Tiên sinh Quý Tiện Lâm năm nay đã 95 tuổi cao. Là người nhiều năm được hưởng ân huệ từ đạo đức và văn chương của tiên sinh, ngoài việc vui mừng cho ông, tôi luôn muốn làm điều gì đó cho ông. Suy nghĩ này rất trùng hợp với tư tưởng của lãnh đạo và biên tập viên Nhà xuất bản Thanh niên Trung Quốc. Sau khi nhận được sự đồng ý của tiên sinh Quý Tiện Lâm và sự ủng hộ của bà Lý Ngọc Kiệt, họ đã ủy thác bà Trang Vĩ đến Thiên Tân để bàn bạc với tôi về phương án quy hoạch cuốn sách này, và giao cho tôi thực hiện việc đó. Tôi cảm thấy vinh dự và xúc động, liền vui vẻ nhận lời. Ở độ tuổi lục tuần, được làm việc này cho tiên sinh Quý, tôi thực sự cảm thấy mãn nguyện và thỏa nguyện.
Tư tưởng biên tập của nhà xuất bản là hy vọng áp dụng phương thức biên tập chia chương, tập hợp những bài viết về trải nghiệm, cảm nhận và hồi ức cuộc đời của tiên sinh Quý Tiện Lâm trong các thời kỳ khác nhau thành sách với tựa đề "Cảm ngộ cuộc đời của tôi". Nội dung tập trung vào hai chữ "cuộc đời", nhằm hướng dẫn thế hệ thanh niên ngày nay xây dựng quan điểm sống cao đẹp, giá trị quan đúng đắn cũng như lý tưởng sống tốt đẹp. Sau khi đọc kỹ hầu hết các bài viết và sách liên quan của tiên sinh Quý, tôi đã sắp xếp những trang viết này theo các chủ đề: "Tu thân", "Trị học", "Ký tình", "Khoáng đạt". Tôi cảm thấy trong đó thể hiện một lĩnh vực tri thức rộng lớn sâu sắc, thái độ trị học nghiêm cẩn cầu thị, đạo đức tu dưỡng bao dung độ lượng, tất cả đều xứng đáng là liều thuốc phản kháng đối với hiện tượng lòng người phù phiếm, đạo đức suy đồi, hành vi mất chuẩn mực trong xã hội hiện nay, cũng như là sự đánh roi và đả kích đối với lối sống thấp kém dung tục, thái độ sống cợt nhả của một số thanh niên trẻ ngày nay. Đọc "Cảm ngộ cuộc đời" của tiên sinh, thực sự có cảm giác khao khát như hạn hán mong mưa, như được rót nước cam lồ, bừng tỉnh thông suốt.
Những bài được tuyển chọn trong "Cảm ngộ cuộc đời của tôi" đều là những bài viết mang tính văn học, được tiên sinh Quý Tiện Lâm viết ra từ cảm xúc chân thật, nên cần được xếp vào thể loại tản văn. Những tản văn của văn nhân này, dù là hồi tưởng chuyện xưa, ghi chép về thầy bạn, hay tả cảnh ngụ tình, cảm thời ngôn chí, từng bài từng chữ đều chan chứa tình cảm sâu sắc, từng chữ đều bộc lộ tâm huyết trau chuốt, vì vậy vô cùng cảm động lòng người. Hơn nữa, cách hành văn ưu mỹ, ngòi bút nhẹ nhàng khiến người đọc không thể rời tay. Những tản văn lấy người thật việc thật làm đề tài, lấy tình thật ý thật làm hàm ý này không cố ý theo đuổi sự hoàn chỉnh của cốt truyện hay sự mạch lạc của cấu trúc, mà thể hiện sự linh hoạt, không câu nệ, từ đó làm nổi bật tinh thần và nhân cách của tiên sinh Quý.
