Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 657 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Nghiên Cứu, Sáng Tác Và Dịch Thuật Song Hành

❊ ❊ ❊

Đây hoàn toàn là sự đúc kết về bản thân tôi, bởi vì người làm như thế này rất hiếm.

Tôi làm vậy hoàn toàn là do môi trường tạo nên. Nghiên cứu học vấn là niềm hứng thú cả đời của tôi, gần như toàn bộ năng lượng của tôi đều dành hết cho việc này. Thế nhưng, thời còn học ở trường cao trung Tế Nam, tôi đã nhận được sự ảnh hưởng và khích lệ từ ông Hồ Dã Tần và ông Đổng Thu Phương (Đổng Phân); sau khi đến Thanh Hoa Đại học, tôi lại nhận được sự động viên từ ông Diệp Công Siêu, ông Thẩm Tùng Văn và ông Trịnh Chấn Đạc, từ đó tôi bắt đầu viết văn. Tôi từng viết một hai bài thơ, giờ đây tất cả đều đã thất lạc. Tôi không muốn viết tiểu thuyết, vì tôi chán ghét những thứ hư cấu. Do đó, tôi chỉ viết tản văn, suốt hơn sáu mươi năm nay chưa bao giờ ngắt quãng. Con người ai cũng ham hư vinh, tôi cũng không phải là ngoại lệ. Những bài tản văn tôi viết từ lúc bắt đầu đã nhận được sự ưu ái của các vị tiên sinh kể trên, sau đó lại dần dần nhận được sự khích lệ của đông đảo độc giả. Lý do tôi viết tản văn không ngừng nghỉ, nói toạc ra, chính là ở chỗ này. Có những khi mệt mỏi với những nghiên cứu học thuật khô khan cứng nhắc, tôi lại đổi sang một chiếc bàn khác, viết vài dòng tản văn để đổi mới tư duy. Giống như mài dao vậy, sau khi dao đã được mài, lại trở nên sắc bén, quay lại nghiên cứu học thuật, tinh thần lại phấn chấn, như hổ thêm cánh, những tư tưởng mới lạ, kỳ diệu cứ thế tuôn trào, đó cũng là một niềm vui của đời người. Tôi tự biết mình còn thiếu chút lửa, dù đã lần lượt trở thành hội viên, ủy viên hội đồng, cố vấn của Hội Nhà văn Trung Quốc, nhưng tôi chưa bao giờ dám tự coi mình là nhà văn. Trong mắt tôi, nhà văn là một danh xưng "thần thánh", là đối tượng mà tôi sùng bái, tôi làm sao dám trộn lẫn cá với ngọc cơ chứ?

Về phần công việc dịch thuật, đó hoàn toàn là do bất đắc dĩ. Sau khi tôi từ Đức trở về nước vào năm 1946, công việc nghiên cứu vốn đã có khởi đầu tốt đẹp ở Đức của tôi buộc phải thay đổi hướng đi vì trong nước hoàn toàn thiếu thốn tài liệu. Lúc đó trong lòng cực kỳ đau khổ. Ngoài công việc hành chính ra, tôi là người không thể ngồi yên, tôi buộc phải tìm việc gì đó để làm, ý tôi là công việc viết lách. Viết tản văn, tôi không có quá nhiều tình cảm chân thật để bộc bạch. Tôi chủ trương tản văn không thể hư cấu, không thể nói dối; nếu cứ cố ép bản thân, lòe loẹt khoe khoang vài từ ngữ hoa mỹ, tôi tự thấy mình không phải không làm được, mà là cảm thấy xấu hổ khi làm như vậy. Nghĩ tới nghĩ lui, trước mắt chỉ còn một con đường, đó là làm dịch thuật. Tôi bắt đầu dịch từ những truyện ngắn của Anna Seghers người Đức, rồi mở rộng đến các tác phẩm văn học Phạn văn và Ba-li văn. Bộ dịch phẩm dài nhất và quan trọng nhất là "Ramayana", một trong hai bộ sử thi lớn của Ấn Độ. Bộ dịch phẩm này ra đời vào thời điểm xui xẻo nhất, tinh thần đau khổ nhất trong đời tôi. Khi đó, "Cách mạng Văn hóa" vẫn chưa kết thúc, dù tôi đã được thả về nhà; "Hắc bang đại viện" ở Đại học Bắc Kinh đã giải tán, mỗi "tội phạm" đều quay về đơn vị của mình, chịu sự chuyên chính của quần chúng, giám sát cải tạo lao động; nhưng chồng tội danh vô căn cứ đè trên đầu tôi, lúc có lúc không, lúc thật lúc giả, vẫn đè nặng trĩu ở đó. Tôi bị ra lệnh đi hốt phân, tưới vườn rau, trông cửa tòa nhà, trực điện thoại, sống cuộc đời của một "kẻ không thể chạm tới". Tôi ngồi lì trong phòng trực, ngoài việc chuyển điện thoại, phân phát báo chí thư từ ra, thực sự là nhàn rỗi đến mức chán chường. Trong lòng nghĩ bụng phải tìm một công việc gì đó sẽ kéo dài rất lâu, nhưng lại tuyệt đối không có kết quả gì để giết thời gian, thế là tôi nghĩ đến bộ "Ramayana" dài tới hai vạn tụng. Nhìn từ góc độ văn thể, bộ sử thi lớn này không tính là quá khó, nhưng ở một vài chỗ vẫn có vấn đề, có khó khăn. Thời bấy giờ, bộ sách này ở Ấn Độ đã có các bản dịch bằng ngôn ngữ khác nhau, ngoài Ấn Độ ra thì chưa nghe nói có bản dịch toàn tập nào, ngay cả tiếng Anh cũng chỉ có một bản biên dịch. Tôi gặp khó khăn, không thể giải quyết, chỉ đành tham khảo bản dịch tiếng Hindi vốn cũng không quá chỉn chu. Lúc đó, tư tưởng cực tả vẫn chưa hoàn toàn lắng xuống, đọc sách coi trọng chuyên môn bị coi là "chủ nghĩa xét lại". Huống hồ tôi là một kẻ nửa phạm nhân như vậy, sao dám công khai trải nguyên bản Phạn văn ra trong phòng trực mà dịch, không coi ai ra gì. Điều này chẳng khác nào động thổ trên đầu Thái Tuế, nhẹ thì cũng phải bị phê đấu năm lần. Tôi làm gì có cái can đảm đó! Thế là buổi tối về nhà, tôi dịch Phạn văn sang tản văn Hán văn, viết thành những mẩu giấy nhỏ, cất trong túi. Ban ngày ngồi lì trong phòng trực, trong đầu không ngừng suy nghĩ, sửa tản văn thành thơ có vần điệu. Sau khi tôi được giải phóng thêm một bước, lại tốn thêm một hai năm thời gian, cuối cùng đã hoàn thành việc chỉnh lý bản dịch toàn bộ cuốn sách. Sau này thời thế đổi thay, được hưởng lợi từ công cuộc cải cách mở cửa, Nhà xuất bản Văn học Nhân dân đã xuất bản toàn bộ, đây là điều tôi tuyệt đối không dám mơ tưởng tới trước đó.

