Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 677 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Học Tiếng Tocharian

❊ ❊ ❊

Tôi đã từng nhắc đến tính ngẫu nhiên ở trên, và tôi cũng thường xuyên nghĩ đến nó. Trong đời một con người không thể thiếu tính ngẫu nhiên, nó vừa có thể mang lại tai họa, lại vừa có thể ban ơn phước cho con người.

Nói thật lòng, trước khi đến Göttingen, tôi chưa từng nghe nói đến cái gọi là tiếng Tocharian. Sau khi đến Göttingen, vị đại sư đã đọc thông tiếng Tocharian là Sieg đang ở ngay trước mắt, mà tôi cũng chưa từng nghĩ đến việc học tiếng Tocharian. Nguyên nhân kỳ thực rất đơn giản: Tôi muốn học ba khoa, đã chọn ngần ấy môn học, học ngần ấy ngôn ngữ, sức tải đã vượt quá giới hạn rồi. Tôi là người có sự tự lượng sức mình (thỉnh thoảng tôi thấy còn quá mức), tài năng học ngoại ngữ của tôi không thể nói là hoàn toàn không có, nhưng tuyệt đối không phải là thiên tài ngôn ngữ. Tôi không dám chất chồng thêm gánh nặng quá tải. Hơn nữa, tôi còn nghĩ, tôi là người Trung Quốc, ra nước ngoài là tôi đại diện cho Trung Quốc. Tôi mà học hỏng việc, làm nhục cá nhân là chuyện nhỏ, nhưng làm nhục quốc gia lại là chuyện lớn, tuyệt đối không thể lơ là. Vì vậy, tôi luôn tự cảnh cáo bản thân: Gánh nặng của mình đã bày ra đủ lớn rồi, tuyệt đối không được mở rộng thêm nữa. Đây chính là suy nghĩ của tôi lúc đó.

Thế nhưng, đúng như tôi đã kể ở trên, Chiến tranh thế giới thứ hai vừa bùng nổ, Waldschmidt bị gọi đi tòng quân, Sieg ra thay thế ông. Cụ ông cứ nhất định phải truyền lại hết những tuyệt kỹ sở trường của mình cho tôi. Ông đã vượt qua tuổi cổ lai hi, lẽ nào ông không biết sự vất vả khi dạy học? Lẽ nào ông không biết ở nhà hưởng thụ tuổi già an nhàn sẽ thoải mái hơn sao? Nhưng tại sao lại cứ chuốc lấy khổ sở thế này? Tôi đoán rằng, ngoài các nhân tố tình cảm cá nhân ra, ông xem học thuật là của chung thiên hạ, muốn truyền thụ tuyệt học của mình cho tôi, một thanh niên đến từ xứ lạ, để Ấn Độ học và Tocharian học cắm rễ nở hoa ở Trung Quốc. Lẽ nào trong chuyện này lại còn có cái gọi là dụng ý xâm lược hiểm độc mà những quý ông cực tả hay nói đến hay sao? Trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc có không ít giai thoại truyền pháp, truyền y bát, nào là truyền bí mật vào lúc nửa đêm, nào là có đệ tử khác đố kỵ v.v., lúc đó tôi đều không gặp phải, đại khái là vì thời gian thay đổi, thế sự nay đã khác xưa rồi chăng. Gần đây tôi lại gặp một việc tương tự thế này. Nói ra thì dài dòng, không kể thì hơn.

Tóm lại, giáo sư Sieg đề nghị dạy tôi tiếng Tocharian, hoàn toàn không có ý thăm dò ý kiến, ông cũng không chừa cho tôi bất kỳ khoảng trống nào để suy nghĩ. Ông vừa nêu ý kiến là sắp xếp thời gian ngay, lập tức lên lớp. Tôi thật sự vô cùng cảm động, ngoài lòng biết ơn ra, còn có thể nói gì được nữa? Tôi hạ quyết tâm, mở rộng "gánh nặng" của mình, "liều mạng đồng hành cùng bậc quân tử" vậy.

