[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: When Lilacs Last in the Dooryard Bloom’d

1

Khi những bông tử đinh hương nở lần cuối trong sân nhà,

Và ngôi sao lớn sớm lẩn khuất bầu trời tây trong đêm,

Tôi đã khóc thương, và sẽ còn mãi khóc thương qua mỗi độ xuân về.

Xuân về muôn thuở, anh mang đến cho tôi mối lương duyên vẹn toàn,

Tử đinh hương nở muôn đời và ngôi sao tàn lụi phương tây,

Cùng hình bóng người tôi yêu.

2

Ôi ngôi sao phương tây quyền uy đã sa ngã!

Ôi bóng đêm — ôi đêm u sầu, đẫm lệ!

Ôi ngôi sao lớn đã khuất bóng — ôi màn đêm đen kịt che lấp ngôi sao!

Ôi những bàn tay tàn nhẫn giam cầm tôi trong bất lực — ôi tâm hồn bất lực của tôi!

Ôi tầng mây khắc nghiệt bủa vây chẳng chịu giải thoát tâm hồn tôi.

3

Nơi khoảng sân trước ngôi nhà nông trang cổ cạnh hàng rào chấn song quét vôi trắng,

Bụi tử đinh hương vươn cao với những chiếc lá hình trái tim xanh ngát,

Cùng muôn đóa hoa nhọn thanh tao vươn lên, mang theo hương thơm nồng nàn tôi yêu,

Cùng từng chiếc lá là một kỳ quan — và từ bụi cây trong sân ấy,

Với những chùm hoa mỏng manh và lá hình trái tim xanh thẫm,

Tôi ngắt một nhành hoa.

4

Trong chốn đầm lầy thâm u tĩnh lặng,

Một chú chim rụt rè, ẩn khuất đang cất tiếng hót.

Cô độc nhường nào cánh chim hoạ mi,

Kẻ ẩn dật thu mình, tránh xa chốn xóm làng,

Độc hành ca hát.

Khúc ca của chiếc cổ họng rớm máu,

Khúc ca đưa lối sự sống thoát khỏi tử thần, (bởi hỡi người anh em thân thiết, tôi hiểu rõ,

Nếu ngươi không được cất tiếng ca, chắc chắn ngươi sẽ chết.)

5

Trải trên lồng ngực mùa xuân, khắp đất liền, giữa những đô thị,

Giữa những ngõ hẻm và cánh rừng già, nơi khi nãy những đóa hoa violet hé nở

từ mặt đất, đốm hoa trên lớp tàn tích xám ngắt,

Giữa thảm cỏ trên đồng hai bên lối đi, băng qua những thảm cỏ bất tận,

Băng qua cánh đồng lúa mì vàng óng như giáo mác, từng hạt đã vươn lên từ lớp áo liệm

trong những luống đất nâu sẫm,

Băng qua những tán hoa táo trắng hồng trong các vườn cây ăn trái,

Chở theo một cỗ quan tài đến nơi an nghỉ trong lòng đất,

Ngày đêm cỗ quan tài xuôi ngược.

6

Cỗ quan tài đi qua những ngõ hẻm và con đường,

Qua ngày và đêm với đám mây lớn phủ trùm đất mẹ,

Với sự trang nghiêm của những lá cờ rủ, những thành phố khoác khăn tang,

Với hình ảnh các tiểu bang như những người phụ nữ đội khăn tang đứng lặng,

Với những đoàn đưa tang dằng dặc quanh co và ánh đuốc trong đêm,

Với vô số ngọn đuốc cháy rực, với biển gương mặt lặng câm và những mái đầu trần,

Với nhà ga đang chờ đợi, cỗ quan tài đến nơi, và những gương mặt ảm đạm,

Với khúc nhạc điệu sầu ngân vang trong đêm, với muôn ngàn tiếng thổn thức mạnh mẽ

và trang nghiêm,

Với tất cả những âm thanh bi ai của khúc nhạc sầu quanh cỗ quan tài,

Những ngôi nhà thờ mờ ảo ánh đèn và tiếng đàn organ run rẩy — nơi giữa những chốn ấy ngươi đang hành trình,

Với tiếng chuông ngân vang hồi hồi không dứt,

Hỡi cỗ quan tài đang chậm rãi trôi qua,

Ta trao ngươi nhành tử đinh hương của mình.

