… Trên tấm hình tượng trưng đầu tiên của người tình báo có vẽ Thanh kiếm và Lá chắn. Phải, người tình báo đánh bại kẻ thù bằng Thanh kiếm trừng phạt, nhưng Lá chắn trao cho người tình báo không phải để anh ta hộ thân mà là để bảo vệ tất cả mọi người dân Xô Viết.

Weiss được đưa về quân y viện với số hiệu đeo ở tay. Giá không còn tay chắc chúng sẽ dính số hiệu này vào chân. Và nếu như tứ chi đều không thì chúng đeo vào cổ cũng nên.

Cũng như ở khắp mọi nơi, trong quân y viện cũng có nhân viên Gestapo. Tên này theo dõi xem các thầy thuốc thấm nhuần chỉ thị của bọn quốc xã chính xác đến mức nào. Vì quốc xã không cần bọn què quặt mà chỉ cần lính. Điều chủ yếu là không cứu sống kẻ bị thương, mà đưa người lính sau khi bị thương ra trận. Kẻ bị thương có thể yếu đi vì mất máu, và đau khổ, kêu gào, khóc lóc, rên rỉ. Nhưng dù có thế nào đi nữa kẻ bị thương trước hết có nhiệm vụ phải chữa khỏi vết thương trong thời hạn đã quy định trước cho hắn để phục hồi sức khỏe.

Theo dõi tập thể thầy thuốc là hạ sĩ Fischer. Còn theo dõi bệnh nhân là nhóm trưởng Bartsch.

Bartsch hoàn toàn khỏe mạnh nhưng lại nằm bất động như tất cả những kẻ bị thương nặng. Nằm chảy nước trong băng. Đó là công việc của hắn. Hắn được đưa từ phòng này sang phòng khác, từ giường này sang giường khác để có thể nghe thấy tên lính mặt trận nói gì trong cơn mê sảng. Hoặc sau đó tên lính này kể gì về các trận chiến đấu.

Fischer thì làm việc phân loại thương binh. Hắn phân phối thương binh vào các phòng nằm, chú ý đến không những đặc điểm vết thương mà còn cả những tin tức Bartsch cung cấp về tên lính bị thương. Ở phía hiên nhà tách rời ra, trong phòng bệnh nhân có chắn song ở cửa sổ là bọn thương binh bị Fischer kết vào tội phục vụ trong các đơn vị phạt.

Fischer nhanh nhẹn, cởi mở. Tên béo tốt, no nê, yêu đời này có đôi mắt màu nâu trong sáng. Lúc nào miệng hắn cũng ngậm mẩu xì gà.

Vì ở mãi trong quân y viện, với cuộc sống buồn thảm thiếu không khí, vì nằm cố định không hoạt động, Bartsch người trắng bệch, mềm nhũn, yếu ớt, đau khổ vì khó thở và mất ngủ triền miên. Trên mặt hắn khắc sâu vẻ đau khổ rõ hơn cả ở những người đang hấp hối.

Trong phòng bệnh nhân dành cho sĩ quan, việc chăm sóc bệnh nhân được quy định không theo tình trạng vết thương, mà theo cấp hiệu, huân chương, loại binh chủng, mối quan hệ và tiền bạc. Ở đó cũng có cả Fischer và Bartsch.

Công việc nhận thức một thời gian là mối nguy hiểm chết người đối với Weiss. Cho nên khi hồi tỉnh lại, anh cũng không vội vã sung sướng vì mình còn sống, mà anh lo lắng một điều rằng anh có tự kiểm tra được mình trong lúc mê sảng hay không, anh có im lặng hay không. Nhưng hình như mọi việc đâu vào đấy cả.

Bác sĩ giải phẫu khám bệnh cho anh với sự có mặt của Fischer. Tên này hỏi bằng một giọng thật cứng nhắc rằng anh muốn được chạy chữa như thế nào:

- Hơi đau một chút, nhưng chóng khỏi hơn, chóng được ra mặt trận, hoặc gây tê mạnh hơn nhưng lâu hồi phục hơn.

Nhất thiết Weiss phải trở về đơn vị đặc biệt của anh càng nhanh càng tốt. Cho nên anh nói với giọng chân thành đầy quyến rũ rằng anh mơ ước nhanh chóng được có mặt ở tiền tuyến. Fischer ghi dấu đầu tiên vào bệnh án của Weiss khi chẩn đoán xong sức khỏe chính trị của anh.

Tính quan sát nhuần nhuyễn của Weiss đã giúp bản thân anh xác định ngay được các nhiệm vụ thực sự của Fischer và Bartsch.

Khi Bartsch với giọng rên rỉ đau khổ khuyên Weiss phải làm thế nào để kéo dài thời gian nằm trong bệnh viện, Weiss liền hắt phần cặn cà phê ở cốc mình vào mặt hắn. Anh yêu cầu gọi Fischer đến. Nhưng không cần phải báo cáo với Fischer. Khi nhìn thấy bộ mặt Bartsch lấm đầy cặn cà phê, tên này tự hiểu tất cả. Hắn nghiêm nghị nói với Weiss:

- Anh là lính, không được nóng nảy, Bartsch rất trung thành với quốc trưởng…

Bây giờ anh không cần có thêm bằng chứng gì nữa: anh đã tỏ rõ tất cả về Fischer và Bartsch.

Quân y viện trông giống như một bãi chiến trường sau trận giao tranh, chỉ khác ở chỗ tại đây tất cả đều ngăn nắp, sạch sẽ. Quan sát bọn bị thương, nghe tiếng chúng rên rỉ, nhìn thấy bọn lính này đau khổ ra sao với những chiếc chân tay cụt, què quặt, sắp chết, Weiss có một tình cảm trái ngược nhau.

