Ở bên cạnh khu nhà chính là tòa nhà hai tầng một mái bằng đá có hàng rào cao bao bọc vững chắc kèm theo mạng lưới treo ngoài đan bằng dây thép gai. Mỗi ngày ba lần cửa trong hàng rào lại mở để cho các bình đựng thức ăn nóng vào - cơm này chuyển từ bếp lên. Cứ thứ bẩy, cùng với các bình đựng thức ăn, người ta cho thêm một hòm rượu trắng hay là bia. Và chỉ có một lần duy nhất trong ngày - vào sáu giờ sáng, lúc vẫn còn tối mù - là những người ở trong nhà đi ra, mặc quần đùi, xếp hàng tắm dù thời tiết ra sao, họ tập thể dục ở bãi rộng. Sau đó lại tập họp và biến mất sau chiếc cổng.

Sáu ngày liền như vậy. Đến ngày chủ nhật, sau bữa ăn trưa họ đi ra khu bãi rộng nhưng bẩn thỉu lát đá cuội và ngồi lên nóc những chiếc xe ô tô hỏng xếp lăn lóc bên gara với vẻ mặt hình như họ mò đến đây để nghỉ ngơi sau khi làm việc vất vả. Họ mặc quân phục lấy được của quân đội các nước bị Hitler đánh tan - kẻ mặc kiểu của Pháp, người của Na Uy. Một số có quần áo lẫn lộn: quần kiểu Pháp, áo kiểu Anh.

Những người này là ai? Theo lệnh truyền thì họ không được biết gì về nhau cả, không có quyền biết, còn ai muốn tìm hiểu sẽ bị trừng phạt tàn khốc.

Những người không tổ quốc. Không có họ tên, chỉ có bí danh. Không có quá khứ và cũng sẽ không có tương lai. Họ biết rằng nhân dân nước họ sẽ không tha thứ cho họ vì những tội chống lại danh dự và tự do của dân tộc họ. Phía trước chỉ còn một con đường: mang thêm cái tiếng đao phủ cùng với tiếng tăm của bọn khốn nạn.

Các cơ quan hình sự Berlin, Munich, Hamburg biết rất rõ về họ. Một số trong họ như cần có cuộc đời thứ hai để sống qua lúc trừng phạt. Vì tất cả những công việc đen tối mà họ để lại phía sau mình.

Không có luật pháp nào có thể bảo vệ được các quyền của họ, cũng không có nước nào mà ở đó họ lại không vi phạm luật pháp.

Và để đến gần được những người này và hiểu được họ là ai, Weiss đặt ra cho mình công việc làm vào ngày chủ nhật ở gara.

Anh để cửa gara mở toang. Và anh nghe thấy có người nói tiếng Nga, nhưng không nhìn thấy ai nói.

Một giọng nam trung không vang nói nuốt cả âm “r” lười biếng lải nhải:

- Về thực chất có bốn máy bảo vệ che đậy sự sợ hãi cái chết: gái, thuốc phiện, chủ nghĩa duy tâm và xâm lược.

- Chủ nghĩa Freud nữa, tên nào đó khinh thường chêm vào.

- Có khả năng. Và phần nào thì hệ thống quan điểm “mỗi người là kẻ thù của tôi” là điểm chủ yếu của suy nghĩ và việc giết cả người gần lẫn người xa không những chỉ hiện đại mà còn cần thiết để duy trì xã hội.

- Tao đã học được cách làm dấu bằng cả hai tay. Mày nói về món gái thì tốt hơn đấy, - ai đó khuyên, giọng khàn khàn.

- Được thôi - giọng nam trung đồng ý. - Ở đấy tao trông thấy một mụ đứng tuổi có bộ đùi nở nang đến mức khó coi, chẳng khác gì chiếc quần bó đầu gối. Cứ tưởng tượng mụ ta từ chối chỉ vì sự thấp kém về dòng giống của tao.

- Vì sự nghiệp riêng mày nên xin cái danh hiệu người Đức được đấy.

- Tao đã nhắc “sếp” về công trạng của tao, nhưng với cách thể hiện vô cùng không nhã nhặn “sếp” hứa là sẽ treo cổ tao nếu như tao còn muốn, dù chỉ một lần nhắc lại nữa.