7

(Chẳng phải chỉ dành riêng cho ngươi, cho một người duy nhất,

Tôi mang những đóa hoa và cành lá xanh đến cho mọi cỗ quan tài,

Bởi tươi mới như buổi bình minh, tôi muốn cất cao khúc ca tiễn đưa ngươi, ôi cái chết

tỉnh táo và thiêng liêng.

Khắp nơi những bó hồng thắm,

Hỡi tử thần, tôi phủ lên người những đóa hồng và huệ trắng sớm mai,

Nhưng nhiều hơn cả và ngay lúc này là đóa tử đinh hương nở sớm nhất,

Tôi ngắt thật nhiều, ngắt những nhành hoa từ bụi rễ,

Với đôi tay trĩu nặng tôi đến, dâng trào vì ngươi,

Vì ngươi và tất cả những cỗ quan tài, hỡi tử thần.)

8

Hỡi thiên thể phương tây lướt đi trên vòm trời,

Giờ đây tôi đã hiểu ý nghĩa của ngươi từ một tháng trước khi tôi bước đi,

Khi tôi thầm lặng bước đi trong màn đêm mờ ảo trong suốt,

Khi tôi nhận ra ngươi có điều muốn nhắn nhủ mỗi lần cúi mình nhìn tôi đêm qua đêm,

Khi ngươi sà xuống thật thấp từ bầu trời như thể kề bên tôi, (trong khi muôn ngôi sao

khác đều dõi theo),

Khi chúng ta cùng lang thang trong đêm u tịch, (bởi điều gì đó tôi chẳng rõ đã giữ tôi thao thức),

Khi đêm dần về khuya, và tôi nhìn thấy ở chân trời phía tây ngươi ngập tràn bi thương nhường nào,

Khi tôi đứng trên khoảng đất cao giữa làn gió trong đêm trong lành se lạnh,

Khi tôi dõi theo bước ngươi đi rồi chìm khuất vào màn đêm đen thẳm phía dưới,

Khi tâm hồn tôi trĩu nặng bất an chìm xuống, nơi ngươi, hỡi thiên thể buồn bã,

Đã khép lại, rơi xuống màn đêm, và biến mất.

9

Hãy hát tiếp đi ở chốn đầm lầy kia,

Hỡi kẻ ca sĩ rụt rè và dịu dàng, tôi nghe thấy tiếng ngươi, nghe thấy tiếng gọi của ngươi,

Tôi nghe thấy, tôi sẽ đến ngay đây, tôi thấu hiểu ngươi,

Nhưng tôi chần chừ giây lát, bởi ngôi sao lấp lánh đã níu giữ tôi lại,

Ngôi sao, người bạn đường sắp ly biệt của tôi, đang ôm lấy và níu giữ tôi.

10

Ôi làm sao tôi có thể cất lên khúc ca khóc thương cho người đã khuất mà tôi yêu mến?br> Và làm sao tôi bày biện lời ca cho tâm hồn bao dung ngọt ngào đã ra đi?

Và hương thơm nào sẽ dành cho nấm mồ của người tôi yêu?

Những cơn gió biển thổi từ đông sang tây,

Thổi từ biển Đông và thổi từ biển Tây, cho đến khi gặp nhau nơi đồng cỏ bạt ngàn,

Những điều ấy và cùng với hơi thở khúc ca của tôi,

Tôi sẽ ướp hương cho nấm mồ của người tôi yêu.

11

Ôi tôi sẽ treo gì trên những bức tường căn phòng?

Và những bức tranh nào tôi sẽ treo trên tường,

Để trang hoàng ngôi nhà an nghỉ của người tôi yêu?