Đây là bọn kẻ thù. Cho nên bọn chúng rơi vào đây càng nhiều càng tốt. Như vậy có nghĩa là quân đội Liên Xô phản công có hiệu quả cuộc tấn công của lũ phát xít.

Nhưng đây lại là những con người. Suy yếu đi vì đau khổ, cảm thấy cái chết đã lại gần, một số tên trong bọn này hầu như đã trở lại với cái vẻ người tự nhiên của chúng: những người cha trong các gia đình, những người thợ, những người nông dân, công nhân, sinh viên, học sinh mới rời ghế nhà trường.

Weiss đã nhìn thấy đôi mắt một tên lính mờ đục đi như chết khi Fischer vui vẻ vỗ vào vai hắn tuyên bố rằng vết thương đã khỏi. Nghĩa là ra mặt trận. Và nếu một số tên khác có đủ nghị lực để ngủ thiếp đi không kể gì đến cái đau đớn khổ sở khi rơi vào giường quân y viện, thì đêm trước ngày xuất viện tất cả cũng đều đau khổ vì mất ngủ. Chúng không thể giấu kín trong người lòng ham sống nhưng chúng chỉ nghĩ về bản thân thôi. Không tên nào nói rằng hắn không muốn chém giết.

Một lần ban đêm Weiss nói vẻ thử thách:

- Tao không thể nào ngủ được, lúc nào tao cũng chỉ nghĩ đến tên lính xe tăng Nga, một tên lính đứng tuổi. Vợ, con. Có thể cũng như tao. Trước khi nhập ngũ cũng làm lái xe, thế mà tao giết nó.

Một tên nào đó lẩm bẩm trong bóng tối:

- Nếu mày không giết nó thì nó cũng đã giết mày rồi.

- Nhưng mà toàn thân nó đã bị thương nặng.

- Bọn Nga sống dai lắm.

- Nhưng nó xin tha chết.

- Mày nói láo, chúng không bao giờ xin! - Tên nào đó nói giọng khàn khàn vẻ chắc chắn.

Bartsch hỏi to giọng.

- Thế nếu có tên nào đó van xin?

- Thì tao nói là chúng nó không van xin! - Vẫn cái giọng bướng bỉnh nhắc lại - Chúng nó không xin và có thế thôi! - Và đầy ác ý nó nói thêm: - Mày ngu như bò, đừng có chộp lấy cái hớ của tao, tao đã thấy bọn chúng rồi!

- À, mày như thế… - Bartsch bắt đầu lên giọng đe dọa.

- Như thế đấy - giọng khàn khàn cắt lời hắn rồi im lặng.

Ngày hôm sau, khi Weiss thay băng xong trở về phòng thì trên chiếc giường hôm trước tên lính giọng khàn khàn nằm đã là một tên thương binh khác, tên này đang khẽ rên rỉ, ca thán:

Weiss hỏi Bartsch:

- Thế thằng ấy đâu? - Và hất đầu về phía chiếc giường.

Bartsch nháy mắt đầy ý nghĩa.

- Người lính Đức chỉ có khinh kẻ thù. Thế mày nghĩ sao?

Weiss trả lời tin tưởng:

- Tao căm thù kẻ thù của tao!

- Đúng - Bartsch tán thành - Mày nói đúng.

Weiss nhìn thẳng vào mắt hắn nói:

- Tao biết tao đang phục vụ cho ai và tao phải căm thù ai - Và, cảm thấy không cần thiết phải nói bằng giọng như thế, anh hỏi vẻ quan tâm:

- Bartsch, cậu có khỏe không? Tớ thật muốn sau này được gặp lại cậu, ở nơi nào đó ngoài mặt trận.

Bartsch than vãn nói:

- Ừ, tất nhiên là, có thể… - Sau đó hắn tức giận nói: - Tao không hiểu được bọn Nga. Chúng muốn cái gì? Quân đội đã tan rã thế mà chúng vẫn tiếp tục chiến đấu. Mọi dân tộc văn minh khác từ lâu đã đầu hàng và thích ứng với điều kiện mới để kéo dài sự tồn tại của mình rồi…

- Chúng phải kéo dài sự tồn tại đến bao giờ? - Weiss hỏi.

Bartsch trả lời không xác định:

- Hiện giờ thì công nhân phương Đông có nhiều hơn số chúng ta cần rất nhiều…

- Thế cậu cần bao nhiêu?

- Tao thì độ năm sáu tên.

- Tại sao lại không mười, hai mươi?

Bartsch thở dài:

- Nếu như ông cụ nhà tao mua thêm đất… Còn tạm thời gia đình tao tính toán rằng năm sáu tên là đủ. Dù sao thì cũng phải nuôi chúng. Nhà tao có một trại gia súc ở Bavaria, và nuôi thêm mấy con vật có lợi hơn là mấy tên công nhân thừa. - Rồi hắn huênh hoang: - Tao tốt nghiệp trường kinh tế nông nghiệp năm ba mươi nhăm. Hiện giờ bố tao vẫn hỏi tao là nên hùn vốn vào đâu thì có lợi hơn. Trong những năm khủng hoảng ông cụ thường lên thành phố chơi bời. - Hắn chỉ vào lòng bàn tay: - Một miếng mỡ lợn như thế này, xin mời, một gái. Bà cụ biết. Thế là giấu biến cái chìa khóa kho đi. Ông cụ liền làm một cái móc mở khóa. Hiện giờ ông cụ trông còn khoẻ chán.

- Mở khóa ăn cắp mỡ để mua gái á!

- Mang về được hai mụ từ trại đàn bà.

Weiss nói giọng mong ước:

- Dù sao tớ cũng rất muốn được gặp lại cậu ngoài mặt trận, rất muốn…

Bartsch không thích nghe những lời này, hắn im lặng, quay mặt vào tường.

