Holt McCallany, nam diễn viên kỳ cựu năm nay đã năm mươi hai tuổi, đã lăn lộn tại Hollywood gần ba mươi năm. Anh chưa từng giành được khoảnh khắc tỏa sáng cho riêng mình, nhưng qua năm tháng tích lũy, anh đã dần mài giũa được kỹ năng bản thân, xứng đáng là một diễn viên "cổ cồn xanh" trung kiên không thể thiếu trong ngành công nghiệp điện ảnh.

Đầu sự nghiệp, Holt hoạt động chủ yếu trên màn ảnh nhỏ truyền hình, nhưng dù là phim truyền hình, anh cũng hiếm khi giành được vai diễn cố định. Phần lớn đều là cơ hội diễn xuất khách mời hoặc luân phiên, anh từng xuất hiện trong "Law & Order", "Criminal Minds", "Heroes", "CSI: Miami", v.v.

Chỉ cần một chi tiết nhỏ là có thể nhìn thấu nguyên nhân: đa số nhân vật Holt đóng đều là thám tử.

Vì ngũ quan quá chính trực nên bị coi là gương mặt "sinh ra để làm nhân viên thực thi pháp luật", thiếu đặc sắc đồng nghĩa với việc bị hạn chế, đây chính là điều kìm hãm sự nghiệp diễn xuất của Holt.

Thực tế trong ngành diễn viên và người mẫu, những gương mặt đẹp trai hay xinh đẹp tinh tế không hề chiếm ưu thế. Bởi thiếu đi đặc điểm riêng, thiếu khả năng điêu khắc nhân vật, ngược lại còn dễ khiến ngoại hình lấn át vai diễn dẫn đến mất cân bằng khung hình. Những khuôn mặt này thường bị coi là phù hợp hơn với các vai "bình hoa di động".

Sau thời kỳ hoàng kim của Hollywood, những gương mặt xinh đẹp không còn được ưa chuộng như trước, Brad Pitt, Tom Cruise, Leonardo DiCaprio... tất cả đều như vậy. Ngược lại, những gương mặt cá tính như Meryl Streep, Jack Nicholson, Robert De Niro lại giành được nhiều sự ủng hộ và yêu mến hơn.

Daniel Day-Lewis và Lam Lễ có lẽ là những ngoại lệ hiếm hoi, nhưng ngay cả họ cũng thuộc kiểu người có sức hút cá nhân lớn hơn là ngoại hình tuấn tú.

Holt cũng vậy. Ngũ quan thời trẻ thiếu nét đặc trưng khiến anh trải qua vô vàn trắc trở một cách gập ghềnh, từ phim truyền hình chuyển sang điện ảnh cũng không thể thay đổi được tình trạng — hoặc là thám tử hoặc là sĩ quan, hầu hết các vai diễn đều như vậy.

Có thể thấy bóng dáng của Holt trong các tác phẩm như "Triple 9", "Gangster Squad", "Concussion", "Run All Night", "Jack Reacher"... đóng những vai tương tự. Giống như bộ ba "Harry Potter", Holt cũng bị chiếc mặt nạ da người này trói buộc, không thể thoát ra để đột phá.

Điều khiến người ta dở khóc dở cười chính là, lần này "Mindhunter" cũng không ngoại lệ.

Holt sắp sửa đóng vai đặc vụ FBI Bill Tench, ông chính là thành viên đời đầu thành lập Đơn vị Khoa học Hành vi (BSU), Holden và Wendy đều là những thành viên sau này được ông chiêu mộ. Họ thực sự đã thiết lập được hệ thống ứng dụng thực tế của tâm lý học tội phạm, và bước đầu xây dựng được hệ thống ứng dụng hồ sơ tâm lý, từ đó thay đổi hệ thống khoa học điều tra tội phạm hiện đại — Bill, đúng là một đặc vụ thuần túy.

Thực ra trước "Mindhunter", Holt và David Fincher đã từng nhiều lần hợp tác, David thậm chí có thể coi là một trong những quý nhân của Holt.

Năm 1992, David, người từng là đạo diễn video ca nhạc, đã chỉ đạo tác phẩm đầu tay trong sự nghiệp của mình là "Alien 3", Holt từng tham gia một vai trong đó. Sau này, Holt lại xuất hiện trong "Fight Club", nối tiếp mối duyên này. Tiếc rằng số lượng tác phẩm David sản xuất không cao, không thực sự giúp ích được cho sự nghiệp diễn xuất của Holt, đến khi gặp lại nhau đã là chuyện của gần hai mươi năm sau.

Cũng như hầu hết các đạo diễn, David luôn có những cấu tứ nhất định về hình tượng nhân vật trong đầu. Họ hy vọng có thể đưa ra yêu cầu và ý kiến của mình, sau đó đạo diễn tuyển vai sẽ tìm ra diễn viên tương ứng theo kiểu "đúng bệnh bốc thuốc". Mà yêu cầu của David đối với vai chính lại đặc biệt rõ ràng, bởi tác phẩm của ông thường đặt mọi trọng tâm vào vai chính, khí chất, sức hút và màn trình diễn của vai chính có ý nghĩa sống còn đối với chất lượng thành phẩm.

