Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 792 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Nhị Nguyệt Lan

❊ ❊ ❊

Thoắt cái, không biết từ lúc nào, cả Yến Viên bỗng chốc trở thành thế giới của loài hoa Nhị Nguyệt Lan. Nhị Nguyệt Lan là một loài hoa dại phổ biến. Cánh hoa không lớn, đan xen hai sắc tím trắng. Hình dáng và màu sắc hoa đều chẳng có gì đặc biệt. Nếu chỉ có một hai cây lẻ loi giữa muôn hoa khoe sắc, hẳn chẳng bao giờ lọt vào mắt xanh của ai cả. Thế nhưng, nó lại chiến thắng nhờ số lượng; cứ mỗi độ xuân về, làn gió xuân lướt qua, những bông hoa nhỏ bé liền bung nở. Ban đầu chỉ một đóa, hai đóa, rồi vài đóa, nhưng chỉ trong chớp mắt, trong một đêm ngắn ngủi, có thể biến thành trăm đóa, nghìn đóa, vạn đóa. Thật có khí thế áp đảo muôn hoa.

Tôi đã sống ở Yến Viên hơn bốn mươi năm nay. Ban đầu, tôi không mấy chú ý đến loài hoa nhỏ bé này. Mãi cho đến năm kia, có lẽ chính là năm Nhị Nguyệt Lan nở rộ, tôi chợt nhận ra, bắt đầu từ ngọn đồi nhỏ cạnh tòa nhà nơi tôi ở, cho đến khắp cả khuôn viên, ánh mắt tôi nhìn đến đâu, nơi đó đều có Nhị Nguyệt Lan hiện diện. Bên cạnh nhà, dưới hàng rào, trong rừng, trên đỉnh núi, sườn đồi, ven hồ, chỉ cần nơi nào có khoảng trống, nơi đó đều là một quầng khí tím, điểm xuyết làn sương trắng, hoa nhỏ nở rộ đến tận cùng, khí thế phi phàm, sắc tím dường như vọt thẳng lên tận mây xanh, khiến cả vũ trụ dường như cũng nhuốm màu tím biếc.

Trong cơn mơ màng, tôi chợt phát hiện Nhị Nguyệt Lan đang leo lên cây, có khóm đã bò lên tận ngọn, có khóm đang nỗ lực vươn mình, dường như có thể nghe thấy cả tiếng thở dốc của chúng. Tôi vô cùng kinh ngạc: Chẳng lẽ Nhị Nguyệt Lan thực sự đã thành tinh rồi sao? Nhìn kỹ lại mới hay, hóa ra là một vài khóm dây leo mọc xen lẫn trong đám Nhị Nguyệt Lan cũng đang nở hoa, màu hoa hệt như đúc, chỉ thiếu đúng một làn sương trắng mà thôi. Tôi thực sự thấy ảo giác này của mình vô cùng thú vị. Giữ lấy ý thức tỉnh táo, tôi quan sát kỹ càng: ngoài hình dáng hoa ra, màu sắc quả thực giống nhau như đúc. Dù sao thì tôi cũng đã biết đây là hai loài thực vật khác nhau, trong lòng cũng an tâm, thế nhưng chỉ cần lơ đãng nhìn đi chỗ khác rồi quay lại, tôi vẫn thấy Nhị Nguyệt Lan đang leo lên cành cây. Đây là thật hay chỉ là ảo giác? Mặc kệ nó vậy.

Kể từ khi nhận thức được sự hiện diện của Nhị Nguyệt Lan, những ký ức liên quan đến nó lập tức ùa về. Những điều trước kia ít khi nghĩ đến hoặc căn bản là không hề nghĩ tới, nay đã hiện hữu trong tâm trí; những chuyện vặt vãnh tưởng chừng vô cùng bình thường trước đây, giờ đây lại trở nên vô cùng khác biệt. Tôi chợt nhận ra một cách rõ ràng rằng, loài hoa dại bình phàm này lại chiếm giữ một vị trí quan trọng nhường ấy trong cuộc đời tôi. Chính bản thân tôi cũng thấy ngạc nhiên.

