Trong thế giới rộng lớn, giữa muôn vàn chúng sinh, ngoại trừ những người đã nhìn thấu hồng trần, xuất gia làm sư thì ai ai cũng có một gia đình. Mỗi khi nhắc đến hai chữ "gia đình", lòng người lại tự nhiên dâng lên một chút ý vị ấm áp, một tia cảm giác hạnh phúc.
Không như vậy cũng chẳng được. Dù là độc thân hay đã có gia đình, ban ngày làm việc trong các cơ quan chính phủ, trường học, công ty, nhà máy, cửa hàng hay bất kỳ nơi nào khác, dù là lao động trí óc hay lao động chân tay, đều phải bỏ ra sức lực to lớn, đối phó với những tình huống phức tạp đan xen, gặp gỡ những con người có tính cách khác biệt, đôi khi khiến bản thân kiệt sức. Người xưa có câu: "Chuyện đời thường tám chín phần không như ý". Làm sao có thể chuyện gì cũng khiến ta vừa lòng thỏa ý được chứ? Sau giờ làm việc, tựa như cánh chim mỏi trở về tổ, mang theo thân xác rã rời cùng tấm lòng tràn đầy hân hoan, ta trở về mái ấm của chính mình. Đây mới là nơi thực sự để an thân lập mệnh, và điều mà mọi người cầu mong nhất ở đây chính là sự ấm áp. Có cha mẹ thì hỏi han ân cần, già trẻ đều cảm thấy ấm áp; có con cái thì trò chuyện đôi câu, cha mẹ con cái đều thấy ấm áp; vợ chồng thủ thỉ vài lời tâm tình, nam nữ đều thấy ấm áp. Vào những lúc như thế, bao mệt mỏi về cả thể xác lẫn tinh thần sau một ngày làm việc, đôi khi là nỗi bực dọc trong lòng, những trắc trở trong công việc hay cạnh tranh, những va vấp nhỏ nhặt trong xử lý công việc hay quan hệ nhân sinh, tất thảy đều tan thành mây khói, thay vào đó là niềm vui sướng chan hòa. Tóm lại, đó là cảm giác ấm áp mà không ngôn từ nào có thể diễn tả được.
Bạn còn có thể mặc đồ thường ngày, sống thật với chính mình. Chiếc mặt nạ buộc phải đeo khi ở bên ngoài ban ngày hoàn toàn có thể vứt bỏ. Những giả tạo, gượng gạo để cố tỏ ra lễ độ nhằm ứng phó với đời đều có thể quẳng đi hết, trả lại cho bạn một diện mạo nguyên bản, tròn đầy thông suốt, thuần túy là chân ngã. Niềm vui trong thiên hạ còn gì hơn thế nữa? Tất cả những điều này đều đến từ sự ấm áp đích thực trong gia đình.
Thế nhưng, liệu có phải gia đình nào cũng tự nhiên mà ấm áp, dễ dàng có được hay không? Không, không, tuyệt đối không phải vậy. Trong gia đình tuy có quan hệ vợ chồng, quan hệ cha mẹ con cái, quan hệ huyết thống, nhưng tất cả những mối quan hệ ấy đều không thể đảm bảo bầu không khí ấm áp sẽ tất yếu xuất hiện. Tục ngữ có câu, bát đũa còn có lúc xô. Mỗi người một tính khí, sở thích khác nhau, thói quen khác nhau, niềm tin khác nhau; hơn nữa con người là sinh thể sống, hỉ nộ ái ố, đôi khi xảy ra biến cố đột ngột, cảm xúc cũng có lúc bất ổn, nhất là trước mặt người thân lại càng dễ bộc lộ. Đôi khi chỉ vì chuyện cỏn con bằng hạt vừng hạt đậu cũng có thể bất đồng ý kiến, xử lý không khéo léo là nảy sinh hiềm khích. Ngày ngày "gối đầu lên nhau" (sống sát bên nhau), chẳng ai dám đảm bảo chuyện này sẽ không xảy ra.
Vậy thì chúng ta nên làm thế nào? Theo góc nhìn cá nhân tôi, giải quyết những chuyện gia đình kiểu "quan thanh liêm cũng khó xử" này, nói khó thì cực khó, mà nói không khó thì cũng khá dễ. Chỉ cần làm được hai chữ "Chân" và "Nhẫn", tuy không trúng đích thì cũng chẳng xa là bao. "Chân" chính là chân tình. "Nhẫn" chính là bao dung, nhẫn nhịn. Tôi đã đúc kết thành mấy câu vè: "Tương ái tương thân, thành khẩn với nhau, thấu hiểu với nhau, nhẫn nhịn với nhau, lấy chân tình đối đãi, không pha tạp tư tâm, gia đình hòa thuận, niềm vui vô biên".
Có người có lẽ không hiểu tại sao tôi lại đề cao sự nhẫn nhịn đến mức độ này. Phải biết rằng, nhẫn nhịn là một trong những mỹ đức của Trung Hoa. Thánh hiền thời xưa của chúng ta hầu hết đều dạy bảo chúng ta phải biết nhẫn nhịn. Trong tục ngữ dân gian cũng có không ít nội dung về sự nhẫn nhịn, dạy người ta phải biết nhẫn nhượng. Có những cách nói tưởng chừng như tiêu cực nhưng thực tế lại mang ý nghĩa tích cực, ví dụ như "nhẫn nhục phụ trọng" (chịu nhục để gánh vác việc nặng), Hàn Tín là một ví dụ nổi tiếng. "Đường Thư" ghi chép rằng, Trương Công Nghệ chín đời sống chung, Đường Cao Tông hỏi ông về đạo trị gia, Công Nghệ liền cầm bút viết hơn một trăm chữ "Nhẫn" dâng lên hoàng đế. Kể từ đó, người họ Trương phần nhiều tự nhận gia phong mình là "gia đình trăm chữ Nhẫn". Phật gia cũng rất nhấn mạnh yếu nghĩa của việc nhẫn nhục, trong kinh điển có rất nhiều câu chuyện về nhẫn nhục tiên nhân. Người xưa thường nói: "Tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu" (Việc nhỏ không nhẫn nhịn thì làm hỏng mưu lớn). Trong gia đình thì chính là "việc nhỏ không nhẫn nhịn thì làm loạn gia đình". Giữa vợ chồng, cha mẹ, con cái, đôi khi khó tránh khỏi có những ý kiến khác biệt, nếu một bên phát tiết chút nóng giận, bạn nhường họ một chút, cơn bão sẽ lập tức tan biến. Đợi đến khi tâm thái họ cân bằng lại, tự khắc họ sẽ nhận lỗi. Lúc này, nếu bạn cũng không bình tĩnh, nổi giận đùng đùng, nhẹ thì đấu khẩu, nặng thì động tay động chân, cuối cùng có thể dẫn đến kiện ra tòa, tuyên án ly hôn, há chẳng phải đáng buồn lắm sao! Giữa cha mẹ anh chị em cũng có tình huống tương tự. Kết quả là một gia đình đang êm ấm lại trở nên tan đàn xẻ nghé. Nhẹ thì ảnh hưởng đến tâm trạng nhất thời của bạn, nặng thì ảnh hưởng đến cả tiền đồ cuộc đời. Chẳng lẽ tôi đang nói chuyện giật gân, hù dọa người khác sao?
Tóm lại, ấm áp là bầu không khí không thể thiếu trong gia đình, mà sự ấm áp thì cần phải vun đắp. Đạo vun đắp chẳng ngoài hai điều, một là Chân, một là Nhẫn mà thôi.
Ngày 23 tháng 10 năm 1998