Tản văn trong "Cảm ngộ cuộc đời của tôi" không chỉ cho thấy một Quý Tiện Lâm trên cương vị tản văn gia, mà còn giúp người đọc phát hiện ra một linh hồn sống động của bậc học giả. Những tản văn này tư tưởng dày dặn mà ngôn từ thanh thoát, hội tụ đủ cả sử, thức, tài, tình, có thể coi là kiệt tác tản văn của "phái lão sinh". Ông dùng những sự việc mình từng trải qua, những nỗi niềm mình từng cảm nhận, khái quát và cô đọng lại những trải nghiệm sinh tồn và cảm ngộ cuộc đời khắc cốt ghi tâm nhất trong hành trình khổ ải hơn 90 năm dài đằng đẵng của mình. Nhờ trải nghiệm học giả của ông, tập tản văn này đã vượt qua phạm vi ghi chép lịch sử cá nhân, mang tính chất của một nhân văn tinh thần sau khi suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời và xã hội, thể hiện đặc trưng của một bộ hồ sơ sinh tồn của thế hệ trí thức thế kỷ 20. Từ một trường hợp cá nhân của học giả, người ta khám phá ra lịch sử tâm hồn của một nhóm trí thức già mang tính đại diện. Đúng như những gì viết trên bìa cuốn "Ngưu Bồng tạp ức": "Đây là những dòng chữ viết bằng máu và nước mắt, là món quà tuyệt nhất mà một đại tông sư để lại cho hậu thế." Ông từng bị những "tiểu tướng" cách mạng đánh ngã xuống đất trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", vĩnh viễn không được ngóc đầu lên. Sau "Cách mạng Văn hóa", ông thoát khỏi cảnh khốn cùng, đạt được sự giải phóng cả về thể xác lẫn tâm hồn. Một bậc lão giả hơn tám mươi tuổi ngoảnh lại nhìn quãng lịch sử không thể nào quên này, biết bao nuối tiếc và băn khoăn trào dâng.
Tiên sinh Quý với tinh thần tự giác, tự sát và tự tỉnh đầy đủ, đã phơi bày một con người chân thật ra trước thế gian. Ông không có ý định khắc họa bản thân thành một "quân tử chính trực" không vướng bụi trần, một "thánh nhân" luôn lo nước lo dân, mà viết ra bằng bản chất nguyên sơ của cuộc sống để cho thấy mình đã trở thành một con người thực tế phức tạp, đa diện như thế nào. Trong "Tự tựa" của "Ngưu Bồng tạp ức", ông viết: "Chẳng lẽ tôi là một quân tử chính trực bao dung độ lượng ghê gớm sao? Không, không, tuyệt đối không phải. Tôi có yêu, có ghét, biết đố kỵ, muốn trả thù, tâm bao dung của tôi không cao hơn bất kỳ ai. Thế nhưng, cứ hễ nảy ra ý định trả thù, tôi liền lập tức nghĩ rằng, trong hoàn cảnh đó, trong bầu không khí đó, mỗi người, bất kể là thuộc ngọn núi nào, phe phái nào, đều như uống phải canh mê hồn, bị dị hóa thành phi nhân." Sự trung thực và phóng khoáng này khiến các bài tản văn của ông không hề thiếu sự phán đoán lý trí và chính nghĩa của một học giả. Sự chân thực trong cuộc sống ở các bài tản văn này không đánh đổi bằng việc phơi bày đời tư, cũng không vì hy sinh bản thân mà gây sự chú ý, đó là sự chất vấn linh hồn của một học giả muốn biểu đạt sự theo đuổi giá trị sinh mệnh, là trách nhiệm đối với xã hội và lịch sử, là sự thể hiện những đặc