- Chỉ có sự thật làm chết hết mọi hy vọng - giọng nam trung khoa trương nói. - Cứ để yên cho thằng “Răng” lừa dối chính bản thân nó. Cứ để cho nó sống vì nước Đức - bạn đồng minh vĩ đại của chúng ta. Còn về phần tao, tao chưa bao giờ cảm thấy có những hành động đạo đức cao cả và hy vọng sẽ không cảm thấy.

- Thế trời xét cho à?

- Tao tin rằng đấng tối cao đồng ý với các quan điểm của tao.

- Mày hình như kiếm ăn bằng bút chứ không phải bằng dao găm. Tại sao lại bỏ?

- Không bỏ, mà bị đuổi. Thực hiện phương pháp làm giàu chớp nhoáng không chín chắn. Cả một chuyện ầm ĩ xảy ra. Nếu như khử người đồng hương chứ không phải mụ người Đức thì mọi chuyện đã xong xuôi rồi.

- Mày bị án bao lâu?

- Có ân xá. Ở tòa tao quả quyết rằng tao chân thành yêu mụ già. Còn việc giết người tao làm trong tình trạng thần kinh không trấn tĩnh do tính ghen sinh ra.

- Mày dang díu với mụ ấy lâu không?

- Tao quen mụ ở rạp xiếc, lúc đó tao cũng biểu diễn với nhóm phi ngựa do Shkuro chỉ huy và khoảng năm rưỡi sau thì bỏ nhau…

- Vì nghèo rớt mồng tơi đi…

- Chứ còn gì nữa, đạt đúng số phận của Herman trong “Con đầm Pích” không tiền, không mụ già.

Giọng khàn khàn vẻ đăm chiêu lên tiếng:

- Mà dù sao thì trong chuyện này cũng có trời định đó… Nicholas bị đày đến Tobolsk, cách chỗ đó vài cây số là làng Pokrovskoye, - quê hương Grishka Rasputin - Hắn thở dài: - Ôi, nước Nga!

- Tao sẽ cầu xin! - Tên giọng nam cao nói the thé: - Với Đức quốc trưởng…

- Thôi đi. - tên giọng khàn khàn bình tĩnh phản đối. - Mà đừng có múa quả đấm lên, tao sẽ cho vào mặt để sau đó, sau khi xoa bóp, không còn một thằng nông dân nào còn nhận ra ông chủ cũ của nó nữa.

- Sẽ nhận ra! - Giọng nam cao hung tợn hứa hẹn - Sẽ nhận ra!…

- Bọn Đức cũng sẽ trả cho mày trang trại như thế, vành túi cho rộng ra!

- Thưa các ông, - giọng nam trung trang trọng cất lên, - các ông đã đi chệch hướng quá xa rồi đấy, các ông không có quyền bàn luận đến các kế hoạch của nước Đức trong chuyện lãnh thổ cũ của nước Nga!

- Thế ai sẽ đào đủ hố?

- Thì cứ cho là tao đi, - giọng nam trung trả lời, - Tao. Nếu như mày không báo cáo sớm.

- Thằng đểu!

- Chính thế!

Có ai đó kể:

- Khi tao còn bị án ở Bremen, bọn tao bị lùa vào các xưởng vũ khí làm việc. Trước khi được thả về phòng giam, lần nào cũng bị chiếu điện quang; chúng kiểm tra xem có đứa nào cuỗm dụng cụ khỏi xưởng không. Nghe nói chiếu điện quang sẽ có ảnh hưởng không tốt đến khả năng của các bộ phận.

- Thế mày cần các khả năng làm quỷ gì?

- Thì dù sao…

- Còn tôi, thưa các ông, cái đầu tiên tôi sẽ làm - đặt mua món canh cải và bánh nướng nhân lộ ngoài. Các ông có biết thế nào…

- Tốt hơn là mày ăn ít mỡ đi. - Đừng có lấy xác to vô ích. Sẽ phải nhảy dù - mày sẽ bị què cẳng thôi. Cùng với tao có một thằng cũng phệ như mày - ngay lập tức chân bị trẹo. Đành phải chữa - bằng súng lục.

- Thật là thằng ngốc!

- Còn làm gì nữa? Chẳng lẽ cõng nó đến bệnh viện Xô Viết à?

- Giá mày là nhà giải phẫu - dùng dao nhíp!

- Ôi, mày thật là thằng đồ tể!

