Sau nghi lễ và những khúc ca hoan hỉ mừng ngày trọng đại, sự tĩnh lặng và thanh bình của đêm dài buông xuống. Cánh cửa phòng tân hôn mở rộng, những tiểu đồng tay cầm đuốc bước vào, theo sau là các bức trong triều dẫn dắt Elsa, tiếp đến là nhà vua cùng các bậc vương tôn công tử hộ tống Lohengrin. Đó là căn phòng tuyệt đẹp, có một ô cửa sổ lớn hướng ra khoảng không bên phải, nơi những cơn gió đêm lồng lộng thổi vào.

Các vị quý tộc và phu nhân cùng đồng thanh cất vang khúc ca cưới đẹp đẽ nhất:

Trung trinh và chân thành, chúng tôi dẫn lối cho đôi uyên ương,

Nơi tình yêu chiến thắng sẽ đội lên đầu người vương miện hân hoan!

Ngôi sao danh tiếng, đóa hoa của trần thế,

Nguyện chúc cả hai được phúc lành, xa lìa mọi muộn phiền nhân gian.

Nhà vua ôm lấy Lohengrin, còn các phu nhân ôm lấy Elsa. Sau đó, đám tiểu đồng ra hiệu cáo lui, và tất cả lần lượt đi qua đôi tân lang tân nương, rời đi theo đúng thứ tự lúc họ bước vào.

Khi tất cả đã lui ra, Lohengrin ngồi xuống chiếc trường kỷ dưới ô cửa sổ rộng mở và kéo Elsa ngồi sát bên mình. Hơn hết thảy, chàng muốn xóa nhòa khỏi tâm trí nàng mọi mối nghi ngờ mà Ortrud đã gieo rắc. Thế nhưng, ngay cả khi chàng đang cất lời dịu dàng và đầy trấn an, tâm trí nàng vẫn bận tâm về điều bí mật đằng sau danh tính của chàng. Khi chàng gọi tên nàng, nàng nhìn chàng đầy trách móc.

“Ôi! Tên của thiếp vang lên thật đẹp khi thốt ra từ đôi môi chàng—giá như thiếp được gọi tên chàng!” nàng than thở. “Chỉ cần chàng cho thiếp biết tên, thiếp thề nó sẽ không bao giờ lọt qua môi thiếp.” Lohengrin buồn bã khi nghe những lời ấy. Chàng lái câu chuyện sang những chủ đề khác—về vẻ đẹp của đêm nay, và về cuộc sống dài lâu hạnh phúc mà họ sẽ cùng nhau sẻ chia; thế nhưng tâm trí nàng, bị đầu độc bởi Ortrud, vẫn cứ hoài quay quắt trở lại với điều cấm kỵ đó.

“Ồ! Xin đừng hoài nghi thiếp! Hãy để thiếp được chia sẻ bí mật của chàng, dù nó có là gì đi nữa,” nàng nài nỉ. “Thiếp cảm thấy mình không được chàng yêu thương, bởi chàng không tin tưởng trao gửi câu chuyện về cuộc đời mình—thậm chí cả tên tuổi của chàng cũng giấu giếm.” Cuối cùng, sau khi đã van nài nàng giữ im lặng, sau khi nhắc nhở nàng về lời hứa trước kia, sau tất cả những lời thuyết phục mà chàng có thể nghĩ ra, chàng đứng dậy và cất giọng nghiêm nghị:

“Ta đã dành cho nàng sự tin tưởng tuyệt đối khi tin rằng nàng hoàn toàn thanh sạch. Không cần một chứng cứ nào ngoài lời nói của nàng, ta đã chiến đấu vì danh dự của nàng. Ta không đòi hỏi một lời nào để chứng minh sự vô tội của nàng. Đổi lại, ta chỉ mong nơi nàng sự im lặng về tên tuổi, dòng dõi và xứ sở của ta. Một phần cũng vì hạnh phúc của nàng mà ta mới yêu cầu điều đó. Giờ đây ta sẽ nói cho nàng biết. Nhưng—” Chàng ngập ngừng, van nài nàng một lần nữa hãy để họ sống trong hạnh phúc, đừng vì sự tò mò chết người ấy mà phá hủy tất cả. Đúng lúc đó, Frederick cùng đám bề tôi gian trá phá cửa xông vào với thanh gươm tuốt trần. Chúng đến để tước đoạt sinh mạng chàng và biến chàng thành kẻ hoàn toàn vô phương tự vệ.