tính tinh thần phức tạp ở một thế hệ trí thức. Trong quá trình tiên sinh Quý miêu tả cảnh ngộ cuộc đời mang tính cá nhân hóa của mình, có rất nhiều mảnh ký ức là về cảnh bị nhục mạ và bức hại, nhưng điều mọi người nhìn thấy không phải là nỗi bi thương và ai oán cá nhân, mà là bất hạnh và nhục nhã mà đất nước và nhân dân phải gánh chịu. Vì vậy, khi ông bình thản truy tìm chuyện cũ, ông đã ở một cảnh giới sinh mệnh cao hơn, có được vị thế tầm nhìn "Bất úy phù vân già vọng nhãn, chỉ duy thân tại tối cao tầng" (Chẳng sợ mây nổi che khuất tầm mắt, chỉ vì thân đứng ở tầng cao nhất), đây là lối trần thuật vượt lên trên tầm nhìn cá nhân và bối cảnh xã hội, đã mang ý nghĩa truy cầu phổ quát của nhân loại. Trong "Tự tựa" của "Ngưu Bồng tạp ức", tiên sinh Quý viết một cách minh bạch, thấu triệt: "Thảm họa chưa từng có này, nếu không để lại chút ghi chép, thì con cháu chúng ta sẽ không rút ra được bài học đáng có, tương lai một khi khí hậu thích hợp, sẽ lại có người phát điên, làm ra những việc ngu xuẩn tàn bạo tương tự." Đây là sự sáng suốt, tầm nhìn xa trông rộng biết bao! Tư tưởng sáng tác này rõ ràng thuộc về những tản văn gia kiểu học giả như tiên sinh Quý. Nỗi lo âu và sự giác ngộ của họ đối với thực tại xã hội và tương lai thế giới cũng khiến chính họ hoàn thành một cuộc "luyện ngục" của bản thân, hình thành một kiểu diễn đạt trần thuật đầy nghĩa phẫn "Nếu tôi không xuống địa ngục, thì ai xuống địa ngục", đây cũng là một trong những lối trần thuật rực rỡ nhất của tiên sinh Quý.
Tản văn trong "Cảm ngộ cuộc đời của tôi" không chỉ thể hiện sự thăm dò tư tưởng của tiên sinh Quý trên cương vị tản văn gia kiểu học giả, mà còn phản ánh sự khoáng đạt của một bậc trí giả gửi tình minh chí, sự lạc quan coi lịch sử là tấm gương. Những suy ngẫm triết lý hàm súc sâu xa và dư vị vô cùng tận trong tản văn đều khiến người ta cảm nhận được sự rung động trí tuệ của sinh mệnh và cảm xúc dạt dào do thăng trầm lịch sử gây ra. Nó đến từ sự gợi mở và khai ngộ mà những cảm nhận phong phú về cuộc đời trong tản văn mang lại cho con người, đến từ sự ngạc nhiên khi thấy lịch sử cuộc đời quanh co mang tính truyền kỳ cá nhân trùng khớp với lịch sử khổ nạn của nhân dân, và càng đến từ độ cao tinh thần cùng sức hút nhân cách thấm đẫm vào tận xương tủy khi đối diện với nghịch cảnh, đối diện với cuộc đời. Tiên sinh Quý không cần sự đánh giá của anh hùng, nhưng phân tích và khảo sát sâu vào tản văn của ông, phẩm cách tư tưởng và lập trường văn hóa lại vô cùng rõ nét, qua biểu hiện mềm yếu lại làm nổi bật sự kiên định của bậc trí giả. Ý thức sinh mệnh của ông do pha trộn với gen của dân tộc mà thể hiện ra sự kiên cường mạnh mẽ, phương thức tư duy của ông cũng vì hòa nhập với trí tuệ mà hình thành sự kiên trì đối với theo đuổi sinh mệnh, nên viết tản văn không thể thiếu đi những suy ngẫm trí tuệ.