- Thì cứ bình tĩnh, nếu tao rơi cùng cặp với mày, tao sẽ làm êm thấm hơn.

- Nếu trên đường hẻm tao không vung dao lên trước mày.

- Lại ăn nói lỗ mãng để làm gì chứ? - Giọng nam trung cất tiếng giảng hòa. - Mùa xuân, sắp đến ngày vỡ đất[1].

- Thế mày sẽ đón ngày này ở đâu?

- Còn ở đâu nữa nếu không ở miền Ryazan thuộc Nga?

- Nếu họ quẳng mày sang Tiệp, mày sẽ cày ở bên đó chứ?

- Bộ nội vụ, - giọng nam cao nghiêm nghị nói chữa. - Không được lạc hậu như vậy…

- Mày học thuộc như vẹt…

- Sao nữa, từ năm hai mươi đến giờ không về nhà rồi.

- Không sao, đừng chảy nước mắt. Sắp được quẳng về rồi.

Weiss mang bình khí bơm đầy ra ngoài gara, ngồi xuống chở những người tù và chăm chú ngắm xung quanh chiếc bình như tìm lỗ thủng trên đó. Rồi ghé sát tai vào bình tập trung nghe xem có khí lọt ra không.

Tên cao lớn, gầy gò, mũi đầy nhụn, không thèm quay người, hỏi bằng tiếng Nga:

- Này, lính có hút thuốc không?

Weiss chăm chú quay chiếc bình trên tay.

- Mày thèm, tao sẽ cho mày thuốc lá? - Tên cao ngổng cao nghều lại hỏi bằng giọng nam trung phì phì.

Weiss vẫn tiếp tục công việc của mình.

- Mày đừng sợ, nó không hiểu cái quỷ gì bằng tiếng Nga đâu. - Tên vạm vỡ nói. Rồi hỏi bằng tiếng Đức: - Này, lính, mấy giờ rồi?

Weiss trả lời:

- Không có đồng hồ - Rồi liếc nhìn một cái rất chắc chắn ghi nhớ lại nét mặt tất cả bọn này.

Mỉm cười với Weiss, tên tóc hung, hói trán kêu the thé lên như dế bằng tiếng Nga. Hắn nói giọng nam cao:

- Thế mà đồng hồ đeo tay trên tay hắn. Con lợn Đức cũng biết nói láo.[2] Nó nhã nhặn đưa thuốc lá ra và nói bằng tiếng Đức: - Xin mời, cầm lấy, xin ông vui lòng!

Tên tóc vàng hung giắt luôn điếu thuốc lá mà Weiss không lấy vào mang tai, thở dài và ca thán bằng tiếng Nga:

- Ấy thế mà cứ đổ máu cho bọn chúng. - Quay lại phía Weiss nói bằng tiếng Đức. - Lính, mày khá lắm, biết phục vụ đấy. - Giơ tay lên: - Heil Hitler!

Weiss đi vào gara, đặt bình ở đấy rồi lại quay ra, để một miếng ván lên đầu gối, trên đó có một tờ giấy viết thư.

Cúi đầu trên tờ giấy, Weiss triền miên suy nghĩ đưa bút chì trên mặt giấy. Chỉ thỉnh thoảng và vẻ ngoài như thờ ơ mới đưa mắt liếc nhìn những người mặc quân phục nước ngoài màu sắc khác nhau, bọn này nói thạo tiếng Đức và có khả năng cả tiếng các nước khác nữa cũng như tiếng Nga. Từ lâu chúng đã mất phong thái tự nhiên của mình rồi, cả những đặc điểm cá nhân nữa. Và mặc dù nhân dạng của chúng có khác nhau nhưng trên bộ mặt đều in rõ vẻ tàn bạo, thờ ơ, buồn chán như nhau.

Càng nhìn lâu những bộ mặt này anh càng hiểu rõ hơn là không có khả năng ghi nhớ chúng trong đầu óc.

Chủ nhật sau anh lại chiếm vị trí bên ga ra, và dũa rồi anh đặt miếng vá lên buồng xe ô tô. Làm xong việc này anh lại từ từ tháo ra, rửa sạch rồi lại lắp bình hòa khí rồi lau tay bằng mảnh vải cũ. Và cũng như lần trước, anh lại ngồi viết thư.