Brad Pitt và Morgan Freeman trong "Se7en", Brad Pitt và Edward Norton trong "Fight Club", Jesse Eisenberg và Andrew Garfield trong "The Social Network", Jake Gyllenhaal trong "Zodiac", Rooney Mara trong "The Girl with the Dragon Tattoo", v.v.

Tất cả các diễn viên nêu trên đều do đích thân David lựa chọn. "Mindhunter" cũng vậy, Lam Lễ, Rooney và Holt đều là sự chỉ định của David.

Khách quan mà nói, Holt đã lăn lộn trong ngành gần ba mươi năm, hình tượng cơ bản đã cố định, khả năng muốn phá vỡ cục diện đang dần biến mất. Nhưng nhìn ngược lại, Holt đã tôi luyện ra một bộ quy chuẩn riêng trên các vai thám tử và sĩ quan, khí chất chín chắn trầm ổn thường có thể áp chế được hiện trường.

Giống như John Goodman vậy.

Khó mà tưởng tượng được, trong sự nghiệp diễn xuất dài gần bốn mươi năm của John Goodman, ông vẫn chưa từng giành được bất kỳ đề cử Oscar nào. Thế nhưng lão nghệ sĩ này lại là một trong những diễn viên được các dự án điện ảnh lớn ở Hollywood ưu ái và ưng ý nhất. Màn trình diễn điềm tĩnh, tùy ý mà thành luôn có thể ổn định cục diện, đồng thời còn có thể điều khiển các tác phẩm mang phong cách khác nhau, dù là thương mại hay nghệ thuật, thể loại đề tài nào cũng không giới hạn.

Lam Lễ đã hợp tác với John trong "Inside Llewyn Davis", thực sự có thể cảm nhận được sự vững chãi từ trong ra ngoài của John, hoàn thành việc điều chỉnh chỉ trong những cử động không chút dấu vết.

David kỳ vọng Holt có thể trở thành cây kim hải thần như vậy, nhưng liệu Holt có thể gánh vác trọng trách này hay không thì chỉ sau khi bắt đầu ghi hình thực tế mới có thể biết được.

"Mindhunter" không phải là một bộ phim tội phạm theo nghĩa truyền thống, mà là một bộ phim giả tư liệu lấy tội ác làm bối cảnh. Giống như cách "Zodiac" thể hiện quá trình các thám tử truy đuổi kẻ sát nhân Zodiac, ý nghĩa cốt lõi của bộ phim này cũng nằm ở việc thể hiện sự khởi đầu của việc đưa tâm lý học tội phạm và lập hồ sơ tâm lý vào ứng dụng thực tế, tìm ra điểm kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, với hy vọng mở ra một lĩnh vực mới trong điều tra tội phạm.

Cái gọi là "hồ sơ tâm lý", bộ phim đại diện nổi tiếng nhất là "Criminal Minds", dựa trên nền tảng BSU mà thiết lập nên BAU, các thành viên hỗ trợ cảnh sát truy bắt kẻ sát nhân hàng loạt thông qua kỹ thuật. Nhưng thứ mà "Criminal Minds" trình bày là câu chuyện về giai đoạn trưởng thành của hệ thống hồ sơ tâm lý, còn "Mindhunter" lại trình bày về lịch sử khởi nghiệp của những người đi trước trong "Criminal Minds".

Sau khi "Criminal Minds" nổi đình nổi đám, các tác phẩm điện ảnh truyền hình về hồ sơ tâm lý dần tăng lên, "Lie to Me" thậm chí còn đẩy loại "đọc tâm thuật" này lên hàng thần thánh. Ở một mức độ nào đó, những bộ phim truyền hình này đã thần thánh hóa việc khám phá hồ sơ tâm lý, bởi trong cuộc sống thực tế, phương pháp điều tra này chỉ có thể cung cấp giá trị tham khảo, nhưng trong điều kiện thiếu bằng chứng thực chất thì rất khó để buộc tội nghi phạm, cũng rất khó để vận dụng trước tòa.

Vào những năm bảy mươi, tâm lý học tội phạm mới chỉ vừa mới chớm nở, thậm chí cái tên "kẻ sát nhân hàng loạt" còn chưa tồn tại. Người ta vẫn chưa biết nên đối mặt với những vụ án bạo lực mang tính liên tục, dài hạn, nhất quán này như thế nào, và các phương pháp điều tra truyền thống dường như cũng không thể truy tìm ra hung thủ.

