rồi chứng kiến Serafina vô song và người mẹ hiền thảo của nàng đang nằm bất động trên chiếc ghế dài, thoạt nhìn ngỡ đã qua đời.
Quý vị có thể dễ dàng tưởng tượng được nỗi đớn đau tột cùng của tôi trước cảnh tượng ấy! Tôi lao về phía trước trong cơn hoảng loạn tột độ! Tôi ôm chầm lấy người thương vào lòng, và khi nhận ra nàng hãy còn hơi thở, tôi liền tìm cách đánh thức nàng tỉnh lại khỏi cơn mê sảng, dẫu mọi nỗ lực đều vô ích. Antonia cũng chìm trong trạng thái bất tỉnh tương tự. Tâm trí tôi ngay lập tức bị ám ảnh bởi ý nghĩ họ đã bị đầu độc. Bất chấp hoàn cảnh của chính mình, tôi hô hoán cả gia đình, kêu gọi cứu viện và giục các gia nhân mời Don Diego đến hiện trường tang tóc ấy. Tôi được thông báo rằng gia chủ đã phóng ngựa đi mất trong vẻ đầy bối rối; và trong lúc tôi đang ngẫm nghĩ về chuyến đi lạ lùng này, một dược sĩ ở vùng lân cận bước vào phòng, bắt mạch cho các quý bà rồi tuyên bố tính mạng họ hoàn toàn không bị đe dọa, đồng thời khuyên nên cởi bớt y phục và đưa họ lên giường. Trong lúc các nữ tỳ đang bận rộn với công việc này, tôi đi ra sân trong, có một vài gia nhân cầm đuốc theo cùng để quan sát thi thể người đàn ông mà tôi đã tìm thấy lúc mới tới. Y phục của y rách rưới, nét mặt hung ác; một thanh gươm dài được buộc chặt bên đùi, và giắt bên lưng là một cặp súng lục đã lên đạn; nhờ thế, chúng tôi kết luận y hẳn là một tên trộm đã chực chờ cơ hội, thấy ô cửa sổ mở liền định lẻn vào vơ vét của cải, nhưng đã bị chính Don Diego ngăn chặn và tước đoạt sinh mạng. Tuy nhiên, sự biến mất của Don Diego lại khiến những phỏng đoán của chúng tôi thêm phần bối rối. Về phần mình, tôi ở lại trong nhà suốt đêm hôm ấy, bị tra tấn bởi nỗi sợ hãi, sự bực bội và lòng thấp thỏm khôn nguôi.
Hy vọng của tôi hoàn toàn tan vỡ bởi tai họa bất ngờ này; và tôi run rẩy trước viễn cảnh vĩnh viễn mất đi Serafina, hoặc vì căn bệnh kỳ lạ kia, hoặc vì cuộc hôn nhân với Mendoza mà giờ đây tôi đã tuyệt vọng chẳng thể phá hỏng. Viên quản gia chờ đợi nhiều chủ nhân trở về suốt mấy tiếng đồng hồ nhưng chẳng thấy bóng dáng đâu, bèn quyết định phái một sứ giả đến gặp Don Manuel để thuật lại mọi chuyện xảy ra; và vị quý tộc ấy đã đến vào buổi sáng hôm sau để tiếp quản ngôi nhà. Khoảng bốn giờ chiều, Serafina bắt đầu cựa quậy, và đến năm giờ, nàng cùng mẹ đã tỉnh hẳn.
Vừa hồi phục khả năng nhận thức, họ liền thể hiện nỗi buồn bã lẫn kinh ngạc khôn nguôi, đồng thời tha thiết gọi tên Isabella, người đã đồng lõa trong kế hoạch của chúng tôi. Sau một hồi dò la kỹ lưỡng, Isabella được tìm thấy đang bị giam cầm trong một căn phòng đơn độc. Sự hỗn loạn trong nhà lớn đến mức chẳng ai mỏi trí hỏi xem tôi đã lẻn vào bằng cách nào, có lẽ mỗi tên gia nhân đềuinh ninh rằng tôi được người khác dẫn vào; thế là tôi cứ thế lưu lại mà không bị gặng hỏi gì, với lý do bày tỏ sự quan tâm trước hoạn nạn của một gia đình đã từng đối đãi với tôi vô cùng hào hiệp, rồi nhờ Isabella gửi lời thăm hỏi và kính trọng đến các tiểu thư. Vì thế, cô không khỏi ngỡ ngàng khi tất cả các gia nhân khác đã lui đi, cô nghe thấy Serafina kiều diễm thốt lên với tất cả nỗi đau đớn tột cùng: “Ôi! Isabella, Orlando không còn nữa!” Nhưng sự kinh ngạc của họ còn lớn hơn gấp bội khi cô quả quyết rằng tôi vẫn còn sống và đang ở ngay trong nhà. Họ kể lại cho cô nghe cuộc phiêu lưu đêm qua, và cô liền giải thích rõ bằng cách thông báo về những bức thư mà Don Diego đã chặn bắt được. Ngay lập tức, họ đi đến kết luận rằng trong cơn thịnh nộ bốc đồng, ông đã vô tình sát hại kẻ được tìm thấy đã chết ngoài sân trong. Phỏng đoán này khiến họ lo lắng cho sự an toàn của tôi; qua trung gian của Isabella, họ khẩn khoản giục tôi rời khỏi dinh thự trước khi Don Diego quay về và trút giận; và tôi đã bị thuyết phục để ra đi, sau khi đã sắp xếp ổn thỏa đường dây liên lạc với người tâm phúc của họ.
