Vào một buổi sáng Phục Sinh đẹp trời, tại một ngôi làng nhỏ ở Ý, một tên công tử bột tên là Turiddu thong thả bước qua con phố nhỏ, cất tiếng hát ca ngợi Lola, người tình cũ của hắn. Từ khi Turiddu phải đi lính, nàng đã kết hôn với một người đánh xe ngựa. Turiddu chẳng hề đau khổ vì chuyện này, bởi ngay khi trở về và hay tin Lola phụ tình, hắn liền đem lòng yêu một cô gái xứng đáng hơn—Santuzza. Cả Lola lẫn Turiddu đều chẳng phải là kẻ chung thủy, họ chỉ biết sống vui cho hiện tại và mặc thây may rủi cho ngày mai; nhưng Santuzza thì khác. Nàng thực sự yêu Turiddu, và là một cô thôn nữ Ý giàu cảm xúc lại dễ kích động, nên việc Turiddu đối xử tệ bạc với nàng chắc chắn sẽ mang lại hậu quả khôn lường.

Nếu buổi sáng Phục Sinh ấy mang lại cho Turiddu sự thảnh thơi vui vẻ bao nhiêu, thì nó lại dằn vặt Santuzza bấy nhiêu bởi nỗi tuyệt vọng và hoài nghi, vì nàng thừa biết người tình của mình đã quay về với bóng hồng ngày trước. Chồng của Lola, kẻ đánh xe ngựa, thường xuyên vắng nhà, và trong những lúc ấy nàng ta vẫn hay liếc mắt đưa tình. Ở một chốn làng quê nhỏ bé mà ai nấy đều tường tận chân tơ kẽ tóc của nhau, những người quen của Santuzza sớm biết chuyện Turiddu đã rũ bỏ tình mới để quay lại với tình cũ. Thay vì thương hại nàng, họ lại chế giễu và đối xử với nàng vô cùng cay nghiệt.

Vào một buổi sáng Chủ Nhật, ngay trước giờ dân làng tới nhà thờ, Santuzza tìm đến nhà Turiddu. Hắn sống gần nhà thờ cùng với Lucia, người mẹ già của mình. Suốt cả đêm hôm đó, Santuzza cứ trằn trọc nghĩ xem làm thế nào để kéo người yêu trở về; và khi trời vừa hửng sáng, nàng đã quyết định đến gặp cụ Lucia để thưa chuyện về tư cách tồi tệ của con trai cụ. Ở Ý, những người con dù đã trưởng thành vẫn vâng lời cha mẹ hơn cả trẻ nhỏ ở Mỹ. Đẫm lệ và kiệt quệ vì mất ngủ, Santuzza thầm hy vọng cụ Lucia có thể thuyết phục Turiddu giữ lời hứa và cư xử ra dáng một người đàn ông tử tế hơn. Cả ngôi làng nhỏ đã rộn rịp từ sớm, bởi Lễ Phục Sinh là ngày hội lớn ở Ý, mọi người vừa đi lễ nhà thờ vừa vui chơi tiệc tùng. Những người nông dân qua lại tấp nập nơi quảng trường nhỏ khi Santuzza bước vào. Trông nàng vô cùng ủ rũ, đôi mắt sưng húp vì khóc. Nhưng chẳng ai để ý đến nàng vì ai nấy đều đang hối hả vào nhà thờ dự lễ sớm. Khi đám đông đã vào hết, tiếng đàn đại phong cầm và tiếng hát của giáo dân vang vọng ra tận quảng trường. Họ hát một khúc ca Phục Sinh—về những đóa hoa, những chú chim sơn ca lảnh lót và hoa cam—chẳng giúp Santuzza khá hơn chút nào; thế nhưng nàng vẫn tiến đến trước cửa nhà cụ Lucia và cất tiếng gọi khẽ:

"Mama Lucia—Mama Lucia—cụ có ở nhà không?"

