Nếu Arthur Clennam chưa từng đi đến quyết định sáng suốt là phải kiên quyết ngăn lòng mình không được yêu Pet, hẳn anh đã phải sống trong một trạng thái vô cùng bối rối với những cuộc đấu tranh giằng xé nội tâm đầy đau đớn. Một trong những cuộc xung đột dữ dội nhất luôn cuộn trào bên trong anh là sự giằng co giữa một khuynh hướng muốn ác cảm, nếu không nói là ghê tởm rõ rệt dành cho Henry Gowan, và một tiếng nói thì thầm rằng sự định kiến ấy thật hèn hạ. Một bản chất hào phóng vốn không dễ sinh lòng ghét bỏ tột cùng, và rất chậm trễ trong việc thừa nhận sự ghét bỏ đó ngay cả khi khách quan nhất; nhưng khi nhận ra mầm mống ác ý đang dần xâm chiếm lòng mình và biết rõ nguồn gốc của nó chẳng hề khách quan, một tâm hồn như thế sẽ cảm thấy cùng cực trăn trở.

Thế nên, nếu không nhờ quyết định cực kỳ khôn ngoan kể trên, Henry Gowan hẳn đã làm u ám tâm trí Clennam và ám ảnh anh còn thường xuyên hơn cả những con người hay chủ đề dễ chịu khác. Nhưng thực tế là, Mr Gowan hình như lại chuyển sang ám ảnh tâm trí Daniel Doyce; dù sao đi nữa, trong những cuộc trò chuyện thân tình giữa hai người, Doyce lại thường là người nhắc đến anh ta chứ chẳng phải Clennam. Những cuộc trò chuyện như thế dạo này diễn ra rất thường xuyên, bởi hai người đối tác đang cùng chia nhau một phần căn nhà rộng rãi nằm trên một con phố cổ kính, nghiêm trang ở khu City, không xa Ngân hàng Anh quốc và bức tường London Wall.

Mr Doyce vừa sang Twickenham chơi cả ngày về, còn Clennam thì xin vắng mặt. Mr Doyce vừa về đến nhà, liền ghé đầu vào cửa phòng khách của Clennam để chúc ngủ ngon.

‘Vào đi, vào đi!’ Clennam nói.

‘Tôi thấy anh đang đọc sách,’ Doyce bước vào và đáp, ‘nên e làm phiền anh.’

Nếu không nhờ quyết định kiên định đáng kinh ngạc kia, Clennam có lẽ đã chẳng biết mình vừa đọc cái gì, thậm chí suốt cả giờ qua mắt anh chưa chắc đã dán vào trang sách đang mở chềnh ềnh trước mặt. Anh vội vã gập sách lại.

‘Mọi người vẫn khỏe cả chứ?’ anh hỏi.

‘Khỏe,’ Doyce đáp; ‘họ khỏe cả. Ai nấy đều khỏe.’

Daniel có thói quen cũ của người thợ là hay nhét chiếc khăn tay trong mũ. Ông lấy khăn ra lau trán, chậm rãi nhắc lại: ‘Tất cả đều khỏe. Tôi thấy Cô Minnie trông đặc biệt tươi tắn.’

‘Nhà bên đó có khách khứa gì không?’

‘Không, không có khách.’

‘Vậy bốn người sống sao cả ngày?’ Clennam vui vẻ hỏi.

‘Có năm người cơ,’ ông đối tác đáp. ‘Cái cậu-gì-đấy cũng ở đó. Cậu ta có mặt.’

‘Ai cơ?’ Clennam hỏi.

‘Cậu Henry Gowan.’

‘Ồ, ra vậy!’ Clennam thốt lên với vẻ hồ hởi khác thường, ‘Đúng rồi!—Tôi lại quên mất cậu ta.’

‘Như tôi từng nhắc, nếu anh còn nhớ,’ Daniel Doyce nói, ‘Chủ nhật nào cậu ta chẳng ở đó.’

‘Phải, phải,’ Clennam đáp; ‘bây giờ tôi nhớ ra rồi.’

Daniel Doyce vừa tiếp tục lau trán vừa kiên nhẫn nhắc lại: ‘Phải. Cậu ta ở đó, cậu ta ở đó. Ồ phải rồi, cậu ta ở đó. Cả con chó của cậu ta nữa. Nó cũng ở đó.’

‘Cô Meagles khá quấn quýt với... con chó đó nhỉ,’ Clennam nhận xét.

‘Đúng thế,’ ông đối tác tán thành. ‘Quấn quýt con chó hơn là tôi ưa cậu chủ của nó.’

‘Ý anh là Mr...?’

‘Ý tôi dĩ nhiên là cậu Gowan rồi,’ Daniel Doyce khẳng định chắc nịch.

Câu chuyện bỗng khựng lại một nhịp, Clennam tranh thủ khoảng lặng đó để lên dây cót chiếc đồng hồ bỏ túi.

‘Có lẽ anh hơi vội vàng trong đánh giá của mình đấy,’ anh nói. ‘Nhận định của chúng ta—tôi đang giả định trong trường hợp chung nhé—’

‘Tất nhiên rồi,’ Doyce nói.

‘—rất dễ bị chi phối bởi nhiều yếu tố mà chính chúng ta đôi khi cũng không nhận ra là bất công, vì thế cần phải hết sức cẩn trọng. Chẳng hạn như Mr...’

‘Gowan,’ Doyce điềm tĩnh chêm vào, bởi cái tên này hầu như lúc nào cũng do ông phải thốt ra.

‘...còn trẻ và điển trai, tháo vát, nhanh nhạy, có tài năng và lại trải đời nhiều. Thật khó tìm được một lý do vô tư nào để thành kiến với cậu ấy.’

