“Chẳng lẽ sẽ không làm lỡ học sinh học tập văn chương thánh nhân sao?”

Một câu hỏi như thế này rõ ràng mang theo một chút cạm bẫy, có thể nói là có dụng ý khó lường, và đây chính là nguyên nhân Chu Minh hỏi ra câu hỏi này. Dẫu sao thì tương lai chắc chắn sẽ có người hỏi như vậy, sẽ có người nói như vậy.

Cũng chính vì thế, Chu Minh mới không đứng trên lập trường của một người đồng tình để đặt câu hỏi, mà đứng từ góc độ của một kẻ phản đối để nêu lên vấn đề.

Thế nhưng Trương Sơn hiện tại không nghĩ như vậy, hơn nữa theo hắn thấy, hoàn toàn không bàn đến cái gọi là làm lỡ, dẫu sao so với tiểu học đời sau, xã học thời đại này không hề có kỳ nghỉ, so với năm ngày mỗi tuần và có kỳ nghỉ đông nghỉ hè hằng năm của đời sau, việc học ở xã học hầu như là quanh năm không nghỉ: hằng năm ngày rằm tháng Giêng khai giảng, mùng mười tháng Chạp giải tán; trong học kỳ thì tết Đoan Ngọ mùng bốn mùng năm, tết Trung Thu ngày mười bốn, mười rằm, tết Thanh Minh, rằm tháng Bảy, mùng một tháng Mười mỗi dịp nghỉ học một ngày. Ngoài ra mỗi tháng nghỉ 3 ngày.

“Bẩm Kinh lược, việc dạy học sách vở trong xã học vốn dĩ nên quý ở chỗ tinh chứ không quý ở chỗ nhiều, phàm là kẻ có thể học hai trăm chữ, chỉ có thể dạy cho một trăm chữ, từ đó khiến tinh thần học sinh dư dả, không có nỗi khổ nhàm chán mà có cái hay tự đắc. Nếu như suốt năm đều đắm chìm trong văn chương của thánh nhân, ắt sẽ có nỗi khổ nhàm chán, cho nên việc điểm xuyết thích hợp các môn như toán học, địa lý, cũng là điều cần thiết để dạy dỗ con cháu người ta.”

Câu trả lời của Trương Sơn khiến Chu Minh cảm thấy hơi kinh ngạc, nhưng sau đó nghĩ lại thì liền thấy nhẹ nhõm, một năm 365 ngày, nếu như ngày nào cũng là Tứ thư Ngũ kinh, chắc chắn sẽ có lúc chán ngấy, việc lồng ghép thích hợp các môn học khác ngược lại còn có ích cho việc giảng dạy, chỉ là hiện tại mới đưa các môn như toán học, địa lý vào đó mà thôi.

Sau đó Chu Minh lại hỏi thăm về nội dung giảng dạy trong xã học này, cơ bản hiểu được sơ cấp tương đương với bậc học thấp của giai đoạn giáo dục cơ sở, giáo viên xã học ngoài việc dạy viết văn bát cổ ra, còn giảng dạy nhiều hơn về một số ít chữ viết ứng dụng cần thiết để quản gia lập nghiệp, nhận biết con số v.v. Về phần nội dung dạy học vỡ lòng thì lấy "Tam tự kinh", "Bách gia tính", "Thế tự văn", "Hiếu kinh" và "Tiểu học tập chú" của Chu Tử v.v. làm chủ. Đương nhiên khác với tưởng tượng của Chu Minh rằng trẻ em tiếp nhận nền giáo dục này ở tư thục, cho dù tương lai có “đầy bụng kinh luân”, “sách vở chứa đầy năm xe”, thì căn bản cũng không thể dùng được vào thực tế cuộc sống của chúng. Ngoài chính nghiệp ra, giáo viên của xã học đồng thời cũng sẽ dạy các kiến thức thông dụng như nhận biết con số, dẫu sao thì rất nhiều người trong số họ, tương lai tuyệt đối sẽ không “đầy bụng kinh luân”, “sách vở chứa đầy năm xe”, cũng sẽ không theo đuổi con đường khoa cử.