"Là con đấy à, Santuzza? Con tìm ta có việc gì thế, con yêu?" người đàn bà lớn tuổi đáp, vừa lò dò bước ra.

"Mama Lucia, con trai cụ đâu rồi?" Santuzza gặng hỏi.

"Con đến tìm Turiddu à? Ta không biết đâu, con gái ạ. Ta không dính dáng gì đến chuyện cãi vã của chúng mày, con hiểu chứ," cụ cẩn trọng đáp lời, láng mang đoán được rắc rối của Santuzza, bởi chính cụ từng phải đau khổ nhiều lần vì thói trăng hoa của con trai mình với những người phụ nữ khác.

"Mama Lucia, con nài xin cụ đừng đuổi con đi. Hãy lắng nghe nỗi khổ của con. Chính con trai cụ đã gây ra cơ sự này, và con buộc phải gặp mặt hắn," Santuzza nức nở.

"Thôi được, ta chẳng giúp gì được cho con đâu—dù ta thực lòng thương hại con," người mẹ đáp sau một thoáng chần chừ, khi nhận thấy rõ những dấu hiệu đau khổ trên người Santuzza. "Nó không có nhà. Nó đã đi lấy rượu ở Francofonte rồi."

"Không, không—hắn không đi đâu cả. Người ta còn thấy hắn quanh quẩn trong làng ngay tối qua cơ mà."

"Ai nói với con điều đó thế? Ta, mẹ nó đây, chẳng lẽ lại không biết nó có ở nhà hay không cơ chứ."

"Mama Lucia, xin cụ đừng xua đuổi con—con đang vô cùng đau khổ, và cụ sẽ phải ân hận suốt đời nếu đối xử tệ với con lúc này." Đúng lúc ấy, tiếng roi quất lách tách cùng tiếng nhạc ngựa leng keng vang lên, báo hiệu sự trở về thị trấn của người đánh xe ngựa. Alfio đã về kịp vào sáng Phục Sinh để chung vui ngày lễ cùng vợ mình là Lola.

Anh ta bước vào với vẻ hiên ngang, cất tiếng hát:

[Listen]

Proudly steps the sturdy steed,

Gayly ring the merry bells,

Crack! goes the whiplash! O' hi!

Tho' the icy wind may blow,

Let it rain or let it snow,

What in the world care I?

Chẳng mấy chốc, hàng xóm láng giềng đã tề tựu để chào đón anh ta. Alfio là một kẻ cực kỳ được lòng mọi người—khác với Turiddu, vốn chỉ thu hút mấy cô gái trẻ.

"Này bà con, điều duy nhất tôi mong mỏi suốt cả tuần nay là được trở về nhà với vợ để chúng tôi cùng nhau đón ngày Phục Sinh này. Những lúc vắng nhà, thú thực là tôi chẳng nghĩ ngợi gì ngoài cô ấy cả! Tôi không thể dừng lại trò chuyện lâu với mọi người được dù ai nấy đều vui vẻ thế này. Chắc chắn Lola đang ngóng chờ tôi ở nhà, thế nên tôi đi đây!" và người đánh xe ngựa vui vẻ vẫy tay định bước đi nhanh chóng, trong khi vài người quay lại nhà thờ, số khác đi về nhà. Riêng cụ Lucia không khỏi nhìn theo anh ta với vẻ đầy lo âu. Bản thân cụ cũng đang đau đầu vì đứa con trai phóng túng của mình.

"Ồ, Alfio, lúc nào anh cũng tràn đầy sinh khí như vậy——"

"Chào Mama Lucia! Chúc cụ một ngày tốt lành—cụ còn mẻ rượu hảo hạng nào nữa không?" Nhà của cụ Lucia đồng thời cũng là quán trọ của làng, nơi mọi người tụ tập uống rượu, chơi bài và buôn chuyện.

"Không, bây giờ thì hết rồi; Turiddu đã đi Francofonte lấy rượu về."

