Trúc đào không phải là loài hoa quý hiếm, cũng chẳng phải là loài hoa đẹp nhất; thế nhưng, đối với tôi, nó lại là loài hoa đáng lưu luyến và đáng nhớ nhất.
Chẳng biết vì nguyên cớ gì, cũng chẳng biết từ bao giờ, tại thành phố quê hương tôi, hầu như nhà nào cũng trồng vài chậu trúc đào, hơn nữa đều đặt ở dưới bức bình phong ngay bên trong cổng lớn, đối diện chính diện với cửa ra vào. Khách khứa vừa bước vào cổng, đập vào mũi là một mùi hương thoang thoảng, lọt vào tầm mắt là những chiếc lá xanh như sáp cùng những đóa hoa tựa ráng hồng hay tuyết trắng, tức thì cảm thấy như bước vào chính cửa nhà mình, có cảm giác thân thuộc như người thân đi xa trở về.
Bên trong cổng lớn nhà chúng tôi cũng có hai chậu, một chậu màu đỏ, một chậu màu trắng. Khi còn nhỏ, ngày nào tôi cũng đi ra đi vào dưới tán hoa này. Những đóa hoa màu đỏ làm tôi liên tưởng đến lửa, những đóa hoa màu trắng làm tôi liên tưởng đến tuyết. Lửa và tuyết vốn không dung hòa; thế nhưng, hai chậu hoa này lại hòa hợp nở cùng nhau, tựa như trên lửa có tuyết, hoặc trên tuyết có lửa. Tôi ngắm nhìn mà thấy vui, trong lòng trẻ thơ cảm thấy vô cùng kỳ diệu, vô cùng thú vị.
Chỉ cách một bức tường, vòng qua bức bình phong là đến sân nhà. Gia đình chúng tôi vốn dĩ rất yêu hoa; mặc dù không có những loài hoa đặc biệt quý hiếm, nhưng những loài hoa thông thường thì không thiếu thứ gì. Hàng năm vào mùa xuân, hoa nghinh xuân nở những đóa hoa vàng nhỏ xinh đầu tiên, báo tin xuân về. Tiếp sau đó là hoa đào, hoa mơ, hải đường, mai lá du, đinh hương v.v., trong sân nở rộ muôn hoa khoe sắc. Đến mùa hè, trong sân càng thêm tươi tốt. Hoa phượng tiên, hoa thạch trúc, hoa mào gà, hoa ngũ sắc, hoa giang tây lạp v.v., muôn màu muôn vẻ, đẹp không sao kể xiết. Mùi hương của hoa dạ lý hương tỏa ngát khắp sân vườn trong những đêm hè, là điều mà dù khi nào tôi cũng không thể nào quên được. Hễ đến mùa thu, hoa ngọc trâm mang đến chút hơi lạnh tiêu điều, hoa cúc báo hiệu sự kết thúc của mùa hoa. Tóm lại, ba mùa trong năm, hoa nở rồi tàn, không hề ngơi nghỉ; cảnh tuy đẹp nhưng thay đổi cũng nhiều.
Thế nhưng, cách một bức tường ngay bên trong cổng lớn, trúc đào vẫn lặng lẽ không một tiếng động ở đó, một đóa hoa tàn, lại nở ra một đóa khác; một chùm hoa héo, lại mọc ra một chùm mới; trong làn gió xuân ấm áp, trong cơn mưa rào mùa hạ, trong cái lạnh lẽo của cuối thu, chẳng thấy lúc nào nó đặc biệt tốt tươi, cũng chẳng thấy lúc nào đặc biệt lụi tàn, ngày nào cũng vươn mình đón gió, từ mùa xuân cho đến mùa thu, từ hoa nghinh xuân cho đến hoa ngọc trâm và hoa cúc, loài nào nó cũng bầu bạn. Chút kiên trì bền bỉ này, so với những loài hoa trong sân kia, chẳng phải đã tạo nên một sự đối lập mạnh mẽ sao?
Nhưng sự kỳ diệu của trúc đào chưa dừng lại ở đó. Tôi đặc biệt thích trúc đào dưới ánh trăng. Bạn đứng dưới tán cây, đóa hoa chỉ là một khối mờ ảo; thế nhưng hương thơm thì hoàn toàn rõ ràng, nồng nàn lan tỏa từ những nhành hoa xuống. Nó đổ bóng lên tường, bóng lá đan xen, bóng hoa mờ ảo, có thể khơi gợi trong tôi biết bao ảo tưởng. Tôi tưởng tượng nó là bản đồ, thế là nó liền trở thành bản đồ thật. Đám bóng này là châu Á, đám bóng kia là châu Phi, khoảng trống ở giữa là đại dương. Tình cờ có mấy con côn trùng bò qua, đó chính là những con tàu vượt đại dương. Tôi tưởng tượng nó là cỏ rong trong nước, trước mắt tôi liền hiện ra một cái ao nhỏ. Cái bóng của con bướm đêm bay qua in trên tường chính là cá bơi. Tôi tưởng tượng nó là một bức tranh trúc mặc, tôi liền nhìn thấy một bức họa thật sự. Gió nhẹ vừa thổi qua, bóng lá lay động, bức họa này bỗng chốc biến thành bức tranh sống động. Có được sự kiên trì bền bỉ như vậy, lại có thể khơi gợi ảo tưởng của tôi như vậy, tôi đã yêu trúc đào từ lúc nào không hay.
