Thực ra, hai việc này có mối liên hệ mật thiết, nương tựa lẫn nhau, là nhân quả của nhau. Nói cực đoan một chút, chúng chẳng khác nào "một mà hai, hai mà một". Đây không phải là sáng kiến của tôi. Hơn hai ngàn năm trước, Lão Tử đã phát hiện ra điều này. Ông nói: "Họa hề phúc chi sở ỷ, phúc hề họa chi sở phục. Thục tri kì cực? Kì vô chính." (Họa là nơi phúc dựa vào, phúc là nơi họa ẩn nấp. Ai biết được cực hạn của nó? Nó vốn chẳng có chuẩn mực nhất định). "Phúc" của Lão Tử chính là vận may, "Họa" của ông chính là xui xẻo.
Vận may có lớn nhỏ, xui xẻo cũng có lớn nhỏ, và hai thứ này thường thông suốt với nhau. Vận may càng lớn thì xui xẻo càng thảm hại, hai thứ này tỉ lệ thuận với nhau. Trung Quốc có câu tục ngữ: "Trèo càng cao, ngã càng đau." Điều này đã hình dung sinh động mối quan hệ ấy.
Chúng ta là những người dân nhỏ bé, sống những ngày tháng bình thường, ngày ngày bận rộn với ăn, uống, đi vệ sinh, ngủ nghỉ; lo toan chuyện củi, gạo, dầu, muối, tương, giấm, trà. Đôi khi không tránh khỏi gặp chút vận may nhỏ, có cái là chủ động tranh thủ được, có cái là thời vận đến, vận may từ trên trời rơi xuống. Vui mừng xong xuôi, cũng chỉ uống hai lạng rượu Nhị Oa Đầu, lâng lâng một chút là xong. Nhưng đôi khi cũng khó tránh khỏi xui xẻo nhỏ, "ngồi trong nhà đóng cửa, họa từ trên trời rơi xuống", không ai đi tranh giành xui xẻo cả, sau khi gặp xui xẻo, cũng chỉ buồn bực trong lòng vài ngày, trút giận lên vợ con một chút, rồi chớp mắt là qua.
Thế nhưng, những nhân vật lớn và những đại gia trong lịch sử cũng như hiện tại, họ gánh vác trên mình sự an nguy của thiên hạ, hoặc sự an nguy của một khu vực, một ngành nghề. Khi họ đắc ý, ví dụ như đánh một trận thắng lớn, hoặc buôn bán bất động sản, chơi cổ phiếu, phát tài một khoản lớn, họ phơi phới khí thế, mãn nguyện tràn trề, tự cho rằng trên trời dưới đất, chỉ ta là độc tôn. "Thật đúng là bậc anh hùng một thuở", đâu chỉ cần hai lạng rượu Nhị Oa Đầu là xong! Thế nhưng một khi thất bại, không phải tự sát ở Ô Giang thì cũng là nhảy từ nhà chọc trời xuống, "nay còn đâu nữa!"
Từ lịch sử đến nay, trí thức Trung Quốc có một "đặc sắc", điều này không thể tìm thấy ở các nước phương Tây. Thi nhân và văn nhân các đời của Trung Quốc, không xui xẻo thì không thể gặp vận may. Tư Mã Thiên trong "Thái Sử Công Tự Tự" từng nói: "Ngày xưa Tây Bá bị giam ở Dữu Lý, diễn ra Chu Dịch; Khổng Tử bị vây khốn ở đất Trần, đất Thái, làm nên Xuân Thu; Khuất Nguyên bị lưu đày, viết ra Ly Tao; Tả Khâu bị mù, mới có Quốc Ngữ; Tôn Tử bị phạt thích chân mà luận binh pháp; Lã Bất Vi bị dời sang đất Thục, đời truyền Lã Lãm; Hàn Phi bị tù ở nước Tần, viết Thuyết Nan, Cô Phẫn; Kinh Thi ba trăm bài, đại khái đều là do bậc hiền thánh phẫn uất mà viết nên." Cái tổng kết này của Tư Mã Thiên, sau đó cũng chẳng thay đổi. Tất cả các đại văn hào sau thời Hán, đều là sau khi gặp xui xẻo, mới viết nên những kiệt tác chấn động cổ kim. Những người như Hàn Dũ, Tô Thức, Lý Thanh Chiếu, Lý Hậu Chủ... không ai là không như vậy. Chưa từng có trạng nguyên, tể tướng nào trở thành đại văn hào cả.
Hiểu rõ đạo lý này rồi, thì có ý nghĩa gì? Tôi cho rằng, ý nghĩa là rất trọng đại. Nó có thể khiến chúng ta tỉnh táo đầu óc, thấu hiểu mối quan hệ biện chứng giữa họa và phúc; khi gặp vận may, phải nghĩ đến lúc xui xẻo, đừng đắc ý quá đà; khi gặp xui xẻo, phải nghĩ đến lúc vận may, không cần phải ủ rũ chán nản. Tâm thái luôn giữ cân bằng, cảm xúc luôn giữ ổn định, đây cũng là đạo sống thọ vậy.
Ngày 2 tháng 11 năm 1998