Trong tập tản văn "Nhị nguyệt lan" của Quý Tiện Lâm do Nhà xuất bản Tác gia ấn hành, không thiếu những suy ngẫm trí tuệ và sự đắc ý ngộ tính. Bài "Trúc đào" từ hồi ức về vẻ đẹp uyển chuyển lay động lòng người của cây trúc đào, đến việc phủ lên một lớp màu sắc rực rỡ bắt mắt của tình hữu nghị nhân dân Trung - Miến, khiến tác giả yêu nó một cách hợp tình hợp lý hơn. "Hoài niệm Tây phủ hải đường" từ cây hải đường tây phủ bị chặt hạ trong thập niên hạo kiếp, liên tưởng đến "tất cả hoa cỏ tốt đẹp, cũng giống như một số người, bị đánh gục xuống đất, trên mình bị giẫm lên hàng ngàn bàn chân, vĩnh viễn không thể ngóc đầu lên được". Tây phủ hải đường được gán cho sinh mệnh con người, và tâm đầu ý hợp với tác giả. Bài "Nhị nguyệt lan" từ tình cảm quan tâm và ý thưởng thức của tác giả đối với hoa nhị nguyệt lan ở Yến Viên, phát triển thành "tôi đột nhiên nhận thức rõ ràng rằng, thì ra loài hoa dại rất đỗi bình thường này lại chiếm vị trí quan trọng như vậy trong cuộc đời tôi. Bản thân tôi cũng thấy hơi kinh ngạc". Là một trong số ít các bậc đại sư học thuật hiện nay của giới học thuật Trung Quốc, tiên sinh Quý vẫn có sự nhận thức tỉnh táo về bản thân. Trong bài "Tân niên trữ hoài", ông tự mổ xẻ rằng: "Bản thân tuyệt không phải là thiên tài gì, tôi tự đánh giá mình là bậc trung nhân chi tài. Nếu trên người mình còn có điểm gì đáng khen, thì đó là, mình cần cù, điểm này tạm đủ để tự an ủi." Phán đoán thật lý trí, cách diễn đạt thật minh mẫn, trong đó không chút giả tạo, cũng không chút hư ngụy, thật khiến người ta cảm phục.
Trong tản văn của tiên sinh Quý lộ ra không ít tư duy của bậc trí giả, tư duy của người đắc đạo. Bản thân ông tu hành rèn luyện thành một phương pháp tư tưởng và nền tảng văn hóa của bậc trí giả, ông thường bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt, bằng góc nhìn độc đáo để bình phẩm, phán đoán đúng sai trong chi tiết cuộc sống thực tế, ngòi bút ông dùng thật nhẹ nhàng chuẩn xác, thật thuần thục. Phán đoán đúng đắn, cầu thị khiến ông có thể dùng một góc độ mà người bình thường khó nhận ra để xem xét những chi tiết trong thực tại, khiến mọi người thông qua ngòi bút trí tuệ của ông mà phát hiện ra vẻ đẹp của cuộc sống, chạm vào linh hồn tươi sống. Là một bậc trí giả, trong tình hình văn hóa "đồ ăn nhanh" tràn lan hiện nay, tiên sinh Quý dám làm người đi đầu, trong sự lặng lẽ không tiếng tăm, dùng ngòi bút như rường cột để mở ra cho mọi người từng cánh cửa sổ trí tuệ, ánh sáng thánh khiết tỏa ra từ đó khiến người ta dừng chân ngắm nhìn, ngưng thần suy ngẫm, chiếu thẳng vào lòng người mà không hề bị khúc xạ.
"Cảm ngộ cuộc đời của tôi" có không ít trải nghiệm cuộc đời của chính tác giả, viết ra khá giống lời dạy bảo ân cần của người già, ôn hòa không nóng nảy, mang phong phạm của bậc nhân giả, vì vậy cũng có thể nói là tản văn của bậc nhân giả. Đánh giá kiểu nhân giả đối với tiên sinh Quý là khá thích đáng. Tản văn của ông mang đặc điểm của tản văn mang tính cách cá nhân của "phái lão sinh", tuy ở chốn trần thế nhưng tràn đầy bầu không khí tĩnh lặng, đạm bạc, trang nghiêm, an tường. Trong tản văn không có sự lộ liễu phô trương tình cảm, cũng không có tâm tình kích động gươm tuốt trần, chỉ có sự dịu dàng như ánh nắng sau mưa, trong sự nho nhã toát lên sự cương trực thẳng thắn biết phân biệt đúng sai. Ông cố gắng dùng một trái tim vô cùng thành kính đối với cuộc sống để tìm kiếm những cảm nhận mỹ cảm sinh mệnh và thi ý cuộc sống đã bị thời gian và thế tục mài mòn và che lấp trong môi trường hiện tại, dùng con mắt tinh tường để xem xét vẻ đẹp cầu vồng hiện ra trong khoảnh khắc lịch sử, tấm lòng rộng lớn này, tinh thần siêu thoát này, đã đúc nên lòng nhân đức bao la của bậc nhân giả, đậm đà phong thái bậc trưởng bối.
