RICHARD WAGNER chào đời tại Leipzig vào ngày 22 tháng 5 năm 1813. Cha ông là Trưởng ty Cảnh sát, còn mẹ ông là bà Johanna Rosina Bertz.

Các anh chị em của ông đều là những ca sĩ hoặc diễn viên xuất chúng; nhờ đó, tình yêu nghệ thuật sân khấu đã thấm nhuần trong gia đình ông. Sau khi cha ông qua đời, mẹ ông tái giá với một diễn viên tên là Ludwig Geyer. Người cha dượng vô cùng quý mến cậu bé Richard và dự định hướng cậu theo đuổi hội họa, nhưng khi nghe cậu chơi một vài bản nhạc piano của chị gái, Geyer bắt đầu tự hỏi liệu cậu có sở hữu năng khiếu âm nhạc hay không!

Wagner là một học sinh kém trong những năm tháng cắp sách đến trường, môn duy nhất ông thực sự yêu thích là văn học, chủ yếu gồm các tác phẩm của Shakespeare, Sophocles và Aeschylus. Vào khoảng thời gian triết học kịch nghệ của những bậc thầy này chiếm trọn tâm trí, ông đã chấp bút viết một vở kịch đồ sộ với bốn mươi hai nhân vật. Tất cả bọn họ đều thiệt mạng hoặc qua đời trong diễn biến câu chuyện, khiến ông buộc phải kết thúc tác phẩm bằng hồn ma của chính những nhân vật ban đầu. Về sau, ông muốn phổ nhạc cho vở kịch độc đáo ấy, và ông đã thực hiện điều đó trong sự phát điên của gia đình. Tác phẩm thậm chí đã được công diễn. Ông từng mô tả về sáng tác của mình như sau:

This was the culmination of my absurdities. What I did, above all things wrong, was a roll fortissimo upon the kettle-drums, which returned regularly every four bars throughout the composition. The surprise which the public experienced changed first to unconcealed ill-humour, and then into laughter, which greatly mortified me.

-307-

Chính nhờ sự dìu dắt của Theodor Weinlig, ông mới dần hình thành một mục đích sáng tác kiên định cùng những bước học tập có bài bản.

Khi muốn kết hôn lần đầu, ông không thể làm được vì thiếu tiền dựng xây tổ ấm. Theo thời gian, khó khăn ấy cũng vượt qua, và chẳng bao lâu sau, ông lên đường đến London cùng người vợ và chú chó cưng tên là Robber. Nỗi kinh hoàng của chuyến hải trình đó đã tác động sâu sắc đến mức khơi nguồn cảm hứng cho ông sáng tác "Người Hà Lan bay", một trong những kiệt tác nhạc kịch của ông. Câu chuyện truyền thuyết về "Người Hà Lan bay" được các thủy thủ kể lại cho ông nghe; thế nhưng, từ rất lâu trước khi có thể hoàn thành vở nhạc kịch tráng lệ ấy, ông buộc phải viết nhạc cho các sân khấu tạp kỹ để kiếm cơm qua ngày cho vợ chồng ông. Ông viết bài cho các tạp chí âm nhạc và làm rất nhiều công việc lao động tay chân được mệnh danh là "viết thuê" trước khi thiên tài của ông có cơ hội tỏa sáng. Một nhà quản lý sân khấu yêu thích ý tưởng kịch tính của "Người Hà Lan bay" đến mức sẵn sàng mua lại nó, với điều kiện Wagner phải nhường quyền phổ nhạc cho một người biết cách viết nhạc.

Sau khi "Rienzi" được công diễn tại Dresden, những gian truân của ông không bao giờ còn trầm trọng như trước nữa, và chẳng mấy chốc ông được bổ nhiệm làm Hofkapellmeister (giám đốc âm nhạc tại triều đình). Chức vụ này mang lại cho ông nguồn thu nhập ổn định, giúp ông tự do sáng tác các vở nhạc kịch theo ý muốn.

Khi "Rienzi" ra mắt công chúng, một nhạc sĩ lớn đã thốt lên: "Đây là một thiên tài; nhưng cậu ta đã vắt kiệt sức mình vượt quá giới hạn rồi! Hãy nghe tôi, từ bỏ việc sáng tác kịch đi!" Thế nhưng ông vẫn tiếp tục "vượt qua giới hạn của bản thân".

Lúc sáng tác "Tannhäuser", ông rơi vào trạng thái gần như tuyệt vọng vì chẳng một ai đón nhận nó. Schumann từng nhận xét về tác phẩm: "Đó là thứ âm nhạc trống rỗng và khó chịu của một kẻ nghiệp dư." Trái lại, Spohr lại viết: "Vở nhạc kịch chứa đựng một số nét mới mẻ và hay ho, ban đầu tôi không thích, nhưng nghe đi nghe lại nhiều lần rồi cũngâm thành quen tai."-308-

Cuối cùng, vị nhà soạn nhạc này – người vẫn luôn tìm kiếm nguồn cảm hứng hoàn toàn từ các đề tài lịch sử – đã tìm thấy cội nguồn thần thoại trong các tập Edda của người Bắc Âu; và qua một sử thi về "Nibelung", ông đã tìm thấy hạt giống khai sinh ra "Siegfried".

Trên cương vị Kapellmeister của triều đình, Wagner đã mắc phải quá nhiều hành Bồng bột thiếu thận trọng: kết giao với những kẻ bạo loạn và những thành phần tương tự; để rồi trước khi kịp nhận ra, ông đã biến thành một kẻ lưu vong. Liszt là bạn tri kỷ của ông, và trong một lần ông đến thăm Weimar khi tình hình chính trị khiến sự hiện diện của ông trở nên nguy hiểm, Liszt đã lo cho ông một tấm hộ chiếu để tẩu thoát ra khỏi đất nước. Phải mười hai năm sau ông mới có thể quay trở lại.

