Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 703 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cảm Nghĩ Đầu Năm

❊ ❊ ❊

Đêm giao thừa, nửa đêm tỉnh giấc, nhìn đồng hồ thấy đã một giờ ba mươi phút, lòng khẽ run lên: lại một năm nữa trôi qua rồi.

Khi còn bé, lúc nào cũng mong thời gian trôi thật nhanh, mong ngày lễ, mong ngày tết, mong mau chóng lớn khôn thành người. Thế mà thời gian cứ như đứng yên một chỗ, trong trái tim nhỏ bé tràn ngập bao nỗi bất bình.

Nhưng, một khi đã qua tuổi trung niên, cỗ xe cuộc đời dường như trượt từ trên đỉnh dốc xuống, thời gian trôi đi nhanh tựa ánh điện. Nó chẳng nể nang ai, chẳng thấu hiểu tâm tình con người, cứ thế lao đi cuồng nhiệt. Chỉ trong chớp mắt, "Lưỡng ngạn viên thanh đề bất trụ, khinh chu dĩ quá vạn trọng sơn" (Tiếng vượn hai bên bờ kêu không dứt, thuyền nhẹ đã vượt qua muôn trùng núi), trượt qua tuổi hoa giáp, trượt qua tuổi cổ lai hy, một số ít người may mắn hay gì đó, đã trượt đến tuổi mậu điệt. Con người khi đạt đến cảnh giới này, lại càng nhạy cảm hơn với sự trôi chảy của thời gian. Khi còn trẻ, suy tính vấn đề thường tính bằng năm, bằng tháng. Đến lúc này, đã là tính bằng ngày, bằng giờ rồi.

Tôi là một người may mắn hay gì đó, hiện tại đang ở tuổi mậu điệt. Tâm trạng của tôi khác với thanh niên, cũng khác với trung niên, muôn vàn suy tư, tuyệt không phải ba bốn câu là nói rõ được. Bản thân tôi cũng không sao gỡ ra được một cái đầu mối.

Năm vừa qua, có thể nói là một trong những năm tháng huy hoàng nhất cuộc đời tôi. Những lời hủy báng không đâu ập đến hoàn toàn không có, nhưng những lời khen tặng bất ngờ lại quá nhiều, đè nặng lên vai tôi, khiến tôi không sao tiêu hóa nổi, khiến tôi cảm thấy nặng nề. Có một số danh hiệu, khi mới khoác lên mình, bản thân tôi đều cảm thấy kinh ngạc, cảm thấy rất không quen. Ngay trước ngày giao thừa một ngày, tức là hôm kia, trong hội nghị Giải thưởng Sách Quốc gia mang tính toàn quốc lần đầu tiên kể từ sau giải phóng, trong hơn 510.000 đầu sách xuất bản kể từ sau cải cách mở cửa hơn mười năm qua, bao gồm các lĩnh vực văn, lý, pháp, nông, công, y và quân sự, v.v., dưới sự quan tâm của Ban Tuyên giáo Trung ương và Bộ Tài chính, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Tổng cục Báo chí và Xuất bản, qua sự thẩm định nghiêm túc tỉ mỉ của hơn 70 chuyên gia toàn quốc, tổng cộng đã bình chọn ra 45 đầu sách đoạt Giải thưởng Sách Quốc gia. Chỉ cần nhìn vào con số tỷ lệ này là có thể hiểu được sự khó khăn khi đoạt giải. Tôi đã tham gia công tác bình chọn từ đầu đến cuối. Còn về việc bản thân mình có phần trong việc đoạt giải, lúc bắt đầu, nằm mơ tôi cũng chưa từng nghĩ đến. Thế mà kết quả là tôi lại có hai cuốn sách đoạt giải. Tại buổi họp nhóm, tôi từng yêu cầu rút cuốn sách đó của mình ra, ban giám khảo không đồng ý. Tôi chỉ đành xử lý việc này bằng cách không bỏ phiếu cho chính mình. Với kết quả này, nếu bảo bản thân không vui thì đó là giả tạo, là hư vinh, tôi không làm thế. Tôi cảm thấy nhiều hơn là sự hoang mang bất an, cảm thấy hổ thẹn. Nhiều cuốn sách rất có giá trị, vì nhiều nguyên nhân khác nhau mà không được bình chọn, còn mình thì cứ mãi "lạm ngu xung số" (giả làm người biết thổi sáo). Đây cũng coi như là một cơ hội, cũng là một vận may đi. Tôi xin bổ sung thêm một câu ở đây: Trên tờ "Quảng Minh Nhật báo" ngày cuối cùng của năm cũ, tôi đọc được đánh giá của người bạn cũ là giáo sư Đặng Quảng Minh dành cho mình, tôi cũng vừa cảm kích vừa hổ thẹn.

