Marcelline, con gái của ngục trắc, đã bị hành hạ đến khổ sở suốt mấy tháng trời bởi những lời tỏ tình dai dẳng từ Jaquino, người gác cổng của cha cô. Nói ngắn gọn, hắn chặn cô trên đường tới nhà thờ, đường đi làm, lúc nghỉ ngơi, bất kể lúc nào và lần nào cũng vậy, để tán tỉnh cô; và cuối cùng, cô suýt buông xuôi đồng ý lấy hắn chỉ để quái xách ấy buông tha cho mình.
"Marcelline, em cứ chọn một ngày đi, rồi anh thề sẽ không bao giờ làm phiền em bằng chuyện tình cảm nữa," Jaquino nhỏ nhẹ nài nỉ. Câu nói ấy buồn cười đến mức Marcelline chợt nghĩ hắn cũng đáng để lấy làm chồng vì tính hài hước đó; nhưng đúng lúc cô sắp làm hắn mãn nguyện bằng một tiếng "vâng," thì có tiếng gõ cửa vang lên, và cô mỉm cười lùi lại:
Ôi, vui thay! Một lần nữa tôi được tự do;
Sao mà mệt mỏi, mệt mỏi vì tình yêu của hắn thế không biết.
Hoàn toàn nản lòng, Jaquino bước ra mở cửa.
Đã từng có một thời gian — trước khi một người lạ mặt tên là Fidelio đặt chân đến ngục thất — những lời tán tỉnh ngớ ngẩn của Jaquino còn làm Marcelline vui lòng; nhưng kể từ khi chàng thanh niên tuấn tú Fidelio xuất hiện, tâm trí cô chẳng còn bận tâm đến ai khác ngoài cậu ấy. Lúc đó, trong lúc Jaquino đang đi mở cửa và cô ngắm nhìn bóng dáng hắn (vốn chẳng có chút thu hút nào), cô lẩm bẩm với chính mình:
"Xét cho cùng, nghĩ đến chuyện đó thật quá nực cười! Ta sẽ chẳng bao giờ kết hôn với ai ngoài Fidelio. Cậu ấy chính là chàng trai quyến rũ nhất mà ta từng biết."
Ngay lúc đó Jaquino quay lại.
"Sao thế, không dành cho anh lấy một lời hay sao?" hắn hỏi, nhận ra sự thay đổi trong tâm trạng của cô.
"À, có chứ, và câu trả lời đó là không, không, không! Nên hãy biến đi và để tôi yên," cô bướng bỉnh đáp.
Lúc bấy giờ, Fidelio quả thực là một thiếu niên vô cùng khôi ngô, nhưng hoàn toàn khác biệt với bất kỳ ai mà Marcelline từng gặp. Fidelio nhận thấy, với không ít nỗi âu lo, rằng con gái ngục trắc đã đem lòng say đắm mình, và điều đó ẩn chứa những lý do gây ra không ít phiền toái.
Fidelio, thực chất không phải là một chàng thanh niên tuấn tú, mà là một người vợ hết mực đắm đuối, và chồng nàng, Florestan, đang bị giam giữ trong ngục thất này vì tội chống lại tên ác bá cai ngục Pizarro. Chàng bị giam ở đó để chịu cảnh chết đói; và quả thực vợ chàng, Leonora (Fidelio), đã được nghe tin rằng chồng mình đã chết. Nàng đã cải trang thành nam giới, xin vào làm việc trong ngục thất với mục đích dò la sự thật; để tìm hiểu xem người chồng thân yêu của mình còn sống hay đã chết.
Sự sủng ái từ con gái ngục trắc vừa đem lại vận may vừa mang đến rắc rối cho nàng. Điểm thuận lợi trong câu chuyện này là Leonora có thể, nhờ vào sự ưu ái đó, tìm hiểu được nhiều điều về các tù nhân; nhưng mặt khác, nàng lại luôn đứng trước nguy cơ bị bại lộ. Dẫu hoàn cảnh vô cùng bi thảm, lòng si mê của Marcelline dành cho chàng trai Fidelio cùng nỗi ghen tuông tất yếu của Jaquino lại mang màu sắc của một trò cười trớ trêu.