Những bức tranh về mùa xuân đơm hoa và những nông trang, mái ấm,

Với buổi chiều tháng Tư lúc hoàng hôn, và làn khói xám trong trẻo rực rỡ,

Với dòng thác vàng óng ả của mặt trời lặn huy hoàng, lười biếng, đang bừng cháy, lan tỏa bầu không khí,

Với thảm cỏ non tươi mát dưới chân và những chiếc lá xanh nhạt sum suê của cây cối,

Phía xa là mặt nước lấp loáng, lồng ngực dòng sông với những gợn sóng lăn tăn do gió,

Với những ngọn đồi thoai thoải ven bờ, với nhiều đường nét hằn lên bầu trời, và những bóng râm,

Và thành phố gần kề với những ngôi nhà san sát, những ngọn khói cao ngất,

Cùng tất cả khung cảnh đời sống, những xưởng thợ, và những người lao động đang trở về mái ấm.

12

Kìa, thể xác và tâm hồn — mảnh đất này,

Manhattan của riêng tôi với những ngọn tháp, những dòng thủy triều lấp lánh cuồn cuộn, và những con tàu,

Mảnh đất phong phú và rộng lớn, miền Nam và miền Bắc trong ánh ngời,

Những bờ sông Ohio và dòng Missouri chói lọi,

Và mãi mãi những đồng cỏ bạt ngàn phủ đầy cỏ xanh và lúa mạch.

Kìa, mặt trời tuyệt mỹ vô song thật điềm tĩnh và kiêu hãnh,

Buổi ban mai sắc tím sắc tía với những làn gió vừa mơn man,

Ánh sáng dịu dàng sinh ra từ sự êm đềm vô tận,

Phép màu lan tỏa tắm mát vạn vật, buổi trưa tròn đầy,

Buổi chiều tà ngây ngất, đêm chào đón và những vì sao,

Tỏa sáng rực rỡ trên các thành phố của tôi, bao trùm con người và xứ sở.

13

Hãy hát tiếp đi, hãy hát tiếp đi chú chim màu xám nâu,

Hãy cất tiếng từ đầm lầy, từ chốn thâm u, tuôn trào khúc ca từ những bụi cây,

Vang vọng vô tận từ chạng vạng, từ những rặng tuyết tùng và thông già.

Hãy hát tiếp đi người anh em dấu yêu, cất lên khúc ca mộc mạc như tiếng sáo,

Khúc ca nhân thế vang dội, với thanh âm của nỗi đau đớn tột cùng.

Ôi dạt dào, tự do và dịu dàng nhường nào!

Ôi hoang dại và phóng khoáng với tâm hồn tôi — ôi người ca sĩ diệu kỳ!

Chỉ mình ngươi tôi lắng nghe — nhưng ngôi sao vẫn níu giữ tôi, (nhưng rồi sẽ sớm rời đi),

Và cả đóa tử đinh hương với thứ hương thơm mãnh liệt cũng đang níu giữ tôi.

14

Giờ đây khi tôi ngồi trong ánh ban ngày và hướng tầm mắt ra xa,

Vào lúc cuối ngày với ánh sáng rực rỡ và những cánh đồng mùa xuân, cùng những người nông dân đang chuẩn bị mùa màng,

Giữa khung cảnh bao la vô tri của quê hương với những hồ nước và khu rừng,

Vẻ đẹp bầu trời thanh tao, (sau những trận cuồng phong và giông bão),

Dưới vòm trời chiều trôi nhanh, và tiếng cười nói của trẻ thơ, phụ nữ,

Những dòng thủy triều đại dương chuyển động muôn hình, và tôi nhìn những con tàu giương buồm ra sao,

Và mùa hè đang đến với sự trù phú, những cánh đồng nhộn nhịp tiếng lao động,

Và vô số những mái nhà riêng biệt, cách chúng vẫn sinh hoạt, mỗi nơi một bữa ăn và những lề thói đời thường nhỏ nhặt,

Và những con đường với nhịp đập rộn ràng của chúng, cùng những đô thị chật hẹp — kìa, ngay tại đó và lúc ấy,

Rơi xuống trên tất cả và giữa tất cả, bao trùm lấy tôi cùng muôn loài,

Đám mây xuất hiện, vệt đen dài xuất hiện,

Và tôi đã nhận ra cái chết, ý niệm về nó, và tri thức thiêng liêng về cõi chết.