Tôi thường nghĩ, nếu không có "Cách mạng Văn hóa", nếu tôi không trở thành "kẻ không thể chạm tới", thì chắc chắn suốt ngày phải lo chuyện đón tiếp, bận rộn với công việc hành chính, bộ "Ramayana" tuyệt đối không thể dịch xong được. Có người nói: việc xấu có thể biến thành việc tốt, quả thật là vậy. Nhân sự rối ren, nhân quả đan xen, tôi thực sự không khỏi cảm thán.

"Tổng kết" tạm thời viết đến đây. Có vài điểm cần phải làm rõ:

Thứ nhất, cuốn sách này lấy việc hồi tưởng lại nội dung nghiên cứu học thuật trong sáu bảy mươi năm cuộc đời tôi làm trục chính để viết, nó không phải là "Tự thuật" thông thường, ngay cả những sáng tác văn học và dịch thuật văn học không thuộc phạm vi nghiên cứu học thuật hẹp cũng không bao gồm trong đó. Mục đích không gì khác, chỉ là để yêu cầu trọng điểm nổi bật, manh mối rõ ràng mà thôi. Tuy nhiên, xét thấy sáng tác văn học và dịch thuật văn học dù sao cũng có liên hệ mật thiết với công việc nghiên cứu học thuật, nên ở cuối phần "Tổng kết" đã thêm vào một tiết.

Thứ hai, "Tự thuật" vốn dĩ dự định và cũng nên viết đến năm 1997. Nhưng, như tôi đã nói ở trên, tôi càng già thì càng làm nhiều việc, bài viết cũng nhiều, đầu mối phức tạp, nhất thời khó mà sưu tầm đầy đủ, "Tự thuật" viết cũng khó, hơn nữa thời hạn giao bản thảo đã gần kề, ngày hoàn thành thì vẫn xa vời. Suy nghĩ rất lâu, cuối cùng hạ quyết tâm, "Tự thuật học thuật" sau năm 1994 để sau này viết, hiện tại tạm thời khép lại.

Thứ ba, tuy nhiên, tôi lại gặp mâu thuẫn ở đây. Theo lý mà nói, "Tự thuật" viết đến năm nào thì "Tổng kết" cũng nên làm đến năm đó. Thế nhưng, trên thực tế lại khó mà làm được, "Tự thuật" có thể dừng lại đột ngột, còn "Tổng kết" thì khó mà làm vậy. Rất nhiều công việc mang tính liên tục. "Tổng kết" phải tổng kết một quá trình toàn diện, không thể nói dừng là dừng. Do đó, không thể đồng bộ với bộ "Tự thuật" này, "Tổng kết" viết liên tục cho đến hiện tại. Tương lai khi "Tự thuật" viết đến năm 1997, "Tổng kết" không cần sửa đổi, vẫn sẽ là phù hợp, hữu dụng.

Thứ tư, mục đích của "Tổng kết" là để đúc kết kinh nghiệm và bài học. Tôi sống quá lâu, làm quá nhiều việc, nên kinh nghiệm và bài học có nội dung phức tạp, đầu mối rối rắm. Dù tôi đã vắt kiệt óc, cố gắng suy nghĩ mọi khía cạnh. Nhưng, tôi lại không hề nắm chắc, chắc chắn vẫn sẽ còn những thứ bị bỏ sót. Trong quá trình tiếp tục viết "Tự thuật học thuật" sau này, chỉ cần tôi nhớ ra còn điều gì thiếu sót, khi "Tự thuật" tạm thời — chỉ có thể là tạm thời, khi nào tôi khép lại cuộc đời mình thì chỉ có trời mới biết — kết thúc, tôi vẫn sẽ bổ sung vào.

Năm 1997

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.