Có thể đến Göttingen để theo học tiếng Tocharian từ vị uy quyền thế giới này là nguyện vọng chung của rất nhiều học giả trên thế giới. Biết bao nhiêu người vì không có được cơ hội như vậy mà tự trách mình. Bây giờ tôi đứng ở thế nước gần tháp tỏ, là người được rất nhiều kẻ ngưỡng mộ. Điểm này tôi vô cùng rõ ràng. Nếu tôi mà không học, thì thật là khó lòng mà hiểu nổi. Đúng lúc Sieg mở lớp cho tôi, một chuyên gia nghiên cứu tiếng Hittite người Bỉ là Walter Couvreur đã đến Göttingen, muốn học tiếng Tocharian từ giáo sư Sieg. Thời cơ vừa khéo, thế là một lớp học đặc biệt tiếng Tocharian đã được mở ra. Thời khóa biểu của trường đại học không hề có môn học này, hơn nữa chỉ có hai học sinh, lại đều là người nước ngoài, quả thực là một lớp học đặc biệt. Thế nhưng Sieg không hề qua loa. Với cái tuổi bát tuần của ông, mỗi tuần mấy lần từ nhà ở phía đông thành phố đi xuyên qua cả thành phố, đến tòa nhà Gauss-Weber để lên lớp, tinh thần lanh lẹ quắc thước, lưng thẳng tắp, không cầm gậy chống, không đeo kính, bản thân ông quả thực là một kỳ tích. Đi một quãng đường xa như vậy, thế mà chưa từng có ai đi cùng ông. Ông không vợ không con, người nhà không ai đi cùng, nhà trường tất nhiên càng không quan tâm đến những chuyện này. Khái niệm kính lão, ở các nước phương Tây, hầu như hoàn toàn không có. Xã hội phương Tây là xã hội chủ nghĩa thực dụng. Một người có ích cho xã hội, anh ta có giá trị; một khi vô dụng, giá trị mất ngay lập tức. Không ai cho rằng trong đó có điều gì không thỏa đáng cả. Cho nên giáo sư Sieg đối với hoàn cảnh của bản thân cũng bình thản xem như không có gì lạ, thản nhiên đối mặt.

Bản thảo tiếng Tocharian chỉ có ở Tân Cương, Trung Quốc. Vốn dĩ trên thế giới không có ai hiểu loại ngôn ngữ này, chính là Sieg và Siegling với sự giúp đỡ của nhà ngôn ngữ học so sánh W. Schultz đã đọc thông chúng. Cuốn "Ngữ pháp tiếng Tocharian" do ba người bọn họ đồng tác giả nổi tiếng lừng lẫy khắp giới sĩ lâm học thuật, là tác phẩm kinh điển của môn học mới này. Thế nhưng, bộ sách đồ sộ dài đến 518 trang này, tuyệt đối không phải là cuốn sách nhập môn thông thường, mà là vô cùng khó đọc. Nó giống như một khu rừng nguyên thủy, hiểm trở phức tạp, rẽ nhánh cực nhiều, không có người dẫn đường, nếu tự mình muốn chui vào thì vô cùng khó khăn. Bậc đại sư đã đọc thông loại ngôn ngữ này, đương nhiên chính là người dẫn đường lý tưởng nhất. Sieg dạy tiếng Tocharian, cũng dùng phương pháp truyền thống của Đức, điểm này tôi đã bàn đến ở trên rồi. Ông hoàn toàn không giảng giải ngữ pháp, mà bắt đầu từ việc đọc trực tiếp nguyên văn. Chúng tôi cùng nhau đọc bản thảo tiếng Tocharian do ông cùng người cộng sự Siegling chuyển dịch sang chữ cái Latinh, xuất bản cùng với bản in chụp nguyên bản — tác phẩm "Kinh Nhân duyên Thái tử Phúc Lực" mà Sieg thường gọi là "tác phẩm tinh xảo" (Prachtstück). Chúng tôi tự mình ở dưới đọc lướt văn pháp, tra từ điển, dịch từ mới; đến lớp, tôi cùng Couvreur luân phiên dịch sang tiếng Đức, Sieg sửa chữa lại. Công việc này vô cùng gian khổ. Bản thảo nguyên văn tàn khuyết không đầy đủ, không có trang nào là vẹn nguyên, đến một dòng vẹn nguyên cũng không có, cho dù là "tác phẩm tinh xảo", cũng chỉ là xét theo tương đối, chỗ này thiếu vài chữ, chỗ kia thiếu vài âm tiết. Không bù vào thì không thể mò ra ý nghĩa, mà bù vào cũng chỉ có thể đoán ý mà làm, không nhất định nắm chắc lớn. Kết quả là tiên sinh Sieg giảng nhiều, chúng tôi giảng ít. Đọc bản thảo lá bối, bù đắp những từ đơn hoặc âm tiết còn thiếu, cả một bộ quy trình, chính là tôi học được từ lớp học tiếng Tocharian. Hứng thú học tập của tôi ngày càng mãnh liệt, mỗi tuần lên lớp hai lần, tôi chẳng những không thấy khổ, đôi khi thậm chí còn có cảm giác mòn mỏi ngóng chờ.