“…… Cho nên, đại khái trong xã học, phần lớn học sinh sau khi tròn mười lăm tuổi, thường thì hoặc là làm ruộng hoặc là buôn bán, đều cần phải biết rõ những học vấn tạp học như là toán học, đối với bọn họ mà nói văn chương được dùng không ngoài việc tu thân cá nhân, chứ vào những lúc bình thường thì lại không có tác dụng lớn.”

Một câu không có tác dụng lớn, khiến Chu Minh không kìm được mà nhìn thêm vị Trương Sơn này vài lần, thời buổi này mà có thể thốt ra câu nói này, quả thật không có mấy người, thậm chí có thể nói là kinh thiên động địa, hiện tại ai dám nói học vấn của thánh nhân không có tác dụng lớn? Nhưng điều khiến hắn khó hiểu là, Chu Du cũng không vì lời nói này của hắn mà có bất kỳ biểu hiện khác lạ nào, dường như đã thành quen rồi.

Xem ra, xã học này cũng không hề tách rời thực tế.

Thầm gật đầu trong lòng, Chu Minh lại cùng hắn thảo luận về nội dung lên lớp hằng ngày, sau đó liền có sự nhận thức ban đầu đối với giáo dục xã học thời đại này, bởi vì là lần đầu tiên đến xã học, cho nên Chu Minh đã dùng trọn vẹn nửa ngày thời gian để tìm hiểu tình hình của xã học.

Lúc quay về Thanh Hà, lúc này trời đã tối muộn, chiếc đèn lồng treo trong xe ngựa đang sáng rực, suốt dọc đường Chu Minh chỉ vừa trầm ngâm vừa hồi tưởng lại những gì đã tìm hiểu được về nền giáo dục sơ đẳng của thời đại này tại Trương Gia Tập và xã học lân cận, nếu như trước đó đối với việc thành lập trung học còn có một số e dè, thì bây giờ, ngược lại lại tràn đầy tự tin, bởi vì chất lượng học sinh trong xã học vượt xa trí tưởng tượng.

“Thành Nhân, chuyến đi này ngươi có suy nghĩ gì không?”

Vừa cười vừa nhìn Chu Minh từ nãy đến giờ vẫn trầm mặc không nói, Chu Chi Du lên tiếng hỏi.

“Thưa thầy, giáo dục trung học này, rất có thể làm!”

Chu Minh thành thật trả lời, điều cốt lõi nhất của giáo dục trung học là gì? Chính là nguồn tuyển sinh, mà xã học chính là nguồn tuyển sinh ổn định, hơn nữa khác với tưởng tượng của hắn, đại đa số phụ huynh học sinh đưa con cái vào xã học, không phải vì muốn con cái theo đuổi con đường khoa cử, mà đơn giản chỉ là muốn chúng được tiếp nhận giáo dục, có thể đọc sách biết chữ tính toán ghi sổ, không đến nỗi mù chữ.

Nói cách khác, đa số học sinh đi học vì kế sinh nhai, đây chính là điều mà trung học cần, dẫu sao thì thứ mà trung học cần không phải là những kẻ chỉ biết chăm chăm vào văn chương bát cổ, chỉ biết chăm chăm vào việc đỗ đạt bảng vàng.

Đối với câu trả lời này của Chu Minh, Chu Chi Du không hề thấy bất ngờ, lại hỏi ngược lại.

“Vậy xã học này còn có những điểm thiếu sót nào?”

“Toán học chỉ biết các phép tính cơ bản cộng trừ nhân chia, nền tảng toán học quá kém, nếu như bước vào trung học, buộc phải tăng cường chuyên sâu mới được.”

“Vậy nên giải quyết việc này như thế nào?”

Câu hỏi của thầy khiến Chu Minh trầm ngâm một lát, rồi mới nói.