Giờ đây, vì ý định ban đầu đã bị Don Diego phát giác, chúng tôi buộc phải thay đổi sách lược. Tôi bèn chuẩn bị một nơi trú ẩn cho Serafina và mẹ nàng tại tư gia của viên lãnh sự Anh ở Seville, người vốn là bạn thân thiết của tôi; và ngày hôm sau, khi hay tin từ Isabella rằng chủ nhân của cô vẫn chưa trở về còn Don Manuel thì đang ráo riết thúc ép chuyện hôn nhân, chúng tôi đã hẹn gặp nhau trong khu vườn. Tối hôm đó, tôi vô cùng may mắn khi đưa được báu vật của mình đến chốn dung thân mà tôi đã chuẩn bị sẵn.
Nỗi uất hận của Mendoza lớn đến nhường nào khi hay tin họ tẩu thoát. Y cuồng nộ như kẻ mất trí – thề sẽ tra tấn toàn bộ gia nhân trong nhà – và dựa vào những thông tin khai thác được nhờ đe dọa lẫn hứa hẹn, y đã tiến hành một cuộc điều tra vô cùng gắt gao nhằm tóm gọn những kẻ trốn chạy cùng Orlando, người mà vì lý do này hay lý do khác đã lọt vào tầm ngắm nghi kỵ của y.
Chúng tôi đã qua mặt được cuộc lùng sục của y nhờ sự cảnh giác và cẩn trọng của người chủ nhà tốt bụng; và trong suốt thời gian ẩn náu, chúng tôi vô cùng bàng hoàng khi nghe tin bất hạnh rằng Don Diego tội nghiệp đã bị tuyên bố là kẻ phản quốc và đầu của ông bị treo giải thưởng. Thông tin này nhấn chìm tất cả chúng tôi vào nỗi đau buồn khôn tả. Antonia không ngừng khóc thương cho nỗi nhục nhã của người chồng kính yêu, người mà nàng thề sẽ chẳng bao giờ rời bỏ nếu không vì niềm hy vọng tràn trề về một cuộc đoàn tụ sau khi cơn thịnh nộ ban đầu của ông lắng xuống và bản chất thực sự của Orlando được phơi bày. Chẳng bao lâu sau, chúng tôi có đủ lý do để tin rằng Mendoza chính là kẻ đã tố cáo Don Diego —
“Này, Signior, xin chớ giật mình; Manuel chính là kẻ phản bội đó! Đó chính là cách y trả thù! Khi nhận ra hy vọng sở hữu Serafina tuyệt trần đã tan thành mây khói, y liền tận dụng cơ hội đê tiện lúc vắng bóng và ẩn trốn của ngài. Y phóng một mạch đến Madrid, tố cáo trước quốc vụ khanh rằng ngài đã duy trì mối liên lạc mồi chài với kẻ thù của Tây Ban Nha, đồng thời kéo cả tôi vào cáo buộc ấy với tư cách là gián điệp của triều đình Áo. Y bịa ra một câu chuyện vô cùng xuôi tai từ chính những hoàn cảnh khốn cùng của ngài, khiến Don Diego bị kết án lưu vong còn Mendoza thì được ban thưởng trọn vẹn điền trang của ông.
Những biến cố u sầu ấy đã hằn sâu vào tâm trí Antonia hiền thảo. Gạt bỏ mọi suy tính thiệt hơn, nàng đã định tự mình đứng ra minh oan cho danh dự của phu quân, nếu như chúng tôi không kịp thời ngăn cản hành động liều lĩnh ấy bằng cách chỉ ra rằng nàng không đủ sức đối đầu với một kẻ thù quá thế lực, đồng thời phân tích rằng sự xuất hiện của nàng chắc chắn sẽ kéo theo sự sụp đổ của Serafina, kẻ chắc chắn sẽ rơi vào tay tên ác nhân mà nàng từng hứa hôn. Chúng tôi khuyên nàng hãy kiên nhẫn chờ đợi một bước ngoặt may mắn của vận mệnh, đồng thời thắp lên trong lòng nàng hy vọng rằng Don Diego sẽ tự mình đứng lên đấu tranh hiệu quả để tự vệ.
