Bị thất sủng, José chẳng còn con đường nào khác ngoài việc trốn đến trại của bọn buôn lậu trên núi. Tại đó, trong một hang động hướng ra biển, nằm ẩn mình phía trên thung lũng rất thuận lợi cho việc buôn lậu, tất cả bọn du mục và kẻ buôn lậu do El Dancairo dẫn đầu đang ngóng chờ thời cơ để có thể hành sự mà không bị bắt. Ở đó cũng có Don José, ngồi thẫn thờ một mình, bị cắt đứt khỏi mọi điều tốt đẹp, mất hết danh dự và chìm đắm trong nỗi buồn khổ đến mức chẳng còn là một người bạn đồng hành vui vẻ nữa. Carmen nhìn anh, lòng dâng lên vẻ bực bội vì thấy anh dường như quá đỗi dửng dưng với mình.

"Anh đang nhìn gì mà cứ ngồi thẫn thờ xuống thung lũng kia thế?" cô hỏi.

"Anh đang nghĩ rằng ở dưới kia có một bà cụ hiền lành, tần tảo, vẫn đinh ninh anh là một người đàn ông danh dự, nhưng than ôi, bà đã lầm!"

"Thế cái bà cụ tốt bụng ấy là ai thế, xin thưa ngài?" Carmen mỉa mai.

"Nếu em yêu anh thì đừng nói năng như vậy," anh đáp lại, "bởi vì đó là mẹ anh."

"Ồ, vậy sao! Chà, ta nghĩ anh đang rất cần bà đấy. Ta khuyên anh nên quay về với bà đi." Don José thực sự cần mẹ hơn những gì anh tưởng.

"Và nếu anh quay về—còn em thì sao?"

"Tôi ư? Tôi thì sao chứ? Tôi ở lại nơi tôi thuộc về—với những người bạn của mình."

"Thế nghĩa là em muốn rũ bỏ anh, người đã vì em mà mất tất cả những gì có trên đời này!" Nhận ra bản thân đã hy sinh quá nhiều cho một thứ quá đỗi mong manh, nỗi cay đắng trong anh trào lên không thể kìm nén, và dẫu anh không nói một lời nào, Carmen vẫn bắt gặp một ánh nhìn đáng sợ trên gương mặt anh.

"Trông cái vẻ mặt ấy của anh thì sắp đi giết người đến nơi rồi đấy," cô cười khẩy. "Thôi đi, anh chẳng phải là một người bạn đồng hành thú vị gì cho cam. Này! Mercedes, Frasquita—bất cứ ai còn hơn cái kẻ ngốc nghếch này—chúng ta hãy giải trí đi nào. Lấy bài ra đi. Hãy xem vận mệnh của chúng ta thế nào nào, chịu không?" Cả ba cô gái tụm lại quanh chiếc bàn; hai người kia xào bài và chia bài. Những lá bài hiện lên mang lại điềm lành cho họ. Carmen chăm chú nhìn. Chỉ một lát sau, cô với lấy bộ bài. Cô tỏ ra rất dửng dưng, liếc nhìn José trong lúc xào bài. Sau đó, cô ngồi nửa người lên bàn và cắt bài. Một cái nhìn! Một khoảnh khắc kinh hoàng chợt đến! Cô đã rút phải lá bài tử thần cho chính mình! Đòn giáng ấy đã tìm đến cô ngay trong lúc cô liều lĩnh nhất. Sau một thoáng khựng lại, cô cất tiếng hát với sự phó mặc định mệnh hiện rõ trong giọng điệu lẫn phong thái:

Vô ích thôi khi trốn chạy câu trả lời ta hằng khiếp sợ.

In vain to shun the answer that we dread.

Cô lại cắt bài thêm lần nữa, rồi lại lần nữa. Thế nhưng định mệnh khủng khiếp ấy vẫn hiện diện.

"Chẳng còn hy vọng gì nữa," cô thì thầm với chính mình, đúng lúc El Dancairo bật dậy và hô lớn:

"Đã đến lúc lên đường. Đường đi đã quang đãng. Lại đây nào."

Những người khác, dẫn đầu bởi Remendado và El Dancairo, lần lượt đi xuống con mòn, để lại Don José đơn độc trong hang động. Đó là một khung cảnh ảm đạm: sự cô đơn của José, và hiểm họa chết chóc đang lơ lửng trong không trung!

Trong khi José vẫn đang cúi gằm đầu, một bóng người thiếu nữ nhô lên từ phía sau những mỏm đá, và gần như cùng lúc đó, dáng người của một người đàn ông cũng xuất hiện. José nghe thấy tiếng sỏi đá lục cục dưới chân họ và giật mình đứng phắt dậy, lăm lăm khẩu súng trên tay. Vừa lúc đứng lên, anh thoáng thấy đầu người đàn ông. Cô gái hét lên khi anh nổ súng về phía người đàn ông nhưng bắn trượt; rồi cô cúi rạp người ẩn sau tảng đá. Đó chính là Michaela, người đã lặn lội tìm José bất kể anh đang ở đâu. Cô biết rõ chuyện anh bị thất sủng; điều đó đang giết chết mẹ anh. Người mẹ già cô đơn đang hấp hối. Michaela đến để đón anh về, nếu như anh chưa quên đi những ký ức về một thời êm đềm. Khi José nổ súng, người đàn ông liền quát lớn.