Tôi từng nhiều lần nói, bản thân vốn không có chí lớn, chí của tôi cứ nâng cao dần từng bước, như nước lên thuyền lên. Bản thân tuyệt không phải thiên tài gì cả, tôi tự đánh giá mình là bậc trung tài. Nếu trên người tôi còn điểm nào đáng nói, thì đó là, tôi là người cần cù, điểm này tạm đủ để tự an ủi. Tôi là người giàu tình cảm, là người có sự tự hiểu mình vượt quá mức cần thiết, là người tư duy không lười biếng, trí não lúc nào cũng không ngừng chuyển động. Chỗ đắc lợi của tôi, e rằng cũng nằm ở đây. Trong năm qua, trên con đường tôi đi, rải đầy hoa hồng, đâu đâu cũng là gương mặt tươi cười, đâu đâu cũng là lời tán dương. Tôi trở thành một "người rất dễ tiếp cận". Muốn hiểu tâm trạng của tôi năm qua, phải đặt cảnh ngộ của tôi liên hệ cùng tính cách, cùng tình cảm nội tâm của tôi. Giờ đây viết "Cảm nghĩ đầu năm", "cảm nghĩ" của tôi, tức tâm trạng của tôi, trong năm qua tâm trạng tôi thế nào nhỉ?

Đầu tiên là, tôi hoàn toàn không bị hoa tươi và lời tán dương làm cho mê muội, đầu óc tôi khá tỉnh táo. Một người bạn trẻ nói dường như tôi đã quên mất tuổi tác của mình. Đây chỉ là một hiện tượng bề ngoài. Mặc dù nhìn từ bề ngoài, tôi dường như đầy sức sống, trong học thuật đầy tham vọng, công việc tôi đảm đương vượt xa những gì một ông lão tuổi mậu điệt có thể gánh vác, khối lượng công việc hàng ngày của tôi e rằng cũng thuộc hàng đầu trong thế hệ đồng trang lứa. Nhưng tôi không quên mình là ai, tôi hoàn toàn không quên tuổi tác của mình. Trong tiếng cười của bạn bè, trong niềm vui gia đình, trong chốn phồn hoa đô hội, trong lúc giải thưởng tới tấp, tôi tươi cười rạng rỡ, lòng dạ thảnh thơi, nhưng bất chợt trong tâm trí lại lóe lên một ý nghĩ: "Vở kịch này sắp kết thúc rồi!" Tôi như người bị ma nhập, ý nghĩ này cứ bám riết lấy tôi, tôi không sao thoát khỏi.

Là tôi sợ chết ư? Không, không, tuyệt đối không phải. Tôi từng nhiều lần nói: tính mạng của tôi vốn nên kết thúc trong mười năm đại hạo kiếp rồi. Trong sự ngẫu nhiên còn mỏng hơn cả sợi tóc, tôi may mắn sống sót. Từ đó về sau, tất cả tuổi thọ của tôi đều là nhặt được; sống thêm được một ngày, cũng coi như là "lãi". Hơn nữa đối với cái chết, gần đây tôi cũng đã hình thành một cách nhìn hoàn chỉnh: "Ứng tận tiện tu tận, vô phục độc đa lự" (Đến lúc tận thì cứ tận, chớ nên lo nghĩ nhiều thêm). Chết là quy luật tự nhiên, không ai cưỡng lại được. Chẳng cần phải tự lo lắng, lo cũng vô ích.