Không biết tại sao, mỗi khi nhớ lại cảnh tượng lúc đó, tôi luôn liên tưởng đến mùa đông dằng dặc với tuyết phủ đầy đường. Có một hôm, sau buổi học, hoàng hôn đã sớm buông xuống nhân gian, vì trời âm u, lại thêm quy định phòng không tắt đèn, các con đường lớn đã hoàn toàn chìm đắm trong một màn đêm tối mịt. Tôi dìu cụ ông đi xuống cầu thang, bước ra khỏi cửa lớn. Con đường dài mười dặm tuyết đọng đã sâu, vắng ngắt không một bóng người. Xung quanh tĩnh mịch đến mức khiến người ta hoảng sợ, dưới chân vang lên tiếng chúng tôi bước đạp trên tuyết, trong mắt lóe lên ánh bạc của tuyết đọng. Dường như giữa vũ trụ chỉ còn lại hai thầy trò chúng tôi. Tôi sợ thầy ngã, bèn ôm chặt lấy ông, cứ thế đưa ông về tận nhà. Những chuyện đáng nhớ trong đời tôi có thể hồi tưởng lại, nhiều như lông bò. Thế nhưng tiểu tiết này lại khắc sâu vào trí nhớ của tôi. Mỗi lần nhớ lại là lại cảm thấy một chút ấm áp giữa chốn tiêu sơ lạnh lẽo, trở thành "tiết mục lưu giữ" trong ký ức của tôi. Thế nhưng cho đến nay vật đổi sao dời, việc mà lúc bấy giờ cho là tiểu tiết vi tế, thì đời này kiếp này tuyệt đối không có khả năng lặp lại nữa.

Liên quan đến tiểu tiết này, còn có một tiểu tiết nữa. Các giáo sư của Đại học Göttingen có một truyền thống khá cổ xưa: Chiều thứ bảy, hẹn thêm hai ba người cùng chí hướng, lên núi vào rừng tản bộ, vừa đi vừa trò chuyện, đề tài bàn luận phần lớn cũng là vấn đề học thuật; đôi khi cũng có tranh cãi, thậm chí tranh cãi đến mức mặt đỏ tía tai. Lúc này phong cảnh kiều diễm của tự nhiên, trong tâm trí của những vị giáo sư này sớm đã không còn tồn tại nữa, thứ họ quan tâm vẫn là học vấn của bản thân. Dù thế nào đi nữa, những vị giáo sư này đi dạo trong rừng đã mỏi, có lẽ lại tìm một quán cà phê, ngồi xuống uống chút gì đó, ăn chút gì đó. Sau đó hứng khởi trở về thành. Có một buổi chiều thứ bảy, tôi tản bộ dưới chân núi, tình cờ gặp tiên sinh Sieg và mấy vị giáo sư khác đang chuẩn bị lên núi. Tôi vội vàng kính chào họ. Tiên sinh Sieg lập tức gọi tôi lại trước mặt, giới thiệu với mấy người khác rằng: "Cậu ấy vừa mới thông qua buổi bảo vệ luận án tiến sĩ, đạt loại xuất sắc." Lời lẽ mang theo chút vẻ đắc ý. Tôi thật sự vừa cảm động vừa hổ thẹn. Thành tích học tập nhỏ bé của bản thân đó, thật sự là không đáng nhắc tới, thế nhưng cụ ông lại khen ngợi như vậy, thật khiến tôi bất an. Thơ Đường của Trung Quốc có câu của Dương Kính Chi: "Bình sinh bất giải tàng nhân thiện, đáo xứ phùng nhân thuyết Hạng Tư." Chuyện "nói về Hạng Tư" truyền tụng thành giai thoại, không ngờ lại được chứng kiến ở xứ lạ muôn dặm xa xôi. Ngoài việc tự răn mình ra, tôi còn có gì để nói nữa đây?