Dòng hồi ức của tôi bắt đầu từ ngọn đồi nhỏ bên cạnh tòa nhà. Ngọn đồi nhỏ này, ban đầu chẳng có gì đáng chú ý, chỉ cao chừng hai ba mét, trên đó cỏ dại mọc đầy. Những năm tháng cuồng phong trào lưu bùng nổ, mỗi lần "dọn dẹp vệ sinh", tất cả cư dân trong tòa nhà đều bị gọi ra nhổ cỏ, chẳng phải là "phủ xanh" mà là "phủ vàng". Mỗi lần như thế, trong lòng tôi đều thầm oán trách đám cỏ dại trên ngọn đồi này sao mà nhiều đến thế. Sau đó không biết vì lý do gì, người ta đắp thêm đất khiến ngọn đồi cao thêm một hai mét. Như vậy, ngọn đồi cũng đã ra dáng một ngọn núi nhỏ. Tùng già ở phía Đông, trắc xanh ở phía Tây, dường như đều hồi sinh, bốn mùa xanh tốt, sum suê. Ở giữa có một cây du, nếu xét theo tuổi đời thì chỉ có thể coi là chắt của tùng bách, thế nhưng cành lá cũng vô cùng sum suê, những cành cao đâm thẳng vào bầu trời xanh biếc.

Tôi không nhớ từ lúc nào mình lại chú ý đến Nhị Nguyệt Lan trên ngọn đồi nhỏ. Loài hoa dại này nở rộ cũng có năm được năm mất. Gặp năm kém, chúng chỉ lác đác vài khóm trước sau đồi. Gặp năm được, thì trước sau đồi nở thành một mảng lớn. Nhị Nguyệt Lan dường như phát cuồng. Chúng ta thường nói hoa gì đó "nộ phóng" (nở rộ mạnh mẽ), chữ "nộ" (giận dữ) này dùng thật kỳ diệu biết bao. Nhị Nguyệt Lan một khi đã "nộ", dường như hút lấy một nguồn sức mạnh nguyên thủy từ sâu trong lòng đất, nhất định phải trải hoa khắp đại thiên thế giới, khí tím vọt thẳng lên trời cao, khiến cả vũ trụ dường như cũng biến thành màu tím.

Tô Đông Pha từng viết: "Người có buồn vui ly hợp, trăng có khi tròn khi khuyết, chuyện xưa nay khó vẹn toàn." Thế nhưng lũ hoa dường như chẳng hề biết đến buồn vui ly hợp. Khi cần nở, chúng liền nở; khi cần biến mất, chúng liền biến mất. Chúng "lướt trong làn sóng đại hóa", mọi sự thuận theo tự nhiên, tự thân chúng chẳng bận lòng về buồn hay vui. Nhị Nguyệt Lan của tôi chính là như vậy.

Thế nhưng, con người – vạn vật chi linh – lại cứ mãi đa sầu đa cảm, có tình cảm là có buồn vui. Đây đúng là việc làm thừa thãi, nhưng chẳng biết làm sao. Bản thân con người đa tình, lại đem tình gửi vào hoa, "lệ nhãn vấn hoa hoa bất ngữ" (mắt đẫm lệ hỏi hoa, hoa không nói), hoa tất nhiên là "không nói" rồi. Nếu hoa thực sự cất lời, chẳng phải sẽ làm con người khiếp sợ sao! Những đạo lý này tôi hiểu rất rõ. Thế nhưng tôi vẫn cứ gửi gắm nỗi buồn vui của mình vào Nhị Nguyệt Lan.

Khi Lão Tổ vẫn còn sống, mỗi độ xuân về Nhị Nguyệt Lan nở rộ, bà thường cầm một chiếc xẻng nhỏ, xách theo chiếc túi sách màu đen, đi vào bãi cỏ rậm rạp bên cạnh những khóm Nhị Nguyệt Lan để đào rau tề. Chỉ cần nhìn thấy bóng dáng bà thấp thoáng trong làn sương tím của Nhị Nguyệt Lan, tôi liền biết trên bàn ăn trưa hoặc bữa tối nhất định sẽ thoang thoảng hương thơm của món hoành thánh rau tề. Khi Uyển Như còn sống, mỗi lần cô ấy về nhà, đúng dịp Nhị Nguyệt Lan đang nở, lúc rời đi, cô ấy luôn bước qua làn sương tím của Nhị Nguyệt Lan ở bên tay trái và làn khói xanh của hàng liễu rủ bên hồ ở bên tay phải, vội vã bước đi, mang theo ánh mắt tôi dõi theo đến tận khúc quanh bên kia bờ hồ. Khi cô bảo mẫu nhỏ Dương Oánh còn làm việc ở nhà tôi, cô bé cũng kết duyên với ngọn đồi nhỏ và Nhị Nguyệt Lan. Tôi từng mượn ý thơ Tống để viết ba câu: "Trưa vắng cùng người tìm rau dại, hoàng hôn ôm mèo hướng chiều tà, lúc ấy chỉ xem là chuyện thường." Khi hai chú mèo Hổ Tử và Mễ Mễ của tôi còn sống, tôi cũng thường thấy chúng trong đám Nhị Nguyệt Lan: một đen một trắng, vô cùng nổi bật giữa sắc tím.

