"Loài người do người nữ sinh ra, nhưng sống chẳng bao lâu và đầy nỗi thống khổ. Người sinh trưởng như một bông hoa rồi bị ngắt đi; người lướt nhanh như một cái bóng và chẳng ở dài lâu*."

Mưa phùn rơi lất phất. Ursula muốn lấy khăn tay ra để lau nắp quan tài ẩm ướt. Ở phía bên kia cái huyệt mộ toang hoác, Pamela và Bridget đang dìu đỡ Sylvie, bà có vẻ đau khổ đến mức không thể đứng vững. Ursula cảm thấy tim mình rắn đanh và co rút lại theo từng tiếng nức nở phát ra từ lồng ngực mẹ cô. Sylvie đã ác nghiệt với Hugh một cách vô lối trong mấy tháng qua và bây giờ nỗi đau đớn khôn cùng này dường như chỉ là diễn trò. "Em quá khắt khe." Pamela nói. "Chẳng ai có thể hiểu được những gì diễn ra trong một cuộc hôn nhân, không cặp vợ chồng nào giống cặp vợ chồng nào."

Jimmy đã lên tàu đi Bắc Phi vào tuần trước và không thể xin nghỉ phép, nhưng Teddy đã xuất hiện vào phút chót. Trong bộ quân phục oai phong, anh đã trở về từ Canada với "đôi cánh" của mình ("Giống như một thiên thần." Bridget nói) và đóng quân ở Lincolnshire. Anh và Nancy ôm chặt nhau ở lễ mai táng. Nancy chỉ nói mập mờ về nghề nghiệp của mình ("Chỉ là nhân viên văn phòng ấy mà") và Ursula nghĩ cô nhận ra cô ấy né tránh nhắc đến nghề nghiệp vì đã ký Cam kết Bảo mật.

Nhà thờ đông nghịt, hầu như cả làng đều đến tiễn đưa Hugh nhưng đám tang vẫn có điểm gì đó kỳ quặc, như thể vị khách danh dự không thể đến được. Đương nhiên, đúng là không có vị khách mời danh dự nào. Hugh sẽ không muốn ồn ào. Ông từng nói với cô: "Ồ, con có thể ném bố vào thùng rác cũng được, bố sẽ chẳng bận tâm đâu."

Tang lễ diễn ra như bình thường - những tưởng niệm và những lời nói sáo rỗng - cộng thêm một lượng lớn giáo điều của Anh giáo, tuy nhiên Ursula ngạc nhiên khi thấy mục sư có vẻ hiểu về Hugh rất tường tận. Thiếu tá Shawcross đọc Tám mối phúc thật* một cách khá xúc động, và Nancy đọc "một trong những bài thơ mà bác Todd yêu thích nhất" khiến tất cả các thành viên nữ trong gia đình ông đều ngạc nhiên, vì họ không biết rằng Hugh cũng thích thơ. Nancy có giọng đọc rất hay (thậm chí còn hay hơn cả giọng của Millie vì giọng Millie quá kịch). "Robert Louis Stevenson*." Nancy nói. "Có lẽ phù hợp với những thời điểm khó khăn như thế này."

"Hỡi những ai lòng nổi bão dông; hay đang chịu giày vò bởi muộn phiền, đớn đau, tội lỗi,

Hãy đến với ta, nào tất cả các ngươi; hãy đến với ta, ta sẽ giúp các ngươi ngơi nghỉ.

Sẽ chẳng còn sợ hãi, hỡi những trái tim nghi ngại; sẽ chẳng còn khóc than, hỡi những con mắt hoen sầu!

Kìa, các ngươi nghe chăng tiếng nói của người cứu rỗi; kìa, khúc ca du dương của buổi sáng bình yên đang ở rất gần.

Hỡi những ai vất vả sớm hôm lao động và chiến đấu, mắc tội và khổ đau, đổ máu và lìa đời;

Chẳng mấy chốc các ngươi sẽ được trút bỏ mọi gánh nặng trong tòa dinh thự tĩnh lặng của cha ta.

Chờ một chút thôi, hỡi cõi lòng nặng trĩu, bàn tay mỏi mệt và con mắt rưng rưng lệ.