Trong lúc ấy, người chủ nhà tốt bụng của chúng tôi đột ngột qua đời; và người vợ góa của ông quyết định trở về quê hương, chúng tôi bèn âm thầm lên cùng một con tàu và đặt chân đến nước Anh vào khoảng mười tám tháng trước. Antonia vẫn tiếp tục tăm tối chìm đắm trong nỗi buồn vì cơ đồ sụp đổ; không thể dò la bất kỳ tin tức nào về Don Diego, nàng đinh ninh rằng ông đã qua đời và chìm đắm trong nỗi đau khôn nguôi. Mọi lời tôi trấn an rằng ngay khi việc riêng của tôi được giải quyết, tôi sẽ dốc toàn lực để tìm kiếm và cứu giúp ông đều trở thành vô ích. Nàng không thể tưởng tượng nổi một người có khí phách và tính cách như ông lại có thể sống ẩn dật lâu đến thế. Và nỗi đau đớn của nàng càng nhân lên bội phần khi góa phụ của viên lãnh sự, người mà nàng từng gắn bó và thân thiết vô bờ bến, cũng qua đời. Kể từ ngày đó, sức khỏe nàng thấy rõ sự suy sụp. Nàng linh cảm được ngày cáo chung của mình, và tự an ủi bản thân bằng hy vọng sẽ gặp lại chồng cùng người bạn tri kỷ chốn bồng lai tiên cảnh – nơi chẳng còn sự phản bội hay đau thương nào ngự trị. Tin tưởng tuyệt đối vào sự chính trực và tình yêu trong sáng của tôi, nàng đã dùng những lời lẽ thiết tha nhất để phó thác Serafina cho sự chăm sóc của tôi.”
“Hả! Nàng đang rơi lệ đấy ư, người đẹp kiều diễm, khi hồi tưởng về cảnh tượng đỗi dịu dàng ấy, lúc nàng Antonia nhân từ trên giường bệnh đã đan bàn tay mềm mại của nàng vào tay tôi và nói rằng: ‘Renaldo, ta trao phó đứa trẻ mồ côi này cho tình yêu của anh; đây là một lời thề thiêng liêng. Nếu anh trân trọng nó bằng tất cả danh dự và sự quan tâm xứng đáng, sự bình yên và hạnh phúc tự thâm tâm sẽ mãi mỉm cười trong lồng ngực anh; nhưng nếu anh đối xử với nó bằng sự hờ hững, bất nhân hay bỏ bê, công lý của Trời cao sẽ trừng phạt sự bội tín của anh bằng những nỗi thất vọng và bất an vĩnh viễn.’
Signior Don Diego, tôi thấy ngài đang xúc động, vì thế tôi sẽ không lân man thêm về những hoàn cảnh đau lòng ấy nữa. Antonia hiền hậu đã giã biệt cõi đời này để đến với một chốn vĩnh hằng hạnh phúc hơn; và nỗi buồn của Serafina nhân hậu lớn đến nỗi khiến tôi từng nơm nớp lo sợ nàng sẽ chẳng thể sống lâu hơn người mẹ đạo đức của mình. Minomia (đó là cái tên nàng mang từ dạo ấy) có thể làm chứng cho việc tôi đã tuân thủ những lời trăn trối của vị thánh nhân đã khuất ra sao, cho đến khi con mã độc xảo quyệt Fathom len lỏi vào lòng tin lẫn nhau của chúng tôi, tiêm nhiễm tâm trí chúng tôi, đầu độc lòng tin ngây thơ và gây ra vết rạn nứt chí mạng ấy – nguồn cơn của mọi đau khổ và phiền muộn mà chúng ta từng gánh chịu, và giờ đây đã được xóa sạch một cách thật tốt đẹp.”
“Trời cao,” vị quý tộc người Castilia cất lời, “đã trừng phạt ta vì những tội lỗi và lầm lỡ thời niên thiếu; thế nhưng, sự xót thương đã hòa quyện cùng những đòn roi ấy, khiến ta chẳng dám oán thán hay phàn nàn. Những giọt nước mắt hối hận và xót xa sẽ tưới ướt nấm mồ của Antonia; còn về phần Mendoza, ta thực sự vui mừng trước sự phản bội của y, bởi nhờ đó mà lời thề của ta được hủy bỏ và danh dự của ta được minh oan trọn vẹn. Y sẽ chẳng thể mỉm cười đắc thắng trong tội ác của mình. Những cống hiến, nhân phẩm và sự vô tội của ta sẽ sớm đối mặt với sự bất nhân của y, và ta hy vọng sẽ đè bẹp được thanh thế của y. Nhà Vua là bậc anh minh và độ lượng, dòng dõi và tên tuổi của ta cũng chẳng phải kẻ vô danh.”