Trong thời gian giải phẫu và thay băng rất đau đớn, Weiss tỏ ra khôn ngoan không đúng mức. Anh im lặng, cắn môi, người đẫm mồ hôi vì chịu đau. Và không bao giờ phàn nàn với bác sĩ là yếu mệt, người khó chịu, cũng không xin thêm thức ăn bồi dưỡng cũng như thuốc thang như tất cả bọn thương binh khác làm để gửi cho gia đình hoặc đem bán chợ đen. Anh quá khác biệt với bọn chúng và điều này có thể gây nghi ngờ.

Bartsch kể rằng, ở Tiệp Khắc hắn đã đổi những loại thuốc rẻ tiền nhất lấy đồng hồ, vòng xuyến, nhẫn vàng và thậm chí còn mua được cả gái bằng cách đó. Hắn lợi dụng tình thế bất lợi của những kẻ có người nhà bị ốm đau. Thuốc thang cũng không quan trọng lắm nhưng nó lại cho nhiều thứ. Hắn báo cho Weiss biết một bí mật là các cơ quan có trách nhiệm của quân đội có lệnh tịch thu ngay tất cả thuốc thang ở những vùng lãnh thổ chiếm được. Điều đó không phải là vì ở Đức thiếu thuốc, mà là để góp phần làm giảm dân số ở những vùng này. Bartsch thèm muốn địa vị của Fischer, sếp của hắn, tên này kiểm soát tất cả các loại thuốc nhập vào của quân y viện. Một phần đáng kể Fischer thả ra ngoài chợ đen. Có mấy tên lính với những vết thương đáng nghi ngờ ở ngón tay. Chúng biết rằng nếu như chúng giấu giếm dù chỉ một pfennig[1] trong số tiền Fischer trao, bất cứ lúc nào Fischer cũng có thể trao chúng cho cảnh sát quân sự.

Sau đó với vẻ kính trọng, Bartsch nói rằng: không một ai được biết rõ như Fischer: cuộc tấn công chuẩn bị ở đâu, bao giờ và quân Đức thiệt hại bao nhiêu.

- Làm sao Fischer biết được? Weiss nghi ngờ hỏi. - Mày toàn nói láo!

Bartsch thậm chí không bực mình.

- Không, tao không nói dối. Fischer là một nhân vật tai to mặt lớn. Theo các chỉ tiêu xác định, y lập danh sách các loại thuốc cần thiết cho một chiến dịch, còn sau đó thì nộp các báo cáo về số thuốc đã dùng, số này theo tính toán tương đương với số thiệt hại. Thậm chí còn lập hồ sơ về số quân trang không hoàn lại cho các quân y viện.

- Tại sao không hoàn lại? - Weiss ngạc nhiên.

- Đồ ngốc, - Bartsch nói - Thế chúng ta chôn số chết trần truồng hay sao? Chỗ chúng ta đây không phải trại tập trung.

Câu chuyện phiếm cởi mở này của Bartsch có tác động chữa bệnh cho Weiss.

Các vết thương của anh mãi không liền da. Vì bị thối rữa gần ba tuần liền nên nhiệt độ lên cao, và anh phải đem hết cả thể lực lẫn trí lực ra để không bị giảm nhận thức trong khi mê sảng, dù chỉ một chút. Điều này đã giúp anh ngay cả trong lúc mê sảng vẫn là tên lính Weiss của cơ quan tình báo chứ không phải người trước khi anh đi làm tình báo. Khi nhiệt độ giảm xuống, anh thoát ra khỏi cảnh mê man, hầu như không còn sức lực kháng cự lại cái đau phát điên lên được càng ngày càng chiếm lĩnh con người anh.

Trong lúc thay băng rất đau đớn, bọn thương binh kêu gào, rít lên, gầm rú và một số thậm chí còn định cắn cả bác sĩ và coi chuyện đó như lẽ tất nhiên, không ai chê trách.

Weiss lại chịu đựng với sự kiên nhẫn chưa từng có ở đây, trong phòng băng bó anh cũng giữ được phẩm cách, mặc dù không cần thiết phải tỏ ra như vậy. Có lẽ khó mà biết được cuộc đấu tranh với những đau đớn này có ý nghĩa gì bởi vì rằng làm khác thế, Weiss đã cảm thấy mình là con người rồi.

Và rồi anh đã từ từ trở lại cuộc sống.

Anh không còn mê man nữa, nhiệt độ giảm dần, mỗi ngày cái đâu cũng bớt đi, sức lực phục hồi lại, thậm chí thấy thèm ăn.

Nhưng rồi sự chán nản, buồn rầu đến kiệt sức lại xâm chiếm tâm hồn Weiss. Tất cả mọi người Xô Viết từ già đến trẻ đầu tham gia vào cuộc chiến đấu sinh tử với kẻ thù, không ai tiếc thân mình, còn anh, một thanh niên, đảng viên cộng sản, lại chỉ lăn lộn trên giường bệnh của bọn Đức, không mang lại lợi ích gì cả. Các bác sĩ Đức đang trả anh về với cuộc sống. Ở đây không có gì đe dọa anh cả. Anh đang nằm trên chiếc giường ấm áp, sạch sẽ, no đủ, được chăm sóc trông nom, thậm chí anh còn được biểu dương nữa! Thế thì thôi chứ còn gì! Một lính Đức anh hùng đã tham gia trận đánh giáp lá cà!

Và cũng ở đây, qua bọn thương binh, Weiss còn được biết rằng, đơn vị đồn trú bị bao vây ở Kulichki, sau hàng loạt pháo rất mạnh của Đức dội vào thì bị tấn công và tiêu diệt hết.

