Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 677 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Khảo Chứng Của Tôi

❊ ❊ ❊

Trong những phần trình bày ở trên, thậm chí là trong mục "Tổng kết" về "Quỹ đạo phát triển của nghiên cứu học thuật - từ khảo chứng đến kiêm cố nghĩa lý", tôi đều đã nhắc tới khảo chứng, nhưng vẫn cảm thấy chưa thỏa mãn, nên giờ đây xin được bàn thêm đôi chút về "Khảo chứng của tôi".

Khảo chứng vốn chẳng phải là thứ gì huyền bí, đẩy nó lên tận chín tầng mây thì không cần thiết; mà hạ thấp nó xuống không đáng một xu thì cũng chẳng phải là thái độ cầu thị. Những bậc đại sư khảo cứ thời Thanh đã dốc hết cả đời mình để làm khảo cứ, mang lại cho chúng ta những lợi ích to lớn; rất nhiều cổ thư vốn dĩ chúng ta không đọc hiểu nổi, hoặc tự cho là mình đã hiểu nhưng thực tế lại chưa hiểu, nhờ vào sự khảo cứ của họ về âm vận và từ ngữ, chúng ta mới có thể đọc hiểu được. Chẳng lẽ đây không phải là một đóng góp cực kỳ to lớn hay sao? Ngay cả khi không phải là chuyên gia khảo cứ, thì bất kỳ học giả nào làm công tác nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, đôi khi cũng phải trích dẫn một vài tư liệu, và dù sớm hay muộn thì cũng đều phải tiến hành công việc khảo chứng cần thiết đối với tính xác thực của những tư liệu đó. Những điều này gần như là kiến thức thông thường, không cần nói cũng tự hiểu. Vì vậy, tôi mới nói rằng khảo chứng chẳng phải là thứ gì huyền bí, hơn nữa, học vấn về khảo chứng không chỉ có ở Trung Quốc, mà ở nước ngoài cũng có. Công tác nghiên cứu khoa học quý ở chỗ cầu chân, mà khảo cứ chính là phương tiện để đạt được mục đích đó, cớ sao lại còn phân biệt trong nước với nước ngoài?

Còn việc khảo chứng khéo hay vụng, tinh hay thô, hoàn toàn phụ thuộc vào sự tu dưỡng học thuật và phương pháp tư duy của bạn. Người thiếu học vấn, thiếu kỹ năng, thuộc kiểu người "đại khái", là khó mà làm tốt công việc khảo chứng được. Những người cứng nhắc, bảo thủ, không dám bước ra khỏi ranh giới của người đi trước dù chỉ một bước, cũng không thể làm tốt công việc này. Tại đây, tôi lại muốn trích dẫn hai câu nói của Hồ Thích tiên sinh: "Giả thuyết táo bạo, cầu chứng cẩn trọng." Giả thuyết thì càng táo bạo càng tốt. Copernicus dám giả thuyết rằng Trái đất có thể tự quay, gan dạ như vậy có thể gọi là lớn lắm rồi. Tuy nhiên, chỉ dựa vào sự táo bạo thôi là không đủ, mà nhất thiết phải có sự cầu chứng cẩn trọng. Cầu chứng thì càng cẩn trọng lại càng tốt. Điều này đòi hỏi năng lực sưu tầm tư liệu cực kỳ rộng rãi, năng lực phân tích tư liệu đến tận cùng chi tiết nhỏ nhặt, cùng tinh thần kiên trì nhẫn nại, không bỏ cuộc, thì kết luận rút ra mới có thể tương đối đáng tin cậy. Trong chuyện này còn có vấn đề đạo đức học thuật hoặc lương tâm học thuật nữa, phần sau tôi sẽ bàn tiếp.