Bài "Bát thập thuật hoài" (Tâm sự tuổi tám mươi) của tiên sinh Quý khá tiêu biểu. Trong bài, ông không chỉ miêu tả một cách sống động tâm thế của mình khi trôi vào tuổi 80 một cách êm đềm như giấc mơ xuân, mà còn thể hiện một cách trọn vẹn khí độ lạc quan thuận theo quy luật tự nhiên; ông đã mượn 4 câu cuối bài thơ "Thần thích" của Đào Uyên Minh mà ông từng trích dẫn nhiều lần để kết thúc toàn bài: "Túng lãng đại hóa trung, bất hỉ diệc bất cụ. Ứng tận tiện tu tận, vô phục độc đa lự" (Thả mình trong tạo hóa, không mừng cũng không sợ. Đến lúc cần phải hết, thì cứ để hết đi, chớ nên bận tâm nhiều). Ông ở trong "đại hóa", tức là trong sự thay đổi sinh sôi nảy nở không ngừng của vạn vật trong tự nhiên, bày tỏ thái độ của mình, không mừng không sợ, đối diện với sinh tử không hề sợ hãi. Đây là tinh thần của chữ Nhân, cũng là tình cảm của bậc nhân giả. Tiên sinh Quý cũng không thiếu lòng yêu thương của bậc nhân giả, trong bài "Cửu thập thuật hoài" (Tâm sự tuổi chín mươi), ông viết một cách đôn hậu: "Thứ tôi viết ra không hẳn đều là vàng ròng ngọc quý, đều là nước cam lồ, ăn vào có thể khiến người ta thăng thiên thành tiên. Nhưng trong đó tuyệt không có thuốc độc, tuyệt không có hàng giả hàng nhái, đọc xong ít nhất có thể khiến người ta thu được chút hưởng thụ, có thể khiến người ta yêu nước, yêu quê hương, yêu nhân dân, yêu tự nhiên, yêu trẻ thơ, yêu tất cả những điều tốt đẹp." Đối diện với lòng người thời nay quá thiếu chân thật, quá nhiều tâm lợi luyến, một cụ già 90 tuổi vẫn có thể nghĩ đến việc dùng lao động của mình để đem lại lợi ích cho người khác, cảnh giới này làm sao có thể nói không phải là sự thể hiện tinh thần nhân ái của bậc nhân giả.
Trong bài "Hồi ức tiên sinh Trần Dần Khác", khi đánh giá cuộc đời mình, tiên sinh Quý nói: "Tôi tuy từng trải qua những tai nạn lớn nhỏ, như tai nạn mười năm hạo kiếp mà sự ngu xuẩn đến mức dã man đến mức không thể hiểu nổi của nhân dân Trung Quốc, tôi cũng không may - có thể nói là có 'may' - được đích thân nếm trải, suýt chút nữa mất mạng già; thế nhưng tôi vẫn cảm thấy mình là người may mắn, mình đã bắt gặp được nhiều cơ hội bất ngờ." Ở đây không có ân oán cá nhân, cũng không có bi hoan tự kỷ, chỉ có tầm nhìn vượt lên trên những biến thiên lịch sử, vượt lên trên sự thay đổi không gian thời gian, đứng trên lập trường lý trí và siêu thoát ngoại vật để nhìn nhận vô vàn bất hạnh và may mắn, bằng trái tim nhân giả để đối xử với sự vật xung quanh. Hương vị cuộc đời ông có thể nói là trăm vị, trải nghiệm cuộc đời ông đã vượt quá thất tình lục dục. Tất cả những điều này cuối cùng đã thành tựu nên hành trình khổ ải cuộc đời của một bậc nhân giả.