Lòng tham tiền là tật xấu lớn nhất của Rocco (ngục trắc). Hắn cất tiếng hát về tình yêu tiền tài đầy cảm xúc:
Đời chẳng còn gì nếu thiếu đi tiền,
Bủa vây quanh ta muôn vàn lo lắng;
Buồn tủi thay khi ngập tràn ánh nắng,
Kẻ chẳng có gì thấy dạ xót xa.
Nhưng khi kho báu đã cuộn về tay,
Thần may mắn mù lòa ngươi thách thức;
Cả tình yêu lẫn quyền uy mở ngỏ,
Sẽ cúi đầu tuân theo mọi ước ao.
Rocco cũng là một người sống có tình nghĩa; và từ khi nhận Fidelio (Leonora) vào làm, hắn thực sự quý mến chàng thanh niên này. Khi chứng kiến tình cảm gắn bó giữa Fidelio và Marcelline, hắn tỏ ý vun vén cho đôi trẻ.
Don Pizarro vốn từ lâu đã là kẻ thù không đội trời chung của Don Florestan, chồng của Leonora, bởi vì nhà quý tộc ấy đã phát hiện ra những tội ác tày trời của hắn và quyết tâm truất phế hắn khỏi chức vụ cai ngục của pháo đài này.
Chính vì thế, khi tóm được Florestan trong tay, Pizarro đã tra tấn chàng bằng những cực hình không thể tưởng tượng nổi, rồi tung tin giả rằng chàng đã chết.
Gần đây trong ngục thất bỗng râm ran niềm hy vọng và sự hân hoan bởi có lời đồn đại rằng Fernando, vị Đại thần triều đình tối cao, sắp sửa có chuyến thị sát. Điều này hứa hẹn một sự thay đổi theo chiều hướng tốt hơn cho hoàn cảnh của các tù nhân. Nhưng không ai hiểu rõ hơn Don Pizarro rằng nếu Fernando phát hiện ra Don Florestan đang bị giam cầm trong ngục tối, đó sẽ là dấu chấm hết cho cuộc đời hắn. Hai người vốn là bạn thân thiết, và Florestan đã bị đối xử tàn nhẫn đến mức Pizarro chẳng thể mảy may hy vọng vào sự khoan hồng. Do đó, hắn gọi Rocco đến và ra lệnh phải thủ tiêu Florestan ngay lập tức, trước khi Fernando đến nơi.
Rocco dứt khoát từ chối thực hiện hành động tàn ác đó; nhưng là một kẻ ăn lương dưới quyền, hắn không thể nắm quyền quyết định và đành phải chấp nhận đào huyệt, với giao kèo rằng chính Pizarro sẽ ra tay sát hại nạn nhân.
Cho đến lúc này, Fidelio vẫn chưa thể dò la được bất kỳ thông tin nào về người chồng thân yêu, nhưng nàng ngày càng được lòng viên ngục trắc lớn tuổi bất hạnh và được phép đi lại với một mức độ tự do nhất định.
Vào ngày Pizarro ra lệnh cho Rocco phải giết một tù nhân trong căn ngục tối nào đó, nàng đã vô tình nghe được phần lớn âm mưu và bắt đầu nỗi sợ hãi rằng nạn nhân ấy có thể là chồng mình.
Nàng lập tức tìm gặp Rocco:
"Rocco, con hiểu rất ít về nhà tù này. Con có thể vào ngục tối để xem xét xung quanh được không?"
"Ồ, không đời nào người ta cho phép điều đó đâu," Rocco quả quyết. "Pizarro là một vị cai ngục cứng rắn và tàn độc, nếu ta làm dù chỉ một điều nhỏ nhặt trái lệnh hắn, ta sẽ gặp tai họa lớn. Ta không dám để con làm thế đâu," hắn nói, vô cùng bứt rứt vì công việc đen tối đang chờ trước mắt.