Rồi với tri thức về cái chết như kẻ đang bước đi sát bên tôi,

Và ý niệm về cái chết sánh bước bên kia của tôi,

Và tôi ở giữa như cùng những người bạn đồng hành, như đang nắm lấy tay những người bạn,

Tôi trốn chạy đến màn đêm che giấu chở che chẳng nói một lời,

Xuôi về những bờ nước, lối mòn ven đầm lầy trong chập choạng mờ sương,

Đến những rặng tuyết tùng thâm u trang nghiêm và những hàng thông ma quái tĩnh lặng vô cùng.

Và chú chim rụt rè với muôn người đã đón nhận tôi,

Chú chim xám nâu mà tôi biết đã đón nhận ba chúng tôi là bầu bạn,

Và nó cất lên khúc thánh ca về cái chết, cùng một khúc thơ dâng người tôi yêu.

Từ những chốn thâm u sâu thẳm,

Từ những rặng tuyết tùng ngát hương và những hàng thông ma quái tĩnh lặng,

Cất lên khúc ca của loài chim.

Và vẻ bùa mê của khúc ca đã cuốn hút tôi,

Khi tôi nắm chặt tay những người bạn đồng hành trong đêm như thể họ đang ở đây,

Và tiếng nói từ linh hồn tôi hòa nhịp cùng khúc ca của loài chim.

Hãy đến, hỡi cái chết dịu dàng và xoa dịu,

Hãy lượn sóng quanh thế gian, bình thản bước đến, bước đến,

Vào ban ngày, trong đêm tối, với tất cả, với từng người,

Sớm hay muộn, hỡi cái chết thanh tao.

Hãy ngợi ca vũ trụ khôn lường,

Vì sự sống và niềm vui, vì vạn vật và tri thức diệu kỳ,

Và vì tình yêu, tình yêu ngọt ngào — nhưng hãy ca ngợi! ca ngợi! ca ngợi!

Vì vòng tay chắc chắn ôm trùm của cõi chết mát lành che chở.

Hỡi người mẹ tối tăm luôn lướt qua gần kề bằng đôi chân êm ái,

Chẳng có ai cất lên lời ca chào đón nồng nhiệt nhất dành cho người sao?

Vậy ta sẽ cất lên khúc ca ấy vì người, ta tôn vinh người trên hết thảy,

Ta mang đến cho người khúc ca để khi người thực sự đến, hãy đến thật vững vàng.

Hãy đến, hỡi vị nữ thần giải thoát mạnh mẽ,

Khi thời điểm đã điểm, khi người đã mang họ đi, tôi hoan hỉ hát ca những người đã khuất,

Chìm khuất trong đại dương tình yêu dạt dào bềnh bồng của người,

Được gội rửa trong dòng suối hạnh phúc của người, hỡi tử thần.

Từ tôi gửi đến người những khúc serenade hân hoan,

Tôi dâng lên những điệu múa chào mừng người, những lễ vật tiệc tùng cho người,

Và cảnh quan khoáng đạt cùng vòm trời cao rộng là vô cùng xứng đáng,

Cả sự sống và những cánh đồng, cùng màn đêm bao la đầy suy tưởng.

Màn đêm trong lặng yên dưới muôn vàn tinh tú,

Bờ đại dương và tiếng sóng thì thầm khàn đục mà tôi đã thuộc lòng,

Và tâm hồn quay hướng về người, hỡi tử thần bao la được che đậy kỹ càng,

Và thể xác biết ơn rúc sát vào lòng người.

Vượt qua những ngọn cây, tôi gửi đến người một khúc ca trôi,

Vượt qua những con sóng nhấp nhô, vượt qua muôn vàn đồng cỏ và thảo nguyên rộng lớn,

Vượt qua tất cả những thành phố san sát và những bến tàu tấp nập lối đi,

Tôi thả trôi khúc ca này với niềm vui, với niềm hân hoan gửi đến người, hỡi tử thần.

15

Hòa nhịp với tâm hồn tôi,

Chú chim xám nâu cất tiếng vang lừng mạnh mẽ,

Với những nốt nhạc trong trẻo, có chủ ý, lan tỏa lấp đầy màn đêm.