Nghĩa là Weiss đã gây cho mình cái mạo hiểm chết người này một cách vô ích.

Anh đã hành động không đúng, hành động này chẳng có lợi ích gì, anh không và sẽ không có lý do gì chính đáng cả. Nhưng làm sao Weiss có thể biết được rằng khi người chiến sĩ xe tăng mất nhiều máu bò về được tới đơn vị thì đồng chí ấy lại không được phép báo cáo với Ban chỉ huy đơn vị về những chuyện đã xảy ra với anh.

Người chiến sĩ xe tăng không vũ khí, không đai lưng, lảo đảo đứng trước mặt trưởng phòng đặc biệt và im lặng. Người chỉ huy đòi đồng chí thừa nhận sự phản bội Tổ quốc: tất cả những gì đồng chí nói với người chỉ huy, hình như không đúng sự thật, là lời nói dối, lừa bịp. Có những sự kiện mà đồng chí không phủ nhận và không thể phủ nhận được. Phải, đồng chí đã gặp một tên phát xít. Đúng, và tên phát xít này đã không giết đồng chí, và đồng chí cũng không giết tên phát xít. Đúng, đồng chí cho tên phát xít tấm bản đồ, cho chiếc không quan trọng, nhưng đã cho. Còn gói tài liệu mật đâu? Không còn gói tài liệu. Chỉ một điều này cũng đủ rồi. Đánh mất gói tài liệu mất. Tất cả đều đã rõ.

Và đồng chí cũng đã rõ tất cả. Đồng chí biết rất rõ hoàn cảnh không lối thoát của mình. Đồng chí kiên cường tiếp nhận lời kết tội, chỉ đề nghị không thay đổi hoả điểm và bãi mìn. Khi đồng chí hiểu rằng cũng như trước, mọi người tỏ ra ngờ vực những lời đồng chí nói thì bây giờ đồng chí đã hèn hạ van xin điều này như những tên hèn nhất nhất van lạy tha chết cho chúng.

Lời đề nghị cuối cùng này của đồng chí được tiếp nhận, nhưng hoàn toàn không phải vì mọi người tin đồng chí mà chỉ vì không còn thời gian thay đổi hoả điểm nữa.

Bọn Đức bắt đầu bắn pháo sang, và hệ thống mục tiêu của chúng ngay mấy phát đầu đã làm cho trưởng phòng đặc biệt suy nghĩ nhiều điều: mãi chúng vẫn bỏ qua các hoả điểm của ta, chỉ bắn vào các khu vực không có một khẩu đội nào. Sau cuộc tấn công bằng pháo thì bắt đầu các cuộc tấn công bằng xe tăng, và xe tăng Đức xô thẳng vào bãi mìn.

Người sĩ quan ấy hiểu rằng, đồng chí đã kết tội tử hình một người vô tội, một người anh hùng. Và tên Đức mà người chiến sĩ xe tăng nói đến, đúng là hoàn toàn không phải người Đức, mà cũng là tình báo như đồng chí. Và trong khi hoàn thành nhiệm vụ của mình, đã tin cậy ở người chiến sĩ xe tăng nhằm làm kẻ thù bị lạc hướng để cứu đơn vị đồn trú.

Khi lũ phát xít xông đến khu vực đóng quân của đơn vị, người trưởng phòng đặc biệt, nằm bên súng máy, bắn từng loạt đạn ngắn tiết kiệm. Sau đó anh bắn súng lục. Viên đạn cuối cùng có thể kết liễu bản thân mình, đồng chí đã nhằm cẩn thận rồi nổ vào đầu kẻ thù.

Khi người trưởng phòng đặc biệt bị thương nặng được kéo lê vào cơ quan phản gián Đức, đồng chí suy nghĩ có một điều là không được ngất trong khi hỏi cung và phải giải quyết một cách thông minh điều đồng chí đã quyết định: cứu người tình báo anh hùng khỏi nguy hiểm.

Đại úy Dietrich hỏi cung người trưởng phòng đặc biệt, dùng những phương pháp mà hắn coi là có hiệu quả nhất. Lúc đầu, người sĩ quan im lặng một cách có tính toán, bởi vì nếu không thế thì những lời khai của đồng chí sẽ không đúng sự thật lắm. Chúng có tra tấn đồng chí điêu đứng bắt đồng chí thú nhận, khi đó chúng mới tin đồng chí. Chúng tra tấn đồng chí mãi, tra tấn dã man bắt khai. Cuối cùng, khi đồng chí cảm thấy rằng không chịu nổi sự tra tấn nữa và có thể chết, khi đó sẽ không nói được điều đồng chí coi là cần thiết phải nói mà vì nó, đồng chí căn răng chịu khổ sở tăng gấp đôi nên đồng chí đã khai rõ điều mà kẻ thù giành được ở đồng chí. Đồng chí nói rằng đã phái chiếc xe tăng lao vào sau lưng địch để tung tin giả. Đồng chí đã trao cho người chỉ huy tấm bản đồ có ghi dấu hoả điểm và bãi mìn giả để quẳng nó cho bọn Đức. Nhưng khi xe tăng bị bắn, người chỉ huy hy sinh. Còn túi tài liệu trong đó có tấm bản đồ thì do một trong số các chiến sĩ xe tăng mang đi. Có một lính Đức dung cảm đột nhập được vào xe tăng, lao vào chiến đầu với tập thể các chiến sĩ xe tăng, nhưng bị giết. Người lái xe tăng duy nhất còn sống sót không bị thương đã cõng đồng chí mang túi tài liệu quay trở về đơn vị. Nhưng hoả lực quá mạnh, người này hoảng sợ, bỏ đồng chí bị thương lại, thậm chí quên cả việc lấy tài liệu, vì thế đã bị xử bắn.