Nhưng Elsa, dẫu sẵn sàng tự tay hủy hoại chàng vì sự tò mò của chính mình, lại không đời nào để kẻ khác làm tổn thương chàng. Áo giáp của Lohengrin đã cởi ra, nhưng thanh gươm vẫn đặt cạnh chiếc trường kỷ. Elsa chộp lấy nó, nhét vào tay chàng, và chỉ với một nhát chém duy nhất, chàng đã hạ sát Frederick. Bọn quý tộc quỳ rạp xuống trước mặt chàng, trong khi Elsa ngất lịm đi. Lohengrin ngắm nhìn cảnh tượng trước mắt với nỗi tuyệt vọng khôn cùng. Dù máu của chàng chưa đổ, nhưng để bảo toàn tính mạng, chàng buộc phải đổ máu của kẻ khác, và vì thế, kết cục chàng cũng trở nên bất lực chẳng khác gì nhau. Chỉ một lát sau, chàng rung chiếc chuông gọi các thị nữ của Elsa, đỡ bốn tên quý tộc đứng dậy, rồi phó thác Elsa cho sự chăm sóc của những người phụ nữ.

“Hãy khiêng xác hắn về đại sảnh phán quyết của nhà vua,” chàng bảo nhóm nam nhân, và họ liền tuân lệnh. “Còn các ngươi,” chàng nói với các thị nữ, “hãy đưa chủ nhân của các ngươi diện kiến nhà vua, ta sẽ giải đáp mọi điều nàng ấy thắc mắc. Sẽ chẳng còn gì phải che giấu nữa.” Chàng bước ra với vóc dáng trĩu nặng, tâm tư vô cùng u buồn và sầu mượn. Ngày bắt đầu hừng sáng, những ngọn đuốc đều được dập tắt, và tiếng kèn lại vang lên rộn rã ngoài sân viện.

Tất cả lại tề tựu bên bờ sông, nơi người ta từng thấy Lohengrin xuất hiện lần đầu được con thiên nga kéo đến. Một vị bá tước tiến vào trước tiên cùng đoàn tùy tùng. Ông cưỡi ngựa và được một kẻ trong đoàn đỡ xuống. Tiếp đó, ông nhận khiên và giáo từ tay các tiểu đồng, rồi dựng cờ hiệu của mình lên, sau đó đám bề tôi quây quần xung quanh lá cờ.

Tiếng kèn vang lên từ mọi phía, và các vị bá tước tiếp tục kéo đến theo đúng thứ tự như người đầu tiên, ai nấy đều dẫn theo tùy tùng, dựng giáo và tập hợp quân sĩ quanh mình. Cuối cùng, tiếng hò reo báo hiệu sự xuất hiện của nhà vua vang lên, ngay lập tức tất cả cờ hiệu đều được giương cao, tiếng kèn của từng vị quý tộc và đoàn quân hòa nhịp cất lên, rồi nhà vua cùng đoàn quân Saxon bước vào. Khi nhà vua tiến đến cội sồi hoàng gia, tất cả đồng loạt nện giáo vào khiên và hô vang:

“Vạn tuế!” Mục đích của cuộc tụ họp này là xuất quân nghênh chiến kẻ thù đang đe dọa nước Đức, chính là lũ giặc Hung nô. Khi mọi người bắt đầu tự hỏi vị hiệp sĩ dũng cảm và kỳ lạ—người đã triệu tập họ từ lúc bình minh và được kỳ vọng sẽ dẫn dắt họ đến với chiến thắng—đang ở đâu, thì họ nhìn thấy thi thể của Frederick được bốn tên phản tặc người Brabant khiêng vào. Tất cả bàng hoàng lùi lại. Họ không tài nào đoán được đó là thi thể của ai.

“Những kẻ khiêng xác kia là bề tôi của Telramund,” ai đó thốt lên, và ngay khoảnh khắc ấy, Elsa xuất hiện, chậm rãi bước ra trong sự vây quanh của các thị nữ. Nhà vua tiến lại đón nàng và đưa nàng đến chiếc ghế đặt đối diện cội sồi hoàng gia.

“Phải chăng nàng đang đau buồn vì tiếc nuối khi phải sớm rời xa phu quân của mình, thưa tiểu thư dịu hiền?” nhà vua nhân từ cất lời. Nàng cố gắng đáp lời, nhưng cảm giác tội lỗi đè nặng khiến nàng cất lời không nên tiếng. Những biến cố kinh hoàng sắp sửa xảy ra và đã xảy ra đều bắt nguồn từ tính tò mò đàn bà của nàng, và giờ đây, khi mọi sự đã quá muộn, lòng nàng tràn ngập niềm ân hận khôn nguôi.

Có tiếng ai đó hô lớn: “Nhường lối! Nhường lối! Người Giám Hộ xứ Brabant đang đến.” Tất cả ngước nhìn và trông thấy vị hiệp sĩ rạng ngời, Lohengrin. Họ vui sướng hò reo chào đón chàng.