Tình trạng người lạ giết người lạ khiến cho việc phán đoán động cơ phạm tội dễ xuất hiện sai lệch, thậm chí ngay cả việc xác định vị trí nghi phạm cũng không mấy dễ dàng. Điều này khiến cho công tác điều tra rơi vào bế tắc, các vụ án treo bắt đầu ngày càng nhiều, các nhân viên điều tra địa phương đều bối rối, không biết nên bắt đầu từ đâu.

Chính trong bối cảnh như vậy, nghiên cứu về "hồ sơ tâm lý tội phạm" đã chậm rãi trỗi dậy dưới bao khó khăn cản trở, "Mindhunter" kể chính là câu chuyện như vậy.

Hai nhân vật chính của "Mindhunter", Holden Ford và Bill Tench, đều có nguyên mẫu ngoài đời thực. Toàn bộ câu chuyện được chuyển thể từ tác phẩm tư liệu thực tế của John Douglas và Mark Olshaker: "Mindhunter: Inside the FBI's Elite Serial Crime Unit".

Cựu đặc vụ FBI John Douglas không nghi ngờ gì chính là nhân vật cốt lõi, từng có nhiều tác phẩm điện ảnh truyền hình lấy ông làm nguyên mẫu để xây dựng hình tượng nhân vật, Jack Crawford trong "The Silence of the Lambs" là ví dụ điển hình, sau này "Criminal Minds" cũng tham khảo kinh nghiệm và tính cách của ông.

Trong phim, Holden Ford tương ứng với John Douglas, tập trung nhiều hơn vào hình tượng John khi còn trẻ, nhưng vẫn có những cải biên.

So với hai nhân vật Bill Tench và Wendy Carr đều có thể tìm thấy nguyên mẫu chính xác ngoài đời thực, bối cảnh và đặc điểm của Holden lại dung hợp nhiều hình tượng và tính cách của các đặc vụ FBI hơn, dựa trên nhu cầu của tác phẩm mà sáng tạo lại, tương hỗ với các tuyến chính phụ để cấu thành toàn bộ câu chuyện:

Làm thế nào để xây dựng cả hệ thống "hồ sơ tâm lý tội phạm"; làm thế nào để trộn lẫn tâm lý học với tội phạm học; làm thế nào để áp dụng sự xa cách có hệ thống để định vị; làm thế nào để phổ quát hóa hành vi cá thể, rồi lại thu nhỏ về cá thể hóa, để cảnh sát có thể đưa ra phán đoán dựa trên các vụ án khác nhau?

Đại loại như vậy.

So với những màn đọc tâm lý thần sầu trong "Criminal Minds" và "Lie to Me", "Mindhunter" chú trọng nhiều hơn vào giai đoạn đầu mò mẫm trong bóng tối, điều này khiến sự tương tác và ảnh hưởng, sự trưởng thành và lột xác giữa ba nhân vật Holden, Bill và Wendy trở thành nội dung cốt lõi của bộ phim.

Nói cách khác, con người quan trọng hơn vụ án, khám phá tâm lý quan trọng hơn bố cục hồi hộp.

Chính vì như vậy, "Mindhunter" mãi không thể tìm được nhà đầu tư, bởi điều này hoàn toàn không phù hợp với định nghĩa về những bộ phim truyền hình ăn khách, chẳng khác nào một bộ phim tài liệu khô khan tẻ nhạt; hơn nữa, "Criminal Minds" luôn có thể khiến công lý chiến thắng, trong khi "Mindhunter" lại có thể liên tục phạm sai lầm trong quá trình khám phá, điều này càng khó lấy lòng khán giả hơn.

Cũng chính vì như vậy, "Mindhunter" đưa ra những yêu cầu khắt khe đối với ba diễn viên chính, phản ứng hóa học giữa họ sẽ quyết định chất lượng của toàn bộ bộ phim; hơn nữa, đúng như Rooney đã nói trước đó, vai diễn đòi hỏi diễn viên phải thể hiện được những biến chuyển tâm lý tinh tế và phong phú, đây lại chính là sở trường của Lam Lễ.

Bây giờ, vạn sự đã sẵn sàng chỉ thiếu gió đông. Tiếp theo, xem liệu Lam Lễ có thể tìm lại được tâm thái mộc mạc thời "The Pacific" hay không, gạt bỏ mọi kỹ thuật và gánh nặng, để bản thân quay về với tâm thế ban đầu, từng bước tìm ra nhịp điệu diễn xuất, quan trọng hơn là tìm thấy niềm vui trong diễn xuất.

Ít nhất từ lần gặp gỡ đầu tiên của các diễn viên, lựa chọn của David đã được chứng minh là sáng suốt.

"Chúng ta nên đọc kịch bản bây giờ ư? Hay là, chúng ta nên thảo luận về nhân vật?" Hiếm hoi thay, người nắm thế chủ động không phải Lam Lễ, mà là Holt.

Anh mỉm cười hướng về phía Lam Lễ và Rooney, mở lời bằng giọng điệu thăm dò, công việc diễn xuất cho bộ phim truyền hình bây giờ đã có thể bắt đầu.