Lần hỏi cung này, Dietrich mời cả Steinglitz đến. Và Steinglitz đã thành thạo giúp đỡ, bắt người cán bộ đặc biệt phải khai nhận. Sau đó chúng cử một tên lính đi kiểm tra các lời khai, và tên lính này báo cáo rằng, tại điểm đã chỉ đúng là có đào thấy xác người lái xe tăng đã bị xử bắn.

Thế là cả hai tên đều tin tưởng rằng, tù bình của chúng đã nói đúng sự thật.

Trong khi bọn Đức kiểm tra lời khai, người cán bộ đặc biệt đã tỉnh táo lại đôi chút. Khi chúng lại tiến hành hỏi cung, đồng chí lao thẳng vào Dietrich và cắn chặt lấy má nó, đồng chí đã kịp nghĩ ra rằng tên sĩ quan phản gián quý tộc có dáng dấp đàn bà này nhất định coi trọng vẻ ngoài của hắn. Dietrich lồng lên tự vệ, hắn rút súng lục và bắn chết ngay người cán bộ tình báo. Điều mà đồng chí mong đạt được.

Steinglitz cũng không mong muốn tranh cãi với Dietrich, mặc dù tên đại úy đã hấp tấp thủ tiêu mất một tù binh vô cùng quý giá. Hiện giờ hai tên này phải ủng hộ nhau. Vì rằng cả hai tên đã tin vào tài liệu giả của đối phương, và cả hai tên đều phải chịu trách nhiệm về điều đó như nhau.

Ở đây làm gì có điều kiện tranh cãi, cần phải thanh toán chuyện này càng nhanh càng tốt. Và, có thể tù binh bị giết lại tốt hơn cả. Không cần thiết gì phải ghi những lời khai của tù binh này. Không cần bàn bạc trước với nhau: sau khi bản đồ rơi vào tay lính Đức, kẻ địch liền thay đổi hoả điểm và đặt lại mìn trận địa. Chính tù binh khai như vậy. Và cả hai tên sĩ quan tình báo đã đảm bảo đúng những lời khai này bằng chữ ký của mình. Những chữ ký hiện nay đã củng cố lâu dài tình bạn bất đắc dĩ của chúng với nhau.

Còn đối với Weiss thì mọi việc đều đã rõ: vì lập trường chiến công hiển nhiên, người lính này xứng đáng được nhận huy chương và cấp hiệu binh nhất. Còn việc thoả thuận với tên chỉ huy chung đã lãnh đạo việc tiêu diệt đơn vị đồn trú Xô Viết thì không có gì là khó, có thể thu xếp ổn thoả với hắn.

Qua việc bắt làn sóng radio, cơ quan gián điệp Đức được biết rằng Tổng hành dinh Xô Viết đã ranh lệnh cho các tướng lĩnh và sĩ quan của mình dù trong trường hợp nào cũng phải giữ cho được ranh giới mà đơn vị của mình đang đóng, ngay cả trong các trường hợp bị kẻ địch thọc sâu hai bên sườn và bao vây xung quanh. Tình báo Đức còn có cả chỉ thị của Bộ quốc phòng Liên Xô ngày 22 tháng Sáu, trong đó Bộ yêu cầu quân đội Xô Viết chỉ hoạt động tích cực tấn công, nhưng đồng thời ra lệnh cho “bộ binh không được vượt qua con đường ranh giới bố trí quân đặc biệt”. Còn các đơn vị quân phát xít thì đã thọc sâu vào lãnh thổ Liên Xô, và càng ngày càng tiến xa hơn.

Nếu như có viên tướng nào báo cáo rằng, các sĩ quan tình báo Steinglitz và Dietrich đã tin vào tài liệu giả của kẻ địch, không lường trước ý đồ của kẻ địch, thì hai tên gián điệp này có thể trả thù làm mất ngay vòng hoa nguyệt quế[2] của viên tướng ấy bằng cách thông báo cho cơ quan cần thiết rằng, cần phải ghi công đánh tan đơn vị đồn trú của kẻ địch không phải nhờ kinh nghiệm tác chiến của viên tướng, mà vì sự thiếu kinh nghiệm như vậy của kẻ địch. Nếu viên tướng còn định tiếp tục tiến quân trên lãnh thổ của kẻ địch bằng những phương pháp tương tự, tức là đánh vào những khu vực không có lấy một khẩu đại pháo nào, không một khẩu súng máy nào cảu kẻ địch, thì nhất định viên tường này sẽ chỉ huy không phải là một đơn vị quân đội, mà là đội chôn cất tử thi.

Đánh giá một cách chính đáng công tác “có ích” của Steinglitz và Dietrich và nghe lý lẽ đập lại như vậy của hai tên tình báo, viên tướng coi việc đề bạt tặng thưởng cả hai tên này là thông minh nhất. Steinglitz lợi dùng cơ hội bèn tâng bốc công lao người lái xe của hắn với viên tướng. Vì rằng trong cả câu chuyện không rõ ràng này thì chỉ có chiến công của người lái xe là không chối cãi được và khuyến khích viên lái xe thì mới như ngôi sao chính trực chiếu sáng phần thưởng Steinglitz.

•º•

Sau khi Fischer đọc lệnh tặng thưởng Weiss huy chương và thăng cấp cho anh lên binh nhất, quan hệ giữa anh và Bartsch có những khía cạnh tin tưởng hơn.

Để thu thập những tin tức cần thiết, thỉnh thoảng Fischer lại chuyển Bartsch từ giường này sang giường khác, từ phòng này sang phòng khác để hắn thường xuyên nắm được tư tưởng những tên thương binh.