Còn những người này, rõ ràng là đã quen với người lính Đức ít nói, có kỷ luật nên ngồi tán chuyện thoải mái với nhau.

Weiss đảo mắt thờ ơ nhìn các bộ mặt, sau đó chuyển sang nhìn một vật khác rồi lại viết như đã nhớ ra những lời cần thiết cho bức thư.

Một người lính viết thư về nhà - một cảnh tượng quá quen thuộc cho nên không ai trong đám người này còn để ý đến anh nữa. Ngoài ra họ còn tin rằng anh ta chẳng hiểu gì tiếng Nga cả.

Cầm đầu đám người này có lẽ là anh chàng gầy gò, đầu trọc đường nét trên mặt đều đặn, mắt xám lạnh nhạt và hàng lông mày chĩa nhọn ra thành một vạch mỏng trên chiếc trán rất rộng. Khi hắn buông ra những câu nói ngắn, tất cả đầu im lặng, kể cả anh chàng giọng nam trung ngọng một cách kỳ khôi, thích dùng thành ngữ như: “Để giết không nhất thiết phải biết cách mổ”, “Giữa bọn khốn nạn tôi cũng có thể là người tạo ra cái mới”, “Trả đắt nhất là trả cho tình yêu chân thành”. Hắn nói giọng uể oải.

- Hình như trước kia, tao đã cưới một cô người gầy mắt to.

Anh chàng đầu trọc cười:

- Và ở Beirut đã đuổi đi một tên Do Thái Liban.

- Thế tại sao lại làm nhục, đem cho một tên Ả rập mà đáng lẽ ra nên cho một tên trùm bộ lạc.

Tên đầu trọc đảo lông mày vẻ đe dọa, nói rít qua kẽ răng:

- Mày nói cái gì mờ ám về tao thế?

Tên giọng nam trung đấu dịu:

- Thôi được, khàn ạ, mày đúng, mày đúng!

Lão già người gân guốc, khô khan, giống một chú thiếu niên có bộ mặt nhỏ, quắt lại vì những nếp nhăn, mũi có bướu, hỏi bằng giọng Caucasus:

- Tộc trưởng? Tộc trưởng là gì? Tao chính là tộc trưởng. Bán bao nhiêu mày không nhớ à?

Tên mặt phị, tóc vàng úa xõa xuống chiếc trán hói nhún vai.

Tên đầu trọc nói:

- Thưa các ông, ngay ở đây chúng ta cũng nên tuân theo trật tự.

- Của bọn Đức?

- Tôi nói đến kiều dân Nga. Một số được Hitler động viên, có những hy vọng gì đó, số còn lại - trong số này có cả những người đã vô sản hóa - bắt đầu lo lắng cho số phận của Tổ quốc.

- Cần phải mổ, - lão già khuyên.

- Không loại trừ chuyện đó, - tên đầu trọc đồng ý. - Tôi đã nói tên một thằng với “xếp”, tôi đề nghị để chúng ta giúp sức - khử bằng tay thôi. Làm thế có ý nghĩa như chúng ta chính thức chỉ cho bọn chúng biết việc chúng ta sẵn sàng xử tội bọn thoái lui. Nhưng than ôi, sếp lại từ chối, nói rằng việc đó do Gestapo đảm nhiệm. Thật tiếc quá! - Tên trọc buồn rầu, kết thúc câu chuyện.

Tên mặt phị vẻ thơ mộng nói:

- Còn ở nước Nga bây giờ là mùa xuân!

- Mày sẽ nhảy và đừng quên quấn xà-cột cho chân khỏi ướt.

- Tao cho rằng sẽ khô ngay…

- Chỉ có ba tuần lễ chúng đã chiếm toàn bộ Ba Lan rồi.

- Nhưng nước Nga không phải Ba Lan.

- Đấy là nước Nga nào đối với mày? Bolshevik ấy à?

- Thì, dù sao…

- Và tên này nữa! Cũng rên rỉ như con chó con.