“Nền tảng toán học của họ kém, đều là do giáo viên của họ đại khái đều không thông thạo toán học, chỉ thông thạo các phép tính cơ bản. Cứ đà này nếu muốn nâng cao trình độ toán học của học sinh, bắt buộc phải nâng cao trình độ toán học của giáo viên xã học, có thể thông qua việc truyền đạt kiến thức toán học v.v. cho giáo viên xã học, rồi lại kết hợp phát hành sách giáo khoa, như vậy tự nhiên có thể giải quyết được việc này……”

Giọng nói hơi khựng lại, Chu Minh đã hiểu được ý định khi nãy của Chu Chi Du rồi. So với việc lập trường trung học mà hắn nghĩ tới, Chu Chi Du nhìn xa trông rộng hơn một chút, hắn lập tức gật đầu nói.

“Thưa thầy, học sinh đã hiểu.”

Trong lúc gật đầu đồng ý, Chu Minh tự nhiên nghĩ đến trường sư phạm của mấy trăm năm sau, đề nghị mà thầy vừa đưa ra lúc này, thực chất chính là việc sáng lập trường sư phạm.

Nếu muốn phát triển giáo dục hiện đại, thì bắt buộc phải thiết lập việc đào tạo giáo viên hiện đại, đây là một chân lý bất biến, chỉ có dùng thời gian mấy chục năm để bồi dưỡng giáo viên, mới có khả năng thiết lập nên hệ thống giáo dục hiện đại.

Giáo viên mới chính là nền tảng của hệ thống giáo dục.

Đương nhiên muốn thiết lập hệ thống đào tạo giáo viên lấy sư phạm làm nền tảng trong thời đại này, rõ ràng là không thực tế, dẫu sao thì hạn chế của thời đại vẫn đang bày ra trước mắt.

Nhưng điều này không hề cản trở việc Chu Minh thông qua việc thành lập những ngôi trường có quy mô tương tự như sư phạm, tiến hành đào tạo tương ứng cho những ông đồ dạy học ở các xã học đó, làm từ những việc nhỏ nhặt nhất, trước tiên để cho những học tử ở các xã học đó có thể nắm vững ít nhiều những kiến thức kinh thế tế dụng, sau đó bọn họ có thể bước vào trung học. Tiếp nhận những học vấn thâm sâu hơn ở trong trung học.

Không thể béo lên chỉ trong một miếng ăn, hành trình vạn dặm khởi đầu từ bước chân đầu tiên, bắt đầu từ bây giờ, tiến hành cải tạo đối với xã học truyền thống, tiến hành kiểu cải tạo mưa dầm thấm lâu đó, cuối cùng, từng chút một, từng bước từng bước cải tạo xã học thành tiểu học, và cuối cùng thiết lập hệ thống giáo dục hiện đại trong nước, để giáo dục trở thành động cơ của cuộc cách mạng công nghiệp, chưa chắc đã là không thể!

Sau khi thông suốt tất cả những điều này, tâm trạng của Chu Minh lập tức trở nên vô cùng tốt đẹp, tối hôm đó, hắn thậm chí còn có một buổi uống rượu vui vẻ hiếm hoi cùng với hai cha con Chu Chi Du và Chu Đại Hàm, uống đến mức say khướt mới thôi.

Lúc rời khỏi nhà họ Chu, trời đã hoàn toàn tối đen, nhìn thời gian, đã là hơn mười giờ đêm, Chu Minh không hề lập tức lên xe rời khỏi thư viện, mà đi dạo trong thư viện này.

Xét về quy mô, ngôi thư viện này hiện tại đã có vài phần hình dáng của trường đại học đời sau. Nghĩ đến trong hai năm qua ngôi thư viện từng có...

Hiện tại đã mơ hồ thể hiện ra tiềm năng trở thành trường đại học, đương nhiên, không phải là ký túc xá và quy mô của nó. Mà là nó đang phát triển theo hướng của một trường đại học, tương lai, nó chắc chắn sẽ trở thành trường đại học đầu tiên của Trung Quốc.

“Có lẽ nên mời thêm nhiều học giả nước ngoài đến đây hơn nữa.”