Lúc này, lão Do Thái bước lên can thiệp, trao cho ông bức thư từ một nhân vật có thế thế ở Madrid mà Joshua đã nhờ vả can thiệp vào vụ án của Don Diego. Vị quý tộc ấy đã sớm tìm cách trình bày hoàn cảnh của Zelos lên Hoàng thượng, và nhà Vua thực sự đã ra lệnh giam giữ Don Manuel cho đến khi người bị hại xuất hiện để tự minh oan và kiện kẻ tố cáo theo đúng thủ tục pháp luật. Đồng thời, Don Diego cũng được triệu tập phải diện kiến nhà Vua trong thời hạn định sẵn để đối chất với những cáo buộc mà Mendoza đã giáp mặt chống lại ông.
Trái tim người Tây Ban Nha tràn ngập lòng biết ơn và niềm vui sướng khi đọc được thông điệp này. Ông ôm chầm lấy lão Do Thái. Chưa để Zelos kịp thốt lên suy nghĩ trong lòng, Joshua đã báo cho ông hay rằng Đại sứ Tây Ban Nha tại London vốn đã có thiện cảm với ông, nay đang tha thiết bày tỏ vinh hạnh được gặp Don Diego; và bản thân Joshua đã sẵn sàng dẫn đường cho ông đến đó.
“Khi ấy trái tim tôi mới thật sự bình yên!” Vị quý tộc người Castilia thốt lên. “Dòng họ Zelos một lần nữa sẽ ngẩng cao đầu. Tôi sẽ lại được trở về quê hương trong vinh quang và quật ngã kẻ tiểu nhân từng làm vấy bẩn danh tiếng của tôi! Ôi các con của ta! Ngày hôm nay ngập tràn niềm vui và sự thỏa mãn đến mức ta từng nghĩ Trời cao chẳng thể ban phát nổi nếu không có sự nhúng tay của phép màu! Chính nhờ ngài, hỡi Renaldo, nhờ phu nhân cao quý, và nhờ những người bằng hữu đáng kính này, mà ta mới tìm lại được thứ duy nhất khiến ta muốn sống tiếp; và nếu trái tim ta nguôi ngoai ơn nghĩa này, nguyện nguyền rủa cái tên Castilia, và sự khinh miệt cùng nhục nhã sẽ là phần đời còn lại của ta.”
Có lẽ toàn cõi châu Âu chẳng thể tìm đâu ra một hội ngộ viên mãn đến thế như những người đang quây quần bên bàn ăn tại tư gia của phu nhân Clement, người sở hữu một trái tim nhân hậu sinh ra để tận hưởng những niềm vui trọn vẹn nhường ấy. Các cặp tình nhân ngấu nghiến nhau bằng ánh mắt nhiều hơn là thưởng thức món ăn, qua những cái nhìn chan chứa tình cảm chẳng cần đến sự diễn giải chậm chạp của lời nói; trong khi vị quý tộc người Tây Ban Nha luân phiên nhìn họ bằng ánh mắt ngạc nhiên pha lẫn niềm vui của đấng sinh thành, và từng người xung quanh đều dõi theo cặp đôi hoàn hảo ấy với tất cả sự ngưỡng mộ và quý trọng.
Tận dụng bầu không khí hòa hợp chung khi trái tim đang mềm mỏng dung dưỡng mọi suy nghĩ bạo liệt, Serafina lên tiếng: “Giờ đây tôi phải thử thỉnh cầu Renaldo xem sao. Tất cả các vị ở đây sẽ làm chứng cho sự chiến thắng hoặc thất bại của tôi. Tôi không xin anh tha thứ, mà chỉ mong anh kìm nén sự trả thù đối với tên Fathom khốn nạn kia. Sự lừa đảo, bội bạc và đê tiện của y có lẽ chẳng ai bì kịp; thế nhưng những âm mưu đê hèn của y đã bị đánh bại; và có lẽ Trời cao đã biến y thành một công cụ bất đắc dĩ để thử thách sự kiên định cùng đức hạnh của chúng ta; hơn nữa, sự bất nhân của y đã phải trả giá bằng mức độ khốn cùng và nhục nhã tột cùng của con người. Vị bác sĩ, người đã theo sát mọi bước đường và thăng trầm dâu bể của y, sẽ phác họa lại tình trạng khốn đốn hiện tại của y, và tôi tin chắc điều đó sẽ làm động lòng thương xót của các vị, y như nó đã lay động lòng tôi.”