Fidelio nài nỉ với quyết tâm cao độ: "Nhưng cha không thể hỏi lại ngài ấy sao, thưa Rocco?" khiến Rocco đành mủi lòng hứa nửa vời.
"Fidelio, để ta nói cho con nghe. Ta đang phải gánh một việc tồi tệ. Đó là đào một cái huyệt trong một căn ngục tối." Fidelio suýt không giấu nổi sự kinh hoàng và tuyệt vọng. Nghi ngờ của nàng đã được xác thực. "Có một cái giếng cổ, được che đậy bằng một phiến đá, ở tận sâu dưới lòng đất kia, và nếu ta nhấc phiến đá đậy miệng giếng lên, thế là đủ làm mộ. Ta sẽ xin phép Pizarro cho con đi theo phụ giúp ta. Nếu hắn đồng ý, đó sẽ là cơ hội để con được mục sở thị các ngục tối, nhưng bằng không, ta cũng đã cố hết sức rồi." Nói rồi hắn bỏ đi để bàn bạc việc này với Pizarro, trong khi Fidelio đứng ngóng chờ giữa ranh giới của hy vọng và tuyệt vọng.
Trong khi đó, Pizarro đang đắc ý tận hưởng chiến thắng của mình. Chẳng mấy chốc sự trả thù của hắn sẽ hoàn tất, và hắn cất lời ca vang đầy vẻ man rợ:
Hà! Ngày vui biết mấy,
Sự trả thù thỏa thuê.
Chân bước trên vực thẳm!
Định mệnh ngươi an bày.
Những lời ca ấy chẳng mang ý nghĩa mấy, nhưng âm nhạc của Beethoven viết cho chúng thì chứa đựng biết bao điều:
Hãy nhớ rằng, có lúc ta từng run rẩy trong bụi đất,
Giữa bầy quỷ dữ cười nhạo bủa vây;
Dưới lưỡi gươm chinh phạt của ngươi,
Nhưng bánh xe vận mệnh đang xoay chuyển,
Ngươi đang oằn mình trong lửa đỏ đớn đau,
Nạn nhân cho mối hờn căm của ta.
Lính canh bảo nhau rằng họ nên quay lại làm việc của mình, vì dường như có một vụ việc lớn nào đó đang diễn ra.
Rocco bước trở vào.
"Tôi không thấy sự cần thiết phải ra tay thủ tiêu người này," hắn thuyết phục. "Tự bản thân hắn cũng gần đất xa trời lắm rồi. Hắn chẳng sống được bao lâu nữa đâu; nhưng chí ít, nếu tôi buộc phải đào huyệt, tôi sẽ cần người phụ giúp. Tôi có một chàng trai đang làm việc cho tôi, người sẽ kết hôn với con gái tôi — nhờ vậy tôi có thể tin tưởng vào sự trung thành của cậu ta; và nếu phải làm công việc đó, tôi xin phép được đưa cậu ta xuống ngục tối cùng mình. Tôi già rồi, không còn khỏe mạnh như trước nữa."
"Được rồi, được rồi," Pizarro đáp. "Nhưng hãy lo liệu cho xong việc đi. Không còn thời gian để chần chừ nữa." Trở lại gặp Fidelio, Rocco báo cho nàng tin vui: rằng Pizarro đã đồng ý. Nàng liền hân hoan cất tiếng hát:
Ôi Hy Vọng, ngươi sẽ không để cho vì sao của tình yêu sầu muộn bị lu mờ vĩnh viễn!
Ôi hãy đến, Hè Vọng ngọt ngào, hãy dẫn lối cho tôi đến đích,
Dù cho, dù cho thế nào đi nữa tôi cũng chẳng bao giờ từ bỏ,
chẳng bao giờ từ bỏ nó,
tôi sẽ không bao giờ từ bỏ nó, v.v.