“Ta không đến để dẫn dắt các ngươi tới vinh quang,” chàng buồn bã đáp lời, rồi vén tấm vải che thi thể Frederick xứ Telramund. Tất cả lùi lại trong kinh hãi. “Các ngươi cũng đừng phán xét ta. Ta đã giết hắn, nhưng chính hắn tìm đến để cướp sinh mạng ta. Xin hãy đưa ra phán quyết, thưa Đức vua!” chàng hướng về Henry mà nói.

Nhà vua vươn tay qua thi hài Telramund để nắm lấy tay Lohengrin.

“Các thánh thần đã không che chở cho hắn: hắn đáng phải nhận nhát gươm của khanh,” Henry đáp.

“Thêm một lần nữa!—Tiểu thư Elsa đã phụ bạc lời hứa của nàng. Ta tiêu đời rồi. Tất cả các ngươi đều nghe nàng thề nguyền rằng sẽ không bao giờ gặng hỏi tên tuổi hay quê hương ta; thế nhưng trái tim thiếu kiên nhẫn ấy đã phá vỡ lời thề, và những hoài nghi tai hại của nàng nay buộc ta phải phơi bày tất cả trước các ngươi.” Mọi người đồng loạt rên rỉ và kêu lên đầy đau xót. Họ dành trọn niềm tin nơi vị hiệp sĩ dũng cảm và hết lòng yêu mến tiểu thư Elsa. Ai nấy đều tiếc nuối vì sự tò mò của nàng đã phá hủy một tương lai tươi đẹp, tước đi người bảo vệ của họ, đồng thời đẩy cuộc đời chính nàng vào đau khổ muôn đời.

“Giờ đây, hãy lắng nghe cho kỹ những gì ta nói,” vị hiệp sĩ cất giọng, và trong khi chàng nói, khuôn mặt chàng bừng lên thứ ánh sáng rực rỡ của lòng nhân ái và sự chính trực.

Ở miền đất xa xôi, qua những lối mòn khuất lấp,

Có tòa thành uy nghi người ta gọi Monsalvat;

Nơi lưu giữ linh đài kẻ phàm trần chớ bén múp,

Trên thế gian này nào có báu vật nào quý hơn vật ấy.

Ngự trên ngai quang vinh, nơi đây chứa chén thánh bất tử,

Ai được chiêm ngưỡng sẽ gột sạch bụi trần tội lỗi;

Được thiên sứ cung nghênh qua cánh cửa thiên thai,

Sự giáng lâm của Người mở đầu một triều đại thánh thiêng.

Mỗi năm một lần chim bồ câu từ trời cao giáng xuống,

Để tiếp thêm sức mạnh cho sứ mệnh ân sủng nhiệm màu;

Được gọi là Chén Thánh; quyền năng Thiên đàng hằng soi chiếu

Những hiệp sĩ trung kiên gìn giữ chốn thiêng liêng.

Kẻ nào được Chén Thánh chọn làm người hầu cận,

Từ nay sẽ khoác lên mình sức mạnh bất khả chiến bại;

Mọi tà thuật đều mất đi quyền năng trước mặt người,

Lũ yêu ma quỷ quái nơi người ở đều phải bạt vía cao bay.

Người sẽ không bao giờ mất đi uy lực kỳ diệu ấy,

Dẫu có phải dấn thân đến những miền đất xa xôi,

Khi bảo vệ chính nghĩa cao cả vì đức hạnh,

Dù danh tính ẩn giấu, uy quyền ấy vẫn mãi nắm trong tay;

Bao hiểm nguy rình rập vòng quanh Chén Thánh,

Không đôi mắt phàm tục liều lĩnh nào được phép nhìn thấu ánh quang;

Vị hiệp sĩ hộ mệnh sẽ được chở che khỏi mọi hoài nghi,

Nhưng nếu lộ danh tính với người đời, chàng buộc phải rời đi.

Giờ hãy nhớ lấy! Tâm hồn ta khinh miệt mọi mưu mô ngụy trá,

Chén Thánh đã sai ta đến để minh oan cho tiểu thư nơi này;

Thân phụ ta, Percival, đang trị vì vinh quang hiển hách,

Ta là hiệp sĩ của Người, và Lohengrin là tên ta!