- Trong mỗi con người chúng ta đều có cái gì đó từ động vật…

- Mày hãy nhớ lấy cái số trên vòng cổ mày, còn các thứ khác hãy quên đi…

Những tia sáng mặt trời khô khan, nồng lên mùi bụi chiếu xuống khu đất lát bằng đá cuội, chiếu cả lên những cửa sổ sau song sắt trên các tòa nhà, và cả bọn cặn bã này - những tên bán nước đang mặc những bộ quân phục thừa cướp được của quân đội chiến bại của các nước châu Âu. Từ trên tường cao có mành chắn rủ xuống đan bằng dây thép gai đổ xuống những bóng đen rộng, và hình như cái sân này bao bọc bằng những chiếc hào đen. Tiếng ủng nặng nề của bọn gác lộp cộp trên thành các chòi canh. Lưng cong xuống, Weiss ngồi giữ tấm bảng có giấy trên đầu gối, và anh đã cố gắng vạch bút chì ra đấy một cái gì đó. Ở đây anh cũng là một tù nhân - một tù nhân phải phục tùng cuộc sống theo quy tắc đã định và nghiêm ngặt như trong nhà tù.

Ấy thế mà ở đây anh lại là người tự do nhất, thậm chí còn hạnh phúc nữa. Và mỗi ngày ở cái thế giới khủng khiếp này anh lại càng tin chắc chắn hơn là ở đây anh là con người duy nhất có hạnh phúc. Vì mỗi phút của đời mình, anh đều đang dùng cho công việc phục vụ lợi ích cho nhân dân Xô Viết.

Cũng như bây giờ, ngồi dưới nắng mặt trời, anh lo làm việc một cách miệt mài và cố gắng. Đúng, anh đang làm việc. Anh vẽ trên những tờ giấy dễ tẩy chì chân dung những người này. Mỗi người anh muốn vẽ hai lần - hình chính điện và hình trông nghiêng. Anh vẽ với một sự cẩn thận của họa sĩ tinh xảo.

Trước kia Weiss chưa bao giờ cảm thấy mối xúc động xao xuyến như vậy, cũng như lòng khao khát khẳng định tài năng vẽ của mình như những lúc này.

Và nếu như trong nghệ thuật anh vô cùng xa lạ với chủ nghĩa khách quan thờ ơ và thô sơ, thì bây giờ chỉ có phương pháp mô tả này mới có thể thay thế được việc thiếu máy ảnh của anh. Anh phải dựng lại những bộ mặt này trên giấy với một độ chính xác hầu như đây không phải là tranh vẽ, mà là tranh truyền thần.

Ngồi vẽ anh phải giữ cho có bộ mặt mất ngủ, đăm chiêu suy nghĩ của một người đang vất vả tìm từ để viết thư. Và đồng thời phụ thuộc vào kết quả công việc hiện nay, có khả năng, sẽ là những số phận và sinh mạng của những người Xô Viết.

Đến nhà ăn này còn có cả một cặp vợ chồng câm điếc. Chồng là một người chắc khỏe, vai rộng, tóc đen, bộ mặt không cử động có những đường nét thô. Đôi mắt sắc sảo một cách đề phòng có cái nhìn hằn thù cô độc. Vợ là một phụ nữ tóc hung mặt có nhiều lông tơ, người thon, cao, không bình tĩnh, nhạy bén với sự chú ý nhỏ bé nhất của người khác đối với chị hoặc là, trái lại, có tính đãng trí. Trên nét mặt chị cứ chốc lại thể hiện điều hiện đang làm chị xúc động. Đây là một sự thể hiện bằng nét mặt hết sức tinh tế độ nhậy cảm phản ánh khía cạnh nhỏ bé nhất của điều lo lắng.

Hai người này không thuộc số nhân viên phục vụ. Ở đây họ có một địa vị đặc biệt nếu xét theo cách người chồng tỏ ra như không nhận thấy một ai trong số bọn cùng ngồi bên bàn ăn, mà bọn này cũng không có ý định trước sự có mặt của người chồng câm nói điều gì đó làm đôi vợ chồng phải nổi giận, mặc dù lợi dụng cái điếc của vợ chồng này cũng được.

Một lần, một tên trung sĩ mới từ xa về - một thanh niên to béo, đẫy đà, đến ăn trưa ở nhà ăn. Đưa mắt liếc nhìn người đàn bà câm, hắn nói với tên ngồi bên:

- Một mụ kháu đấy, tao không từ chối quờ quạng mụ ta một tối.

Người chồng đứng lên, từ từ tiến lại phía tên trung sĩ và đánh gọng tay rất nhanh vào cổ hắn. Rồi xách vai tên trung sĩ đứng dậy và lại đặt hắn ngồi xuống ghế, sau đó quay về ngồi bên cạnh vợ. Không một ai trong nhà ăn làm một hành động gì tỏ ra phản đối. Họ tiếp tục ăn như không có chuyện gì xảy ra.