"Cụ nhầm rồi: tôi đã chạm mặt nó gần nhà mình khi vừa bước chân vào làng sáng nay cơ mà," người đánh xe ngựa đáp, và ngay lúc ấy Santuzza liền kéo vạt áo cụ Lucia, ra hiệu cho cụ im lặng. Thế nhưng người đàn bà lớn tuổi, vốn đang ngạc nhiên và bối rối trước những diễn biến kỳ lạ, vẫn gặng hỏi:

"Sao cơ? Anh chắc chắn chứ?"

"Ồ, vâng, chắc chắn trăm phần trăm. Giờ thì tôi phải đi đây: Lola đang đợi tôi đấy," người đánh xe ngựa hồn nhiên đáp, rồi quay người rảo bước về nhà. Lúc bấy giờ, khi cụ Lucia và Santuzza còn đứng bên ngoài, dàn hợp xướng trong nhà thờ cất tiếng hát:

[Listen]

Queen of the Heavens, grief is ended!

He, whom thy love once defended—

Và những người nông dân nãy giờ tản mát quay lại quảng trường liền quỳ xuống khi nghe tiếng cầu kinh. Khung cảnh thật thành kính và đẹp đẽ, với âm thanh tuyệt diệu vút lên từ nhà thờ cùng đám đông thành tâm quy tụ xung quanh. Chẳng mấy chốc, họ hòa giọng vào khúc ca vui tươi "Alle-lu-gia! Chúa đã phục sinh!", trong khi Santuzza và cụ Lucia cũng cất lời theo dù lòng đầy sầu muộn. Đến khi mọi người đã giải tán hết, cụ Lucia mới tiến lại gần Santuzza:

"Sao con lại ra hiệu bảo ta im lặng khi Alfio nói nó đã nhìn thấy con trai ta ở gần nhà anh ta?" cụ lo lắng hỏi, trong lòng đã láng mang đoán ra lý do.

"Thưa mẹ hiền, cụ không biết rằng trước khi đi lính, Turiddu từng là người tình của Lola hay sao? Lúc mới trở về, anh ta còn quan tâm đến con, nhưng giờ thì anh ta đã quên sạch và lại đang tán tỉnh Lola rồi. Nếu người đánh xe ngựa biết chuyện này, cụ nghĩ anh ta sẽ làm gì?"

Ồ, con vừa nói điều gì vào sáng thánh thiêng này thế! Con nói đúng—nếu Alfio biết chuyện này, có lẽ anh ta sẽ giết chết cả hai chúng nó. Chắc chắn anh ta sẽ ra tay với con trai ta."

"Con thấy dường như tất cả chúng ta đều bị nguyền rủa trong ngày đẹp trời này. Xin hãy vào cầu nguyện cho tất cả chúng ta đi, Mama Lucia, và con cũng vậy," Santuzza đáp lời. Nàng vừa định bước vào nhà thờ để cầu nguyện thì Turiddu đột xuất xuất hiện, y phục chỉnh tề, sẵn sàng gặp Lola ở quảng trường khi nàng ta trên đường đi nhà thờ.

"Turiddu!" Santuzza gọi lớn.

"Quỷ tha ma bắt! Cô ra đây làm gì thế, Santuzza? Định đi nhà thờ à?"

"Không phải lúc này. Tôi đến đây để nói chuyện với anh——"

"Thôi đi, tôi không có thời gian dừng lại đâu; tôi phải vào quán trọ thăm mẹ tôi ngay đây."

"Anh phải ở lại đây nói chuyện với tôi. Tôi cảnh cáo anh đấy, Turiddu. Tôi đang vô cùng đau khổ, và nếu anh chịu từ bỏ Lola, tôi sẽ quên hết mọi lỗi lầm của anh. Nhưng nếu anh phớt lờ tôi, nhất quyết không buông tha vợ của Alfio, chắc chắn Alfio sẽ biết chuyện và gây rắc rối cho anh đấy."