Tản văn trong "Cảm ngộ cuộc đời của tôi" có sự trữ tình ưu mỹ, có sự trần thuật khoan thai, lối kể chuyện thủ thỉ tâm tình tuy tùy ý nhưng lại đầy tâm huyết. Tâm thế viết lách của tác giả bình hòa, hàm chứa khen chê nhưng không nói thẳng, hình thành đặc sắc viết lách "hàm nhi bất lộ, uyển nhi đa phúng" (hàm súc không bộc lộ, uyển chuyển mà nhiều châm biếm), "bì lý dương thu" (ẩn ý sâu xa). Tính trữ tình trong tản văn của tiên sinh Quý bắt nguồn từ tư tưởng sâu sắc và ngôn ngữ lão luyện hàm chứa trong văn. Dù là nội dung hay hình thức tản văn đều mang đến cho người ta cảm giác như nhặt được mà dùng, vẻ đẹp tự nhiên không gọt giũa, vì vậy mang đậm phong vị tùy bút, viết một cách phóng khoáng, không câu nệ. Tư tưởng cá nhân của tác giả này khi được biểu đạt qua phương thức phản tư, ký ức, sẽ hình thành một cách thức ký ức, trần thuật tập thể xã hội trong giới văn đàn hiện nay. Sự tùy ý, lơ đễnh của tùy bút, thực chất là tâm huyết của tác giả nằm ở đó. Nó tuy là sự mở lòng tối đa của tâm hồn tác giả, nhưng lại được xây dựng trên sự thừa nhận và cộng hưởng của công chúng xã hội. Nó dựa vào sự co giãn tự do của sinh mệnh cá nhân, nhưng lại vươn tới mọi lĩnh vực mà chúng sinh có thể sống, nối kết những mảnh ký ức cá nhân thành bức tranh toàn cảnh xã hội. Dấu chân cuộc đời cá nhân mà tiên sinh Quý hiển thị, thông qua lối viết Xuân Thu để lan tỏa phán đoán của mình cho người khác, huy động ký ức xã hội rộng lớn. Mọi người từ lối trần thuật tùy ý này cảm nhận được hỉ nộ ái ố khi được dẫn dắt để bước vào tầng nấc thẩm mỹ.
"Phú đắc vĩnh cửu đích hối" (Bài phú về nỗi ân hận vĩnh cửu) là một tác phẩm xuất sắc bi mà không lụy. Tiên sinh Quý định vị nỗi ân hận vĩnh cửu của mình là: "Không nên rời bỏ quê hương, rời bỏ mẹ." Ông dùng giọng văn kể lể đơn giản để viết về nỗi buồn man mác của một người con xa quê nhiều năm khi hồi tưởng về cuộc sống nghèo khó ở quê nhà, qua hồi ức, tình cảm chân thành nhớ mẹ, bộc lộ sự tiếc nuối vì thiếu vắng tình mẫu tử. Bài tản văn hồi ức đầy chân tình này đã giành giải thưởng văn học Lỗ Tấn năm 1997, mang lại cho tiên sinh Quý danh hiệu tản văn gia nổi tiếng. Có tính chất gần gũi với bài tản văn này là "Nhà Meyer", viết về mối quan hệ tình cảm của tiên sinh Quý với một gia đình hàng xóm trong thời gian du học tại Đức, trong đó việc miêu tả tình thân và tình yêu vừa có phong khí tự do, bình đẳng, bác ái của châu Âu, cũng có vận vị luân đạo đạo đức của văn hóa Trung Hoa. Một cặp vợ chồng già có "hai cô con gái đẹp như hoa như ngọc", trong đó cô con gái lớn vì thường đánh máy bản thảo luận văn cho ông nên rất tốt với ông. Trong nhật ký, ông viết: "Cô ấy khuyên tôi đừng rời nước Đức. Tối nay cô ấy đặc biệt hoạt bát đáng yêu. Tôi thật sự không nỡ rời xa cô ấy. Nhưng biết làm sao được? Người như tôi không xứng đáng yêu một cô gái xinh đẹp như cô ấy." Tiên sinh Quý lúc đó đã có gia đình không thể đón nhận tình yêu này, khi sinh mệnh không thể chịu nổi sức nặng của tình yêu, ông viết rất nhẹ nhàng, nhưng tình cảm phức tạp trong lòng chắc chắn là khó mà nói hết. Đây là lần duy nhất trong tất cả các bài viết tưởng niệm và hồi ức của tiên sinh Quý viết về mối tình với người khác giới.
