Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 703 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Không Trọn Vẹn Mới Là Cuộc Đời

❊ ❊ ❊

Về vấn đề này, trong dân gian từ xưa đến nay, hay trong thơ văn của các bậc tao nhân mặc khách, đã nói đến rất nhiều, rất nhiều. Phổ biến nhất có thể kể đến lời trong từ của Tô Đông Pha: "Nhân hữu bi hoan ly hợp, nguyệt hữu âm tình viên khuyết, thử sự cổ nan toàn" (Người có vui buồn tan hợp, trăng có lúc tối lúc sáng lúc tròn lúc khuyết, chuyện này từ xưa khó mà vẹn toàn). Hay câu thơ của Phương Nhạc thời Nam Tống (theo khảo chứng của ông Ngô Tiểu Như): "Bất như ý sự thường bát cửu, khả dữ nhân ngôn vô nhị tam" (Chuyện không như ý thường đến tám chín phần, có thể nói với người khác chẳng được hai ba phần). Đây đều là những câu mà chúng ta thường hay trích dẫn, là những câu cửa miệng lưu truyền rộng rãi. Những ví dụ tương tự như vậy còn có thể kể ra hàng trăm hàng nghìn cái.

Cách nói này áp dụng cho tất cả mọi người, kể cả các vị hoàng đế lão gia trong xã hội cũ. Họ là những người "quân lâm thiên hạ", "dưới gầm trời này không đâu chẳng phải đất nhà vua, trên mặt đất này không ai chẳng phải thần dân nhà vua", có thể làm bất cứ điều gì mình muốn, giết người diệt tộc cũng chỉ là chuyện nhỏ, theo lý mà nói, họ không nên có chuyện gì không như ý. Thế nhưng, thực tế thì việc kế vị ngai vàng, đấu đá chốn cung đình lại tàn khốc gấp vạn lần so với dân gian. Họ ngồi trên ngai vàng với vẻ uy nghi nghiêm cẩn, nhưng thực chất như ngồi trên đống lửa. Mặc dù đã thêu dệt nên thần thoại "Long ngự thượng tân" (vua qua đời), nhưng ngay cả bản thân họ cũng chẳng hề tin. Họ tìm mọi cách để cầu trường sinh bất lão, họ sợ nhất là "một khi hồn đoạn, cung xa vãn xuất" (chết đi, linh cữu phải rời cung). Ngay cả những vị vua anh minh như Hán Vũ Đế, Đường Thái Tông cũng không thể "miễn tục". Hán Vũ Đế đúc Thừa Lộ Kim Bàn, vọng tưởng uống tiên lộ để trường sinh; Đường Thái Tông dùng linh dược của bà-la-môn Ấn Độ, hy vọng nhờ đó mà bất tử. Kết quả, sự việc trái ngược với mong muốn, cuối cùng vẫn là "Long ngự thượng tân", than ôi buồn thay.

Đối với những quan lại dưới trướng các vị hoàng đế này, "một người trên vạn người", quyền lực cực lớn, kiêu căng phóng túng, tham ô nhũng nhiễu, không việc gì là không làm. Trong hạng người này, người tốt có lẽ rất hiếm, nếu không thì Bao Công và Hải Thụy sao có thể lưu danh thiên cổ, trường tồn mãi với vũ trụ. Nhưng những kẻ này khi đến trước mặt hoàng đế, chỉ là một tên nô tài, tục ngữ có câu: "Bầu bạn với vua như bầu bạn với hổ", đủ thấy cuộc sống của họ chẳng dễ dàng gì. Nghe nói quan lại thời nhà Minh khi vào chầu thường giấu một chút hạc đỉnh hồng trong bảng cầm tay (hốt), một khi nhận được "hoàng ân hạo đãng" ban tội chết, liền vội vàng dùng đầu lưỡi liếm một chút hạc đỉnh hồng, lập tức "niết bàn" (chết), để lại được một thân xác vẹn toàn. Có thể thấy cuộc sống của hạng người này cũng chẳng dễ dàng gì, khó mà nói là một cuộc đời trọn vẹn.

Còn như hạng "bách tính đầu bằng" (người dân thường) như chúng ta, cuộc sống lại càng khó khăn hơn. Trước và sau khi lập quốc, không thể nói là không có sự khác biệt, nhưng cho đến tận ngày nay vẫn cứ là "chuyện không như ý thường đến tám chín phần". Sáng sớm đi chợ bị tiểu thương "chặt chém" một nhát; trên xe buýt bị móc túi, giẫm lên chân người ta, hoặc bị người khác giẫm lên chân, căn bản chẳng bao giờ nói câu "xin lỗi", thay vào đó là chửi bới qua lại, thậm chí là giở trò "toàn vũ hành" (đánh nhau). Đến cửa hàng, khó tránh khỏi mua phải hàng giả hàng kém chất lượng, lại phải rước bực vào thân, thử hỏi ai có thể nói, cuộc đời của chúng ta phần lớn là trọn vẹn chứ?

Nói tiếp đến lớp tri thức "tay không trói được gà" như chúng ta đây, trong lịch sử, cả đời cũng hiếm khi có được mấy ngày tốt lành. Chỉ một chữ "Thi" thôi, đã khiến bạn nghe đến "Thi" là biến sắc. "Thi" tức là thi cử. Trong xã hội cũ thời khoa cử, "vạn quân mã qua cầu độc mộc", muốn tiến thân chỉ có con đường khoa cử, bạn chỉ cần đọc qua cuốn "Nho Lâm Ngoại Sử" của Ngô Kính Tử, là có thể hiểu được tình cảnh khoa cử một cách tường tận, sống động. Đám cử nhân, tiến sĩ mà Chu Tiến và Phạm Tiến là đại diện, cái dáng vẻ khốn cùng của họ chẳng lẽ còn chưa đủ khiến bạn kinh hồn bạt vía, dở khóc dở cười hay sao?

Hiện nay chúng ta may mắn được sinh ra trong xã hội mới. Thế nhưng chữ "Thi" kia, giống như lòng bàn tay của Phật Như Lai, bạn đừng hòng thoát khỏi. Mẫu giáo lên tiểu học, thi; tiểu học lên trung học cơ sở, thi; trung học cơ sở lên trung học phổ thông, thi; trung học phổ thông lên đại học, thi; tốt nghiệp đại học muốn làm thạc sĩ, thi; thạc sĩ muốn làm tiến sĩ, thi. Thi, thi, thi, biến thành nướng, nướng, nướng; cho đến tận tuổi "tri mệnh" (năm mươi tuổi), vận hạn vẫn khó tránh khỏi, tri thức hiện đại rơi vào cái lưới trời lồng lộng không lọt này, không nơi nào trốn thoát giữa đất trời, thì cuộc đời chúng ta còn bàn gì đến trọn vẹn nữa?

Tai họa không chỉ giới hạn ở giới tri thức, "mỗi người đều có một cuốn kinh khó đọc". Cho nên tôi mới nói "Không trọn vẹn mới là cuộc đời". Đây là một "chân lý bình thường"; nhưng thực sự hiểu được ý nghĩa của nó, thì đối với mình và đối với người đều có ích. Đối với mình, có thể không phiền không nóng nảy; đối với người, có thể thấu hiểu lẫn nhau. Điều này sẽ có lợi rất lớn cho sự ổn định và đoàn kết của toàn xã hội.

Ngày 20 tháng 8 năm 1998

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.