‘Tôi thì thấy chẳng khó tí nào, Clennam ạ,’ ông đối tác đáp lại. ‘Tôi thấy cậu ta mang nỗi lo âu hiện tại và tôi e là cả sự cay đắng tương lai vào nhà người bạn già của tôi. Tôi thấy những nếp nhăn trên mặt bạn tôi càng hằn sâu mỗi khi cậu ta lại gần và nhìn vào gương mặt con gái ông ấy. Tóm lại, tôi thấy cậu ta đang giăng một tấm lưới quanh sinh linh bé nhỏ đáng yêu và chan chứa tình cảm ấy, người mà cậu ta sẽ chẳng bao giờ đem lại hạnh phúc.’

‘Chúng ta đâu thể biết chắc,’ Clennam nói, giọng nghẹn ngào như một người đang chịu đau đớn, ‘rằng cậu ấy sẽ không làm cô ấy hạnh phúc.’

‘Chúng ta cũng đâu biết chắc,’ ông đối tác đáp, ‘rằng Trái Đất sẽ tồn tại thêm một trăm năm nữa hay không, nhưng chúng ta vẫn cho là khả năng đó rất cao.’

‘Thôi nào, thôi nào!’ Clennam nói, ‘chúng ta phải hy vọng chứ, và ít nhất phải cố gắng công bằng, nếu như không thể hào phóng (điều mà trong trường hợp này chúng ta chẳng có cơ hội thể hiện). Chúng ta không nên gièm pha quý ông này chỉ vì cậu ấy thành công trong việc chinh phục người đẹp; và chúng ta cũng không có quyền nghi ngờ quyền tự nhiên của cô ấy khi trao tình yêu cho người mà cô ấy cho là xứng đáng.’

‘Có thể lắm, bạn tôi ạ,’ Doyce nói. ‘Nhưng cũng có thể cô ấy còn quá trẻ, quá được nuông chiều, quá tin người và thiếu kinh nghiệm nên chưa biết nhìn nhận đúng sai.’

‘Chuyện đó,’ Clennam nói, ‘lại nằm ngoài tầm can thiệp của chúng ta mất rồi.’

Daniel Doyce trầm ngâm lắc đầu, thở dài: ‘Tôi cũng e là vậy.’

‘Cho nên, tóm lại một câu,’ Clennam nói, ‘chúng ta nên tự dặn lòng rằng nói xấu Mr Gowan là điều không nhân danh sự tự trọng. Thật đê hèn nếu thỏa mãn niềm thành kiến cá nhân với cậu ấy. Về phần mình, tôi quyết tâm sẽ không hạ thấp cậu ấy.’

‘Tôi thì không dám tự tin vào bản thân đến thế, nên tôi giữ lại quyền được phản đối cậu ta,’ người đối tác đáp. ‘Thế nhưng, dù không chắc chắn về mình, tôi lại hoàn toàn tin tưởng anh, Clennam ạ. Tôi biết anh là một người chính trực và đáng kính đến nhường nào. Chúc ngủ ngon, người bạn và người đối tác của tôi!’ Nói rồi ông bắt tay anh, như thể sâu xa dưới cuộc trò chuyện này ẩn chứa một điều gì đó cực kỳ nghiêm trọng; và rồi họ chia tay nhau.

Đến lúc này, họ đã ghé thăm gia đình Meagles vài lần, và lần nào cũng nhận ra rằng chỉ cần một lời nhắc bâng quơ đến Henry Gowan khi anh ta vắng mặt, đám mây u uất từng che mờ niềm vui của Mr Meagles vào buổi sáng chạm mặt tình cờ ở bến phà lại lập tức phủ xuống. Nếu Clennam từng để mối tình bị cấm đoán kia len lỏi vào lồng ngực, khoảng thời gian này có lẽ đã là một thử thách đích thực; còn trong hoàn cảnh thực tế, dĩ nhiên nó chẳng là gì cả—chẳng là gì hết.

Tương tự như vậy, nếu trái tim anh từng dung dưỡng vị khách bị cấm đoán đó, thì cuộc đấu tranh âm thầm của anh qua trạng thái tâm lý giai đoạn này hẳn đã có chút đáng giá. Trong nỗ lực không ngừng nghỉ để không rơi vào một khía cạnh mới của thứ tội lỗi kinh niên—đuổi theo những mục đích ích kỷ bằng phương hại hèn mòn, mà thay vào đó là bám chặt lấy nguyên tắc danh dự và rộng lượng cao đẹp, lẽ ra đã có chút công trạng. Trong quyết tâm không thèm né tránh căn nhà của Mr Meagles, chỉ vì e rằng nếu tự miễn trừ cho bản thân một cách ích kỷ, anh sẽ gieo rắc tổn thương cho người con gái khi biến cô thành nguyên nhân của một sự rạn nứt mà anh biết người cha sẽ hối tiếc, lẽ ra đã có chút công trạng. Trong sự khiêm nhường chân thành khi luôn tự nhắc nhở bản thân về sự tương xứng hơn về tuổi tác của Mr Gowan cũng như sức hút ngoại hình và phong thái của cậu ta, lẽ ra đã có chút công trạng. Khi làm tất cả những điều này và nhiều hơn thế nữa theo một cách hoàn toàn tự nhiên, với sự kiên định điềm tĩnh và bản lĩnh của một người đàn ông, trong khi cơn đau đớn gặm nhấm bên trong anh (một nỗi đau kỳ lạ như chính cuộc đời và quá khứ của anh) lại vô cùng nhói buốt, lẽ ra phải ẩn chứa một sức mạnh nội tâm lặng lẽ. Nhưng dĩ nhiên, sau quyết định mà anh đã đưa ra, anh làm gì có những công trạng ấy; và một trạng thái tâm trí như thế vốn dĩ là của Chẳng-Ai-Cả—chẳng của riêng ai.