Khi Lohengrin dứt lời, sau khi đã kể câu chuyện của mình, bày tỏ tất cả những gì Elsa hằng mong muốn biết, mọi người đều thì thầm nhỏ nhẹ. Họ ngây ngất trước sự thuần khiết và cao thượng của vị hiệp sĩ, đồng thời vô cùng xót xa cho thảm cảnh mà Elsa gây ra. Chính nàng cất tiếng kêu lên rằng mọi thứ tối sầm lại; nàng chẳng thể nhìn thấy gì nữa; nàng cảm thấy mình sắp chết. Khi nàng khuỵu xuống, Lohengrin liền ôm trọn nàng vào lòng.

“Ôi, chàng sẽ không bỏ lại thiếp với trái tim tan nát này chứ,” nàng thốt lên khi còn có thể cất lời.

“Than ôi! Ta phải đi. Chính nàng đã tự chuốc lấy thảm họa này,” chàng dịu dàng nói. “Ta vốn không được phép tiết lộ với nàng, nhưng nếu nàng giữ được sự im lặng suốt một năm trời theo đúng lời hứa, hai điều kỳ diệu đã xảy ra để mang lại hạnh phúc cho nàng. Khi ấy ta sẽ được giải thoát khỏi lời thề để có thể lên tiếng—và người em trai thất lạc của nàng sẽ được đoàn tụ.” Nghe đến đây, nỗi đau đớn của tất cả mọi người trở nên cùng cực không sao tả xiết. “Ta phải trở về để gìn giữ Chén Thánh,” chàng buồn bã cất lời. Đúng lúc đó, những người đứng gần bờ sông reo lên rằng con thiên nga đang bơi tới, kéo theo chiếc thuyền nhỏ.

Lohengrin trao thanh gươm, chiếc tù và và chiếc nhẫn cho Elsa.

“Nếu em trai nàng có trở về sau khi ta ra đi, hãy trao những vật này cho em ấy làm tín vật của ta. Chiếc tù và sẽ đem lại sự trợ giúp trong trận mạc, thanh gươm sẽ đánh bại mọi kẻ thù, và chiếc nhẫn sẽ nhắc nhở em ấy về người đã hết lòng cưu mang, cứu rỗi nàng khỏi mọi ngờ vực và ô nhục.” Chàng ôm hôn nàng hết lần này đến lần khác để từ biệt, trong khi ngay cả các vị quý tộc cũng phải rơi lệ; nhưng khi chàng vừa bước lên thuyền thì mụ Ortrud độc ác xuất hiện, buộc tội chàng là kẻ dối trá, tuyên bố rằng chính mụ đã quấn dải băng vàng trên cổ con thiên nga, và con thiên nga ấy chính là người em trai thất lạc bị mụ bỏ bùa chú. “Nếu hiệp sĩ của ngươi chịu ở lại đây, những phép thuật của chàng ta đã đưa em trai ngươi trở lại hình hài nguyên vẹn, nhưng giờ đây nó đã mất đi vĩnh viễn đối với ngươi. Vị hiệp sĩ phải đi, còn ta sẽ tiếp tục giam cầm con thiên nga trong bùa chú của mình.”

Lohengrin, nãy giờ đứng bên bờ sông lắng nghe tất cả những điều đó, liền quỳ rạp xuống cầu nguyện. Mọi người hướng về phía chàng, nín thở chờ đợi điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Chim bồ câu trắng của Chén Thánh chậm rãi bay xuống, lượn lờ bên trên chiếc thuyền. Khi Lohengrin nhìn thấy nó, khuôn mặt chàng bừng sáng niềm vui, chàng đứng dậy và tháo chiếc xích khỏi cổ thiên nga, sinh vật ấy lập tức chìm khuất xuống làn nước. Kế đó, từ lòng sông, một thiếu niên mặc y phục bạc rạng ngời nhô lên, trong khi Lohengrin cúi xuống dìu em bước lên bờ. Đó chính là Gottfried, em trai của Elsa, và là người thừa kế xứ Brabant.

“Hãy nhìn vị lãnh chúa của các người kìa!” Lohengrin thốt lên, ánh mắt trìu mến nhìn Elsa. Ngay khoảnh khắc nhìn thấy Gottfried, Ortrud thét lên một tiếng kinh hoàng rồi ngã quỵ xuống trong cơn co giật, có lẽ đã dẫn đến cái chết. Lohengrin nhảy lên thuyền, chú chim bồ câu liền dùng mỏ ngắp lấy đoạn xích vốn buông thõng từ lúc thiên nga biến mất, rồi kéo chiếc thuyền đi. Elsa, bừng tỉnh khỏi cơn mê sảng tuyệt vọng, trông thấy người em trai dấu yêu, và khi hai chị em lao vào vòng tay nhau, vị hiệp sĩ hiển hách từ từ khuất tầm mắt, mang lại niềm vui cho muôn người, dẫu để lại nỗi buồn muộn màng do chính sự tò mò của một người phụ nữ gây ra.