Weiss cũng biết rõ cách đánh tay này. Nó gây nên sự tê liệt đột ngột vì choáng đau.

Tên trung sĩ mặt trắng bệch, ướt đẫm mồ hôi, mồm há rộng ra để hít không khí. Hắn rất đau và cố bò ra khỏi bàn ăn.

Weiss dẫn hắn ra sân, sau đó đưa về phòng mình, đặt lên giường. Lúc cảm thấy đã khá hơn, tên trung sĩ vùng dậy tuyên bố một cách nguy hiểm là thằng câm sẽ đáng được làm quen một cách thú vị với Gestapo. Rồi hắn bỏ đi lên ban tham mưu doanh trại. Nhưng chỉ lát sau hắn đã quay lại vẻ thất vọng, đau khổ.

Dần dần, vì nổi giận, hắn kể với Weiss tại sao cấp trên lại kiên quyết không chấp nhận báo cáo về việc hắn bị làm nhục. Chính Weiss cũng bắt đầu đoán rằng đây là một cặp vợ chồng kỳ lạ.

Canaris tự coi mình là nhà phát minh khi thu thập những người câm điếc cho công tác gián điệp. Hắn dùng những người câm này để trong các điều kiện khác nhau có thể biết được các nhân vật hắn theo dõi bàn luận gì.

Để tránh không bị các đối tượng theo dõi, những gián điệp câm điếc này bằng cách quan sát cử động của môi những người nói chuyện có thể xác định chính xác là họ đang nói gì. Nếu khoảng cách rất lớn thì chúng dùng ống nhòm hoặc các kính đặc biệt có hệ thống mắt kính riêng đã tính toán kỹ cho những tên này nhìn thấy rõ hình.

Nhưng vợ chồng câm này đang bị phạt.

Họ giấu “sếp” của mình là họ sắp có con. Và ở xa nước Đức, họ tính rằng người vợ sẽ kịp giải quyết xong chuyện cái thai.

Nhưng họ phải trở về Đức trước khi đứa trẻ ra đời.

Người vợ ngay trong tháng cuối cùng của thai nghén cũng bị bắt đi ngay trên đường phố và mặc dù chị ta là điệp viên của Cục tình báo, vẫn bị đưa vào quân y viện và ở đây bị mổ lấy mất cái thai sắp đến ngày ra đời.

Họ nói với chị ta là đứa trẻ đã chết. Còn sinh mệnh của chị ta đã được các bác sĩ loại giỏi cứu sống. Cục tình báo không tha thứ cho các bác sĩ nếu như họ làm mất một người cần thiết.

Còn bây giờ vợ chồng họ bị đầy đến đây, như tên trung sĩ nói đầy ác ý là để “cách ly”. Lúc đầu hai vợ chồng “giả vờ điên” và đã định tự tử bằng hơi ngạt. Nhưng Cục tình báo đã cho người theo dõi họ. Mọi dự định sau đó của họ tìm các phương pháp khác để tự vẫn đều kết thúc không hiệu quả, và họ thôi không tự vẫn nữa sau khi đã hoàn toàn nhận rõ rằng không thể từ chối phục vụ Cục tình báo được kể cả bằng cách chết.

Weiss mua của viên huấn luyện chó một con chó con bị loại và đem tặng người đàn bà câm điếc. Lúc đầu chị ta do dự có nên nhận hay không, vẻ cầu khẩn và lúng túng nhìn chồng. Người chồng gật đầu. Người vợ vô cùng khao khát túm lấy con chó, áp nó vào người mình. Người chồng rút ví ra đưa mắt dò hỏi và nghiêm nghị nhìn Weiss.

- Tôi thật là hài lòng nếu anh chị nhận tặng phẩm của tôi.

Người chồng đứng lặng một lát, bỏ ví vào túi, chìa thuốc lá ra. Hai người cùng hút thuốc. Weiss nói:

- Tôi làm ở chỗ thiếu tá Steinglitz. Cũng Cục tình báo.

Người đàn ông gật đầu.

Weiss giải thích:

- Tôi đành phải giúp đỡ trung sĩ, anh chị có thể đã bị những chuyện không may đe dọa.

