“Đến nơi này, coi như là đã tới Giang Bắc rồi!”

Căn bản không cần nô tài nhắc nhở, Củng Thành Kỳ đang cưỡi ngựa liền biết mình đã tới địa phận Giang Bắc, lý do có thể nhận ra cũng vô cùng đơn giản.

Con đường!

Con đường ở Giang Bắc hoàn toàn khác biệt với đường sá ở những nơi khác!

Đối với bất kỳ kẻ nào lần đầu tiên đến Giang Bắc, thường là khi còn chưa nhìn thấy địa giới, đã có thể trực tiếp cảm nhận được sự khác biệt của Giang Bắc, mà cảm nhận trực tiếp nhất e là chính là đường sá — quan đạo Giang Bắc không chỉ khác với những con đường gập ghềnh, lâu năm không được tu sửa dưới sự cai trị của quân Thanh giặc giã, mà ngay cả quan đạo thời cũ cũng khác rất nhiều.

Đường ở Giang Bắc rộng một trượng năm thước, không những đủ chỗ cho hai chiếc xe ngựa bốn bánh song song đi qua, mà còn có thể tránh được chiếc thứ ba. Một con đường quan đạo rộng rãi như vậy, vốn không phải là đặc điểm lớn nhất của đường sá Giang Bắc, so với quan đạo ở những nơi khác, có lẽ vẫn là ở chỗ những con đường này không phải là đường đất nện.

Loại đường đất nện đó bình thường thì không sao, nhưng nếu trời mưa, qua bánh xe nghiền ép, người qua đường giẫm đạp, lập tức sẽ hiện nguyên hình, lồi lõm toàn là bùn đất. Đến khi tạnh mưa, bùn trên đường lại càng dính hơn, đế giày dính một lớp dày cộp, trong tay phải cầm một khúc cây hoặc củi mục, đi mấy bước lại dừng một lần, tìm một cái cây tựa vào để cạo sạch bùn dưới đế giày. Suốt dọc đường đi từ Trực Lệ về phía nam, Củng Thành Kỳ đã đi không ít những con đường như thế.

Thế nhưng sau khi đến Giang Bắc, những con đường gập ghềnh này không những trở nên bằng phẳng, mà mặt đường còn cứng ngắc như thể được lát bằng phiến đá. Kỳ thực đây cũng là một loại đường đất, chỉ là trong con đường đất này có trộn thêm một số thứ mà thôi.

“Chủ tử… nhìn cái miệng của ta này, lão gia, con đường này chính là loại đường đá dăm mà bọn họ nói phải không!”

Tôn Đại Cố dắt ngựa cho chủ tử, vừa đi vừa hỏi.

Chưa đến Giang Bắc, hắn đã nghe người Sơn Đông nhắc đến loại đường đá dăm ở Giang Bắc, trong giọng điệu toàn là sự hâm mộ thậm chí còn có cả đố kỵ.

“Chắc là thế rồi!”

Đi trên con đường quan đạo giữa cao hai bên trũng, nhô lên hình vòm so với mặt đất, sắc mặt Củng Thành Kỳ tỏ ra vô cùng ngưng trọng. Ban đầu hắn chỉ cho rằng con đường này chẳng qua chỉ được lát bằng “đá dăm”, không có gì to tát cả, nhưng lúc này, khi đang bước đi trên con đường ấy, hắn lập tức cảm nhận được sự khác biệt của nó.

Không phải là con đường cứng ngắc tựa như phiến đá này, cũng không phải vì vị Kinh lược sứ kia của Giang Bắc là một đại tài năng, biết cách để bách tính nhặt đá dăm từ trong đồng ruộng, bờ sông về để làm đường. Ở Giang Bắc rất nhiều nơi không có núi, nhưng trong đồng ruộng, ven sông lại có rất nhiều hòn đá dăm trông giống như củ gừng. Trước kia những thứ đó vì không có ích dụng, lại làm hỏng nông củ nên bị chất đống ở ngoài đồng, nhưng bây giờ không chỉ được dùng để làm đường, thậm chí quan phủ còn bỏ tiền ra thu mua — cứ hai trăm cân đá dăm có thể đổi được một văn tiền, tiền không nhiều lắm, nhưng đối với trẻ em và người già ở vùng quê mà nói, lại có thêm một nguồn thu nhập, hơn nữa còn có thể biến những thứ vốn làm hỏng lưỡi cày ngoài đồng ruộng thành tiền. Mà sau khi quan phủ thu mua đá dăm xong, sẽ dùng đá dăm để rải đường, từ đó khiến cho đường sá trở nên kiên cố hơn.