Mr Gowan chẳng buồn bận tâm xem trạng thái đó là của ai hay không của ai. Hắn giữ nguyên phong thái thản nhiên hoàn hảo trong mọi hoàn cảnh, cứ như thể cái khả năng Clennam dám mạn mạo cân nhắc về đại sự kia là một điều quá đỗi xa vời và nực cười không thể tưởng tượng nổi. Hắn luôn dành cho Clennam một sự nhã nhặn và một thái độ suồng sã, mà chính điều đó (trong trường hợp giả định là Clennam chưa từng đưa ra lựa chọn khôn khéo kia) lẽ ra đã có thể là một yếu tố cực kỳ khó chịu đối với tâm trí anh.

‘Tôi thật sự tiếc vì hôm qua anh không đi cùng chúng tôi,’ Mr Henry Gowan nói khi đến thăm Clennam vào sáng hôm sau. ‘Chúng tôi đã có một ngày tuyệt vời ngược dòng sông lên trên đó.’

Arthur đáp là anh đã nghe chuyện.

‘Từ ông đối tác của anh sao?’ Henry Gowan đáp. ‘Một ông già đáng yêu làm sao!’

‘Tôi rất coi trọng ông ấy.’

‘Thề có Chúa, ông ấy đúng là một sinh linh tuyệt vời nhất!’ Gowan nói. ‘Thật tươi mới, thật ngây thơ, và tin vào những điều kỳ diệu làm sao!’

Đây lại là một trong vô số những góc cạnh thô ráp chực chờ làm chướng tai Clennam. Anh gạt nó sang một bên bằng cách chỉ nhắc lại rằng anh đánh giá rất cao Mr Doyce.

‘Ông ấy thật quyến rũ! Nhìn ông ấy cứ thong dong sống đến chừng ấy tuổi đầu, chẳng tích góp gì trên đường đi mà cũng chẳng vơ vét gì về cho mình, thật là thú vị. Làm cho người ta thấy ấm lòng. Thật nguyên sơ, thật mộc mạc, một tâm hồn tốt đẹp biết bao! Thề trên đời mình, Mr Clennam ạ, đứng trước một sinh linh ngây thơ như thế, người ta cảm thấy mình trần tục và đồi hèn đến ghê gớm. Tôi đang nói về bản thân tôi đấy nhé, không gộp anh vào đâu. Anh cũng là người chân thật mà.’

‘Cảm ơn lời khen của cậu,’ Clennam cảm thấy không thoải mái; ‘tôi hy vọng cậu cũng vậy?’

‘Cũng xoàng thôi,’ kẻ kia đáp. ‘Nói thật với anh, tôi cũng tàm tạm. Tôi không phải kẻ lừa đảo đại tài đâu. Anh cứ mua một bức tranh của tôi đi, tôi bảo đảm riêng với anh là nó chẳng đáng tiền đâu. Còn nếu anh mua tranh của kẻ khác—bất kỳ ông giáo sư lừng lẫy nào bỏ xa tôi—thì khả năng cao là anh càng trả lắm tiền, hắn lại càng lừa anh đậm. Kẻ nào cũng thế cả thôi.’

‘Tất cả các họa sĩ sao?’

‘Họa sĩ, nhà văn, mấy kẻ yêu nước, và tất cả những kẻ đang có gian hàng trên thương trường. Cứ đưa cho bất kỳ kẻ nào tôi biết mười bảng, hắn sẽ lừa anh đúng tầm mười bảng; một ngàn bảng—thì lừa đúng tầm một ngàn bảng; mười ngàn bảng—thì lừa đúng tầm mười ngàn bảng. Thành công càng lớn, sự lừa mị càng cao. Nhưng mà cái thế giới này tuyệt vời làm sao!’ Gowan thốt lên với niềm hào hứng nồng nhiệt. ‘Một thế giới mới vui vẻ, tuyệt diệu và đáng yêu làm sao!’

‘Tôi lại từng nghĩ,’ Clennam nói, ‘rằng cái nguyên tắc cậu vừa nêu chủ yếu được áp dụng bởi...’

‘Bởi dòng họ Barnacle sao?’ Gowan ngắt lời, cười lớn.

‘...Bởi các quý ông chính trị gia, những người hạ mình điều hành Cái Nha Vòng Xèo.’

‘Á chà! Đừng khắt khe với họ Barnacle thế chứ,’ Gowan lại cười, ‘họ là những gã cừ khôi đấy! Ngay cả chú em Clarence tội nghiệp, gã đần bẩm sinh của dòng họ, cũng là một gã khờ đáng yêu và dễ thương nhất đời! Và thề có thần Jupiter, nó lại có cái kiểu thông minh kỳ lạ sẽ khiến anh phải kinh ngạc đấy!’

‘Đúng là sẽ thế. Rất kinh ngạc đấy,’ Clennam đáp khô khốc.

‘Và suy cho cùng,’ Gowan thốt lên, bằng cái kiểu cân bằng đặc trưng vốn hạ thấp mọi thứ trên đời này xuống thành một trọng lượng nhẹ hẫng như nhau, ‘dù tôi chẳng thể phủ nhận cái Nha Vòng Xèo cuối cùng có thể làm đắm tàu tất cả mọi người và mọi thứ, nhưng chuyện đó chắc chẳng xảy ra vào thời chúng ta đâu—và đó dù sao cũng là một trường học dành cho giới quý tộc.’

‘Tôi e đó là một trường học cực kỳ nguy hiểm, kém cỏi và đắt đỏ đối với những người dân phải bỏ tiền ra nuôi lũ học trò ở đó,’ Clennam vừa nói vừa lắc đầu.

‘Chà! Anh đúng là một gã đáng sợ thật,’ Gowan thản nhiên đáp. ‘Tôi có thể hiểu vì sao anh lại làm cho chú lừa nhỏ Clarence, kẻ đáng kính nhất trong lũ ngốc (tôi thật lòng yêu mến nó đấy), sợ đến mức suýt mất mật. Nhưng thế là đủ về nó và tất cả bọn họ rồi. Tôi muốn giới thiệu anh với mẹ tôi, Mr Clennam. Xin hãy làm ơn cho tôi cơ hội được đưa anh đến gặp bà.’