"Này, thôi đi—cô tưởng dọa được tôi chắc? Tôi không đời nào làm nô lệ cho sự thất thường của bất kỳ người phụ nữ nào đâu, Santuzza. Lo việc của cô đi. Tôi tự khắc biết lo việc của mình mà không cần cô can thiệp. Không, tôi không thèm nghe cô lải nhải nữa đâu," hắn quát lên, càng lúc càng nổi giận khi nghe nàng nói, đoạn xô đẩy nàng ra để Lola xuất hiện ở con phố gần quảng trường đang cất tiếng hát.

Cả Santuzza lẫn Turiddu đều khựng lại lắng nghe. Nàng ta đang hát về Turiddu, gọi hắn là "Vua Hoa Hồng" của nàng ta. Và rồi, trong lúc hai người còn đang đứng ngẩn ngơ chưa biết xử trí ra sao thì Lola bước vào quảng trường và bắt gặp họ.

"Chào," nàng ta cất giọng kiêu kỳ, liếc nhìn Santuzza. "Anh có thấy Alfio không hả Turiddu?"

"Không, tôi vừa mới bước ra quảng trường này thôi."

"Ồ, có lẽ anh đến nhà thờ nhỉ," nàng ta xấc xược hỏi vặn.

"Tôi—tôi dừng lại để nói chuyện với Santuzza—" hắn ấp úng chẳng biết phải chống chế thế nào.

"Tôi dừng lại để gặp Turiddu," Santuzza kiên quyết cắt ngang. "Tôi dừng lại để nhắc rằng Chúa nhân từ luôn soi thấu mọi hành vi của chúng ta."

"À—thế ra cô không đi làm lễ à?"

"Không—những kẻ đến nhà thờ phải mang theo một tâm hồn thanh thảng. Ở đây có ai dám nhận mình được như thế không?"

"Thật tình tôi chẳng biết gì về cô cả," Lola đáp; "còn tôi thì—lương tâm trong sáng lắm!" Đoán trước sẽ có rắc rối nổ ra giữa hai người phụ nữ, Turiddu vội vã chen vào.

"Chúng ta vào trong thôi," hắn bảo Lola.

"Ồ, ở lại với Santuzza đi—cùng với cái lương tâm của cô ta ấy! Đi đi chứ!"

"Đúng vậy, Turiddu—tôi cảnh cáo anh đấy!" Nghe vậy, Lola bật cười rồi bước thẳng vào nhà thờ.

"Giờ thì cô vừa làm cái quái gì thế hả? Chỉ vì sự ngu ngốc của cô mà làm Lola nổi giận. Tôi cạn lời với cô rồi!" Turiddu quát lên, hất tay Santuzza ra khi nàng cố níu kéo để nói chuyện. Hắn nổi cơn thịnh nộ đến mức đối xử vô cùng thô bạo với nàng; trong cơn hòng hất cẳng nàng ra, hắn xô ngã nhào nàng xuống những phiến đá rồi bỏ chạy vào nhà thờ. Khi gượng đứng dậy được, ngọn lửa giận dữ bùng lên đốt cháy tâm can nàng.

"Giờ thì tôi sẽ bắt hắn phải trả giá cho mọi sự phản trắc này," nàng nức nở, và vừa dứt quyết định ấy thì dường như định mệnh đã trao tận tay nàng cơ hội để thực hiện, bởi đúng lúc đó Alfio quay trở lại quảng trường.

"Ôi, anh hàng xóm Alfio! Chắc chính Chúa đã sai anh đến đây rồi!"

"Buổi lễ đến đoạn nào rồi vậy?"

"Sắp kết thúc rồi, nhưng tôi phải nói cho anh biết—Lola đã vào đó cùng với Turiddu."

"Cô có ý gì khi nói thế?" Alfio gặng hỏi, trân trân nhìn nàng đầy kinh ngạc.