Người chồng khinh bỉ bĩu môi.

Người vợ một tay ôm con chó, tay kia đưa ra bắt tay Weiss. Nét mặt chị ta thật hiền và chứa đựng vẻ buồn bên trong.

Chị ta khua tay một vòng trên bụng và lắc đầu. Nước mắt trào ra.

Người chồng mím môi, nét mặt trở nên đanh lại. Anh ta đập nắm đấm vào đầu rồi nhắm mắt lại, sau đó buồn rầu giang tay ra.

Weiss nói:

- Tôi hiểu nỗi đau khổ của anh chị. Nhưng cần phải sống.

Người vợ chỉ ngón tay vào mình, vào chồng, sau đó vào con chó, lắc đầu.

- Đúng, chị đúng, - Weiss nói. - Con người không phải là động vật. - Weiss im lặng một lát, sau đó anh khẽ ngâm câu: “con người - đấy chỉ là con thú hoang dại được bao bọc bằng một lớp sơn mỏng đã được dạy thành thục”.

Người vợ kinh tởm bước ra xa khỏi anh. Weiss vội giải thích:

- Erich Rotaker, nhà sử học vĩ đại của chúng ta khẳng định như thế đấy.

Người chồng quệt ngón tay lên trán mình, sau đó vẫy ngón tay này phản đối.

- Tôi cũng nghĩ như vậy, - Weiss nói. - Nhưng có nhiều người không phải chỉ nghĩ mà còn hành động như vậy.

Người chồng gật đầu đồng ý.

Cứ chiều đến hai vợ chồng câm lại dắt chó ra dạo chơi ngoài bãi trống. Hễ chỉ nhìn thấy Weiss là con chó lại chạy đến với anh và hầu như không chủ tâm Weiss trở thành người bạn đồng hành của cặp vợ chồng câm kỳ lạ trong thời gian đi dạo chơi.

Gần đây cặp vợ chồng này mang theo chiếc bảng con kẻ ô vuông, họ viết trên bảng rất nhanh, sau đó xóa ngay đi những điều đã viết bằng miếng bọt biển ướt. Điều đó làm việc trao đổi dễ dàng hơn.

Bị bỏ lang thang vì nỗi đau khổ của mình là câm điếc, hai con người đã tìm đến nhau khi còn nhỏ tuổi. Anh ta nguyên là thợ mỏ và là con một người thợ mỏ, còn thiếu nữ là con một linh mục, cả hai bỏ nhà chạy đi khi bố mẹ cô gái phản đối sự kết bạn của con với người thanh niên câm điếc là công nhân.

Ở một trong các đơn vị của Cục tình báo Đức, người thanh niên làm nhân viên nhảy dù thí nghiệm. Lương kiếm được khá nhiều. Anh ta tiến hành các chuyến nhảy dù tập dượt trong những điều kiện phức tạp nhất, những điều kiện mà các điệp viên có thể gặp khi ném xuống nước nào đó. Anh ta giấu vợ không phải mình đang phục vụ cho Cục tình báo, mà là những nguy hiểm hàng ngày anh ta phải trải qua. Trong một lần nhảy hỏng anh ta bị thương rất nặng. Anh ta hiểu rằng, nếu mình chết người vợ sẽ tự vẫn. Nhưng sau đó thì may mắn đến với họ. Cả hai người cùng được trao một công việc khác dễ thở hơn trong Cục tình báo. Weiss biết công việc “dễ thở” này là thế nào rồi. Họ đi khắp các nước. Lúc nào họ cũng mơ ước có con. Họ chỉ sợ một điều: lại sinh ra một đứa trẻ câm điếc.

Weiss hỏi:

- Thế giá như anh chị không đồng ý trở về trước khi sinh nở?

Người chồng viết rất nhanh trên chiếc bảng kê ô vuông: “không hoàn thành” - và đưa cánh tay vạch ngang cổ họng, - mắt đảo long lên.

Khi Weiss viết rằng, anh từ vùng Baltic đến, người đàn bà liếc chồng đầy ý nghĩa và nhanh chóng viết trên bảng: “Chúng tôi đã đoán anh không phải là người quốc xã”.

“Tại sao?”

“Một số từ anh phát âm bị khác”.

“Nhiều từ như vậy không?”