Trong trạng thái tâm trí của Chẳng-Ai-Cả, Clennam chẳng muốn điều gì ít hơn thế, và cũng chẳng biết làm thế nào để thoái thác.

‘Mẹ tôi sống theo một phong cách cực kỳ nguyên thủy trong cái hầm ngục gạch đỏ ảm đạm dưới Hampton Court,’ Gowan nói. ‘Anh cứ tự chọn giờ, tự gợi ý ngày nào anh rảnh để tôi đưa anh xuống đó dùng bữa tối; anh thì sẽ chán ngắt còn bà thì sẽ mê mẩn cho xem. Thực trạng đúng là như thế đấy.’

Sau những lời ấy Clennam còn biết nói gì nữa? Bản tính hay e thẹn của anh bao hàm cả sự ngây thơ theo nghĩa tốt đẹp nhất, bởi anh ít trải đời và chẳng quen xã giao; và trong sự mộc mạc cùng tính khiêm nhường của mình, anh chỉ có thể nói rằng mình rất hân hạnh được tuân theo sự sắp xếp của Mr Gowan. Thế là anh đồng ý, và một ngày hẹn được ấn định. Đối với anh, đó là một ngày đáng sợ, và khi ngày đó đến, việc hai người cùng nhau xuống Hampton Court là một trải nghiệm chẳng hề dễ chịu chút nào.

Những cư dân cao niên của tòa nhà cổ kính ấy vào thời đó trông chẳng khác nào một toán du mục văn minh đang cắm trại ở đó. Căn hộ của họ mang một vẻ tạm bợ, như thể họ sẽ dọn đi ngay giây phút tìm được chỗ nào tốt hơn; bản thân họ cũng mang một vẻ bất mãn, như thể rất hằn học vì mãi mà chưa vớ được thứ gì tốt hơn nhiều. Những tấm rèm nhã nhặn và đồ đạc chữa cháy đập vào mắt ngay khi cửa phòng mở ra; những bức bình phong thấp lè tè biến hành lang mái vòm thành phòng ăn, che chắn những góc tối tăm nơi mấy chú bé hầu ngủ ban đêm với cái đầu gối lên đống dao nĩa; những bức trướng như muốn van xin anh hãy tin rằng chúng chẳng giấu giếm thứ gì; những ô kính đề nghị anh đừng nhìn qua chúng; vô số đồ vật với đủ hình thù giả vờ như chẳng liên quan gì đến bí mật tội lỗi của chúng—một chiếc giường; những cái bẫy ngụy trang trên tường rõ ràng là hầm chứa than; thái độ giả vờ như không có lối đi lại thực chất là cửa dẫn vào căn bếp nhỏ. Những sự dè dặt trong tâm trí và những bí ẩn ma mãnh cũng từ đó mà ra. Khách đến chơi nhìn thẳng vào mắt chủ nhà, giả vờ như không đánh hơi thấy mùi thức ăn tỏa ra cách đó một mét; người ta đối diện với những chiếc tủ vô tình để mở, giả vờ như không thấy những chai rượu; khách khứa tựa đầu vào tấm vách ngăn bằng vải bạt mỏng, dù bên kia bức vách một chú bé hầu và một cô người làm đang cãi nhau chí mạng, vẫn giả vờ như đang ngồi trong một khoảng không yên bình thời nguyên thủy. Những hóa phiếu xã hội nhỏ mọn kiểu này liên tục được các gã du mục quý phái phát hành và chấp nhận lẫn nhau mà không có hồi kết.

Một số kẻ trong giới sống gấp này có tính khí cực kỳ gắt gỏng, bởi họ liên tục bị gặm nhấm và dằn dặt bởi hai thử thách tinh thần: thứ nhất là ý thức rằng mình chưa bao giờ vắt kệt được đủ tiền từ công chúng; thứ hai là ý thức rằng công chúng lại được phép bước chân vào tòa nhà này. Dưới sự bất công lớn lao thứ hai, một vài kẻ phải chịu đựng nỗi đau đớn dữ dội—đặc biệt là vào các ngày Chủ nhật, khi họ đã chờ đợi từ lâu cái ngày Trái Đất mở ra và nuốt chửng đám công chúng; thế nhưng sự kiện đáng khao khát ấy vẫn chưa xảy ra, chỉ vì sự buông lỏng đáng trách trong việc sắp đặt của Vũ trụ.

Cửa nhà Mrs Gowan được phục vụ bởi một người tớ gái gia đình đã làm việc nhiều năm, gã này cũng có mối hận riêng với công chúng liên quan đến một vị trí ở Bưu điện mà gã đã chờ đợi từ lâu nhưng vẫn chưa được bổ nhiệm. Gã thừa biết công chúng chẳng bao giờ có thể đưa gã vào đó, nhưng gã lại tự thỏa mãn một cách cay đắng với suy nghĩ rằng chính công chúng đã cản đường gã. Dưới ảnh hưởng của sự bất công này (và có lẽ cả sự túng thiếu cùng tính thất thường trong chuyện lương bổng), gã trở nên lơ đễnh với bản thân và cọc cạch trong tâm trí; và giờ đây, khi nhìn thấy Clennam như một kẻ thuộc tập đoàn tồi tàn của những kẻ đàn áp mình, gã đón tiếp anh bằng sự khinh bỉ.