Khi đối mặt với mấy vị truyền giáo viên nước ngoài đi tới, trong lòng Chu Minh lại một lần nữa trào dâng ý niệm như vậy.

Hiện tại trong Thanh Hà thư viện, đã có một nhóm “giáo sư nước ngoài”, thế nhưng bọn họ đại đa số đều là truyền giáo viên, nhưng điều này không hề cản trở việc bọn họ đang truyền bá những kiến thức khoa học hiện đại đã tiên tiến hơn Trung Quốc ở nơi này.

Cho nên nói cần đến kiến thức khoa học của họ, nhưng đối với thân phận truyền giáo viên của những kẻ đó, Chu Minh không mấy mặn mà, dẫu sao thì những người đó đến đây, chính là vì để truyền giáo, cho dù hiện tại bọn họ có dạy học sinh đi chăng nữa, thì mục đích của họ cũng là để truyền giáo, có thể nói, việc truyền bá kiến thức khoa học, chẳng qua chỉ là một loại thủ đoạn để bọn họ truyền giáo mà thôi.

“Nên cân nhắc một chút rồi, cũng gần đến lúc rồi.”

Mặc dù hiện tại hạm đội viễn chinh vẫn chưa quay về, nhưng Chu Minh đã hạ quyết tâm trong lòng, đã đến lúc cử lưu học sinh đi rồi, đương nhiên, điều quan trọng hơn là mời những học giả châu Âu đến đây, để họ giảng học tại Thanh Hà thư viện, truyền bá những kiến thức lý thuyết khoa học tiên tiến nhất.

Nhưng châu Âu hiện tại có những nhà khoa học nào?

Mang theo một chút hơi men, Chu Minh lặp đi lặp lại trong đầu suy ngẫm về những nhà khoa học mà hắn biết, thế nhưng, ngoại trừ một Galileo hình như không thể nghĩ ra thêm ai khác. Không thể nghĩ ra những nhà khoa học châu Âu nào khác của giữa và cuối thế kỷ 19.

“Không biết, hiện tại Newton đã trưởng thành chưa?”

Cứ lẩm bẩm một mình như vậy, cuối cùng Chu Minh vẫn quyết định gác lại vấn đề này sang một bên trước, dẫu sao hiện tại sự hiểu biết đối với châu Âu hầu như là một trang giấy trắng, cho dù có muốn mời học giả từ châu Âu đến Trung Quốc giảng học đi chăng nữa, thì cũng phải cử lưu học sinh đi trước, để những lưu học sinh đó đi lựa chọn học giả.

“Còn có thể cân nhắc việc thiết lập đại sứ quán ở đó!”

Cử đại sứ sang châu Âu, điều này chẳng qua chỉ là để hiểu sâu hơn về châu Âu. Đương nhiên cũng là vì nhu cầu phái cử lưu học sinh, thế nhưng việc phái cử đại sứ từ Trung Quốc sang châu Âu vào thế kỷ 17, e là có hơi quá khích.

“Từng bước một vậy, năm sau bắt đầu tiến hành chuẩn bị cho việc phái cử lưu học sinh, còn về tình báo đại sứ gì đó, tính sau vậy.”

Thong thả tản bộ trong khuôn viên Thanh Hà thư viện, Chu Minh tạm thời gạt bỏ mọi tạp niệm sang một bên, đây là lần đầu tiên hắn chậm rãi bước chân để thưởng ngoạn cảnh sắc của ngôi trường này, mặc dù thời đại này không có đèn điện, thế nhưng ánh sáng đèn lồng thấu qua khung cửa sổ của những tòa nhà cùng với ánh sáng của đèn đường, vào lúc ấy, toàn bộ khuôn viên trường, khiến bạn cảm nhận được một khung cảnh ban đêm khác biệt. Chu Minh chìm đắm trong cảnh đêm của thư viện, chỉ lẳng lặng thưởng ngoạn tất cả những điều này, đối với một kẻ đã lâu không được thư thả như hắn mà nói, đây quả thực là một đêm yên tĩnh hiếm có...