Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 654 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Thiền Thú Nhân Sinh

❊ ❊ ❊

Cảm ngộ nhân sinh của tôi

Cô Dương từ Nhà xuất bản Nhân dân Chiết Giang có gửi thư cho tôi, nói muốn biên tập một bộ sách "Thiền thú nhân sinh", "nội dung có thể bao gồm mọi phương diện của Phật thiền và nhân sinh". "Chúng tôi hy vọng thông qua những suy ngẫm triết học về nhân sinh của các học giả đương đại, có thể mang đến cho độc giả, đặc biệt là độc giả trẻ, sự hun đúc của văn hóa truyền thống Trung Quốc, để lại một khoảng tịnh thổ cho giới đọc sách và giới văn hóa đang bị văn hóa đại chúng nhấn chìm ngày nay, cũng như góp một phần sức lực vào việc tái thiết tinh thần nhân văn hiện nay." Không còn nghi ngờ gì nữa, tất cả những ý tưởng này đều vô cùng tuyệt vời, có ý nghĩa và có giá trị, tôi hoàn toàn tán thành và ủng hộ không chút giữ lại.

Thế nhưng, tôi lại không hồi âm ngay. Nguyên nhân tuyệt đối không phải vì tôi kiêu ngạo, tự phụ, mà vì tôi cảm thấy nhiệm vụ này quá đỗi nặng nề, tôi lo âu sợ hãi, không dám vội vàng nhận lời. Trong đó còn pha lẫn một chút tự biết mình và định kiến. Tôi sinh ra vốn không có tuệ căn, đối với những thứ như triết học và nghĩa lý, tôi chẳng hề hứng thú. Đặc biệt là thiền học, tôi càng thấy đau đầu. Một nửa lý do là vì tôi đọc không hiểu. Tôi luôn cảm thấy những thứ này thật mơ hồ, mịt mờ, không dấu vết. Các nhà thiền học thường dùng câu "Linh dương treo sừng, không dấu vết để tìm" để ví von, cách ví von rất sống động và thỏa đáng. Tuy nhiên, khó khăn cũng nằm ở chính chỗ đó. Đã không có dấu vết để tìm, vậy chúng ta còn tìm cái gì đây? Trang Tử từng nói "được cá quên nơm, đắc ý quên lời". Tôi ở đây thực sự không biết mình đã đạt được gì, lại quên mất cái gì. Cổ kim đông tây, sách luận về thiền học có thể nói là rất nhiều. Tôi quả thực cũng đọc không ít. Thế nhưng, nói một câu thật lòng, tôi vẫn chưa thấy cuốn sách nào, chưa thấy ai có thể giảng giải "Thiền" một cách rõ ràng.

Có lẽ cái hay nằm ở chỗ không thể giảng giải rõ ràng. Một khi giảng giải rõ ràng, tức là rơi vào ngôn từ. Một khi rơi vào ngôn từ, thì phong vị ý thú sẽ mất sạch. Cảnh giới thẩm mỹ và cảnh giới tư tưởng này, người phương Tây không thể hiểu được. Họ yêu cầu mọi thứ phải phân tích, phân tích và lại phân tích. Mà theo quan điểm cá nhân của tôi, phân tích chỉ là một trong những phương thức tư duy của con người, ngoài ra còn có phương thức tư duy tổng hợp, đây là phương thức mà người phương Đông chúng ta sở hữu, ít nhất là sở trường. Tôi hiện đang đọc cuốn "Khốn độn học tung hoành đàm" (Bàn luận về học thuyết hỗn loạn) của Miêu Đông Thăng và Lưu Hoa Kiệt. "Khốn độn học" (Chaos Theory - Lý thuyết hỗn loạn) là một môn học mới nổi nhưng có tương lai vô hạn. Tôi đã nhiều lần khuyên mọi người, đặc biệt là người trẻ, hãy chú ý đến "Mơ hồ học" (Fuzzy Theory - Lý thuyết mờ) và "Khốn độn học", nay có được cuốn sách này, lời nói của tôi cũng có cơ sở, hơn nữa còn rất đanh thép. Tôi xin trích dẫn một đoạn từ cuốn sách này: "Nghiên cứu khoa học truyền thống lấy quan sát, thí nghiệm chính xác và lập luận logic làm phương pháp cơ bản, sau khi bước vào lĩnh vực hiện tượng mà giác quan con người không thể vươn tới được, đã gặp phải những khó khăn chưa từng có. Bởi vì trong các lĩnh vực hiện tượng này, cách làm chỉ dựa vào thí nghiệm, trừu tượng, suy luận logic để khám phá bí ẩn tự nhiên đã không còn hiệu quả, cần phải kết hợp lý trí với trực giác. Đối với những đối tượng nhận thức có quy mô quá nhỏ hoặc quá lớn, sự đốn ngộ của trực giác và sự nắm bắt tổng thể là vô cùng quan trọng." Những suy nghĩ này, tôi cũng từng có. Sau khi xem cuốn sách này, tôi thực sự cảm thấy như nghe được tiếng chân người trong thung lũng vắng. Đối với "Thiền" của Trung Quốc, liệu có thể từ đây mà "cắt nhập" (tôi cũng học đòi sử dụng một danh từ mới) để tìm hiểu, để nắm bắt hay không? Hiện tại tôi vẫn chưa nói rõ được.