Kìa, các ngươi nghe chăng tiếng bước chân của người giải thoát; kìa, giờ khắc tự do đã đến đây rồi."

("Toàn là những lời nhảm nhí." Pamela thì thầm. "Nhưng là những lời nhảm nhí khiến người ta yên lòng đến lạ.")

❄

Ở bên cạnh huyệt mộ, Izzie lẩm bẩm: "Cô có cảm giác như một điều đáng sợ sắp xảy ra, thế rồi cô nhận ra nó đã xảy ra rồi."

Izzie đã trở về từ California trước khi Hugh mất chỉ vài ngày. Thật đáng ngưỡng mộ khi bà đã bay trên một chuyến bay Pan Am* đầy mệt mỏi từ New York tới Lisbon, rồi từ đó lại bay tiếp với BOAC* để tới Bristol. "Cô đã nhìn thấy hai chiếc chiến đấu cơ của Đức từ cửa sổ máy bay." Bà nói. "Cô thề rằng cô đã nghĩ chúng sẽ tấn công máy bay của bọn cô."

Bà nói bà đã quyết định rằng với tư cách một phụ nữ Anh, sẽ thật sai trái nếu bà cứ ngồi giữa những lùm cây cam ở bên ngoài cuộc chiến. Bà nói cái trò hưởng lạc đó không dành cho bà (mặc dù Ursula sẽ nói bà chính là kiểu người như thế). Bà đã hy vọng được mời viết kịch bản phim cho nền công nghiệp điện ảnh, giống như người chồng là nhà soạn kịch nổi tiếng của bà, nhưng bà chỉ nhận được duy nhất một lời mời, một bộ phim truyền hình cổ trang "ngớ ngẩn" bị khai tử trước cả khi nó rời khỏi trang giấy. Ursula có ấn tượng rằng kịch bản của Izzie không đạt chất lượng ("quá dí dỏm"). Tuy nhiên, bà đã tiếp tục viết các câu chuyện về Augustus - Augustus ra trận, Augustus và chuyến săn lùng đồ phế thải, vân vân... Izzie nói mọi chuyện càng tồi tệ hơn khi nhà soạn kịch nổi tiếng kia luôn được vây quanh bởi những tiểu minh tinh Hollywood và ông ta nông cạn đến nỗi bị họ mê hoặc.

"Thực ra, bọn cô đã bắt đầu chán nhau." Bà nói. "Rốt cuộc cặp đôi nào cũng thế cả thôi, đó là điều không thể tránh khỏi."

Izzie là người đã phát hiện ra Hugh qua đời. "Anh ấy đang nằm trên cái ghế sưởi nắng ngoài bãi cỏ." Chiếc ghế liễu gai đã bị mục nát từ lâu và bị thay thế bởi chiếc ghế sưởi nắng tầm thường hơn. Hugh đã rất bực tức bởi sự xuất hiện của cái ghế làm bằng gỗ gấp và vải bạt này. Ông chắc sẽ thích được an nghỉ trên chiếc ghế dài bằng gỗ liễu gai hơn. Trong đầu Ursula đầy những ý nghĩ vẩn vơ như vậy. Nghĩ về chúng sẽ dễ dàng hơn là nghĩ về cái sự thật trần trụi là Hugh đã chết.

"Mẹ cứ tưởng ông ấy đang ngủ ngoài đó." Sylvie nói. "Vì vậy mẹ không quấy rầy ông ấy. Bác sĩ nói ông ấy bị lên cơn đau tim."

"Trông anh ấy thật thanh thản." Izzie nói với Ursula. "Như thể anh ấy không bận lòng với việc ra đi."

Ursula cảm thấy có lẽ ông rất bận lòng, nhưng nói ra điều đó sẽ chỉ càng khiến cho cả hai người họ thêm đau đớn.

Cô chẳng trò chuyện mấy với mẹ mình. Sylvie luôn nhấp nhổm như thể định rời khỏi phòng. "Mẹ không thể ngồi yên." Bà nói. Bà đang mặc một cái áo khoác len cũ của Hugh. "Mẹ lạnh." Bà nói "Mẹ rất lạnh", giống như một người đang bị sốc. Nếu là bà Woolf thì bà sẽ biết phải làm gì với Sylvie. Có lẽ là một tách trà ngọt nóng hổi và vài lời an ủi tử tế, nhưng cả Ursula lẫn Izzie đều không muốn mang đến cho Sylvie. Ursula cảm nhận được rằng họ đang muốn trả đũa, nhưng họ cũng cần phải xoa dịu nỗi đau của chính mình.