“Không. Rất ít thôi. Và, có khả năng, anh phát âm đúng, nhưng cử động của môi bị khác cho nên chúng tôi không hiểu hoàn toàn”.

Một lần vào ngày chủ nhật, người đàn bà câm phàn nàn với Weiss rằng chồng chị không muốn lễ thánh.

Người chồng nhún vai, sờ tai, môi và giơ nắm đấm lên dọa trời.

Về phần mình, người vợ duỗi bàn tay xòe ra lên trời, sau đó chỉ sang chồng, rồi sờ vào ngực mình và âu yếm mỉm cười, cúi đầu xuống.

Weiss hiểu người đàn bà này.

Đi qua những tên phá hoại đang sưởi dưới nắng mặt trời mà Weiss đã quen mặt họ, vợ chồng người câm kinh tởm quay mặt đi.

Khi họ rẽ vào ngôi nhà một chái, Weiss bắt chước một người nhảy dù sắp xuống đất, tay giơ lên và hơi ngồi xuống. Người chồng gật đầu làm động tác như là rút súng lục ra và chĩa tay có một ngón duỗi giống như nòng súng về phía vợ và vào bản thân.

Weiss chỉ cho xem quân hàm của mình.

Người chồng phản đối, lắc đầu và lại chỉ vào vợ và vào bản thân.

Weiss hiểu, người chồng giải thích rằng, bọn phá hoại được trao nhiệm vụ giết thường dân chứ không phải quân nhân.

Giữa những viên đá cuội trên bãi cỏ dại đáng thương mọc chen lên, người đàn bà câm đã thông minh tìm được giữa đám cỏ hoang những cây có hoa nhỏ cứng, lớn hơn đầu chiếc kim một chút, gộp chúng lại thành một bó hoa xinh đẹp, ngửi hương thơm hầu như không có của hoa, khoan khoái nhắm mắt lại. Nét mặt người chồng khi đó tỏ ra có lỗi một cách buồn rầu.

Weiss viết lên chiếc bảng kẻ ô: “Nhưng sau này anh chị sẽ có thể mua được cho mình một trang trại?” Người chồng thể hiện ra trên nét mặt một nụ cười giễu cợt. Rồi viết: “Viên dạy chó kiếm được nhiều tiền hơn chúng tôi”. Rồi lại chĩa ngón tay ra làm giống nòng súng lục, nhíu mắt lại lấy đích, viết tiếp: “Đấy, làm như thế họ trả nhiều tiền hơn”.

Người vợ đọc xong, ngước mắt nhìn trời, sau đó đưa mắt nhìn chồng và lắc đầu. Rồi nghiêm nghị nhìn thẳng vào mắt Weiss, chị đưa ngón tay ra để dọa Weiss.

Thì ra vợ chồng họ cho rằng Weiss là người của Cục tình báo, một người cùng nghề với họ, nhưng họ không tán thành những kẻ đi giết người.

Một tuần sau, Weiss thấy người chồng ngồi lên xe hơi có viên sĩ quan đi kèm. Nét mặt người câm này tối tăm, đau khổ, đôi mắt long lên vẻ đau đớn.

Và mấy ngày sau thì chúng đưa nốt cả người đàn bà câm đi. Weiss mãi mới nhận ra chị ta khi chị ta đi lại phía xe ô tô tay xách chiếc vali con. Chị ta khó nhọc lê từng bước, tóc xõa xuống, vai xọp lại, một túm tóc xòa trên trán, môi dưới mím lại, còn mặt thì xám đen như mặt người chết, mắt không cử động. Giữa đường lúc mắt chị ta bỗng gặp Weiss thì anh thấy chị ta không biết đấy là ai nữa, vì đôi mắt đã mờ đục không nhìn thấy gì.

Thế là đôi vợ chồng bị chia cách nhau.

Bây giờ, chắc rằng họ sẽ phải làm việc mỗi người một nơi. Làm việc như những chiếc máy nhớ bằng con người để nghe trộm bằng mắt thường.

Không khí ẩm lạnh, mờ đục, ướt át, từ trong nhà chứa xe xông lên nồng nặc mùi xăng cất bằng than đá. Loại xăng tốt của Rumania chỉ dùng cho máy bay.

❀ ❀ ❀

[1] Tức ngày hội cày ngả. - ND.

[2] Nguyên văn: biết tưởng tượng. - ND.