“Những con đường đá dăm đó, cho dù là lúc trời mưa, cũng vẫn thông suốt không bị cản trở…”

Cho dù chưa đến Giang Bắc, Củng Thành Kỳ cũng có thể nghe được người ngoài hình dung về quan đạo Giang Bắc. Mà giờ đây, khi chính mình đang đi trên một con đường quan đạo như thế, nghĩ đến sự đối lập giữa những con đường gập ghềnh suốt dọc đường với con đường đá dăm cứng ngắc trước mắt, tâm trạng của hắn lại có chút nặng nề.

Binh mã chưa động, lương thảo đi trước!

Giang Bắc tu sửa đường sá rộng và tốt thế này, là vì mục đích gì?

Chẳng phải là vì để điều động binh mã đó sao?

Chẳng phải là để vận chuyển lương thảo đó sao?

Kỳ thực, Củng Thành Kỳ đã đoán đúng hoàn toàn, sở dĩ Giang Bắc bỏ ra sức lực lớn để chỉnh sửa quan đạo, chính là để việc điều động binh mã trở nên thuận tiện hơn, để xe ngựa bốn bánh có thể thông hành không bị cản trở ở Giang Bắc trong cả những ngày nắng lẫn ngày mưa. Mặc dù Giang Bắc có lợi thế về đường thủy vận hà, nhưng hành quân tác chiến trên bộ thì luôn không thể tách rời đường bộ, cũng chính vì thế, Chu Minh Trung mới nghĩ đến loại đường đá dăm từng được sử dụng suốt mấy chục năm ở khu vực Hoàng Hoài trong một thời kỳ ở hậu thế. Loại đường sử dụng các kết hạch đá dăm trong đất ở khu vực Hoàng Hoài, mặc dù không thể so sánh với đường đá dăm nhỏ, nhưng ở vùng Hoàng Hoài vốn thiếu đá xây dựng, lại không thất vi (mất đi / xem như là) một loại vật liệu làm đường ưu tú, nhất là vì nó có độ dính nhất định nên còn có đặc điểm càng ép càng chặt, hơn nữa lại kiên cố như đá, dùng nó để làm đường thì nắng mưa đều có thể thông hành. Chỉ có điều dưới sự nghiền ép của bánh xe, do nền đường ngấm nước và những nguyên nhân khác sẽ dẫn đến việc đường sá bị lồi lõm, thế nên cần phải liên tục bồi đắp cho bằng phẳng. Cũng chính vì thế, quan phủ mới thu mua đá dăm, đồng thời giao cho bảo giáp địa phương phụ trách bảo dưỡng đường sá hàng ngày, từ đó đảm bảo được sự bằng phẳng của đường đi.

Ngay cả loại đường đá dăm này, đối với thời đại này mà nói, cũng là một sự tồn tại mang tính thời đại. Loại đường rộng một trượng năm thước này, thậm chí đủ sức sánh ngang với nhiều tuyến đường ô tô châu Âu vào đầu thế kỷ XX, huống chi là ở thời đại này. Đường sá tự nhiên giờ đây ở một mức độ nào đó, đã trở thành một danh thiếp của Giang Bắc, hầu như mỗi thương khách đến Giang Bắc, đều sẽ bị khuất phục bởi hệ thống đường sá nơi đây.

Sự thuận tiện trong mắt các thương khách là về mặt thương nghiệp, thế nhưng đối với Củng Thành Kỳ, vị Tri phủ đại nhân sắp đến nhận chức ở Hoàng Thường (Hoàng Châu), những gì hắn nhìn thấy lại là mối đe dọa. Mối đe dọa đến từ Giang Bắc suýt chút nữa khiến hắn ăn không ngon, ngủ không yên, và đây cũng chính là lý do hắn chọn đến Giang Bắc.

Kỳ thực, vốn dĩ khi đi nhận chức ở Hoàng Châu, hắn không cần phải đi qua Giang Bắc, hoàn toàn có thể chọn đi con đường qua Hà Nam, Tương Dương để đến Hoàng Châu, như vậy có thể tránh được Giang Bắc. Nhưng vì để có thể trực tiếp hiểu rõ về đám giặc cỏ Giang Bắc, hắn đã mang theo vài tên tâm phúc tùy tùng, giả trang làm thương nhân đến phương nam buôn bán, cưỡi ngựa chạy thẳng đến Giang Bắc. Khi đi qua các nơi dọc đường, hắn vẫn không quên dừng lại tìm một quán trọ để trọ qua đêm, nhân tiện thăm dò động thái mới nhất của Trung Nghĩa quân Giang Bắc.