"Cô sẽ ở lại với bà ấy một thời gian." Izzie nói. Ursula nghĩ đấy là một ý định khủng khiếp và tự hỏi liệu rằng Izzie ở lại có phải chỉ vì muốn tránh bom hay không.

"Vậy thì bà nên tự kiếm cho mình một cuốn sổ tem phiếu." Bridget nói. "Bà sẽ ăn hết cả nhà cả cửa của chúng tôi mất." Cái chết của Hugh ảnh hưởng rất lớn đến Bridget. Ursula đã bắt gặp cô khóc trong phòng để đồ ăn và nói "Em rất tiếc", như thể nỗi mất mát này là của Bridget chứ không phải của cô. Bridget lấy tạp dề lau mạnh nước mắt và nói: "Tôi phải đi chuẩn bị bữa trà đấy."

Ursula chỉ ở lại thêm hai ngày và dành phần lớn thời gian để giúp Bridget dọn dẹp đồ đạc của Hugh. ("Mẹ không thể làm được." Sylvie nói. "Mẹ chỉ đơn giản là không thể." "Cô cũng vậy." Izzie nói. "Vậy thì chỉ có cô và tôi thôi." Bridget nói với Ursula.) Quần áo của Hugh vẫn còn sờ sờ trước mắt khiến Ursula cảm thấy kỳ quặc khi người đàn ông từng mặc chúng đã biến mất. Ursula lấy ra một bộ com lê từ tủ quần áo và ướm vào người mình. Nếu Bridget không lấy lại nó từ tay cô và nói "Bộ com lê này còn tốt, ai đó sẽ rất biết ơn khi có được nó", có thể cô đã bò vào trong tủ quần áo và từ bỏ cuộc đời. Những cảm xúc của Bridget giờ đã bị khóa chặt lại, ơn Chúa. Cần phải kiên cường khi đối mặt với bi kịch. Chắc chắn cha cô sẽ tán thành điều đó.

Họ gói ghém quần áo của Hugh trong lớp giấy nâu và buộc dây ở bên ngoài rồi đưa cho người giao sữa, ông ta khuân chúng lên chiếc xe bò và mang đến trụ sở của Lực lượng Phụ nữ Tình nguyện WVS.

Nỗi đau khiến Izzie trở nên cởi mở. Bà theo chân Ursula đi vòng quanh nhà, cố gắng đem Hugh trở lại từ những kỷ niệm. Ursula cho rằng tất cả bọn họ đều đang làm điều đó, thật khó để chấp nhận rằng ông đã ra đi mãi mãi, vì vậy họ đều bắt đầu cố gắng khơi gợi lên hình ảnh của ông, nhất là Izzie. "Cô không thể nhớ nổi điều cuối cùng anh ấy nói với cô." Izzie nói. "Hoặc những gì cô nói với anh ấy."

"Điều đó cũng chẳng có ý nghĩa gì cả." Ursula mệt mỏi nói. Rốt cuộc thì nỗi mất mát của ai sẽ lớn hơn, con gái hay em gái? Thế rồi cô nghĩ đến Teddy.

Ursula cố gắng nhớ lại những lời cuối cùng mà cô nói với cha mình. Một lời "Hẹn gặp lại bố" thờ ơ, cô kết luận. Sự trớ trêu cuối cùng. "Chúng ta không bao giờ biết khi nào là lần cuối cùng." Cô nói với Izzie một câu mà đến chính cô cũng thấy vô vị. Cô đã chứng kiến quá nhiều nỗi đau của người khác nên đến giờ cô đã chai lì với nó. Ngoại trừ khoảnh khắc cô giơ bộ com lê của cha mình lên (cô thầm gọi nó - một cách ngớ ngẩn - là "khoảnh khắc tủ quần áo"), cô đã cất cái chết của Hugh vào một nơi kín đáo để lôi ra nghiền ngẫm lại sau. Có lẽ là khi tất cả những người khác không còn nói về ông nữa.