Tuy nhiên, Mrs Gowan lại đón tiếp anh với thái độ ban ơn. Anh nhận ra bà là một mệnh phụ quý phái, từng là một tuyệt sắc mỹ nhân, và giờ đây vẫn còn đủ nhan sắc để không cần phải phủ phấn lên mũi hay dặm thứ son phấn phi thực tế dưới mỗi bờ mắt. Bà hơi trịch thượng với anh; một bà lão khác cũng vậy, người có lông mày rậm và chiếc mũi cao, người hẳn phải có điều gì đó chân thật về mình nếu không bà ta đã chẳng thể tồn tại, nhưng chắc chắn đó không phải là tóc, răng, vóc dáng hay làn da của bà; một ông lão tóc xám có vẻ ngoài uy nghi và lầm lì cũng thế; cả hai đều đến dùng bữa tối. Nhưng vì tất cả bọn họ đều từng làm việc cho Đại sứ quán Anh ở nhiều nơi trên Trái Đất, và vì một Đại sứ quán Anh không thể xây dựng uy tín với Cái Nha Vòng Xèo tốt hơn việc đối xử với đồng bào của mình bằng sự khinh bỉ vô bờ bến (nếu không họ sẽ trở nên giống như Đại sứ quán của các nước khác), Clennam cảm thấy nhìn chung họ đã nương tay cho anh.

Quý ông uy nghi kia hóa ra là Lord Lancaster Stiltstalking, người đã được Cái Nha Vòng Xèo nuôi dưỡng nhiều năm với tư cách là đại diện của Hoàng gia Anh ở nước ngoài. Tủ Băng Quý Phái này đã ướp lạnh nhiều triều đình Châu Âu trong thời gian đảm nhiệm, và ông ta đã làm điều đó thành công đến mức ngay cả cái tên người Anh vẫn gieo rắc sự lạnh lẽo vào bụng những người nước ngoài có vinh dự lớn lao được nhớ đến ông ta từ khoảng cách một phần tư thế kỷ.

Giờ đây ông ta đã nghỉ hưu, và vì thế (trong chiếc khăn quấn cổ màu trắng nặng nề, như một đống tuyết cứng) đã rủ lòng thương che mát cho bữa ăn. Có một tiếng thì thầm về đặc tính du mục lan tỏa trong bản chất lưu động của dịch vụ và các chủng loại đĩa bát kỳ lạ của nó; nhưng Tủ Băng Quý Phái, tốt hơn nhiều so với đĩa hay sứ, đã làm cho nó trở nên tuyệt vời. Ông ta che mát bữa ăn, làm lạnh rượu, làm nguội nước sốt và làm héo rau.

Chỉ có một người khác trong phòng: một chú bé hầu nhỏ xíu như kính hiển vi, người phục vụ gã đàn ôm độc ác chưa vào được Bưu điện. Ngay cả gã thanh niên này, nếu áo giắc-két của gã có thể cởi cúc và trái tim gã phơi bày, người ta sẽ thấy gã, với tư cách là một kẻ theo đuôi xa xôi của gia đình Barnacle, đã khao khát một vị trí trong Chính phủ rồi.

Mrs Gowan với một sự u ủ dịu dàng trên người, gây ra bởi việc con trai bà bị giảm xuống thành kẻ nịnh hót đám công chúng lợn lòi với tư cách là người theo đuổi Mĩ thuật thấp kém, thay vì khẳng định quyền tước của mình và xỏ một chiếc vòng qua mũi nó như một Barnacle đã được công nhận, dẫn dắt cuộc trò chuyện tại bữa ăn tối về những ngày đen tối. Chính lúc đó Clennam mới lần đầu tiên học được những cái trục nhỏ bé mà thế giới vĩ đại này xoay quanh.

‘Nếu John Barnacle,’ Mrs Gowan nói, sau khi sự suy thoái của thời đại đã được xác nhận đầy đủ, ‘nếu John Barnacle chỉ cần từ bỏ ý tưởng vô cùng xui xẻo của mình là hòa giải với đám đông, mọi chuyện đã tốt đẹp, và tôi nghĩ đất nước đã được cứu vớt.’

Bà lão có chiếc mũi cao tán thành; nhưng nói thêm rằng nếu Augustus Stiltstalking nói chung đã ra lệnh cho kỵ binh ra ngoài với chỉ thị xông vào, bà nghĩ đất nước đã được cứu vớt.

Tủ Băng Quý Phái tán thành; nhưng nói thêm rằng nếu William Barnacle và Tudor Stiltstalking, khi họ đến với nhau và tạo thành liên minh vĩnh viễn đáng nhớ của họ, đã dũng cảm bịt miệng các tờ báo, và coi đó là tội hình sự đối với bất kỳ Kẻ-Làm-Báo nào dám bàn luận về hành vi của bất kỳ cơ quan thẩm quyền nào được bổ nhiệm ở nước ngoài hay ở trong nước, ông nghĩ đất nước đã được cứu vớt.

Người ta nhất trí rằng đất nước (một từ khác cho các Barnacle và Stiltstalking) cần được bảo tồn, nhưng làm thế nào mà nó lại cần được bảo tồn thì lại không rõ ràng cho lắm. Chỉ rõ ràng rằng câu hỏi hoàn toàn xoay quanh John Barnacle, Augustus Stiltstalking, William Barnacle và Tudor Stiltstalking, Tom, Dick, hay Harry Barnacle hay Stiltstalking, bởi vì chẳng có ai khác ngoài đám đông. Và đây là đặc điểm của cuộc trò chuyện làm Clennam, với tư cách là một người không quen với nó, cảm thấy rất khó chịu: làm anh nghi ngờ liệu có hoàn toàn đúng đắn khi ngồi đó, im lặng nghe một dân tộc vĩ đại bị thu hẹp vào những giới hạn nhỏ bé như vậy. Tuy nhiên, nhớ lại rằng trong các cuộc tranh luận tại Quốc hội, dù là về sự sống của thể xác hay sự sống của tâm hồn dân tộc đó, câu hỏi thường hoàn toàn xoay quanh và giữa John Barnacle, Augustus Stiltstalking, William Barnacle và Tudor Stiltstalking, Tom, Dick, hay Harry Barnacle hay Stiltstalking, và chẳng có ai khác; anh không nói gì về phía đám đông, tự nghĩ rằng đám đông đã quen với điều đó rồi.

