[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

Câu chuyện trọn vẹn và đồng thời cũng nên thơ nhất về Beethoven cùng tác phẩm "Fidelio" của ông được kể lại trong những "Phác thảo Âm nhạc" (Musical Sketches) của Elise Polko, với toàn bộ sự dạt dào cảm xúc mà một nhà văn Đức có thể truyền tải. Người ta có thể nhấc nguyên cả những đoạn văn từ cuốn sách đó để đưa vào bài viết phác thảo này, nhưng cốt lõi của câu chuyện sẽ được kể lại theo một cách có phần khiêm nhường hơn.

"Leonora" (Fidelio) được sáng tác một thời gian trước khi được công diễn. Ludwig van Beethoven đã hết lần này đến lần khác được bạn bè giục giã đưa vở opera ra trước công chúng, nhưng ông luôn từ chối.

"Nó sẽ không bao giờ được trình diễn cho đến khi tôi tìm được người phụ nữ mà tôi có niềm tin tuyệt đối vào năng lực của cô ấy để hát vai 'Leonora'. Cô ấy không cần phải đẹp, không cần phải thay trang phục mười lần, cũng chẳng cần phải làm gãy cổ họng với những luyến láy phức tạp: nhưng ngoài giọng hát ra, cô ấy buộc phải có một phẩm chất nữa." Ông kiên quyết không tiết lộ phẩm chất đặc biệt nào mà ông đòi hỏi; và khi bạn bè cứ nài nỉ thúc giục việc công diễn vở opera đầu tay, cũng là duy nhất và cuối cùng của ông, Beethoven nổi cơn thịnh nộ và tuyên bố rằng nếu đề tài đó còn bị nhắc lại một lần nữa, ông sẽ đem đốt sạch bản thảo. Có bận, bạn bè nài nỉ ông đến nghe thử một nữ danh ca trẻ, Wilhelmina Schröder, con gái của một nữ diễn viên lớn, với niềm tin rằng ở cô, ông sẽ tìm thấy nàng "Leonora" của mình.

Điều này lại càng làm ông tức giận hơn. Ý nghĩ giao phó tác phẩm quý giá của mình cho một cô gái mới chỉ mười sáu tuổi!-36-

Vẻ bề ngoài của ông vào thời điểm đó được miêu tả lại như sau:

"Vào cùng một thời điểm mỗi buổi chiều, một người đàn ông cao lớn đi bộ một mình trên khu vực gọi là Wasserglacis (Vienna). Mọi người đều cung kính tránh xa ông. Dù trời nóng hay lạnh cũng không làm bước chân ông vội vã hơn; chẳng có người qua đường nào lướt qua thu hút được ánh nhìn của ông; ông cứ thế sải bước chậm rãi, vững chãi và kiêu hãnh, với ánh mắt đăm đăm nhìn xuống đất, và đôi tay đan sau lưng. Bạn có cảm giác rằng ông là một sinh thể phi thường nào đó, và sức mạnh của thiên tài đang bao quanh chiếc đầu uy nghi ấy bằng vầng hào quang của nó. Mái tóc xám mọc dày xung quanh vương trán tuyệt vời, nhưng ông chẳng hề hay biết làn gió xuân đùa nghịch nghịch ngợm trong mái tóc ấy và thổi nó xõa vào mắt mình. Đứa trẻ nào cũng biết: 'đó chính là Ludwig van Beethoven, người đã soạn ra thứ âm thanh đẹp đẽ đến kỳ diệu như vậy'."

Một ngày nọ, trong một lần đi dạo như thế, một cơn bão dữ dội nổi lên, và ông chú ý thấy một người phụ nữ trẻ xinh đẹp, người mà ông vẫn thường gặp trong những chuyến dạo bước của mình, đang hoảng sợ nhưng vẫn đứng yên không có chỗ che chắn trước thời tiết. Cô nhìn chăm chăm vào ông với vẻ tôn sùng và khẩn khoản đến kỳ lạ khiến ông phải dừng bước và hỏi cô làm gì ở đó giữa cơn bão.

Cô mang vẻ bề ngoài của một đứa trẻ, cùng với sự giản dị vô cùng trong cung cách. Cô nói với ông rằng cô đợi để được gặp ông. Lấy làm ngạc nhiên trước điều này, ông gặng hỏi, và cô tuyên bố mình chính là Wilhelmina Schröder, người không mong mỏi gì hơn là được hát vai Leonora của ông, vở opera mà cả Vienna đã nghe đồn đại. Ông đưa cô về nhà, cô hát phần âm nhạc ấy cho ông nghe, và ngay lập tức ông chấp nhận cô.

Chính cô là người đầu tiên hát "Fidelio", và cũng chính cô là người sở hữu "phẩm chất" mà Beethoven đòi hỏi: phẩm chất của lòng nhân hậu. Người ta kể rằng gương mặt cô ngập tràn sự dịu dàng và giọng hát thì đẹp đến tuyệt vời. Đó hầu như là điều cuối cùng mà Beethoven còn nghe được. Bệnh điếc của ông -37- lúc bấy giờ đã giáng xuống, nhưng ông vẫn nghe thấy giọng hát của cô; nghe thấy vở opera yêu quý của mình được cất lên, và đã vô cùng xúc động trước vẻ đẹp nghệ thuật của thiếu nữ đến mức trong buổi biểu diễn, ông đã ngất lịm đi.

Trong số tất cả những người mang tính khí thất thường, Beethoven chắc chắn là kẻ nhất mực như vậy, và những giai thoại được viết về ông thì rất nhiều. Ông đặc biệt hay cáu gắt. Những phiền toái trong đời sống gia đình của ông được phơi bày một cách thoải mái trong cuốn nhật ký của mình: "Nancy quá kém cỏi để làm một quản gia - quả thực là một con mồ hôi hột." "Lũ đầy tớ quý hóa của nhóm lò từ bảy giờ đến mười giờ mà vẫn cố đốt cho được ngọn lửa." "Mụ đầu bếp lại bỏ đi rồi - ta ném nửa tá sách vào đầu mụ." "Hôm nay không súp, không thịt bò, không trứng. Cuối cùng cũng kiếm được chút gì đó từ quán trọ." Đọc lại những hoàn cảnh này sau nhiều thập kỷ thì thật thú vị, nhưng chắc chắn vào thời điểm ấy, chúng đủ bi kịch đối với nhà đại hiền triết âm nhạc!

Việc Beethoven khá thực tế trong các vấn đề tài chính đã được minh họa qua câu trả lời của ông dành cho Đại sứ Phổ tại Vienna - người đã đề nghị nhạc sĩ chọn giữa vinh dự được ban một tước hiệu huân chương nào đó hoặc năm mươi đồng ducat. Beethoven đã chọn lấy số đồng ducat.

Dù tuyệt vời là thế, việc dàn dựng "Fidelio" vẫn không tránh khỏi những lời chê bai từ một nguồn uy tín. Cherubini đã có mặt trong buổi công diễn đầu tiên tại Nhà hát Karnthnerthor ở Vienna, và khi được hỏi ông thích khúc dạo đầu (Leonora cung Đô trưởng) ra sao, ông đã đáp lại rằng:

"Thành thật mà nói, tôi phải thú nhận rằng tôi chẳng thể nhận ra nó thuộc cung gì từ đầu cho đến cuối."