"Này, kia! Anh đang làm cái quái gì thế hả?"

"Anh đang làm gì thế? Lên đây có chuyện gì?"

"Nếu anh không quá hách dịch với khẩu súng trong tay, bạn ạ, có lẽ anh sẽ sớm nhận ra thôi. Ta là Escamillo, đấu sĩ bò tót đây."

"Ồ, vậy thì lên đây đi. Ta biết anh và rất hoan nghênh anh, nhưng để ta nói cho mà biết, anh đang liều mạng đấy. Chắc anh thừa biết mình chẳng tìm đến chốn vui vẻ gì đâu nhỉ."

"Tôi chẳng bận tâm lắm đâu; bởi vì, bạn ạ, tôi đang yêu, nếu anh muốn biết."

"Anh hy vọng tìm thấy cô ta ở đây sao?"

"Tôi đang tìm cô ấy," Escamillo thản nhiên đáp.

"Mấy ả phụ nữ ở đây toàn là người du mục."

"Quá tốt: Carmen cũng vậy."

"Carmen!" José thét lên, trái tim anh như hẫng đi một nhịp.

"Đúng tên cô ấy rồi đấy. Cô ta từng có một tên người tình ở đây—một tên lính đào ngũ khỏi trung đội để theo cô ta—nhưng chuyện đó là quá khứ rồi. Giờ thì đời hắn tiêu tàn rồi." José lắng nghe và cố gắng không để lộ sơ hở.

"Anh có biết rằng khi một kẻ tình địch dám cướp đi một cô gái du mục khỏi tay người tình của cô ta thì sẽ phải trả một cái giá đắt không?" anh cố hỏi với vẻ bình thản nhất có thể.

"Rất sẵn lòng, tôi đã chuẩn bị tinh thần."

"Một nhát dao đâm, chắc anh hiểu chứ," José lầm bầm, không tài nào giấu được cảm xúc. Anh căm ghét Escamillo đến mức chực lao vào hắn.

"Ồ hồ! Nhìn thái độ của anh, ta đoán anh chính là tên lính đào ngũ phách lối đó. Muốn tỉ thí phải không? Hay lắm! Ta chuyên đấu với bò tót để giải trí; còn anh ngày trước chuyên đấu với người vì tiền mưu sinh. Kẻ tám lạng người nửa cân. Chiêu đãi nhau đi," thế là hai người lao vào chiến đấu. Cuộc giao tranh ngày một ác liệt hơn. Con dao của Escamillo bất ngờ gãy gập. José chuẩn bị kết liễu hắn thì bỗng nghe tiếng Carmen và những kẻ khác đang chạy ngược trở lại. Họ đã đụng độ ai đó ở thung lũng phía dưới và quay về vừa đúng lúc để phá ngang cuộc ẩu đả.

"José," cô thét lên, rồi chộp lấy cánh tay anh. Ngay lập tức, anh bị những kẻ khác xông vào giữ chặt lại. Escamillo vòng tay ôm lấy Carmen và chế nhạo con người đang bất lực. José lồng lộn tức giận.

"Ta đi đây, tên kỵ binh cừ khôi của ta ạ," hắn kêu lên, "nhưng nếu các người yêu mến ta thì tuần tới hãy đến đấu trường bò tót ở Seville nhé. Nào, bạn tôi ơi," hắn hướng về phía José, "để xem một gã đàn ông thực sự đẹp mã trông ra sao," hắn vừa nói vừa đưa mắt nhìn Carmen đầy tươi vui. Hắn bỏ đi xuống con mòn, trong lúc José đang giãy giụa tìm cách tự giải thoát, thì đúng lúc ấy, Michaela vì quá hoảng sợ mà ngã quỵ xuống tảng đá, và đã bị bọn họ phát hiện. El Remendado nghe thấy tiếng động liền chạy ra ngoài. Anh ta quay trở lại cùng với cô thiếu nữ.

"Michaela!" José gọi lên.

"José! Mẹ anh sắp qua đời rồi. Em đến đón anh đây. Vì Chúa—"

"Mẹ tôi sắp chết ư," anh hất văng những kẻ đang giữ mình ra. Ngay lúc đó, giọng hát của Escamillo vọng lại từ tít tận sườn núi, hát vang bài ca của đấu sĩ bò tót để đáp trả Carmen. Carmen lao hộc tốc về phía lối vào hang động. Cô muốn đi theo Escamillo. José phát điên lên vì giận dữ. Anh chặn đứng lối đi.

"Mẹ ta đang hấp hối. Ta phải về với mẹ—nhưng ngày tàn của ngươi cũng đã đến rồi," anh gằn giọng thề thốt khi nhìn chăm chăm vào Carmen. "Ta đã mất bạn bè, danh dự, và giờ là cả người mẹ vì ngươi, và ta thề ngươi sẽ phải thanh toán với ta vì tất cả tội lỗi này. Khi chúng ta gặp lại nhau, ta sẽ giết ngươi," và anh biến mất sau những mỏm đá cùng với Michaela.