Càng đi về phía nam, hắn lại càng phát hiện ra lòng người bách tính càng ngày càng ngả về phương nam. Khi nhắc đến Đại Thanh quốc, ai nấy đều hứa hẹn căm ghét đến ngứa cả răng, trong lời nói, còn mang theo tư thế vô cùng ngóng trông Trung Nghĩa quân ở phương nam đánh tới. Ban đầu hắn còn không biết, rốt cuộc đây là vì sao.

Đến tận sau này, thông qua việc tìm hiểu về Giang Bắc, hắn mới phát hiện ra, bách tính căm thù Đại Thanh quốc, ngoài việc nhà Thanh khi nhập quan tàn sát quá nặng nề ra, thì phần lớn là do sự vơ vét bóc lột của quan lại — gần hai mươi vạn tinh nhuệ Bát Kỳ của Đại Thanh quốc đóng quân ở Sơn Đông, Hà Nam, ăn mặc chi dùng đều do địa phương cung cấp, địa phương lấy đâu ra bạc và lương thực để lo liệu, thế nên chỉ có thể tận sức áp bức bách tính. Cứ như thế, bách tính đối với Đại Thanh quốc tự nhiên là căm thù tận xương tủy.

“Cứ tiếp tục thế này, là không được đâu!”

Sau khi đến Giang Bắc, nhìn thấy vẻ an cư lạc nghiệp của bách tính Giang Bắc, đối lập với cảnh lầm than khắp nơi của bách tính Sơn Đông, trong lòng Củng Thành Kỳ chỉ có một suy nghĩ duy nhất, nhất định phải tìm cách giải quyết vấn đề chi dùng của Đại Thanh quốc.

“Nếu không giải quyết vấn đề này, chỉ sợ tương lai còn chưa đợi đám giặc cỏ phương nam đánh tới, thì bách tính ở đó đã đứng lên dựng gậy làm giặc rồi……”

Khi Củng Thành Kỳ miệng đang lẩm bẩm như vậy, thì bên kia lại nhìn thấy ở giữa con đường vốn thông suốt phía trước bỗng sừng sững mọc lên một trạm kiểm soát, mà phía trên thậm chí còn viết rõ.

“Trạm thu phí huyện Ngư Đài.”

Nhìn dòng người dài xếp hàng bên phải trạm thu phí ấy, Củng Thành Kỳ không khỏi có chút kinh ngạc lên tiếng.

“Đây là đang làm gì vậy?”

“Hừ, ngươi chắc là lần đầu tiên đến Giang Bắc phải không? Làm gì á, ngươi không nhìn thấy người ta viết “Trạm thu phí” trên đó à? Trạm thu phí là cái gì? Chẳng phải là nơi thu bạc chứ là gì.”

Vị thương nhân dắt ngựa xếp hàng ngay phía trước hắn lên tiếng nói.

“Hả? Trạm thu phí? Thu phí gì cơ?”

Sắc mặt Củng Thành Kỳ không khỏi trở nên kỳ quái,

“Không phải nói Giang Bắc không có sưu cao thuế nặng sao? Sao qua đường mà còn phải thu phí?”

“Hừ, ngươi chưa từng nghe câu này à: Núi này do ta mở, cây này do ta trồng. Muốn đi qua con đường này, để lại tiền mua đường.”

Nghe vị thương nhân phía trước nói vậy, Củng Thành Kỳ liền nói ngay.

“Cái này, đây chẳng phải là hành vi của thổ phỉ sao!”

Mắng một câu đầy phẫn nộ, Củng Thành Kỳ kinh ngạc phát hiện ra vị thương nhân kia đang nhìn mình bằng ánh mắt kỳ quái, hình như có chút ngạc nhiên, đương nhiên cũng có chút khó hiểu, sau đó liền nói với hắn.

“Này tôi bảo chú em nhé, chú em nói thế là không đúng rồi. Con đường này quả thực là do người ta bỏ tiền ra tu sửa, cây cối bên đường cũng là do quan phủ trồng, người ta thu phí thì cũng là chuyện đương nhiên chứ gì?”

“Chứ sao nữa, có con đường không thu phí đấy, chú em thích thì cứ đi đường đó đi!”