Nhưng vì nằm mãi Bartsch trở nên đần độn, và hắn bị khó khăn trong việc lập báo cáo viết. Khi biết rõ rằng Weiss binh nhất cơ quan gián điệp không những chỉ viết đẹp mà bút pháp lại khá, Bartsch bèn coi việc sử dụng Weiss như người giúp việc của hắn để viết lách.

Ban đêm các hộ lý đỡ Bartsch và Weiss lên càng cứu thương và khiêng sang một phòng trống riêng để có thể nói chuyện ở đó không có người nghe thấy. Khi đứng dậy khỏi cáng và khoan khoái vì không phải nằm, Bartsch nói với Weiss những điều gì cần phải viết trong báo cáo, thêm vào đó, mỗi lần viết hắn lại nhấn mạnh rằng, câu văn không những phải hay mà còn có nghị lực nữa. Hắn còn đặt làm chiếc bảng gỗ con đặc biệt để Weiss tiện nằm viết. Thế là Weiss nằm trên cáng của mình viết báo cáo thay Bartsch, giấy đặt trên chiếc bảng gỗ này. Dần dần vai trò của hai người bắt đầu thay đổi. Weiss nói rằng anh cần những tài liệu có tính toàn diện hơn những điều Bartsch báo cho anh, nếu không anh không thể làm tốt các báo cáo về công tác có hiệu quả cao của bộ phận lãnh đạo chính trị quân y viện. Có thể, những tài liệu này không làm cho lãnh đạo của Fischer chú ý, nhưng chúng cần cho Alexander Belov.

Trong khi trò chuyện với thương binh, Weiss còn thu lượm được những tin tức bổ ích hơn. Trong bệnh viện có đủ thương binh các binh chủng khác nhau. Cùng phòng với anh có bọn lính ngành khí tượng và tên thợ máy trên máy bay ném bom. Và thế là qua việc trò chuyện với bọn khí tượng, Weiss hiểu rằng, bọn Đức kết hợp một cách quá cầu kỳ những hoạt động không chỉ của không quân mà cả của các đơn vị cơ giới với tình trạng thời giết. Có thể xác định một cách chính xác hướng các chiến dịch tấn công dự kiến theo điều kiện sau đâu: Từ đâu có những yêu cầu về các tin tức dự báo thời tiết. Ở vùng lãnh thổ này hay vùng lãnh thổ kia. Bọn Đức đã thả các tên gián điệp khí tượng vào hậu phương Liên Xô, đặc biệt thả nhiều vào những vùng sẽ tập trung đòn tấn công. Biết được tất cả những điều này là vì Weiss đã làm bọn lính nổi khùng bởi những lời nhạo báng của anh. Anh nói rằng bọn khí tượng mà cũng cần vũ khí chiến đấu để làm gì? Thay cho tiểu liên phải vũ trang cho chúng những chiếc ô che mưa. Mà có lẽ cần phải tước súng lục của bọn này, còn bao súng thì để lại cho chúng đựng nhiệt kế, mũ sắt cũng cần phải tước để sẽ đội thay lên đầu chúng bằng thùng đo nước. Nói chung, cái ngành khí tượng này cần để làm gì? Chẳng lẽ chỉ để cho sĩ quan và tướng lĩnh biết khi nào thì cần phải mang theo áo đi mưa lúc ra khỏi nhà, và khi nào không cần?

Bọn thương binh rất tức giận khi nghe những lời này, chúng bèn bảo vệ danh dự ngành nghề quân sự của mình một cách xúc tích, chứng minh cho Weiss biết rằng anh đã sai lầm khi đánh giá vai trò của ngành khí tượng trong các chiến thắng của quân đội Đức. Và chúng càng phủ định lý lẽ của Weiss một cách đúng đắn bao nhiêu, Weiss càng thu được những khái niệm bao quát hơn bấy nhiêu về hệ thống ngành khí tượng của Đức.

Weiss cũng không quên chú ý đến tên nằm cạnh giường anh, tên thợ máy trên máy bay. Với sự quan tâm thường xuyên và thái độ niềm nở của mình, anh đã chiếm được cảm tình của con người khó tính và không cởi mở này, kẻ trước đây không ai thấy hắn hé ra một lời, thế mà hắn đã bắt đầu nói chuyện cởi mở. Weiss là người tham gia trò chuyện một cách chú ý, chịu khó nghe và biết thông cảm, anh có thể khai thác được nhiều ở tên thợ máy này.

Chiếc máy bay ném bom “U-88” - trên đó có cả tên thợ máy này, sau khi oanh tạc quay trở về thì bị rơi vỡ tan ở ngoài phòng tuyến quân Đức vì rằng trong thùng nhiên liệu không đủ xăng.

Những số liệu chỉ dẫn của lực lượng không quân Đức về tầm bay xa của máy bay ném bom lại không phù hợp với khả năng thực tế của máy bay.

Nhưng không kẻ nào có ý định sửa chữa bảng chỉ dẫn này, hơn nữa Goering - trùm hàng không - lại là nhân vật thứ hai của quốc xã. Các chuyến cất cánh đi chiến đầu đều nằm trong kế hoạch theo bảng chỉ dẫn do Goering thông qua, và các tập thể lái máy bay buộc phải lấy số bom ít hơn số quy định, hoặc là sẽ quẳng bom ngay khi chưa tới đích. Chỉ một vài tập thể có kinh nghiệm nhất, thành thạo tiết kiệm được ét-xăng mới có thể hoàn thành được nhiệm vụ với số lượng bom quy định. Tất cả đều biết điều này, và hiện giờ đã quyết định lập sân bay ở gần ngay trận tuyến để có khả năng tập trung ném bom vào sâu hậu phương Liên Xô. Việc ném bom trúng mục tiêu từ những máy bay ném bom liệng nhào đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các đơn vị mặt đất. Nhưng việc đào tạo hoa tiêu và phi công cho các máy bay này chiếm mất nhiều thời gian. Hơn nữa để làm thất bại về mặt chiến thuật những vùng diện tích lớn thì không cần thiết phải ném bom chúng mục tiêu. Thế là Bộ tổng tham mưu Đức quyết định hiện nay phải làm gì: sản xuất nhiều máy bay ném bom hạng nặng hơn hay là chế tạo bom có sức công phá lớn? Rõ ràng là bọn chúng có khuynh hướng cần phải chế tạo loại bom độc có thể thay thế cho hàng nghìn quả bom thường. Tất cả những điều này Weiss không được biết ngay, mà dần dần, ngày này qua ngày khác, trong khi chơi đùa với lòng tự ái của tên thợ máy.