Có một lần, tôi phát đại nguyện lớn, muốn bồi bổ thêm chút dinh dưỡng cho cụ ông, mang lại chút niềm vui cho cụ. Muốn làm được điều này, chỉ có thể chắt bóp thật kỹ từ khẩu phần thực phẩm ít ỏi đáng thương của chính mình. Tôi hình như đã một hai tháng không ăn bơ, không nhớ kiếm đâu ra được bột mì và trứng gà quý như trứng vàng, cùng với một cân đường trắng, mang đến một tiệm bánh ngọt nổi tiếng nhất, nhờ họ nướng một chiếc bánh kem. Đây không nghi ngờ gì là một món quà vô cùng quý giá, tôi nâng chiếc bánh kem như nâng một chiếc hộp báu mang đến nhà vị giáo sư già. Điều này rõ ràng nằm ngoài dự liệu của ông, đôi bàn tay ông hơi run rẩy, gọi vợ ra, cùng nhau đón lấy, đến cả hai chữ "cảm ơn" cũng không thốt lên lời. Điều này đương nhiên sẽ lại đổ thêm dầu vào ngọn lửa đói khát trong bụng tôi, thế nhưng trong lòng tôi rất vui vẻ, trở thành một trong những hồi ức vui vẻ nhất đời tôi.

Đợi đến khi lính Mỹ đánh chiếm Göttingen, tiếng pháo vừa dứt, tôi liền đến nhà tiên sinh Sieg thăm ông. Gần nhà ông có rơi một quả đạn pháo, là do quân đội Mỹ bắn từ phía tây thành sang phía đông. Phu nhân của ông kể với tôi rằng, lúc đạn pháo phát nổ, ông đang cắm cúi đọc sách liên quan đến tiếng Tocharian, kính trên cửa sổ đều bị phá nát hoàn toàn, mảnh thủy tinh rơi đầy một bàn, kỳ tích là ông hoàn toàn không bị bất kỳ thương tích nào. Sau khi nghe xong, tôi thật sự không khỏi thấy sợ hãi hoảng hốt. Thế nhưng đối với vị cụ ông đặt việc nghiên cứu tiếng Tocharian lên trên cả tính mạng này, sự kính trọng trong lòng tôi dâng trào cuồn cuộn như sóng biển. Thành tựu cá nhân của tiên sinh Sieg, thành tựu huy hoàng của các học giả Đức, lẽ nào lại không có nguyên nhân của nó sao? Từ tiểu tiết này chúng ta có thể học hỏi được bao nhiêu điều chứ? Giống như một số tiểu tiết khác liên quan đến tiên sinh Sieg, điều này cũng khiến tôi khắc ghi suốt đời.

Tôi đã hồi tưởng lộn xộn một số tình hình học tập tiếng Tocharian của mình. Tôi quy điều này cho tính ngẫu nhiên. Điều này đúng, nhưng vẫn chưa được toàn diện lắm. Tính ngẫu nhiên thường gắn liền với tính tất yếu. Ở đây có tính tất yếu hay không? Dù thế nào đi nữa, tôi dù sao cũng đã học loại ngôn ngữ này, hơn nữa còn mang kiến thức học được truyền về Trung Quốc. Cho dù từ đầu đến cuối tôi chưa từng coi tiếng Tocharian là chuyên ngành chính, nó chỉ là nghề tay trái của tôi, ở giữa còn vì đủ loại nguyên nhân mà tôi suýt chút nữa đã ba mươi năm không nghiên cứu, chỉ vì một sự ngẫu nhiên khác mà tôi mới bắt đầu lại sự nghiệp cũ; thế nhưng, việc nghiên cứu loại ngôn ngữ này ở Trung Quốc suy cho cùng cũng đã cắm rễ, nở hoa kết quả là kết quả tất yếu. Hễ nghĩ đến điểm này, sự hoài niệm và lòng biết ơn đối với người thầy giống như ông nội của tôi, liền tự nhiên trào dâng trong lòng.

Bây giờ tiên sinh Sieg đã sớm rời khỏi cõi đời, bản thân tôi cũng đã đến tuổi bát tuần, những ngày có thể làm việc không còn nhiều nữa. Thế nhưng, hễ nghĩ đến người thầy của tôi là tiên sinh Sieg, tinh thần phấn đấu của tôi lại dâng trào vô hạn. Tocharian học của Trung Quốc, nói rộng ra một chút, Ấn Độ học của Trung Quốc, bây giờ có thể nói là đã đặt được nền móng. Chúng ta có một nhóm các học giả nghiên cứu tiếng Phạn trung thanh niên đầy sức sống, là học trò và học trò của học trò tiên sinh Kim Khắc Mộc và tôi, đương nhiên cũng có thể nói là học trò của học trò của học trò giáo sư Sieg và giáo sư Waldschmidt. Họ sẽ gánh vác trọng trách làm cho môn học này hưng thịnh, tôi tin chắc điều này không nghi ngờ gì. Hễ nghĩ đến điểm này, tôi tuy tuổi già sức yếu u mê, lại không khỏi có một luồng tinh thần tươi mới trào dâng trong lồng ngực.

1988

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.