Vang vọng trong những rặng thông và tuyết tùng mờ ảo,

Trong lành giữa hơi ẩm tươi mát và hương thơm đầm lầy,

Và tôi cùng những người bạn đồng hành ở đó trong màn đêm.

Trong khi đôi mắt vốn bị kìm kẹp của tôi bỗng mở bừng,

Như trước những bức tranh toàn cảnh trải dài của những thị kiến.

Và tôi thoáng thấy những đạo quân,

Tôi thấy như trong những giấc mơ không tiếng động hàng trăm lá cờ trận,

Được giương cao qua làn khói trận mạc và thủng lỗ chỗ vì đạn gươm, tôi đã thấy chúng,

Và bị cuốn đi khắp nơi qua làn khói, rách rưới và đẫm máu,

Và cuối cùng chỉ còn vài mảnh vải vụn sót lại trên cán cờ, (và tất cả trong tĩnh lặng),

Và những cán cờ đều gãy vụn nát tan.

Tôi thấy những thây ma chiến trận, hàng hà sa số,

Và những bộ xương trắng của những chàng trai trẻ, tôi đã thấy chúng,

Tôi thấy những tầng lớp tàn tích của tất cả các binh sĩ đã ngã xuống trong chiến tranh,

Nhưng tôi nhận ra họ không như người ta vẫn tưởng,

Bản thân họ đã được an nghỉ hoàn toàn, họ chẳng còn đau đớn,

Những người sống sót ở lại mới là kẻ đau đớn, người mẹ đau đớn,

Và người vợ, đứa con, cùng người bạn đồng hành trầm tư đau đớn,

Và những đạo quân ở lại phía sau chịu đựng nỗi đau.

16

Vượt qua những thị kiến, vượt qua màn đêm,

Vượt qua, buông lỏng cái nắm tay của những người bạn đồng hành,

Vượt qua khúc ca của chú chim ẩn dật và khúc ca hòa nhịp của tâm hồn tôi,

Khúc ca chiến thắng, khúc ca đưa lối thoát khỏi tử thần, nhưng là khúc ca muôn đời biến đổi,

Khi trầm bổng ai oán, lúc trong trẻo những nốt nhạc, vươn lên rồi hạ xuống, ngập tràn màn đêm,

Buồn bã chìm xuống và lả đi, như những lời cảnh tỉnh, rồi một lần nữa vỡ òa niềm vui,

Bao trùm trái đất và lấp đầy bầu trời rộng mở,

Như bản thánh ca quyền năng trong đêm tôi nghe từ chốn thâm u,

Vượt qua, tôi để lại người, hỡi nhành tử đinh hương với những chiếc lá hình trái tim,

Tôi để lại người ở đó trong hiên nhà, đang nở hoa, trở về cùng mùa xuân.

Tôi ngưng khúc ca dành cho người,

Ngừng ánh nhìn hướng về người ở phương tây, đối mặt hướng tây, trò chuyện cùng người,

Ôi người bạn đường lấp lánh với gương mặt ánh bạc trong đêm.

Nhưng mỗi thứ để gìn giữ và tất cả, những hoài niệm vớt vát từ màn đêm,

Khúc ca, khúc ngâm vịnh diệu kỳ của chú chim xám nâu,

Và khúc ca hòa nhịp, tiếng vọng bùng lên trong tâm hồn tôi,

Cùng ngôi sao lấp lánh đang tàn lụi với gương mặt ngập tràn bi thương,

Cùng những bàn tay đang nắm lấy tay tôi khi sắp đến tiếng gọi của loài chim,

Những người bạn của tôi và tôi ở giữa, cùng ký ức về họ mãi khắc ghi, vì người tôi quá đỗi yêu thương,

Vì tâm hồn ngọt ngào và uyên bác nhất trong tất cả những ngày tháng và xứ sở của tôi — và điều này vì sự trân trọng dành cho người,

Tử đinh hương, ngôi sao và loài chim quấn quyện cùng khúc ca của tâm hồn tôi,

Nơi những rặng thông ngát hương và rặng tuyết tùng chạng vạng mờ ảo.