Lúc đầu anh nói vẻ thông cảm rằng, anh hiểu tâm trạng của tên thợ máy: vì rơi ngay trên lãnh thổ của mình là sự nhục nhã, mà lại là sau khi máy bay ném bom đã nguyên vẹn trở về trong lưới lửa của cao xạ và của máy bay tiêm kích Xô Viết. Và tên thợ máy máy bay, để bảo vệ danh dự riêng đã giải thích rất tỉ mỉ với Weiss tại sao máy bay của hắn bị tai nạn.

Còn vấn đề các máy bay đỗ ở đâu thì Weiss tìm hiểu được bằng cách sau đây: Một lần trong phòng nổi lên câu chuyện về ưu thế của bọn ở hậu phương. Weiss nói vẻ thèm muốn địa vị của tên thợ máy. Anh nói rằng, phục vụ trong ngành máy bay ném bom thật là tốt, lại an toàn, vì rằng máy bay đỗ ở sâu trong vùng hậu phương, lại ở gần các vùng dân cư, chứ không như các máy bay cường kích: loại này luôn luôn ở ngay sát phòng tuyến. Thể là tên thợ máy bác bỏ ý kiến của Weiss một cách có dẫn chứng.

Một lần khác, để tỏ rõ sự hiểu biết sâu sắc lịch sử quân sự gần như từ những thời cổ đại, Weiss đã kể lại một cách hấp dẫn về cuộc chiến đấu cổ giữa đạn trái phá và giáp sắt. Tên thợ máy không muốn bị thua kém cũng lại phô trương đầy đủ những hiểu biết trong ngành hàng không. Phát triển ý nghĩ về các tính chất quy luật của những mâu thuẫn giữa các phương pháp vận chuyển bằng đường hàng không và các biện pháp phá hoại, hắn kể về hai phương hướng trong chiến lược hàng không hiện đại và nêu lên những ưu nhược điểm của mỗi loại phương hướng này. Chính hắn coi loại bom có triển vọng hơn cả, đó là bom có sức công phá khổng lồ. Nếu như không chế tạo được loại bom này thì những người tán thành loại máy bay ném bom có khả năng mang được nhiều bom thường sẽ thắng lợi.

Nói tóm lại, Weiss đã lao động và không phải vô hiệu quả bằng tất cả mọi cách đưa kẻ cùng nói chuyện với anh vào những điểm anh gợi ý xác định, cũng như người hoa tiêu dẫn đường cho máy bay đến đích nhất định.

Nhưng hoạt động của anh không chỉ hạn chế trong những điểm như vậy. Weiss còn cố gắng để cho Fischer hiểu được ai viết báo cáo thay Bartsch với bút pháp xuất sắc như vậy, và viết lại chúng với nét chữ tuyệt đẹp. Thế rồi chẳng bao lâu sau đó anh được trao nhiệm vụ mà anh mong muốn. Bây giờ thì anh giúp Fischer lập các báo cáo về số thuốc thang đã sử dụng và lập nhu cầu về các loại băng bó cũng như thuốc thang cho các quân y viện dã chiến phù hợp với quy mô các chiến dịch mà Bộ tư lệnh đề ra.

Không có gì mang lại cho con người nhiều trí lực như khi con người nhận thức rằng đang sống và làm việc có ích. Dần dần Weiss chuyển sang loại những bệnh nhân đang hồi phục. Anh đã bắt đầu đứng dậy được đôi chút và sau đó thì đi được.

Ở đây, trong quân y viện, ngay khi còn nằm trên chiếc giường sạch sẽ, Weiss đã thu lượm được những tin tức đáng chú ý. Và anh đã thu lượm được chúng không phải có những cố gắng đặc biệt, mà ở trong điều kiện hầu như đầy đủ tiện nghi. Còn cái gọi là sự giấu diếm của anh thì đã vững chắc và đáng tin cậy khiến anh tự cảm thấy như được bảo vệ bằng lớp giáp sắt không gì xuyên qua được. Anh thường nhớ đến các giáo viên rất sáng suốt của mình - những người thường khẳng định rằng kết quả hoạt động của người tình báo được biểu hiện không phải ngay lập tức. Nhưng cần có sự căng thẳng của lý trí, của mọi phẩm chất tinh thần con người kỳ lạ như thế nào, sự căng thẳng không bị suy yếu trong một giây nào để phù hợp một cách tài ba với bất kỳ đặc điểm hoàn cảnh nào, kể cả những đặc điểm hoàn cảnh tinh vi nhất, trong đó người tình báo sống, hoạt động, chiến đấu!

Nhưng dù các thầy dạy có thông minh thế nào đi nữa thì cũng có lúc khó có thể làm theo những lời khuyên của họ, và khi đó sẽ nảy sinh cái nguy hiểm nhất trong tất cả mọi cái nguy hiểm mà người tình báo va chạm phải.

Nguy hiểm ấy là sự thiếu kiên nhẫn.