Về phương diện khảo chứng, trong số các học giả hiện đại cả trong và ngoài nước, tôi bái phục nhất hai người: một là thầy của thầy tôi ở Đức - Heinrich Lüders, và một là thầy của tôi ở Trung Quốc - Trần Dần Khác tiên sinh. Hai vị này quả thực có những đặc điểm chung. Họ có thể phát hiện ra những vấn đề mà người khác không nhìn thấy trong những cuốn sách thông thường mà ai cũng có thể đọc được, bắt đầu từ một điểm cực kỳ bình thường, từng bước đi sâu vào, phân tích tỉ mỉ đến từng chi tiết, như bóc măng xuân, lớp lớp bóc ra, càng bóc càng tiến gần đến cốt lõi của vấn đề, cuối cùng là họa rồng điểm mắt, một bút chỉ ra điểm mấu chốt, tức là kết luận; đơn giản như "thạch phá thiên kinh đấu thu vũ" (đá vỡ kinh trời chọc mưa thu), kỳ lạ khó tin, nhưng lại có bằng chứng sắt đá. Lúc này, tôi cảm giác như kẻ lạc giữa sa mạc tìm được nước, như người giữa ngày hè oi bức được uống nước đá, mát lạnh thấu tim gan, tóc gáy dựng đứng, khiến bạn không thể không tâm phục khẩu phục.

Hai vị tiên sinh kể trên đều không phải là "vì khảo chứng mà khảo chứng", trong các công trình khảo chứng của họ đều chứa đựng "nghĩa lý". Từ "nghĩa lý" mà tôi dùng ở đây không phải là "nghĩa lý" theo cách hiểu của người thời Thanh, mà là thông qua khảo chứng để rút ra những quy luật, rút ra một kết luận nào đó nằm ngoài phạm vi khảo chứng. Ví dụ, Heinrich Lüders thông qua khảo chứng đã rút ra rằng, vào thời kỳ đầu Phật giáo Ấn Độ mới khởi phát, phương ngữ Ấn Độ rất nhiều, trong đó phía Đông có một loại tiếng bán Ma Kiệt Đà cổ, có một bộ cái gọi là "Nguyên thủy Phật điển" (Urkanon) được biên soạn bằng phương ngữ này, tất nhiên không thể là một bộ Đại tạng kinh hoàn chỉnh, mà có phần hơi giống với "Luận Ngữ" của Trung Quốc. Đây vốn dĩ là một sự thật thuộc loại kiến thức thông thường. Thế nhưng, những người phản đối giả thuyết này ngày nay, nhất định cứ phải hiểu "Urkanon" là "Đại tạng kinh hoàn chỉnh", thật đúng là khó mà hiểu nổi. Các bài viết khảo chứng của Trần Dần Khác tiên sinh, ngoài việc khảo chứng chính xác sự thật lịch sử, đều mang nội hàm gần như "nghĩa lý". Ông đặc biệt coi trọng vấn đề dân tộc và văn hóa, điều này mọi người đều đã quen thuộc. Tôi xin trịnh trọng tuyên bố, tôi tuyệt đối không phải là đang phủ nhận công lao của việc "vì khảo chứng mà khảo chứng". Tiền Đại Hân từng khảo chứng ra việc Trung Quốc thời cổ không có âm khinh thần, trong đó chẳng có "nghĩa lý" nào cả; nhưng đó lại là luận điểm bất hủ, điều này không ai là không thừa nhận. Những ví dụ tương tự vẫn có thể liệt kê ra không ít, đủ để chứng minh rằng "vì khảo chứng mà khảo chứng" cũng có tác dụng của nó, không thể xem nhẹ.

Thế nhưng, đối với cá nhân tôi mà nói, nhiều bài viết khảo chứng của tôi chỉ là phương tiện chứ không phải là mục đích. Ví dụ, tôi đã khảo chứng ra chữ "Phật" trong Hán văn là phiên âm của "put", "but"; dựa trên sự thật tưởng chừng như nhỏ nhặt này, tôi đã đặt ra vấn đề Phật giáo đã truyền vào Trung Quốc như thế nào. Tôi tự nhận đó là tác phẩm đắc ý nhất trong đời mình.

1997

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.