"Nhưng thưa Rocco, thay vì đào huyệt cho người khốn khổ mà chúng ta sắp đến gặp, sao cha không thể thả tự do cho ông ấy?" nàng khẩn khoản.
"Ta chịu thôi, cậu trai của ta ạ. Làm thế chẳng khác nào đem sinh mạng ra đùa giỡn. Ta thậm chí còn chẳng được phép mang thức ăn cho ông ta. Hắn đã gần chết vì đói khát rồi. Cố gắng đừng nghĩ ngợi nhiều đến những điều hãi hùng ở chốn này. Đó cũng là một sự giải thoát đáng mừng cho kẻ khốn khổ ấy thôi."
"Nhưng việc có một người cha vợ từng phạm tội m giết người..." Fidelio rùng mình, cố gắng lay chuyển Rocco bằng lời lẽ đó. Nhưng hắn hát:
Cậu trai ngoan của ta, chẳng cần phải sợ hãi,
Chuyện tay vấy máu người, ta sẽ giữ sạch thôi,
Đúng vậy, đúng vậy, ta sẽ hoàn toàn trong sạch,
Chính lãnh chúa, chính ngài ấy sẽ ra tay.
"Thôi nào, đừng lo lắng — cậu sẽ không phải nhận một kẻ sát nhân làm cha vợ đâu. Việc duy nhất của chúng ta là đào huyệt cho y."
Bất chấp sự kìm nén, Leonora vẫn bật khóc.
"Thôi nào, thôi nào. Chuyện này quá sức chịu đựng với một chàng trai dịu dàng như cậu. Để tự ta lo liệu công việc đó một mình."
"Ồ, không! Không! Con phải đi. Thật sự con không sợ đâu. Con phải đi cùng cha," nàng kêu lên. Trong lúc nàng đang quẫn trí như vậy, Marcelline và Jaquino xộc vào.
"Ôi, cha ơi! Don Pizarro đang phát điên lên vì giận dữ. Cha đã cho các tù nhân chút ánh sáng và không khí, và ngài ấy đang lồng lộn khắp ngục thất vì chuyện này. Chúng ta phải làm sao đây?" Rocco trầm ngâm suy nghĩ một thoáng.
"Đừng làm gì cả! Hắn là một kẻ máu lạnh, ta..." Ngay lúc đó Pizarro bước vào.
"Các người có ý gì đây? Ta đang cai quản nhà tù này hay các người đây?"
"Don Pizarro," Rocco điềm tĩnh lên tiếng. "Hôm nay là sinh nhật Quốc vương, và thần nghĩ việc ban cho các tù nhân chút tự do là một sách lược khôn ngoan, nhất là khi ngài Đại thần sắp tới thị sát. Làm vậy sẽ ghi điểm tốt trước ngài ấy." Nghe vậy, Pizarro nguôi giận đôi chút, nhưng dù sao hắn vẫn ra lệnh lùa các tù nhân trở lại buồng giam. Đó là một đoàn người sầu thảm quay về chốn ngục tối tăm mịt mù. Vừa đi họ vừa hát:
Vĩnh biệt, tia nắng ấm áp và rạng ngời,
Sao niềm vui chóng tàn phai đến thế,
Sao niềm vui chóng tàn phai đến thế!
Trong lúc họ đang hát, Rocco lại một lần nữa cố gắng làm mềm lòng Pizarro.
"Ngài không thể để tử tù được sống thêm một ngày nữa sao, thưa điện hạ?" Yêu cầu đó càng làm Pizarro nổi trận lôi đình.
Đủ lắm rồi! Thôi ngay cái giọng rên rỉ sướt mướt đi. Dắt theo cái thằng chả phụ việc kia rồi tiến hành công việc đi. Biến đi! Và đừng để ta phải nghe thêm lời nào nữa." Với âm thanh đầy rẫy sự trả thù và tàn độc vang vọng bên tai, nàng Leonora bất hạnh lũ lượt theo chân Rocco xuống ngục tối để đào huyệt cho chồng mình.