Tất cả những chuyện vặt vãnh này đều tầm thường đến không thể tầm thường hơn. Thế nhưng, thời gian thấm thoắt, đến ngày hôm nay, Lão Tổ và Uyển Như đã rời xa chúng ta mãi mãi. Oánh nhỏ cũng đã về quê nhà ở Sơn Đông. Còn Hổ Tử và Mễ Mễ cũng tuân theo quy luật của loài mèo, không biết đã chui vào góc tối tăm nào trong Yến Viên để chờ đợi cái chết tìm đến. Sự ra đi của Lão Tổ và Uyển Như đã mang theo cả trái tim tôi. Hổ Tử và Mễ Mễ tôi cũng nhớ mãi không quên. Ngày nay, dù trời đất mênh mông, nắng vẫn chiếu soi rạng rỡ, tôi lại cảm thấy nỗi cô quạnh và thê lương vô bờ bến. Hồi tưởng lại những chuyện cũ này, như mây như khói, vốn dĩ ngay trước mắt, nay lại như Bồng Lai linh sơn, có thể nhìn thấy mà không thể chạm tới.

Đối với tâm trạng này và mọi trải nghiệm của tôi, Nhị Nguyệt Lan hoàn toàn dửng dưng, vẫn cứ tự mình nở hoa. Năm nay lại là một năm Nhị Nguyệt Lan nở rộ. Trong khuôn viên trường, ánh mắt nhìn đến đâu, nơi đó đều có Nhị Nguyệt Lan. Bên cạnh nhà, dưới hàng rào, trong rừng, trên đỉnh núi, sườn đồi, ven hồ, chỉ cần nơi nào có khoảng trống, nơi đó đều là một quầng khí tím, điểm xuyết làn sương trắng, hoa nhỏ nở rộ đến tận cùng, khí thế phi phàm, sắc tím vọt thẳng lên trời cao, khiến cả vũ trụ dường như cũng nhuốm màu tím biếc.

Tất cả những điều này nói với tôi rằng, Nhị Nguyệt Lan sẽ không thay đổi, thế sự thăng trầm, đối với nó chỉ như mây trôi. Thế nhưng bản thân tôi lại đang thay đổi, tháng tháng đổi thay, năm năm đổi thay. Tôi muốn lấy cái bất biến để ứng vạn biến, nhưng không thể. Tôi muốn học theo Nhị Nguyệt Lan, nhưng không thể. Không những thế, nó còn cố tình kéo ký ức của tôi trở về thời điểm xui xẻo nhất trong đời. Trong mười năm náo động, chính tôi đã đứng ra phản đối vị "Lão Phật gia" kia ở Bắc Đại, bị khám nhà, bị chụp mũ là "phản cách mạng". Đúng vào lúc Nhị Nguyệt Lan nở rộ, tôi bị quản thúc lao động cải tạo. Có một thời gian rất dài, ngày nào tôi cũng đến một nơi để nhặt gạch vụn ngói vỡ, lại luôn trong tâm thế sẵn sàng bị Hồng vệ binh áp giải đến nơi nào đó để "phê đấu", ngồi máy bay phản lực (một hình thức tra tấn), còn phải ăn vài trận đòn, bị đánh đến sưng vù mặt mũi. Thế nhưng trong kẽ gạch ngói ấy, Nhị Nguyệt Lan vẫn nở rộ, tự tại an nhiên, mỉm cười trước gió xuân, dường như đang chế giễu tôi.

Khi đó, cuộc sống của tôi thực sự rất khó khăn. Tôi biết chính nghĩa nằm trong tay mình, thế nhưng thị phi đảo lộn, người yêu chẳng phân, tôi kêu trời trời không thấu, kêu đất đất chẳng nghe, đầy một bụng uất ức, đầy một bụng ấm ức, chẳng còn lấy một chút thú vui nhân sinh. Trong một thời gian dài, tôi trở thành "người không thể tiếp xúc", mấy năm liền không nhận được một lá thư nào, rất ít người dám chào hỏi tôi. Tôi tuy ở giữa nhân thế, nhưng thực chất lại là kẻ lạc loài.