Vậy thì ý nghĩ vở kịch sắp hạ màn đó của tôi từ đâu mà ra? Nhớ khi còn học đại học, từng đọc một bài tản văn của ông Du Bình Bá: "Trọng quá Tây Viên mã đầu" (Lại qua bến Tây Viên), thời gian thấm thoát hơn sáu mươi năm, đến nay vẫn nhớ như in. Trong đó có một câu: "Từ nay về sau chúng ta phải sống những ngày tháng thật tỉ mỉ." Điều này chứng tỏ, ngày tháng trước kia trôi qua không tỉ mỉ, thậm chí quá qua loa. Ông Du Bình Bá như vậy, những người khác cũng vậy, tôi đương nhiên cũng không ngoại lệ. Khi ngày tháng đang diễn ra, luôn sống qua loa. Thời gian trôi qua rồi, hồi ức lại trở nên ngọt ngào. Trong từ thời Tống có một câu: "Đương thời chỉ đạo thị tầm thường" (Lúc ấy chỉ nghĩ là chuyện tầm thường). Thật là câu danh ngôn thiên cổ, nói lên nỗi lòng này của con người. Tôi hy vọng, giờ đây có thể sống những ngày tháng hiện tại tỉ mỉ một chút, cho rằng nó không tầm thường một chút. Đặc biệt là khi đã đi trên chặng đường cuối cùng của cuộc đời, càng nên như vậy. Vì thế, cảm giác sắp hạ màn của tôi hoàn toàn là tích cực, không có chút gì tiêu cực, càng không liên quan gì đến chuyện sợ chết.

Dưới sự chỉ dẫn của tâm trạng ấy, tôi nghĩ rất nhiều, rất nhiều, tôi nghĩ đến rất nhiều người. Đầu tiên là nghĩ đến những người bạn cũ. Người bạn cũ thời Thanh Hoa là Hồ Kiều Mộc, vài năm gần đây từng vài lần nói với tôi, ông ấy muốn gặp lại những người bạn cũ thời trẻ. Ông nói: "Gặp một lần là bớt đi một lần đấy!" Lúc đầu nghe, tôi còn thấy ông ấy quá đa sầu đa cảm, sau này dần dần cảm nhận được sức nặng trong câu nói này của ông. Đáng tiếc là năm kia ông ấy đã rời xa chúng ta, ra đi rồi. Năm ngoái tôi dùng hành động thực tế hưởng ứng lời nói của ông, tôi đã mời sáu bảy người bạn cũ có tình bạn năm sáu mươi năm tụ họp một lần. Mọi người đều tóc bạc trắng rồi, nhưng đều hứng khởi vô cùng. Tôi cho rằng mình đã làm được một việc tốt. Tôi đâu ngờ được, người tham gia buổi tụ họp là Ngô Tổ Tương hiện giờ đã bệnh nằm viện. Tôi nghe xong trong lòng run lên một hồi. Ngày Tết Nguyên đán năm nay, tôi lặng lẽ cầu nguyện, chúc ông sớm ngày bình phục, để tham gia buổi tụ họp tôi chuẩn bị cho năm nay. Những người bạn cũ không tham gia buổi họp còn vài người. Tôi đều nghĩ đến từng người một, ở đây tôi cũng cầu chúc cho sức khỏe và sự trường thọ của họ.