Mr Henry Gowan dường như có một niềm vui độc ác khi kích động ba kẻ nói chuyện chống lại nhau, và khi thấy Clennam giật mình bởi những gì họ nói. Với một sự khinh bỉ tột cùng dành cho tầng lớp đã ruồng bỏ mình cũng như tầng lớp chưa nhận mình vào, hắn chẳng có sự bất an cá nhân nào trong bất kỳ điều gì diễn ra. Trạng thái tâm trí khỏe mạnh của hắn dường như thậm chí còn tìm thấy sự hài lòng từ vị trí lúng túng và cô lập của Clennam giữa những người bạn tốt; và nếu Clennam rơi vào tình trạng mà Chẳng-Ai-Cả liên tục đấu tranh, anh hẳn đã nghi ngờ điều đó, và hẳn đã đấu tranh với sự nghi ngờ đó như một sự đê hèn, ngay cả khi anh đang ngồi tại bàn ăn.

Trong khoảng hai tiếng đồng hồ, Tủ Băng Quý Phái, không lúc nào chậm hơn thời đại dưới một trăm năm, đã đi lùi khoảng năm thế kỷ, và đưa ra những sấm truyền chính trị trang trọng phù hợp với thời kỳ đó. Ông ta kết thúc bằng cách làm đông lạnh một tách trà cho chính mình uống, và lui về ở nhiệt độ thấp nhất của mình.

Sau đó Mrs Gowan, người đã quen trong những ngày có một chiếc ghế bành trống bên cạnh để triệu tập các thuộc hạ đến duy trì sự phục vụ tận tụy, từng người một, cho các buổi diện kiến ngắn như những dấu hiệu về sự ưu ái đặc biệt của bà, đã vẫy chiếc quạt mời Clennam tiến lại gần. Anh tuân lệnh, và ngồi vào chiếc ghế ba chân vừa được Lord Lancaster Stiltstalking bỏ trống.

‘Mr Clennam,’ Mrs Gowan nói, ‘ngoài niềm hạnh phúc mà tôi có khi được biết anh, dù ở cái nơi bất tiện đến ghê tởm này—chỉ là một trại quân mạc—có một chủ đề mà tôi đang khao khát được nói với anh. Đó là chủ đề liên quan đến việc con trai tôi lần đầu tiên, tôi tin là vậy, có vinh dự được gầy dựng sự quen biết với anh.’

Clennam cúi đầu, như một câu trả lời nhìn chung là phù hợp cho những gì anh chưa hoàn toàn hiểu rõ.

‘Trước tiên,’ Mrs Gowan nói, ‘giờ đây, cô ta có thật sự xinh đẹp không?’

Trong những khó khăn của Chẳng-Ai-Cả, anh hẳn sẽ thấy rất khó trả lời; cực kỳ khó khăn để mỉm cười và hỏi ‘Ai cơ?’

‘Ồ! Anh biết mà!’ bà đáp. ‘Mối tình này của Henry. Sự thích thú xui xẻo này. Đấy! Nếu đó là một điểm danh dự mà tôi nên khởi đầu cái tên—Cô Mickles—Miggles.’

‘Cô Meagles,’ Clennam nói, ‘rất đẹp.’

‘Đàn ông thường hay nhầm lẫn về những điểm đó lắm,’ Mrs Gowan vừa lắc đầu vừa đáp, ‘nên tôi thành thật thú nhận với anh là tôi cảm thấy chẳng chắc chắn chút nào, ngay cả bây giờ; mặc dù thật là một điều gì đó khi Henry được xác nhận với sự nghiêm túc và nhấn mạnh đến thế. Nó đã nhặt nhạnh những người này ở Rome, tôi nghĩ vậy?’

Cụm từ này hẳn đã chẳng làm Chẳng-Ai-Cả xúc phạm chí mạng. Clennam đáp, ‘Xin lỗi bà, tôi e là tôi không hiểu cách dùng từ của bà.’

‘Nhặt nhạnh những người này,’ Mrs Gowan nói, gõ những nan chiếc quạt đã gập của bà (một chiếc quạt màu xanh lá cây lớn, mà bà dùng như một tấm chắn tay) lên chiếc bàn nhỏ của bà. ‘Bắt gặp họ. Tìm ra họ. Vấp phải họ.’

‘Những người này sao?’

‘Phải. Những người Miggles đó.’

‘Tôi thật sự không thể nói,’ Clennam nói, ‘nơi người bạn Mr Meagles của tôi lần đầu tiên giới thiệu Mr Henry Gowan với con gái ông ấy là ở đâu.’

‘Tôi khá chắc chắn là nó đã nhặt nhạnh cô ta ở Rome; nhưng bất kể ở đâu—đâu đó. Giờ thì (chuyện này hoàn toàn giữa chúng ta thôi nhé), cô ta có rất bình dân không?’

‘Thật sự, thưa bà,’ Clennam đáp, ‘bản thân tôi chắc chắn là người bình dân, đến mức tôi không cảm thấy mình đủ phẩm chất để đánh giá.’

‘Rất gọn gàng!’ Mrs Gowan nói, thản nhiên mở chiếc quạt ra. ‘Rất hay! Từ đó tôi suy ra rằng trong thâm tâm anh nghĩ thái độ của cô ta cũng tương xứng với nhan sắc của cô ta?’

Clennam, sau một phút cứng đờ, cúi đầu.

‘Điều đó thật an ủi, và tôi hy vọng anh có thể đúng. Henry có nói với tôi rằng anh đã du lịch cùng họ không?’

‘Tôi đã du lịch cùng người bạn Mr Meagles của tôi, cùng vợ và con gái ông ấy, trong vài tháng.’ (Trái tim của Chẳng-Ai-Cả hẳn đã bị thắt lại bởi ký ức đó.)