Rất nhiều, rất nhiều năm, tôi cứ đi ra đi vào dưới tán trúc đào như thế. Ban đầu tôi còn thấp bé, phải ngẩng đầu mới nhìn thấy hoa. Sau này, tôi dần dần cao lớn, trúc đào trong mắt tôi cũng dần dần thấp xuống. Cho đến khi tầm mắt tôi có thể nhìn ngang thấy hoa, cũng là lúc tôi rời xa quê nhà.
Tôi rời xa quê nhà, đi qua rất nhiều năm, đặt chân qua rất nhiều nơi. Tôi đã từng nhìn thấy trúc đào ở những nơi khác nhau, nhưng đều không để lại ấn tượng sâu sắc.
Hai năm trước, tôi ghé thăm Myanmar. Sau vài ngày họp tại Yangon, nhiều người bạn Myanmar nhiệt tình đưa chúng tôi đến cố đô Bagan ở miền Bắc Myanmar để du ngoạn. Nơi này nổi tiếng với các ngôi chùa tháp, có danh xưng là "thành phố vạn tháp". Nghe nói, năm xưa quả thực có đến vạn ngôi tháp. Đến tận ngày nay, tuy số lượng không còn nhiều như thế nữa, nhưng phóng tầm mắt nhìn ra xa, những ngôi tháp nhấp nhô, dày đặc chọc trời, từng ngôi một trồi lên từ mặt đất, tựa như núi non ở Dương Sóc, lại giống như rừng đá ở Vân Nam, dùng câu nói cũ "măng mọc sau mưa" để ví von cũng khá tương xứng. Mặc dù cỏ cây hoa lá vẫn xanh tươi, nhưng thời tiết đã là mùa đông, không gian mang vẻ tiêu điều hoang vắng.
Thế nhưng ngay tại nơi này, trước tòa nhà chúng tôi ở, tôi lại bất ngờ phát hiện ra người bạn cũ là cây trúc đào. Mỗi cây đều cao gần bằng một tầng lầu, khiến ban đầu tôi hoàn toàn không nhận ra chúng. Màu hoa phong phú hơn trong nước, ngoài màu đỏ và màu trắng ra, tôi nhớ còn có cả màu vàng. Lá xanh tựa như sáp còn xanh hơn cả những gì tôi từng thấy trước đây, những đóa hoa nở trên những nhành cao, càng giống như những dải ráng hồng, từng chùm tuyết trắng, từng đóa mây vàng. Tươi tốt xum xuê, sắc xanh nồng đượm, tạo nên sự đối lập mạnh mẽ với thành cổ hoang vắng.
Mỗi ngày tôi đều đi ra đi vào dưới những gốc trúc đào như thế. Buổi tối cùng bạn bè Myanmar đứng tựa lan can trên lầu ngắm cảnh, trò chuyện về đủ loại vấn đề, bàn về lịch sử của Bagan, bàn về sự giao lưu văn hóa giữa Trung Quốc và Myanmar, bàn về tình hữu nghị "bào ba" (anh em) giữa nhân dân hai nước Trung - Miến. Vào lúc này, những ngôi cổ tháp xa xa dần chìm vào trong màn sương chiều, vài ngôi cổ tháp gần ngay trước mắt lại được ánh đèn điện chiếu sáng rực rỡ, nhìn tựa như cảnh tiên nơi Linh Sơn. Tôi đưa tay ra ngoài lan can là có thể chạm vào những cành trúc đào trên đỉnh. Hương hoa cũng từng đợt từng đợt từ bên dưới bay lên lầu, dường như khiến tình hữu nghị Trung - Miến càng thêm nồng đượm.
Cứ như vậy, trong những ký ức dịu dàng lay động về hoa trúc đào, lại được tô điểm thêm một tầng màu sắc rực rỡ chói lọi của tình hữu nghị giữa nhân dân Trung Quốc và Myanmar. Từ đó, tôi càng yêu thêm loài hoa trúc đào.
Ngày 17 tháng 10 năm 1962