Người tôi nghĩ đến không chỉ có những người bạn già, những người bạn trẻ, bao gồm cả thế hệ học trò thứ nhất, thứ hai, thứ ba của tôi, dù là ở trong nước hay ở nước ngoài, tôi cũng đều nghĩ đến từng người một. Gần đây tôi khá thường xuyên tiếp xúc với sinh viên trẻ, tôi cho rằng họ là những người bạn nhỏ của tôi. Không biết tại sao tình cảm của tôi đối với nhóm bạn nhỏ này ngày càng sâu đậm, gần như có thể tỷ lệ thuận với tuổi tác của tôi. Họ tràn đầy sức sống, tương lai rạng rỡ. Tôi phát hiện họ là thế hệ biết động não, họ suy nghĩ về biết bao vấn đề. Chất phác, thẳng thắn, đâu đâu cũng làm tôi cảm động. Tục ngữ có câu: "Trường giang hậu lãng thôi tiền lãng, thế thượng tân nhân hoán cựu nhân" (Sóng sau sông Trường Giang đẩy sóng trước, người mới trên đời thay người cũ). Hy vọng và tương lai của tổ quốc chúng ta gửi gắm ở trên người họ, hy vọng và tương lai của toàn nhân loại cũng gửi gắm ở trên người họ. Đối với thế hệ thanh niên này, cách làm đúng đắn duy nhất là thấu hiểu và yêu thương, dẫn dắt và giáo dục, đồng thời còn phải học tập từ họ. Đây là nói về việc công. Về mặt riêng tư, tôi ở cùng với những thanh niên đầy sức sống như rồng như hổ này, luồng sinh khí trên người họ, tràn trề sung mãn, dường như có thể gột rửa đi luồng tử khí trên người tôi, tôi tức thì cảm thấy mình trẻ lại mấy tuổi. Tiếp xúc với thanh niên thực sự có thể kéo dài tuổi thọ của tôi. Thơ cổ nói: "Phục thực cầu thần tiên, đa vi dược sở ngộ" (Uống thuốc cầu thần tiên, phần nhiều bị thuốc làm lầm). Tôi không uống thuốc, cũng không cầu thần. Sinh viên trẻ chính là thuốc của tôi, chính là thần tiên của tôi. Tôi cố kéo dài tuổi thọ, không phải vì muốn ăn thêm mấy nghìn bữa cơm ở nhân gian. Cơm tôi ăn bây giờ cũng không đặc biệt ngon, ăn thêm mấy bữa cơm cũng là vô nghĩa. Công việc học thuật tôi dự định làm bây giờ còn rất nhiều, dường như một người vào lúc hoàng hôn xế bóng, phía trước còn quãng đường khá dài phải đi. Hiện giờ tôi chỉ hy vọng sống thêm vài năm nữa, đi thêm vài chặng đường nữa, làm thêm chút việc nữa trong học thuật, chỉ thế thôi.