Những người này sao lại đổi tính đổi nết thế nhỉ?

Nhìn thấy những kẻ buôn bán vốn dĩ khi đi qua các trạm thuế thường tính toán từng ly từng tí, vậy mà lúc này lại từng người từng người một nói những lời trượng nghĩa thay cho quan phủ, trên mặt Củng Thành Kỳ toàn là vẻ kinh ngạc. Những người này, từ bao giờ mà không thấy xót tiền bạc nữa vậy.

“Chuyện này, sao mà kỳ lạ thế nhỉ?”

Đợi khi hắn đi đến trước lối đi của trạm thu phí, chỉ thấy trong căn nhà nhỏ bằng gỗ, một “quan lại” mặc y phục vải xanh liếc nhìn hắn một cái, rồi nói.

“Ngựa một văn.”

Người miễn phí, ngựa một văn.

Thế thôi á?

Đợi đến lúc hắn cầm tấm phiếu trên đó ghi dòng chữ “Trạm thu phí huyện Tào” trong tay, thậm chí vẫn chưa phản ứng lại kịp.

Ngựa thu một văn tiền?

Đây chính là chi phí qua cửa ải á?

Chỉ thu tiền ngựa? Người thì miễn phí?

Nộp năm văn tiền “phí qua đường” cho năm con ngựa, lúc rời đi, Củng Thành Kỳ đặc biệt nhìn tấm biển công bố ở bên cạnh. Trên tấm biển đó viết rõ ràng: “Xe cút kít 1 văn, ngựa 1 văn, xe ngựa hai bánh 2 văn, xe ngựa bốn bánh 4 văn, xe ngựa bốn bánh chở nặng 6 văn……”

Quy tắc thu phí vô cùng đơn giản, giá cả không đắt, thậm chí có thể nói là không đáng kể, chẳng qua chỉ là vỏn vẹn một văn tiền mà thôi. Hèn chi mọi người lúc nãy lại nhìn mình bằng ánh mắt đó, bởi vì mọi người căn bản không hề coi chút tiền ấy ra gì.

“Vị tiên sinh này, ngài đừng nghĩ đến chuyện thu một văn tiền ấy, ngài thử nghĩ xem, đi trên con đường quan đạo thế này, vận chuyển hàng hóa thì tiết kiệm sức lực biết bao nhiêu, dâm vũ mưa gió gì thì trên đường này vẫn cứ đi băng băng. Nếu đổi thành quan đạo khác, ngày nắng thì không sao, chứ bình thường hễ trời mưa xuống là đường sá lầy lội, bị kẹt lại trong quán trọ mấy ngày liền. Trên con đường này thì hoàn toàn không có những chuyện đó đâu. Không nói gì khác, chỉ riêng số tiền thuê phu khuân vác tiết kiệm được thôi, đã nhiều hơn cái tiền qua đường này rồi. Hơn nữa, trên con đường này còn có trạm dịch vụ, ừm, chính là trạm dịch kiêm trạm trạm phu trước kia ấy mà. Nhưng trạm dịch trước kia chỉ dành cho các quan lớn triều đình ở ngụ thôi, còn hiện tại á, chỉ cần có bạc thì bất cứ ai cũng có thể ở. Dù không thể đổi ngựa trong trạm dịch như trước kia, nhưng ăn uống ngủ nghỉ, cho ngựa ăn cỏ trong đó thì đều rất tuyệt vời. Quan trọng nhất là an toàn, dẫu sao cũng là của quan phủ cơ mà, thời buổi loạn lạc thế này ít nhất cũng đỡ phải đụng độ hắc điếm chứ lị!……”

Trạm dịch.

Đối với trạm dịch, Củng Thành Kỳ không hề xa lạ. Trạm dịch chia làm ba phần: dịch, trạm, phố. Suy cho cùng, từ khi Tần vương quét sạch sáu nước, thống nhất thiên hạ đến nay, để liên kết thiên hạ với kinh thành, triều đình đã thiết lập ra chế độ trạm dịch. Trạm dịch là tổ chức vận chuyển của quan phủ dùng để tiếp đón tân khách và sắp xếp vật tư của quan phủ. Trạm là tổ chức truyền đạt văn thư quan trọng và tình báo quân sự, chuyên dùng cho hệ thống quân sự. Phố do chính quyền các cấp sảnh, châu, huyện ở địa phương lãnh đạo, phụ trách việc truyền đạt công văn, thư tín. Bưu phố dùng để truyền đạt công văn. Phàm là công văn qua lại giữa các châu huyện, đều do bưu phố truyền đi.