"Ý tôi là trong lúc anh bận rộn với công việc thì Turiddu cứ lảng vảng ở đây, và vợ anh tìm thấy nơi hắn một chốn tiêu khiển để giết thời gian. Cô ta không hề yêu anh."

"Nếu cô dám nói dối điều này," Alfio đau đớn nói, "tôi nhất định sẽ giết chết cô."

"Anh cứ việc theo dõi đi—rồi sẽ rõ trắng đen nhanh thôi," nàng kiên quyết đáp.

Alfio đứng lặng chần chừ trong giây lát và nhìn thẳng vào nàng.

"Santuzza, tôi tin cô. Những lời nói của cô—cùng nét mặt đau khổ ấy—đã thuyết phục được tôi. Tôi sẽ thay cả hai trả mối thù này." Đoạn anh ta cắm cổ chạy đi. Ban đầu Santuzza thấy hả dạ, nhưng rồi sự cắn rứt nhanh chóng bủa vây lấy nàng. Thế là Turiddu sắp bị giết rồi! Nàng chắc chắn là như vậy. Alfio đâu phải kẻ có thể đem ra đùa giỡn. Chắc chắn Turiddu sẽ mất mạng! Và cả người mẹ già của hắn nữa, rồi đây sẽ phải thui thủi một mình. Khi nhận ra thì đã quá muộn, Santuzza vô cùng ân hận vì những lời vừa thốt. Nàng toan gọi với theo Alfio, nhưng anh ta đã đi khuất.

Tiếng đàn trong nhà thờ lại một lần nữa vang lên trầm hùng, âm điệu vô cùng diệu kỳ khiến Santuzza đứng chết trân trong tâm trạng giằng xé đớn đau. Chẳng mấy chốc mọi người bắt đầu tản ra, cụ Lucia cũng lò dò bước ra khỏi nhà thờ, băng qua đường về quán trọ, theo sau là những nam thanh nữ tú. Đàn ông thì lục tục về nhà với vợ, phụ nữ thì lo việc nhà, nhưng họ rủ nhau ghé qua quán của cụ Lucia làm một ly rượu vang hảo hạng trước khi đường ai nấy đi. Khi họ tiến tới quầy bar ngoài trời dưới tán cây, Lola và Turiddu từ trong nhà thờ sóng bước đi ra.

"Giờ tôi phải về nhà ngay đây—tôi vẫn chưa gặp Alfio—anh ấy mà về thể nào cũng lôi đình cho xem," nàng ta nói.

"Đâu mà phải vội thế—thời gian còn khối! Nào bà con, làm một ly rượu với chúng tôi chứ," Turiddu cất tiếng gọi đám đông khi tiến đến quầy bar của mẹ, và họ xúm lại nâng chén ca vang một khúc ca uống rượu vui tươi.

"Cạn ly vì những kẻ đang yêu!" Turiddu nâng cao ly rượu, đưa mắt nhìn Lola. Nàng ta gật đầu đáp lời:

"Chúc anh vạn sự hanh thông, người anh em!" Và đúng lúc họ đang trò chuyện thì Alfio bước vào.

"Xin chào tất cả mọi người," anh ta cất tiếng.

"Ồ! đến đây gia nhập cùng chúng tôi đi," Turiddu lên tiếng mời.

"Cảm ơn! nhưng có uống với cậu thì tôi chỉ sợ mình bị chuốc độc chết thôi, bạn hiền ạ," người đánh xe ngựa thâm trầm liếc nhìn Turiddu.

"Ồ—tùy anh thôi," Turiddu lãnh đạm đáp. Ngay lúc ấy, một người hàng xóm đứng gần Lola thì thầm:

"Cô nên rời khỏi đây đi, Lola. Về nhà với tôi đi. Tôi linh cảm thấy có rắc rối ở đây rồi." Lola nghe theo lời khuyên liền bước đi, toàn bộ phụ nữ cũng lúp xúp theo sau.