Thế nhưng mỗi khi tôi trở về nhà, Lão Tổ, Đức Hoa và những người khác, trong hoàn cảnh mỗi tháng chỉ được ban ơn vỏn vẹn mười mấy đồng tiền sinh hoạt phí, vẫn dốc hết tâm tư tìm kiếm chút đồ ăn ngon, hy vọng có thể bồi bổ cho tôi; quan trọng hơn có lẽ vẫn là hy vọng có thể mang lại cho tôi chút niềm vui sống. Uyển Như và Diên Tông cũng cố gắng về nhà nhiều nhất có thể. Chú mèo nhỏ của tôi vẻ mặt ngây thơ đáng yêu, nép vào bên cạnh tôi. Chúng không hiểu triết học, không phân biệt được hai loại mâu thuẫn có tính chất khác nhau. Người đời xem tôi là kẻ lạc loài, chúng xem tôi là bạn thân, chưa bao giờ biểu thái muốn vạch rõ ranh giới với tôi. Tất cả những chuyện vặt vãnh hết sức bình thường này đều mang đến cho tôi sự an ủi vô hạn. Ngoài cửa sổ mặc cho băng giá ngàn dặm, trong nhà lại ấm áp chan hòa. Tôi cảm thấy, trong sự lạnh lẽo của thế thái nhân tình, vẫn còn những điều không lạnh lẽo. Hơi ấm này đã chống đỡ tôi, đi qua đoạn đường gian nan nhất của cuộc đời, không rơi xuống vực sâu, cho đến tận ngày hôm nay.

Tôi cảm thấy buồn, lại cảm thấy vui.

Đến tận ngày hôm nay, thiên vận xoay vần, hết bĩ cực đến thái lai, không biết từ lúc nào, tôi bỗng trở thành "người cực kỳ được tiếp xúc", đâu đâu cũng nghe thấy những lời hay ý đẹp, đâu đâu cũng nhìn thấy những nụ cười hòa ái. Tôi từ trong thâm tâm cảm kích những người bạn cũ mới này của mình, họ tuyệt đối chân thành. Họ đã khích lệ tôi, họ đã khơi gợi cho tôi. Thế nhưng, mỗi khi trở về nhà, tuy Đức Hoa vẫn còn đó, Diên Tông vẫn còn đó, nhưng Lão Tổ của tôi đâu mất rồi? Uyển Như của tôi đâu mất rồi? Còn Hổ Tử và Mễ Mễ của tôi đâu mất rồi? Thế giới tuy vẫn quang đãng, ánh nắng vẫn chiếu soi rạng rỡ, tôi lại cảm thấy nỗi cô quạnh và thê lương khác thường.

Tôi cảm thấy vui, không cảm thấy buồn.

Tôi đã tuổi bát tuần, con đường phía trước chẳng còn bao xa. Mấy năm trước, tôi có viết một bài văn ngắn, gọi là "Lão Miêu" (Con mèo già), ý tứ rất đơn giản, cả đời tôi có một đặc điểm: không muốn làm phiền người khác. Người hiểu tôi đều thừa nhận điều đó. Chẳng lẽ đến đoạn đường cuối cùng của cuộc đời này tôi lại thay đổi đặc điểm đó sao? Không, không, tôi không muốn thay đổi. Tôi thực sự muốn học theo con mèo già, khi thời hạn đến, chui vào một góc tối tăm, lặng lẽ rời bỏ nhân thế.

Chuyện này lại nói xa quá rồi. Tôi không cho rằng hiện tại cần thiết phải lập kế hoạch hành động. Tôi còn nhiều việc phải làm, hơn nữa tình trạng sức khỏe của tôi cũng cho phép tôi làm những việc đó. Một người bạn trẻ nói tôi quên mất tuổi tác của mình. Câu nói này rất có lý. Nhưng tôi đâu có quên hẳn. Có một vấn đề tôi vẫn muốn làm cho sáng tỏ. Đáng lẽ tôi đã đến cái tuổi "bi hoan ly hợp tổng vô tình" (buồn vui ly hợp đều vô tình) từ lâu rồi, nên siêu thoát một chút mới phải. Thế nhưng trước khi rời bỏ thế giới này, tôi vẫn còn một tâm sự: Tôi muốn làm cho rõ, thế nào là "buồn"? thế nào là "vui"? Là khi tôi trở thành "người không thể tiếp xúc" thì buồn? Hay là khi trở thành "người cực kỳ được tiếp xúc" thì vui? Nếu không có sự ra đi của Lão Tổ và Uyển Như, vấn đề này vốn dĩ đã rõ như ban ngày, bây giờ lại khó mà phân biệt được buồn vui. Tôi muốn nhận được câu trả lời. Tôi bước lên ngọn đồi nhỏ mà ngày nào tôi cũng phải vài lần ghé đến, tôi hỏi tùng già, tùng già không đáp; tôi hỏi trắc xanh, trắc xanh không trả lời. Tôi hỏi loài Nhị Nguyệt Lan đã chứng kiến mọi nỗi buồn vui ly hợp của tôi suốt hơn ba mươi năm qua, chúng cũng lặng thinh, tự mình nở rộ vạn đóa, mỉm cười trước gió xuân, khí tím vọt thẳng lên trời cao.

Viết xong ngày 11 tháng 6 năm 1993

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.