Trong gia đình, cảm giác sắp hạ màn này của tôi càng mãnh liệt hơn. Nguyên nhân cũng rất đơn giản, chắc chắn là vì tôi cho rằng vở kịch này rất đáng xem, nên mới không hy vọng nó lập tức hạ màn, vì vậy mới có cảm giác mãnh liệt như thế này. Nếu tôi cho rằng vở kịch này không đáng xem, nó hạ màn hay không chẳng liên quan đến mình, thản nhiên đối mặt, thì cảm giác này từ đâu mà ra? Vài năm qua, gia đình chúng tôi liên tục gặp chuyện lớn. Cụ Tổ đã rời xa chúng ta, ra đi rồi. Con gái cũng ra đi trước tôi. Điều này đã để lại vết sẹo không bao giờ bù đắp được trong tình cảm của tôi. Dù vậy, tôi vẫn có một mái ấm gia đình. Vợ tôi, con trai và cháu dâu vẫn ở xung quanh tôi. Chúng tôi hòa thuận bên nhau, yêu thương kính trọng lẫn nhau. Mỗi người đều là người đáng yêu nhất. Ngoài con người ra, thành viên trong gia đình còn có hai con mèo Ba Tư, một con nghịch ngợm, một con hiền lành, đều là những chú mèo đáng yêu nhất. Không khí gia đình êm đềm, đầy sức sống. Thế nhưng, cách đây không lâu, vợ tôi đột ngột mắc bệnh xuất huyết não, phải nhập viện. Khi bà ấy chưa bệnh, bà ấy đã đi lại khó khăn, suốt ngày ngồi trên giường. Chúng tôi bình thường không có nhiều chuyện để nói. Thế nhưng ngày nào tôi từ thư viện lớn đi bộ về nhà, dường như luôn chê đường dài, hy vọng về đến nhà sớm hơn một chút. Về đến nhà, ngồi trên chiếc ghế mây cũ, hai con mèo Ba Tư lập tức nhảy vào lòng tôi, để tôi ôm chúng ngủ. Tôi cũng nheo mắt, chợp mắt một lát. Mở mắt ra là thấy ánh nắng tràn vào từ ngoài cửa sổ, chảy thành một dải sáng trên thảm, chậm rãi di chuyển, trong muôn vàn tĩnh lặng, vạn niệm dứt sạch, thảnh thơi tự tại. Niềm vui này thực không đủ để nói với người ngoài. Thế nhưng vợ lại đột ngột đổ bệnh. Trong những ngày tháng nghiêm trọng đó, tôi trên đường đi bộ từ thư viện lớn về nhà, trong tiềm thức, luôn chê đường quá ngắn, tôi hy vọng nó dài, dài hơn nữa, để tôi mãi mãi không về đến nhà. Trong nhà thiếu đi một người tuy ngồi trên giường không nói lời nào nhưng lại tỏa ra ánh sáng và hơi ấm. Tôi cảm thấy lạnh lẽo, tôi cảm thấy cô đơn, tôi không muốn bước vào cửa nhà này. Trong tình cảnh như vậy, trong lòng tôi càng thường xuyên xuất hiện câu nói đó: "Vở kịch này sắp hạ màn rồi!" Nhưng, xét theo tình hình hiện tại, vợ tuy vẫn nằm viện, bệnh tình đã có chuyển biến tốt. Tôi đang mong chờ, bà ấy có thể nhanh chóng trở về nhà, trong nhà lại có một người tuy không nói nhưng lại có thể tỏa ánh sáng và hơi ấm, giúp tôi lại có thể lặng lẽ tận hưởng vẻ đẹp của sự tĩnh lặng, để vở kịch sớm muộn gì cũng phải hạ màn này lại tiếp tục diễn thêm vài màn nữa.

Theo cách tính thế tục, từ hôm nay, tôi đã đạt đến tuổi cao 83 rồi, gần như sắp đến một thế kỷ. Tôi tuy không thích đi du lịch, nhưng cũng đã đặt chân đến 30 quốc gia, nên nói là kiến thức rộng rãi. Ở trong nước gần nửa thế kỷ, đã trải qua những khúc quanh co, đã trải qua những lúc "liễu ám hoa minh" (liễu tối hoa sáng), niềm vui và khổ nạn song hành, thuận lợi và đả kích đan xen. Hồi ức trong đầu tôi quá nhiều, quá nhiều rồi. Công việc trước mắt lại đầu mối muôn vàn, không ai nói rõ được rốt cuộc tôi có bao nhiêu chức danh danh dự, nói là phá kỷ lục, cũng không hẳn là phóng đại, nhưng, gánh nặng về tinh thần và thể xác quá lớn. Tôi thực sự hơi không chịu nổi nữa. Mặc dù như tôi đã nói ở trên, tôi không bi quan, không chán đời, nhưng tôi thực sự muốn nghỉ ngơi rồi. Người xưa nói: "Phu đại khối lao ngã dĩ sinh, tức ngã dĩ tử" (Đại địa lấy sự sinh để nhọc lòng ta, lấy cái chết để cho ta nghỉ ngơi). Nhà thơ vĩ đại người Đức Goethe khi về già có một bài thơ nổi tiếng, câu cuối là "Bạn cũng nghỉ ngơi đi", dường như cũng biểu đạt tâm trạng của tôi, tôi thực sự muốn nghỉ ngơi một chút.