Những tin tức quý báu đã thu lượm được, và cần thiết phải truyền về cho người của mình càng nhanh càng tốt! Không có sức để giữ chúng nữa, vì chúng thật vô cùng quan trọng với chiến thắng và cũng vì chúng cần thiết cho con người ngay hôm nay, ngay bây giờ!

Đấy, chính sự sốt ruột ghê gớm bắt đầu đốt cháy anh như lửa, và Weiss càng góp nhặt thêm nhiều tài liệu, và tài liệu càng quan trọng bao nhiêu thì sự sốt ruột càng đốt cháy lòng anh mạnh mẽ bấy nhiêu.

Weiss lại nghe thấy giọng nói bị cảm lạnh vô cùng thân thuộc của Bruno. Những lời cuối cùng của đồng chí ấy, những lời dối dăng của đồng chí ấy… “Dù thế nào đi nữa cũng phải bám rễ!”

“Bám rễ…” Cái đêm mất ngủ triền miên lại đến, và Weiss lại nhắc đi nhắc lại điều mà các thầy học đã dạy anh để tránh khỏi bị cám dỗ.

Người tình báo trước hết phải là nhà nghiên cứu, phải nhìn thấy mối quan hệ tương hỗ giữa cái cá biệt với cái chung, phải biết tổng hợp những hiện tượng riêng biệt lại để nhìn thấy trước khả năng xuất phát của những sự kiện xảy ra về những hiện tượng này. Bất cứ cái ngẫu nhiên nào cũng gắn liền với cái tất nhiên, vì ngẫu nhiên chỉ là một dạng biểu hiện của tất nhiên mà thôi. Vì thế nhìn thấy mối liên hệ và tác động tương hỗ của các hiện tượng là vô cùng quan trọng. Không có cái riêng, cái biệt lập thì không và không thể có cái chung. Cái toàn thể, cái chung tồn tại được chỉ là nhờ có cái riêng, thông qua cái riêng. Nhưng cái riêng, cái biệt lập lại là một phần của cái chung và tách ra ngoài cái chung thì nó không có ý nghĩa gì cả. Cái chết có hiệu quả không phải lúc nào cũng là chiến công đối với người tình báo. Chiến công là ở chỗ phải bám rễ được vào cuộc sống ở phía kẻ thù. Người tình báo - đó là điểm tín hiệu có cảm giác biết suy tính, là một phân tử của hệ thống tín hiệu chung của nhân dân, người tình báo được trao sứ mệnh báo trước những nguy hiểm bí mật, những ý đồ giảo quyệt của kẻ thù, báo trước những đòn nện vào lưng ta.

Trung tâm, tập thể cơ quan nghiên cứu khi tổng hợp và phân tích những tin tức riêng do các tình báo gửi về sẽ xác định được mối nguy hiểm cơ bản và sẽ thảo ra chiến thuật vượt qua nó.

Phương pháp tìm tòi sự ngẫu nhiên không có lợi đối với người tình báo. Vì để tìm thấy một vật ngẫu nhiên thường thường phải trả giá bằng tính mạng, mà cái chết của người tình báo đó không phải chỉ là sự tổn thất sinh mạng một con người mà còn là mối đe dọa đối với sinh mệnh nhiều người khác, không được bảo vệ khỏi nguy hiểm, có thể còn là cái chết của những người khác nữa.

Và khi mất một tình báo, chỉ có một mình thôi, thì khu vực mà đồng chí đã làm việc sẽ trở thành vùng trắng đối với Trung tâm. Như vậy có nghĩa là không thể ngăn ngừa được nguy hiểm ẩn nấp trong khu vực này. Weiss không có quyền tự ý sử dụng sinh mệnh bản thân, dù có gì chỉ huy anh đi nữa. Vì điều chủ yếu mà anh nhìn thấy trong đó thì trên phạm vi chung, có khả năng chỉ là những chi tiết, và hơn nữa còn xa mới là cái quyết định.

Weiss nghĩ như thế, bị dày vò đến mất ngủ nhưng không tìm ra sự an tâm. Anh sốt ruột như lửa đốt trong lòng. Anh còn nhận được thư trả lời hai bưu ảnh của anh đã gửi đi ở quân y viện cho bà Dietmar. Trong thư bà viết đầy những lời than phiền thông cảm với mọi chuyện xảy ra với anh, chẳng có lấy một chữ nói bóng gió rằng có người nào đó hỏi thăm bà về anh.

Chẳng lẽ nào sau cái chết của Bruno, sự liên lạc với các đồng chí khác đã bị đứt?

Không bao giờ Weiss đặt giả thuyết rằng, những tin tức người tình báo thu lượm lại có thể gây cho anh nhiều đau khổ như vậy. Khi giữ chúng trong người thật gian khổ không chịu nổi. Và cần phải có sự tự chủ thế nào để không hấp tấp, mà từ từ, cẩn thận tìm ra phương pháp truyền những tin tức này đi. Tìm ra được phương pháp này đôi khi còn khó khăn hơn cả việc thu lượm được những tin tức quý giá nữa.

Weiss cảm thấy mình như chiến sĩ địa lôi đã chôn mìn có kết quả dưới công sự kẻ thù, nhưng phút giây cuối cùng bỗng nhiên phát hiện ra rằng dây mìn bịt đứt chỗ nào đó, và muốn làm mìn nổ, chỉ còn cách châm cháy dây mìn ngay sát quả mìn và có nghĩa là hy sinh. Nhưng làm như thế thì Weiss không có quyền.

❀ ❀ ❀

[1] Pfennig: tiếng Đức, đơn vị tiền Đức bằng 1 xu - ND (tr.12)

[2] Vòng hoa nguyệt quế: tượng trưng cho chiến thắng vẻ vang - ND (tr.19)