"Và vấn đề là..." Izzie nói...

"Cháu xin cô." Ursula nói. "Cháu đau đầu quá!"

❄

Ursula đang nhặt trứng từ những cái lồng ấp thì Izzie thơ thẩn đi vào chuồng gà. Lũ gà "cục cục" không ngừng nghỉ, chúng có vẻ nhớ sự chăm sóc của Sylvie, Gà Mẹ. "Vấn đề là..." Izzie nói. "Có một điều mà cô muốn nói với cháu."

"Dạ?" Ursula nói, bị phân tâm bởi một con gà mái đặc biệt đang đòi ấp trứng.

"Cô có một đứa con."

"Gì cơ ạ?"

"Cô là một bà mẹ." Izzie nói, có vẻ không kìm được chút kịch tính trong giọng nói.

"Cô có một đứa con ở California à?"

"Không, không." Izzie cười. "Nhiều năm trước. Khi ấy cô cũng chỉ là một đứa trẻ. Mười sáu tuổi. Cô đã sinh thằng bé ở Đức, cô đã bị tống ra nước ngoài trong nỗi nhục nhã, chắc cháu cũng có thể hình dung ra. Một đứa con trai."

"Nước Đức ạ? Và cậu ấy đã được người khác xin làm con nuôi?"

"Ừ. Chà, được cho đi thì đúng hơn. Hugh đã lo liệu toàn bộ mọi chuyện, vì vậy cô chắc chắn anh ấy đã tìm được một gia đình rất tử tế. Nhưng anh ấy cũng đã biến thằng bé thành con tin của vận mệnh, đúng không? Hugh tội nghiệp, anh ấy đã xoay xở rất giỏi, mẹ cô sẽ chẳng nhúng tay vào. Nhưng đó chính là vấn đề, hẳn rằng anh ấy biết tên và nơi họ sống, đại loại vậy." Lũ gà bắt đầu kêu quang quác và Ursula nói: "Cô cháu mình ra khỏi đây thôi."

"Cô đã luôn nghĩ rằng..." Izzie nói, cầm lấy cánh tay Ursula và dẫn cô đi tới bãi cỏ. "Một ngày nào đó, cô sẽ nói chuyện với Hugh về những gì anh ấy đã làm với đứa bé, rồi sau đó, có lẽ cô sẽ cố gắng đi tìm nó. Con trai của cô." Bà nói thêm, cố gắng thốt ra từ đó như thể đây là lần đầu tiên bà làm vậy. Những giọt nước mắt bắt đầu lăn xuống mặt bà. Lần đầu tiên, những cảm xúc của bà có vẻ xuất phát từ trái tim. "Nhưng bây giờ Hugh đã ra đi và cô sẽ không bao giờ tìm được thằng bé. Đương nhiên, nó không còn bé nữa, nó bằng tuổi cháu."

"Cháu ư?" Ursula nói, cố gắng hiểu ra vấn đề.

"Ừ. Nhưng nó là kẻ thù. Nó có thể đang ở trên bầu trời kia" - Họ đều tự động ngước nhìn lên bầu trời mùa thu xanh biếc, chẳng có bóng dáng của quân ta hay quân địch - "hoặc đang chiến đấu trong các đội quân. Nó có thể đã chết hoặc sẽ chết nếu cuộc chiến quái quỷ này vẫn tiếp diễn." Izzie giờ đang nức nở không giấu giếm. "Nó cũng có thể được nuôi dạy như một người Do Thái, Chúa ơi. Hugh không phải là người bài Do Thái, ngược lại là khác, anh ấy là bạn bè thân thiết với - người hàng xóm của cháu tên là gì nhỉ?"

"Ông Cole."

"Cháu biết chuyện gì xảy ra với những người Do Thái ở Đức, đúng không?"

"Ôi, Chúa ơi!" Sylvie đột nhiên xuất hiện như một bà tiên ác và thốt lên. "Hai cô cháu đang bù lu bù loa cái gì thế?"

"Cô nên trở về London cùng cháu." Ursula nói với Izzie. Thà đối mặt với những quả bom của Không quân Đức còn dễ dàng hơn là đối phó với Sylvie.