Tâm trạng là tâm trạng, sống thì vẫn phải sống tiếp. Con đường sau lưng mình ngày càng dài, con đường trước mắt ngày càng ngắn, vì vậy quãng đường ngắn ngủi còn lại ở phía trước này, càng trở nên quý giá hơn. Tôi sống bây giờ là tính bằng ngày, bằng giờ. Mỗi một ngày mỗi một giờ đều đáng quý. Tôi hy vọng thực sự có thể sống thật tỉ mỉ, sống thật nghiêm túc, thưởng thức kỹ từng phút từng giây, tôi cho rằng mỗi một phút mỗi một giây đều không "tầm thường". Tôi hy vọng tuyệt đối đừng đợi đến sau này mới cảm thấy "Lúc ấy chỉ nghĩ là chuyện tầm thường", uống thuốc hối hận vô ích, than thở kêu trời. Đối với bản thân là thế, đối với người khác, cũng là thế. Tôi hy vọng dốc hết sức lực của mình, để những người bạn già của tôi, những người bạn nhỏ của tôi, những sinh viên trẻ của tôi, tất nhiên cũng có gia đình tôi, đều có thể có được niềm vui. Tôi cũng tuyệt đối sẽ không quên tổ quốc của mình, bất cứ việc gì tôi có thể làm cho bà ấy, dù nhỏ nhặt đến đâu, tôi nhất định sẽ dốc toàn lực để làm. Chỉ có như vậy, trong lòng tôi mới có được sự tĩnh lặng, mới có được sự an ủi. "Vở kịch này sắp hạ màn rồi", nó muốn lúc nào hạ màn, thì cứ hạ màn đi.

Hiện nay đang là mùa đông khắc nghiệt. Trong phòng xuân ý dạt dào, ngoài cửa sổ vạn dặm băng phong. Cây hoa mộc lan đối diện thẳng với cửa sổ, hiện tại cành khô khốc chẳng có chút sinh khí nào. Nhưng những nụ hoa mọc trên cành khô lại tượng trưng cho sự sống, chứa đựng hy vọng. Những bông hoa đang co cụm trong tâm trí nụ hoa, mùa xuân vừa đến, gió đông vừa thổi, sẽ lập tức có thể nở rộ những đóa hoa như ngọc trắng. Trong ao, trước mắt chỉ còn lại lá khô sót lại lắc lư trong gió lạnh trên lớp băng tầng. Nhưng, tôi cũng biết, chỉ đợi mùa xuân đến, băng cứng sẽ lập tức hóa thành dòng xuân thủy lăn tăn. Những chiếc lá và bông hoa đang co cụm trong bùn đen hiện nay, trong mùa xuân và mùa hè đều sẽ vươn mình khỏi mặt nước. Trong mùa xuân, "Liên diệp hà điền điền" (Lá sen xanh mướt). Đến mùa hè, "Tiếp thiên liên diệp vô cùng bích, ánh nhật hà hoa biệt dạng hồng" (Lá sen nối liền tận chân trời xanh biếc, hoa sen phản chiếu ánh mặt trời đỏ rực khác lạ), đó sẽ là khung cảnh rực rỡ huy hoàng biết bao. "Nếu mùa đông đã đến, mùa xuân còn xa sao?" Hiện tại một mặt trong đầu tôi vẫn sẽ thỉnh thoảng lóe lên một ý nghĩ: "Vở kịch này sắp hạ màn rồi." Điều này không hề mơ hồ chút nào; nhưng, mặt khác tôi lại cảm thấy cao trào của vở kịch này vẫn chưa đến, e rằng khoảnh khắc ngay trước khi hạ màn mới chính là cao trào thực sự, điểm này cũng tuyệt đối không mơ hồ.

Ngày 1 tháng 1 năm 1994

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.