‘Thật sự an ủi, bởi vì anh hẳn đã có một kinh nghiệm lớn về họ. Anh thấy đấy, Mr Clennam, chuyện này đã diễn ra một thời gian dài rồi, và tôi không thấy có sự tiến triển nào. Vì vậy có cơ hội nói chuyện với một người am hiểu tường tận như anh là một sự nhẹ nhõm to lớn đối với tôi. Quả là một món quà. Quả là một sự ban phước, tôi chắc chắn thế.’

‘Xin thứ lỗi,’ Clennam đáp, ‘nhưng tôi không ở trong sự tin cẩn của Mr Henry Gowan. Tôi còn lâu mới am hiểu tường tận như bà tưởng. Sự nhầm lẫn của bà làm cho vị trí của tôi trở nên rất tế nhị. Chưa từng có một lời nào về chủ đề này trôi qua giữa Mr Henry Gowan và tôi.’

Mrs Gowan liếc nhìn về phía đầu kia của phòng, nơi con trai bà đang chơi bài écarté trên ghế sofa với bà lão muốn có một cuộc tấn công của kỵ binh.

‘Không ở trong sự tin cẩn của nó sao? Không,’ Mrs Gowan nói. ‘Chưa từng có lời nào trôi qua giữa hai người sao? Không. Điều đó tôi có thể hình dung được. Nhưng có những sự tin cẩn không được nói ra, Mr Clennam ạ; và vì anh đã ở cùng nhau thân mật giữa những người này, tôi không thể nghi ngờ rằng một sự tin cẩn kiểu đó đang tồn tại trong trường hợp hiện tại. Có lẽ anh đã nghe nói rằng tôi đã chịu đựng sự đau đớn dữ dội nhất trong tâm trí từ việc Henry dấn thân vào một sự nghiệp mà—chà!’ bà nhún vai, ‘một sự nghiệp rất đáng kính, tôi dám nói thế, và một số họa sĩ, với tư cách là họa sĩ, là những người hoàn toàn thượng đẳng; tuy nhiên, chúng tôi chưa bao giờ trong gia đình mình đi xa hơn một Kẻ Nghiệp Dư, và đó là một sự yếu đuối có thể tha thứ được khi cảm thấy một chút—’

Khi Mrs Gowan ngắt lời để thở dài, Clennam, dù quyết tâm cao thượng đến đâu, cũng không thể nén nổi suy nghĩ rằng có rất ít nguy cơ gia đình đó từng đi xa hơn một Kẻ Nghiệp Dư, ngay cả như hiện tại.

‘Henry,’ người mẹ tiếp tục, ‘là kẻ tự cậy mình và kiên quyết; và vì những người này tự nhiên căng mọi dây thần kinh để bắt nó, tôi có thể nuôi dưỡng rất ít hy vọng, Mr Clennam ạ, rằng chuyện này sẽ bị ngắt đứt. Tôi e rằng tài sản của cô gái sẽ rất nhỏ; Henry có thể đã làm tốt hơn nhiều; hầu như chẳng có gì để bù đắp cho mối quan hệ này: tuy nhiên, nó tự hành động cho chính mình; và nếu tôi không thấy sự tiến triển nào trong một thời gian ngắn, tôi không thấy con đường nào khác ngoài việc tự cam chịu và làm điều tốt nhất với những người này. Tôi vô cùng biết ơn anh vì những gì anh đã nói với tôi.’

Khi bà nhún vai, Clennam lại cúi đầu cứng đờ. Với một sự ửng đỏ khó chịu trên mặt, và sự ngập ngừng trong phong thái của mình, anh sau đó nói giọng còn thấp hơn giọng anh đã dùng trước đó:

‘Mrs Gowan, tôi khó biết làm thế nào để hoàn thành những gì tôi cảm thấy là một nghĩa vụ, và tuy nhiên tôi phải xin bà sự xem xét tử tế trong việc cố gắng thực hiện nó. Một sự hiểu lầm về phía bà, một sự hiểu lầm rất lớn nếu tôi có thể mạn phép gọi nó như vậy, dường như cần phải được làm cho đúng đắn. Bà đã giả định Mr Meagles và gia đình ông ấy căng mọi dây thần kinh, tôi nghĩ bà đã nói—’

‘Mọi dây thần kinh,’ Mrs Gowan nhắc lại, nhìn anh với sự bướng bỉnh điềm tĩnh, với chiếc quạt màu xanh lá cây giữa mặt bà và đống lửa.

‘—để chiếm lấy Mr Henry Gowan sao?’

Người đàn bà điềm nhiên tán thành.

‘Bây giờ điều đó lại xa đến thế,’ Arthur nói, ‘từ thực tế của trường hợp, mà tôi biết Mr Meagles không hạnh phúc trong chuyện này; và đã đưa ra tất cả những chướng ngại vật hợp lý với hy vọng chấm dứt nó.’

Mrs Gowan gập chiếc quạt lớn màu xanh lá cây của bà lại, gõ nhẹ vào tay anh bằng nó, và gõ nhẹ vào đôi môi mỉm cười của bà. ‘Ồ, tất nhiên rồi,’ bà nói. ‘Chính là những gì tôi muốn nói đấy.’

Arthur quan sát mặt bà để tìm kiếm một sự giải thích về những gì bà thực sự muốn nói.

‘Anh thật sự nghiêm túc sao, Mr Clennam? Anh không thấy sao?’

Arthur không thấy; và nói như vậy.

‘Ồ, chẳng lẽ tôi không biết con trai mình, và chẳng lẽ tôi không biết rằng đây chính là cách để giữ nó sao?’ Mrs Gowan nói một cách khinh bỉ; ‘và chẳng lẽ những người Miggles này không biết điều đó, ít nhất là tốt như tôi sao? Ồ, những người sắc sảo đấy, Mr Clennam ạ: rõ ràng là những người kinh doanh! Tôi tin Miggles thuộc về một Ngân hàng. Nó hẳn phải là một Ngân hàng rất có lợi nhuận, nếu ông ta có nhiều việc phải làm với việc quản lý của nó. Điều này được làm rất tốt đấy chứ.’