Trong suốt những năm tháng lưu vong, phần lớn thời gian diễn ra tại Zurich, ông nhận Karl Ritter và Hans von Bülow làm học trò, và chính tại nơi đây, ông đã thực hiện mọi công trình vĩ đại nhất của đời mình. C cuống vòng "Nibelung" đã được ông biên soạn tại đó. Ông viết phần cuối trước, và phần mở đầu ("Das Rheingold") sau cùng. Lý do là bởi ý tưởng cốt lõi của ông trong quá trình phát triển dường như cần được giải thích thêm, khiến cho các vở nhạc kịch nối tiếp nhau dựa trên cùng một chủ đề kịch và thần thoại trở thành điều tất yếu.

Hệ thống thần thoại của Wagner không phải là thần thoại trong các tập Edda. Đó mang dấu ấn hoàn toàn độc bản của riêng ông, khi ông cải biên một nền văn hóa dân gian hùng vĩ và gai góc phục vụ cho mục đích kịch nghệ của mình, bất chấp cấu trúc nguyên bản của nó.

Trong bộ Vòng nhẫn, Nữ thần Fricka hiện lên là một vị nữ thần gia phong đầy phiền toái. Người ta kể lại một giai thoại từ buổi đọc kịch bản đầu tiên của chuỗi nhạc kịch này, liên quan đến Fricka và người nữ chủ nhà:

Ông đến dinh thự của một người bạn tên là Wille để đọc bản thơ sau khi đã hoàn tất. Giữa lúc ông đang đọc, bà Wille bất ngờ bị gọi ra ngoài phòng khách để chăm sóc đứa con nhỏ đang đau ốm. Khi bà quay trở lại, Wagner đã cảm thấy vô cùng bực bội trước sự ngắt quãng đó đến mức kể từ phút ấy, ông gọi thẳng bà Wille là Fricka.-309-

Trong một đêm trằn trọc không ngủ ở Ý, ông đã định hình xong bản thiết kế cho phần âm nhạc của "Das Rheingold", nhưng vì không muốn đặt bút sáng tác trên đất Ý, ông liền đứng dậy và vội vã quay về Zurich.

Ông kiên quyết từ chối sang Mỹ để biểu diễn một chuỗi hòa nhạc bởi vì ông "không có hứng thú đi đây đi đó như một kẻ bán rong âm nhạc, dẫu cho có được trả một thù lao hậu hĩnh đến mức hoang đường."

Sự trớ trêu của cả thế giới được cô đọng lại trong một sự cố duy nhất xảy ra với Wagner khi ông ở London. Ông bị buộc tội vì một lỗi lầm nghiêm trọng khi dám chỉ huy các bản giao hưởng của Beethoven "bằng trí nhớ" thay vì nhìn bản phổ. Do đó, ông thông báo rằng từ nay về sau ông sẽ chỉ huy chúng qua bản nhạc. Ông tái xuất với tập bản phổ được đặt chễm chệ rõ mồn một trên giá đỡ, và giành trọn vẹn sự tán thưởng từ công chúng Anh quốc. Ngay sau đó, ông lại thản nhiên tuyên bố rằng thực chất trước kia mình từng chỉ huy vở "Il Barbiere de Siviglia" với tập bản phổ của người thợ cạo bị đặt ngược đầu!

Ông từng viết thư cho người bạn Roekel rằng: "Nếu có điều gì có thể làm gia tăng thêm sự khinh miệt của tôi đối với thế giới này, thì đó chính là chuyến viễn chinh tới London."

Wagner là một con người nồng nhiệt, sục sôi và cực đoan trong mọi cảm xúc lẫn hành động. Ông vô tình làm tổn thương bạn bè mà không hề có chút ác ý nào, đồng thời mang lại niềm vui cho họ chỉ vì ông thích làm thế. Tổ ấm của ông tan vỡ chính bởi bản tính ngỗ ngược của bản thân; và khi người vợ hiền lành, bình dị rời bỏ ông, từng có lời đồn rằng ông đã phớt lờ không chịu chăm sóc bà, nhưng sự thật hoàn toàn không phải vậy. Chính bản thân bà đã phủ nhận điều đó trước khi qua đời. Cuộc hôn nhân thứ hai của ông diễn ra vô cùng viên mãn với người con gái của người bạn tri kỷ Liszt.

Khi đứa con trai nhỏ chào đời, ông đặt tên cho thằng bé là Siegfried, theo tên người anh hùng mà ông yêu thích nhất. Vào ngày làm lễ rửa tội, ông đã giấu sẵn một dàn nhạc thính phòng vô cùng lộng lẫy do Hans Richter chỉ huy, tấu lên khúc hát ru cổ của người Đức – giai điệu giờ đây đã được đan cài vào hồi thứ ba của vở "Siegfried".

Phương thức trình diễn chuỗi tác phẩm "Nibelung's Ring" lần đầu tiên diễn ra như sau: Vở nhạc kịch đầu tiên được-310- công diễn vào Chủ nhật, vở cuối cùng vào thứ Tư, tiếp đó là ba ngày nghỉ ngơi, rồi lại bắt đầu một lần nữa vào Chủ nhật và kết thúc y như cũ. Trình tự này được duy trì qua ba buổi biểu diễn, và nó vẫn được tuân thủ tại Bayreuth cho đến tận ngày nay.

Vì thiếu thốn kinh phí, Wagner chỉ được chứng kiến nhà hát của mình mở cửa vỏn vẹn ba lần, nhưng kể từ sau khi ông qua đời, nơi đây đã diễn ra rất nhiều buổi biểu diễn hoành tráng.