Trong bài "Khóc tiên sinh Phùng Chí", tác giả đã tuôn trào một cách tự do, thoải mái nỗi lòng về tình bạn nhiều năm giữa mình và tiên sinh Phùng Chí, trong nỗi buồn man mác xen lẫn vị đắng cay và sầu muộn. Ông tường thuật chi tiết nhiều điều "hối không nên" của mình, đến nỗi vì không thể trò chuyện lần cuối cùng với tiên sinh Phùng Chí mà "ôm hận trọn đời". Trong bài có hồi ức về cảnh tiên sinh Phùng Chí lớn hơn ông sáu tuổi mừng lễ mừng thọ 80 tuổi cho ông khiến ông "vạn cảm đan xen". Cuối bài, tiên sinh Quý xúc động bày tỏ: "Vì tiên sinh Phùng Chí, tôi nguyện vắt cạn hết nước mắt trong kho lệ của mình, khiến nó trở thành lần khóc đau đớn cuối cùng trong đời tôi." Cùng với những cảm xúc đó dâng trào trong lòng là tình bạn kéo dài gần nửa thế kỷ giữa tiên sinh Quý và tiên sinh Phùng Chí, thứ tình cảm như "bài thơ trữ tình đầy dư vị", quả là "tuyệt diệu, không thể nào quên". Tản văn trữ tình như thế, lời thì thầm tựa tiếng ca, thở dài nhẹ tựa tiếng hát; thứ tình cảm đó chân thành tựa lửa, nồng nàn tựa như thiêu đốt. Tác giả dựa vào thiên phú và sự cần cù, để tình bạn giữa mình và tiên sinh Phùng Chí như dòng suối nhỏ chảy róc rách, thấm vào lòng người. Ngôn ngữ tản văn như vậy gần gũi như văn nói, nhẹ nhàng tự tại, dư vị vô cùng.
Vẻ đẹp tản văn của tiên sinh Quý thực sự khiến người đọc nếm trải trăm vị, vạn niệm đều tan biến. Đầu năm mới, đúng vào ngày đông giá rét ở phương Bắc, đọc kỹ những tản văn này bên bàn viết sáng sủa sạch sẽ, quả là việc sảng khoái nhất trên đời. Những dòng chữ được viết nên trong sự hữu ý vô ý, hình tán thần tụ này, tựa như mưa xuân nhuần thấm vạn vật không tiếng động, đã có linh tính, khơi dậy ngộ tính của con người, nó hóa những chuyện vụn vặt trong đời không thể miêu tả thành một khoảnh khắc đáng nhớ, trưng bày Chân - Thiện - Mỹ của con người ra trước thế gian. Mọi người chắc chắn sẽ một lần nữa cảm nhận được lão nhân thế kỷ 95 tuổi đã dâng tặng cho độc giả một trái tim nồng nhiệt chân thành.
Mạnh Chiêu Nghị, ngày 8 tháng 1 năm 2006 tại Công Ngọc Trai