Câu chuyện đi hơi xa rồi, tôi xin "trở lại chủ đề chính" đây! Ở trên tôi cơ bản đã nói về "tự biết mình". Giờ hãy nói thêm về "định kiến". "Định kiến" của tôi chủ yếu nhắm vào triết học, nhắm vào "nghĩa lý". Tôi đã nói ở trên rồi, tôi không hứng thú với nó. Đầu óc tôi chậm chạp, tôi thích những thứ sờ được nhìn thấy được, tức là những thứ thực chất. Triết học là thứ quá huyền hồ, quá viên dung vô ngại, tựa như thiên mã hành không. Hơn nữa, ông nói ông có lý, bà nói bà có lý. Hôm nay nói thế này thì có lý; ngày mai nói thế kia, lại có lý. Có những nhà triết học quan sát vũ trụ, nhân sinh và xã hội, thỉnh thoảng lại có những ý kiến rất sâu sắc, nhạy bén khiến tôi thán phục. Thế nhưng, nghe nói triết gia lớn thực sự phải tự thành hệ thống. Hệ thống không thành, thì phải truy cầu. Một khi hệ thống đã thành, thì lại chẳng viên dung, cũng chẳng vô ngại, mà là giật gấu vá vai, gọt chân cho vừa giày. Bộ này tôi không chơi được. Do đó, trong ba hệ thống học thuật thời cũ: nghĩa lý, từ chương, khảo chứng, tôi thiên vị hai cái sau, mà không dám đụng vào cái đầu. Đây hoàn toàn là do thiên tư có hạn, chứ không phải có ý kiến gì với nghĩa lý.

Đó là trạng thái tâm lý cơ bản của tôi.

Giờ đây cô Dương lại ưu ái tôi, muốn tôi làm "tư duy triết học", bàn luận xa xôi về "thiền thú", tôi sao có thể không vừa sợ vừa lo? Đây chính là nguyên nhân thực sự khiến tôi gác lại lá thư mà không hồi đáp. Mưu tính của tôi là, tôi gác lại một chút, cô Dương gánh vác trọng trách biên tập, thời gian lâu dần, sẽ quên mất việc này, tôi lại có thể tiêu dao tự tại.

Thế nhưng sự thật lại hoàn toàn nằm ngoài dự liệu của tôi, cô ấy không những không quên, mà còn gọi điện thoại đường dài, đánh thẳng vào hoàng long, khiến tôi không có chỗ nào để trốn trong trời đất này. Tôi có chút hổ thẹn, lại có chút hoảng sợ. Nhưng trong lòng lại nghĩ: cứ làm theo phương châm đã định. Tôi vội vàng giải thích, nói tôi đã quen viết các bài khảo chứng. Về "Thiền", tôi chỉ mới viết một bài, hơn nữa còn là bị ép mới viết, đương nhiên thuộc loại "dã hồ" (cáo hoang). Tôi nói với cô ấy rất nhiều điều, nhưng thực chất lại là "ý đồ bất lương", muốn thoái thác cho xong chuyện, trả lại cho tôi một thân xác tiêu dao tự tại.

Nhưng tôi không bao giờ ngờ tới, ngay khi tôi đang khá đắc ý, điện thoại đường dài của cô Dương lại gọi đến, hơn nữa còn là hai lần. Xưa Lưu Tiên Chủ ba lần đến lều cỏ, cung kính mời Ngọa Long tiên sinh xuống núi, cùng mưu đồ bá nghiệp. Kẻ tiểu tử như tôi, sao dám mong bằng một góc của Ngọa Long tiên sinh! Ba lần mời mà vẫn từ chối, chẳng phải là quá không biết điều sao? Tôi tự trách mình đau đớn, phải hạ quyết tâm nghiêm túc xử lý việc này. Tôi soạn một danh mục sơ bộ. Sau đó tự nhìn lại, thấy buồn cười, những thứ chọn lựa vẫn hầu hết là khảo chứng. Tôi chắc đã bệnh vào thâm tâm, đầu óc biến thành đá hoa cương, đã gần đến mức không thuốc chữa. Thế là quyết tâm thay đổi đường lối, lại được sự giúp đỡ của ông Lý Tranh, trợ lý nhiều năm của tôi, cuối cùng cũng chọn được như hiện nay. Trong đây không thể nói là không liên quan đến thiền thú, cũng không thể nói là không liên quan đến nhân sinh. Thế nhưng, tổng hợp những bài viết này lại mà xem, ấn tượng của riêng tôi là một bát thập cẩm Kinh Hải. Thế nhưng tại sao loại thứ này lại dám lấy ra cho người ta xem? Tự "giấu dốt" không phải tốt hơn sao? Câu trả lời của tôi là: Trong bất kỳ bài viết nào, tôi đều nói lời thật, không nói nửa câu dối trá. Hơn nữa tôi đã đến tuổi bát tuần, cả đời không phải lúc nào cũng đi trên đại lộ đầy nắng, cây cầu gỗ nhỏ tôi cũng đã đi qua không ít. Vì vậy, chua, ngọt, đắng, cay, bi, hoan, ly, hợp, tôi đều nếm đủ cả rồi. Viết thành bài, có lẽ đối với độc giả, đặc biệt là độc giả trẻ, không phải là không có giúp ích. Đây chính là lý do tôi bạo gan lấy ra. Nếu độc giả - dù là người già, trung niên hay thanh niên - thực sự có thể học được một chút điều bổ ích từ những cảm ngộ về cuộc sống của tôi trong suốt hơn tám mươi năm qua, thì tôi đã vô cùng mãn nguyện rồi. Còn về những ý tưởng hay yêu cầu mà cô Dương nhắc đến trong thư, tôi có thể đáp ứng hay đáp ứng đến mức độ nào, thì đành phải nhờ cô Dương tự mình đưa ra đánh giá vậy. Viết lời tựa này.

Ngày 15 tháng 8 năm 1995 tại Yến Viên, Bắc Đại

(Bài này là lời tựa cho cuốn sách "Nhân sinh nhứ ngữ")

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.