"Nào, giờ thì cậu đã hù dọa hết đám phụ nữ bỏ chạy bằng cái thái độ đó rồi, chắc cậu có điều gì muốn nói riêng với tôi chứ hả," Turiddu quay sang bảo Alfio.

"Chẳng có gì ngoài việc—tôi chuẩn bị tiễn cậu về chầu diêm vương ngay lập tức đây!"

"Tưởng thế nào? Thế thì chúng ta ôm lấy nhau đi," Turiddu thốt lên, áp dụng phong tục địa phương là vòng tay ôm lấy kẻ thù. Vừa lúc ấy, Alfio liền ngoạm lấy tai Turiddu—theo phong tục ở Sicily, đó chính là lời khiêu chiến quyết đấu sinh tử.

"Được lắm! Chắc chúng ta đều hiểu ý nhau rồi đấy."

"Phải, tôi thừa nhận mình đã đối xử tệ với anh—và tệ với cả Santuzza nữa. Nói chung tôi là một tên đểu giả; nhưng nếu anh đã quyết định tước đoạt mạng sống của tôi, tôi phải về chào tạm cõi đời người mẹ già, đồng thời gửi gắm Santuzza cho bà chăm sóc. Dù sao đi nữa, trong tôi vẫn còn chút lương tri, dù anh có nghĩ thế nào chăng nữa," Turiddu nói, rồi gọi mẹ mình ra trong khi Alfio bỏ đi với thỏa thuận rằng Turiddu sẽ đuổi theo ngay lập tức để giải quyết dứt điểm ân oán.

"Mẹ ơi," Turiddu cất lời với cụ Lucia khi bà lò dò bước ra, "mẻ rượu nhà mình quả là có sức công phá mạnh thật đấy. Con muốn ra ngoài đi bộ cho tiêu bớt hơi men, và con muốn nhận lời chúc phúc của mẹ trước khi đi." Cố tỏ ra vui vẻ để không làm người mẹ già hoảng sợ. Dẫu sao thì giờ phút cuối cùng đến, hắn cũng biết cách cư xử cho ra trò một chút.

"Nếu con không quay về..."

"Con đang nói cái quái gì thế, con trai ta?" người mẹ già thầm thì, run lẩy bẩy vì sợ hãi.

"Không có gì, không có gì đâu, chỉ là trước khi đi dạo, con muốn mẹ hứa sẽ đón Santuzza về sống cùng. Chỉ vậy thôi! Con đi đây. Tạm biệt mẹ, xin Chúa phù hộ cho mẹ. Con rất yêu mẹ." Khi cụ còn chưa hoàn hồn hiểu chuyện gì vừa xảy ra thì Turiddu đã phóng đi mất hút. Cụ hớt hãi chạy ra mép quảng trường gọi với theo, nhưng hắn nào có quay đầu. Thay vào đó, Santuzza lao hộc tốc vào.

"Ôi, Mama Lucia," nàng kêu lên, vòng tay ôm chầm lấy cụ.

Ngay lúc ấy, những người vừa chạm mặt Alfio và Turiddu trên đường đi quyết đấu bắt đầu ùa tới. Ai nấy đều hoảng loạn cực độ. Cả hai người đàn ông đều là những gương mặt rất được lòng dân làng. Tiếng hò hét náo loạn vang lên cùng một tiếng thét xé lòng vọng lại từ đằng xa.

"Ôi trời ơi, bà con ơi, Turiddu bị giết rồi, Turiddu bị giết rồi!" Nghe tiếng hô, gần như toàn bộ người dân trong ngôi làng nhỏ lũ lượt chạy tới, trong khi Santuzza ngã quỵ xuống đất ngất lịm đi.

"Hắn chết rồi! Alfio đã giết hắn rồi!" những người khác vừa chạy vào vừa la làng, và rồi tội nghiệp thay cụ Lucia cũng ngã bất tỉnh nhân sự ngay cạnh Santuzza, giữa lúc xóm giềng đang xúm lại nâng cụ dậy để đưa về ngôi quán trọ cô quạnh của mình.