Trạm dịch phân bố khắp thiên hạ, cứ vài chục dặm hoặc một trăm dặm lại có một cái. Bởi vì trạm dịch là nơi để những kẻ đưa truyền văn thư công văn, tình báo quân sự hoặc quan lại qua lại dừng chân ăn ngủ, đổi ngựa giữa đường, các triều đại đều có quy định nghiêm ngặt về việc quản lý trạm dịch, quy tắc cơ bản đều giống nhau: Không thi hành công vụ thì không được sử dụng, lạm dụng trạm dịch. Chỉ có điều, trạm dịch thường hay bị lạm dụng.

Đến giữa và cuối thời Minh, thuộc tính của trạm dịch tuy không thay đổi, nhưng nó lại phình to cực độ, hơn nữa những trạm dịch này cũng rơi vào vũng lầy tham nhũng. Khi đó, những vị quan lại có chút chức quyền một chút, không những yêu cầu chiếm dụng ngựa công làm của riêng, mà còn thường xuyên hưởng thụ dịch vụ vượt cấp của chính mình. Bản thân kinh phí của trạm dịch sau những tầng lớp vơ vét bộc lột thì chẳng còn lại bao nhiêu, các dịch tốt khổ không kể xiết, nhưng lại không đắc tội nổi, đành phải ngửa tay đòi tiền từ địa phương để duy trì hoạt động. Mà địa phương thì chỉ đành phân bổ số tiền đó lên đầu bách tính, khiến cho bách tính khổ không thể tả.

Đối với lợi hại của trạm dịch, Củng Thành Kỳ — người dọc đường cũng từng trọ qua trạm dịch — đương nhiên hiểu rõ vô cùng, nhưng với tư cách là một quan viên, hắn thà tận hưởng sự tiện lợi mà trạm dịch mang lại cho mình chứ sẽ không chỉ trích tệ nạn của nó. Mà giờ đây, đột ngột nghe nói trạm dịch lại biến thành nơi bách tính bình dân, thương nhân cũng có thể trọ lại, tự nhiên hắn cảm thấy vô cùng kỳ lạ, kỳ lạ xong lại càng thêm tò mò.

Đi dọc theo con đường quan đạo bằng phẳng rộng rãi này mấy chục dặm, nhìn từ xa, bức tường vây của trạm dịch cách đó mấy dặm sừng sững giữa hàng liễu mới trồng, ngay bên cạnh con đường quan đạo. Khi đến gần có thể thấy bức tường vây cao chừng một trượng xây bằng gạch đỏ trông vô cùng kiên cố. Bước qua cánh cổng sắt đi vào trong tường vây, có thể thấy bức tường dày chừng hai thước, trên tường còn có một hành lang bằng gỗ cho người đứng lên gác, không cần hỏi cũng biết đó là chỗ để đứng thủ thế khi bọn cướp bóc kéo đến.

Trong khoảng sân rộng rãi đỗ từng chiếc xe ngựa, trong chuồng ngựa buộc ngựa của các thương nhân, cái gọi là trạm dịch vụ này trông vô cùng náo nhiệt. Phía bên kia có thêm mấy dãy nhà nằm trong sân.

“Trông có vẻ khác với trạm dịch thật……”

Đang lẩm bẩm trong lòng như vậy, thì đã có người nghênh đón bước tới.

“Vị tiên sinh này, ngài đến trọ qua đêm hay là dùng cơm đây? Trạm nhỏ ở đây vừa có quán ăn để dùng bữa, vừa có phòng để trọ lại……”

Những người trong trạm dịch vụ này nhiệt tình chẳng khác nào tiểu nhị trong quán rượu. Đừng nói là đối với hắn, mà ngay cả với đám hạ nhân bên cạnh hắn cũng đối xử như vậy. Sự nhiệt tình của bọn họ khiến Củng Thành Kỳ cảm thấy có chút không quen, mãi vẫn không tài nào liên tưởng nổi những con người trước mắt này với đám dịch tốt trong trạm dịch ngày trước. Mấy tên dịch tốt ngày trước đứa nào đứa nấy đều là những kẻ tinh ranh cáo già, bản lĩnh nhận mặt đoán người lại càng cực kỳ lợi cao cường, sự ân cần thế này của bọn họ rốt cuộc là vì mục đích gì đây?