‘Tôi cầu xin và khẩn khoản bà, thưa bà—’ Arthur xen vào.

‘Ồ, Mr Clennam, anh thật sự có thể nhẹ nhẹ tin người đến thế sao?’

Điều đó làm cho anh có một ấn tượng đau đớn đến thế khi nghe bà nói chuyện bằng cái giọng kiêu ngạo này, và nhìn bà vỗ nhẹ vào đôi môi khinh bỉ của bà bằng chiếc quạt, đến nỗi anh nói rất tha thiết, ‘Hãy tin tôi, thưa bà, đây là sự bất công, một sự nghi ngờ hoàn toàn không có cơ sở.’

‘Sự nghi ngờ sao?’ Mrs Gowan nhắc lại. ‘Không phải sự nghi ngờ, Mr Clennam ạ, Sự chắc chắn. Điều đó được làm rất hiểu biết đấy chứ, và dường như đã lừa anh hoàn toàn.’ Bà cười; và lại ngồi vỗ nhẹ vào môi mình bằng chiếc quạt, và hất đầu, như thể bà nói thêm, ‘Đừng nói với tôi. Tôi biết những người như vậy sẽ làm bất cứ điều gì vì danh dự của một sự liên minh như vậy.’

Vào thời điểm thích hợp này, các lá bài được ném lên, và Mr Henry Gowan đi qua phòng nói, ‘Mẹ ơi, nếu mẹ có thể để Mr Clennam cho thời gian này, chúng con có một quãng đường dài để đi, và trời đã muộn rồi.’ Mr Clennam do đó đứng dậy, như anh không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải làm; và Mrs Gowan cho anh thấy, cho đến phút cuối cùng, cùng một cái nhìn và cùng một đôi môi khinh bỉ được vỗ nhẹ.

‘Anh đã có một buổi diện kiến dài một cách gớm giếc với mẹ tôi đấy,’ Gowan nói, khi cánh cửa đóng lại sau lưng họ. ‘Tôi tha thiết hy vọng bà đã không làm anh chán?’

‘Chẳng chán chút nào,’ Clennam nói.

Họ có một chiếc xe ngựa kéo mở nhỏ cho chuyến đi, và sớm ở trên đường về nhà. Gowan, đang lái xe, châm một điếu xì gà; Clennam từ chối một điếu. Làm gì thì làm, anh lại rơi vào một tâm trạng trầm tư đến mức Gowan lại nói, ‘Tôi rất sợ mẹ tôi đã làm anh chán?’ Để trả lời cho điều đó anh tự thức tỉnh mình để đáp, ‘Chẳng chán chút nào!’ và sớm lại rơi vào trạng thái đó một lần nữa.

Trong trạng thái tâm trí đó làm cho Chẳng-Ai-Cả không yên tâm, sự trầm tư của anh hẳn đã quay chủ yếu vào người đàn ông bên cạnh anh. Anh hẳn đã nghĩ về buổi sáng khi anh lần đầu tiên nhìn thấy hắn đào các hòn đá bằng gót chân của mình, và hẳn đã tự hỏi, ‘Hắn có hất mình ra khỏi con đường bằng cái cách lơ đễnh, tàn nhẫn tương tự không?’ Anh hẳn đã nghĩ, nếu sự giới thiệu này với mẹ hắn được mang lại bởi hắn vì hắn biết bà sẽ nói gì, và rằng hắn có thể do đó đặt vị trí của mình trước một đối thủ và cảnh báo hắn một cách cao thượng, mà bản thân không gửi gắm một lời tin cẩn nào cho hắn sao? Anh hẳn đã nghĩ, ngay cả khi không có thiết kế nào như vậy, liệu hắn có mang anh đến đó để chơi đùa với những cảm xúc bị đè nén của anh, và hành hạ anh không? Dòng chảy của những sự suy ngẫm này đôi khi hẳn đã bị chặn lại bởi một luồng hổ thẹn, mang lại một lời quở trách cho chính mình từ bản chất mở rộng của chính anh, đại diện rằng để che chở cho những sự nghi ngờ như vậy, ngay cả trong khoảnh khắc trôi qua, không phải là giữ con đường cao đẹp, không ghen tị mà anh đã quyết tâm giữ. Vào những thời điểm đó, sự phấn đấu bên trong anh hẳn đã là cứng cỏi nhất; và ngước nhìn lên và bắt gặp ánh mắt của Gowan, anh hẳn đã giật mình như thể anh đã làm tổn thương hắn.

Sau đó, nhìn vào con đường tối tăm và những vật thể không chắc chắn của nó, anh hẳn đã dần dần trôi đi một lần nữa vào việc nghĩ, ‘Chúng ta đang lái xe đi đâu, hắn và tôi, tôi tự hỏi, trên con đường tối tăm hơn của cuộc đời? Sẽ ra sao với chúng ta, và với cô ấy, trong khoảng cách mờ ịt?’ Nghĩ về cô ấy, anh hẳn đã bị rối loạn một lần nữa với một sự nghi ngờ mang tính quở trách rằng thậm chí không trung thành với cô ấy khi không thích hắn, và rằng khi dễ dàng bị thành kiến chống lại hắn, anh ít đáng giá với cô ấy hơn lúc đầu.

‘Anh rõ ràng là không vui vẻ rồi,’ Gowan nói; ‘tôi rất sợ mẹ tôi hẳn đã làm anh chán ngắt rồi.’

‘Hãy tin tôi, không chút nào cả,’ Clennam nói. ‘Không có gì—chẳng có gì cả!’